ارتش چهارم زرهی (ورماخت)

ارتش چهارم زرهی که در ابتدا گروه زرهی ۴ نامیده می‌شد، یکی از ارتش‌های میدانی نیروی زمینی آلمان در دوره رایش سوم بود که در ماه فوریه سال ۱۹۴۱ تشکیل شد و در جریان جنگ جهانی دوم به نبرد پرداخت.

 تشکیل 
این یگان زرهی در ۱۷ فوریه سال ۱۹۴۱ به کمک قرارگاه سپاه ۱۶ در ابتدا تحت عنوان گروه زرهی ۴، تشکیل شد.

 تاریخچه عملیاتی 
 منطقه بالتیک 
هنگام آغاز تهاجم به شوروی، گروه زرهی ۴ از دو سپاه ۴۱ و ۵۶ موتوریزه تشکیل شده بود و لشکر پیاده‌نظام موتوریزه اس‌اس توتن‌کوپف نیز در جایگاه ذخیره آن قرار داشت. در این زمان حدود ۶۰۰ تانک بین سه لشکر زرهی این گروه زرهی تقسیم شده بود. انتقال لشکرهای گروه زرهی به نقطه تجمع آن در شمال رود نیمان تا شب ۲۱ ژوئن و دقایقی پیش از شروع عملیات به طول انجامید. به منظور ایجاد برتری زیاد جهت شکستن خط مقدم دشمن، تمامی ۶۰۰ تانک گروه ارتش به همراه دو لشکر پیاده‌نظام پشتیبان در خط مقدمی به طول تنها ۴۰ کیلومتر در مقابل یک لشکر ضعیف تفنگ‌دار ارتش سرخ متمرکز شدند.

این گروه زرهی به فرماندهی ارتشبد اریش هوپنر به عنوان بخشی از گروه ارتش شمال، بدون این که همانند سایر گروه‌های زرهی به یک ارتش پیاده‌نظام مرتبط شده باشد، با شروع عملیات بارباروسا، پیشروی سریع خود را در منطقه بالتیک آغاز کرد. در ناحیه مرزی در جبهه‌ای به طول ۴۰ کیلومتر از تواراگه تا شیائولیای تنها یک لشکر ضعیف صد و بیست و پنجم تفنگ‌دار ارتش سرخ را در مقابل خود داشت که توانست به سرعت با وارد آورد تلفات سنگین، آن را عقب براند. در جناح شمالی، با اقدام به ضد حمله سپاه‌های مکانیزه ارتش سرخ علیه مواضع سپاه ۴۱ موتوریزه سپهبد گئورگ-هانس راینهارت، از ۲۴ ژوئن درگیری سنگینی بین تانک‌های طرفین در نبرد راسینیای درگرفت. نهایتاً راینهارت موفق شد با ارسال نیروی کمکی، بیشتر نیروهای دشمن را در آن موضع به محاصره درآورده و منهدم کند. صدها تانک ارتش سرخ در این نبرد نابود شدند. همزمان، با درگیری سپاه ۴۱ موتوریزه در راسینیای، هوپنر تمرکز خود را بر جناح موفق‌تر جنوبی یعنی سپاه ۵۶ موتوریزه تحت امر سپهبد اریش فن مانشتاین، قرار داد. این سپاه با بهره‌گیری از شکاف ۱۲۰ کیلومتری حاصل از عقب نشستن ارتش یازدهم شوروی به سمت اوپوچکا در شرق که راه را برای نیروهای گروه زرهی ۴ تا رود دوینا هموار ساخت، پس از سلطه بر گذرگاه رود دوبیسا در آریوگالا توانسته بود در عرض ۱۰۰ ساعت ۳۲۰ کیلومتر پیشروی کند. ارتش سرخ نیروهای خود را برای دفاع از دونابورگ راهی این شهر کرد اما نیروهای فن مانشتاین زودتر به دونابورگ رسیدند. بدین ترتیب گروه زرهی ۴ به عنوان سرنیزه زرهی گروه ارتش شمال نیمی از راه لنینگراد را تنها در عرض ۵ روز آغازین عملیات پیمود. عقب‌نشینی عناصر باقی‌مانده ارتش بیست و هفتم شوروی به سمت شرق و حرکت ارتش هشتم آن به سمت ریگا در شمال، مسیر استروف-پسکوف به طرف لنینگراد را نیز برای گروه زرهی ۴ باز کرد. در این شرایط ارتش هشتم شوروی از سه طرف در جنوب شرقی ریگا در محاصره نیروهای گروه زرهی ۴ و ارتش هجدهم ورماخت قرار گرفته بود که با عقب‌نشینی به سمت شرق موفق شد از محاصره بگریزد.

