مصر (استان ساسانی)

مصر ساسانی (که در منابع پارسی میانه به صورت اگیپتوس شناخته می‌شود)، اشاره به دوره‌ای کوتاه در تاریخ مصر روم و بخش‌هایی از لیبی دارد که تحت سیطره ساسانیان درآمد. این دوره از ۶۱۸ م. تا ۶۲۸ م. طول کشید. این استان روم در ابتدا در طی محاصره اسکندریه به شاهنشاهی ساسانی پیوست و ایرانیان به تدریج سیطره خود را بر دیگر بخش‌های مصر گسترش دادند. دوره حکومت ساسانیان بر مصر وقتی به پایان رسید که شهربراز با امپراتور بیزانس، هراکلیوس متحد شد، به این صورت که هراکلویس به شهربراز کمک کند تا تخت شاهی ساسانی را تصاحب کند و شهربراز مصر را ترک کند و آن را به بیزانس برگرداند.

 تاریخ 
مصر در سال ۶۱۸ م. توسط رهبر برجسته نظامی ساسانی شهربراز گشوده شد، او این استان را به شهرآلان‌یوزان سپرد. شهرآلان‌یوزان جایگاه کارفرما-ایدار (پیشکار دربار) را داشت و نیرومندترین ایرانی در مصر بود. او افزون بر فرمانداری مصر، مأمور مالیات این استان نیز بود و به احتمال فراوان در فیوم اسکان داشت.

در نوشته‌های فارسی میانه، این کشور با نام آگیپتوس شناخته می‌شود و به اینگونه شناسانده می‌شود: Agiptus būm kē misr-iz xwānēnd 'سرزمین آگیپتوس که مصر نیز میخوانندش. رود نیل، rōd ī nīl نامیده می‌شود. شهرهای فراوانی از کشور نام برده شده است، مانند توفیس، کینون، بابل، از جمله برخی دیگر، که تسلیم شدگان ساسانیان را در این سرزمین نشان می‌دهد.

اگرچه مصر در تاخت و تاز ساسانیان آسیب دید، ولی پس از بفرجام رسیدن گشایش، «آرامش، روامداری و بازسازی» جایگزین گشت. ساسانیان تلاش نکردند مردم مصر را وادار کنند که از دین خود دست بکشند و به دین زرتشتی بگروند. افزون بر این، ساسانیان ساختار اداری قبلی خود را حفظ کردند. با این همه، با اینکه از کلیسای مونوفیزیت پشتیبانی می‌کردند ولی کلیسای بیزانس را آزار می‌دادند. قبطی‌ها شرایط را ارزشمند شمردند و بر بسیاری از کلیساهای ارتدوکس چیرگی یافتند.

ایستگاه‌های ساسانی متعددی در این کشور وجود داشت، از جمله الفانتین، هراکلیا، اکسیرینکوس، سینون، تئودوسیوپولیس، هرموپولیس، آنتینوپولیس، کوسون ، لیکوس، دیوسپولیس و ماکسیمیانوپولیس. وظیفه این ایستگاه‌ها جمع‌آوری مالیات و تأمین نیازهای نظامی بود.

چندین سند پاپیروس به جمع‌آوری مالیات اشاره می‌کنند که در آن ایرانیان از تکنیک‌های پیشینیان خود استفاده می‌کردند. پاپیروس دیگری از یک ایرانی و خواهرش نام می‌برد که نشان می‌دهد برخی از خانواده‌ها به همراه سربازان در مصر ساکن شده‌ بودند.

در ۶۲۶ میلادی شهربراز با پادشاه ساسانی خسرو دوم (۵۹۰–۶۲۸ م) نبرد کرد و بر او شورید. دانسته نیست شهرآلان‌یوزان از چه کسی پشتیبانی کرده است، زیرا در هیچ بن مایه دیگری از او یاد نشده و از شهربراز در جایگاه فرمانروای استان نام برده شده است. پس از پایان جنگ شاهنشاهی ساسانی و امپراتوری بیزانس (۶۰۲–۶۲۸)، مصر به بیزانس بازگشت.

اگرچه فرمانروایی ساسانیان در مصر در سنجش با بیزانسی‌ها چندان نبود، ولی برخی از آثار آنها هنوز هم دیده می‌شوند. جشن سال نوی قبطی به نام نیروز، جایی که شهدا و اعتراف‌کنندگان بزرگ داشته می‌شود، از جشن نوروز ایرانیان در سال نو سرچشمه می‌گیرد. یکی دیگر از آیین‌های بزرگداشت برگرفته از ساسانیان، روز صلیب مقدس است که به پیدا شدن صلیبی که عیسی بر آن کشیده شد و بازگشت او به اورشلیم در ۶۲۸ م. در پیوند است. افزون بر این، اثرگذاری ساسانیان بر هنر قبطی نیز آشکار است.

 فهرست فرمانداران 
 شهربراز (دوره اول ۶۱۸–۶۲۱)
 شهرآلان‌یوزان (۶۲۱–۶۲۶)
 شهربراز (دوره دوم ۶۲۶–۶۲۸)

 منابع 

Sasanian Egypt. (2015, November 15). In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 18:50, November 29, 2015, from https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sasanian_Egypt&oldid=690694552
 همکاری‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Sasanian Egypt»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی ۷ اسفند ۱۴۰۰)

رده:استان‌های شاهنشاهی ساسانی
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در دهه ۶۱۰ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در سده ۷ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در سده ۷ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های ۶۱۹ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های دهه ۶۱۰ (میلادی) در آفریقا
رده:بنیان‌گذاری‌های دهه ۶۱۰ (میلادی)
رده:جنگ ایران و روم شرقی (۶۲۸–۶۰۲)
رده:دهه‌های ۶۱۰ (میلادی) در مصر
رده:دهه‌های ۶۲۰ (میلادی) در مصر
رده:مصر (استان روم) در سده ۷ (میلادی)