 روسیه 
روز ۲۹ ژوئن فیلدمارشال ویلهلم ریتر فن لیب، فرمانده گروه ارتش شمال به گروه زرهی ۴ فرمان داد آماده تهاجم به سمت ناحیه اوپوچکا-اوستروف بشود. از گروه زرهی ۴ انتظار می‌رفت لنینگراد را مخصوصاً از طرف شرقی و جنوب شرقی به محاصره درآورد. تا هنگام رسیدن ارتش شانزدهم، این گروه زرهی می‌بایست از خود در مقابل حملات دشمن از شرق دریاچه ایلمن محافظت می‌کرد و همزمان جهت جلوگیری از عقب‌نشینی نیروهای دشمن از استونی، گذرگاه ناروا را تصرف می‌نمود. بدین ترتیب سپاه ۵۶ موتوریزه در جناح راست به سمت پورخوف-نووگورود-چودوفو و سپاه ۴۱ موتوریزه در جناح چپ در طول جاده پسکوف-لوگا-لنینگراد پیش می‌رفتند. این مسیر موجب وارد شدن سپاه ۵۶ موتوریزه به اراضی مردابی تقریباً غیرقابل عبور در طول رود وولخوف می‌شد اما هوپنر مصمم بود فاصله ۳۰۰ کیلومتری تا محاصره لنینگراد را در عرض حدود ۴ روز طی کند.

این گروه زرهی با دفع ضد حملات دشمن در دونابورگ و آغاز مجدد پیشروی در ۲ ژوئیه، با ورود به خاک روسیه روز چهارم ماه ژوئیه اوستروف و روز بعد آن پسکوف را تصرف و تا ۱۴ ژوئیه به گذرگاهی در سابسک بر رود لوگا دست پیدا کرد. بدین ترتیب این یگان پس از طی ۷۵۰ کیلومتر در عرض سه هفته، تا لنینگراد تنها صد کیلومتر فاصله داشت. در این شرایط شش لشکر متحرک گروه زرهی ۴ قادر به مراقبت از جناح راست طولانی ۲۰۰ کیلومتری آن نبودند. همان روز در جناح دیگر سپاه ۵۶ موتوریزه در مقابل مقاومت شدید دشمن، زیر ضد حمله درگیر نبرد سولتسی شده بود تا هوپنر وادار گردد برای یاری به آن بخشی از نیروهای سپاه دیگر را به این موضع گسیل سازد. با پیشروی کند سپاه ۵۶ موتوریزه به سمت پورخوف، هوپنر تمرکز خود را بر سپاه ۴۱ موتوریزه در جناح چپ نهاد. به هر صورت با توجه به تدارکات ناکافی و افزایش مقاومت شدید دشمن، گروه زرهی ۴ نیازمند زمان جهت انباشت منابع جهت تهاجم نهایی به لنینگراد بود.

روز ۱۵ ژوئیه گروه زرهی ۴ در ابتدا موظف به تأمین خط عمومی نووگورود-لوگا-ناروا و سپس محاصره لنینگراد با تمرکز بر جانب جنوب شرقی شد. آغاز تهاجم از جناح راست توسط سپاه ۵۶ موتوریزه منوط به رسیدن سپاه ۱ از ارتش هجدهم جهت محافظت از این جناح بود. روز ۱۵ اوت فرماندهی گروه ارتش شمال سپاه ۵۶ موتوریزه را به سمت دنو گسیل کرد تا به سپاه ۱۰ که در محاصره قرار گرفته بود، یاری برساند. ضد حمله سپاه ۵۶ موتوریزه تا روز ۲۵ اوت شکست سختی متحمل به نیروهای دشمن وارد آورد و آن‌ها را به سمت شرق عقب راند.

گروه زرهی ۴ در جریان نبرد مسکو قدرتمندترین آرایش زرهی آلمان در جبهه شرقی حساب می‌آمد. این یگان در جریان نبرد ویازما متحمل خسارت حداقلی شد. به هر صورت و با وجود مشکلات حاصل از گل‌آلود شدن راه‌ها در فصل بارندگی (راسپوتیتسا)، بزرگ‌ترین دشواری گروه زرهی ۴ در ادمه پیشروی به سمت مسکو کمبود سوخت و مهمات در اثر معضلات تدارکات‌رسانی بود.

 فرماندهان 
50px فرماندهان 50px تصویر نام درجه آغاز فرماندهی پایان فرماندهی100px|وسط  اریش هوپنر  ارتشبد 30px  ۱۷ فوریه ۱۹۴۱  ۸ ژانویه ۱۹۴۲100px|وسط  ریشارد روئوف  انتصاب با درجه سپهبد 30px ارتقا به درجه ارتشبد 30px(۱ ژوئن ۱۹۴۲)  ۸ ژانویه ۱۹۴۲  ۳۱ مه ۱۹۴۲100px|وسط  هرمان هوت  ارتشبد 30px  ۱ ژوئیه ۱۹۴۱  ۲۶ نوامبر ۱۹۴۳100px|وسط  ارهارد راوس  سپهبد 30px  ۲۶ نوامبر ۱۹۴۳  ۲۱ آوریل ۱۹۴۴100px|وسط  والتر نرینگ  سپهبد 30px  ۲۱ آوریل ۱۹۴۴  ۱ مه ۱۹۴۴100px|وسط  یوزف هارپه  ارتشبد 30px  ۱ مه ۱۹۴۴  ۲۸ ژوئن ۱۹۴۴100px|وسط  هرمان بالک  سپهبد 30px  ۲۸ ژوئن ۱۹۴۴  ۲ ژوئیه ۱۹۴۴100px|وسط  والتر نرینگ  سپهبد 30px  ۲ ژوئیه ۱۹۴۴  ۵ اوت ۱۹۴۴100px|وسط  هرمان بالک  سپهبد 30px  ۵ اوت ۱۹۴۴  ۲۱ سپتامبر ۱۹۴۴100px|وسط  فربتس-هوبرت گرزر  سپهبد 30px  ۲۱ سپتامبر ۱۹۴۴  ۸ مه ۱۹۴۵200px 200px

 ترکیب یگان‌ها 
هنگام آغاز عملیات بارباروسا، ژوئن ۱۹۴۱:
 22px سپاه ۴۱ موتوریزه:
 15px لشکر سی و ششم پیاده‌نظام موتوریزه
 17px لشکر دویست و شصت و نهم پیاده‌نظام
 15px لشکر یکم زرهی
 20px لشکر ششم زرهی
 سپاه ۵۶ موتوریزه
 12px لشکر سوم پیاده‌نظام
 10px لشکر دویست و نودم پیاده‌نظام
 15px لشکر هشتم زرهی
 20px لشکر پیاده‌نظام موتوریزه توتن‌کوپف اس‌اس
 فرماندهی ارشد ۳۱۲ توپخانه
 ستاد ۱۳۳ هنگ ضدهوایی
 ستاد ۱۶۴ هنگ ضدهوایی
 گردان ۲ هنگ ۳۶ ضدهوایی
 گردان ۱ هنگ ۵۱ ضدهوایی
 گردان ۱ هنگ ۱۱۱ ضدهوایی
 گردان ۶۱۶ ضدتانک
 گردان ۶۲ مهندسی موتوریزه
 ستاد ارشد ۳۲ ساخت‌وساز

 پانویس 

 منابع 






رده:ارتش‌های نیروی زمینی آلمان در جنگ جهانی دوم
رده:واحدها و تشکیلات نظامی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۴۱ (میلادی)
رده:واحدها و تشکیلات نظامی منحل‌شده در ۱۹۴۵ (میلادی)