ابوثمامه صائدی

عمرو بن عبدالله بن کعبه صائدی، معروف به ابو ثمامه صائدی، از تابعین و از یاران علی بن ابیطالب و حسین بن علی بود، که در کربلا در واقعه عاشورای ۶۱ به همراه یاران حسین بن علی کشته شد.

 نسب و نام 
بنو صائد، از زیرشاخه‌های قبیله هَمْدان است. بیشتر منابع، از نام عمرورجال طوسی، شیخ طوسی، ص۷۷.تاریخ طبری، طبری، ابن جریر، ج۵، ص۳۳۴. برای اشاره به ابوثمامه استفاده کرده‌اند؛ اما برخی منابع نام‌های دیگری برای او نوشته‌اند و در ذکر برخی دیگر از مشخصات او با هم اختلاف دارند که گویا پاره‌ای از این اختلافها، معلول اشتباه کاتبان است از جمله کنیه او را ابوتمامهمقتل الحسین علیه السلام، خوارزمی، ج۱، ص۲۰۶.اسرار الشهادة، ج۲، ص۶۰. و نامش را زیاد و عمراقبال الاعمال، سید بن طاووس، ج۳، ص۷۹. و از پدرش به کعبمدینة الحسین علیه السلام، ص۵۷. یا عبدالله یاد می‌کنند؛ و نسبت او را نیز مختلف آورده‌اند مانند صائدی،مناقب آل ابی طالب ج۳، ص۲۵۳. صیداوی،جمهرة انساب العرب، ص۳۹۵؛ دینوری، اخبار الطوال، ص۲۳۸. صاعدیالفتوح، ص۸۸۸. و انصاری.رجال طوسی، ص۷۷؛ مامقانی، تنقیح المقال فی علم الرجال، ج۲، ص۳۳۳.

برخی منابع نسب‌شناسی نام مشخصات کامل ابوثمامه را چنین ذکر کرده‌اند: زیاد ابن عمرو بن عریب بن حنظلة بن دارم بن عبدالله الصائدی.

 فعالیت در کوفه 
با مرگ معاویه و رسیدن یزید به خلافت، ابو ثمامه و گروهی از شیعیان کوفه در خانه سلیمان بن صُرد خزاعی گرد آمدند و برای حسین بن علی نامه نوشتند، و چون حسین بن علی برای ادای حج به مکه رفت بود، نامه‌ای خطاب به او به مکه فرستاد.مامقانی، تنقیح المقال فی علم الرجال، ج۲، ص۳۳۳.

با ورود مسلم بن عقیل به کوفه، ابوثمامه، به او پیوست و به فرمانش مشغول تحویل گرفتن کمک‌های مردم برای مصارف نهضت گردید، و چون در اسلحه‌شناسی مهارت داشت مسؤولیت خرید و تهیه سلاح را به عهده گرفت.

ابو ثمامه کسی بود که به دستور مسلم، پول‌هایی را که عبیدالله بن زیاد برای دستگیری وی و یارانش به جاسوس خود مِعقل داده بود تحویل گرفت.
وقتی خبر دستگیر شدن هانی بین مردم کوفه منتشر شد مسلم برای حمله به دارالاماره که ابن زیاد در آنجا بود مهیا شد و به مردم کوفه اعلان بسیج عمومی داد.تاریخ طبری، طبری، ابن جریر، ج۴، ص۲۷۱.

مسلم به نیروهایش آرایش جنگی داد، و فرماندهی دو قبیله تمیم و همدان را به ابوثمامه سپرد.اخبار الطوال، دینوری، ابوحنیفه، ص۲۳۸. در این تحرک، ابوثمامه بسیار پایداری کرد. امّا با فراری شدن افراد تحت فرمانش به قبیله خود رفت و مدّتی در بین آن‌ها پنهان بود.تاریخ طبری، طبری، ابوجعفر، ج۵، ص۳۶۹.ارشاد، شیخ مفید، ج۲، ص۸۵. با آن‌که ابن زیاد او را تعقیب می‌کرد موفّق به دستگیری او نشد.

 پیوستن به حسین بن علی 
ابوثمامه پس از شنیدن خبر آمدن حسین بن علی از مکه به عراق به همراه نافع بن هلال به او پیوست.

 در روز عاشورا 
روز عاشورا هنگامی که وقت نماز فرا رسید ابوثمامه به حسین بن علی گفت: می‌بینم که این گروه به تو نزدیک شده‌اند. به خدا سوگند تا من پیش روی تو کشته نشوم شما کشته نخواهی شد؛ ولی دوست دارم هنگامی که خدای را دیدار می‌کنم این نمازی را که وقت آن نزدیک گشته خوانده باشم.
حسین بن علی سر خود را به سوی آسمان بلند کرد و فرمود: از نماز یاد کردی خداوند تو را از نمازگزاران و ذاکرین قرار دهد. آری، این آغاز وقت نماز است. از آن‌ها بخواهید از ما دست بردارند تا نماز بگزاریم.تاریخ طبری، طبری، ابن جریر، ج۴، ص۳۳۴.الکامل فی التاریخ، ابن اثیر، ج۴، ص۷۰.

به گفته طبری، ابوثمامه، پسرعموی خود را که در لشکر عمر بن سعد بود به هلاکت رساند. سپس حسین بن علی با یارانش نماز ظهر را به طریق نماز خوف اقامه کرد.

ابوثمامه پس از مالک بن دودان و خداحافظی با حسین بن علی به میدانِ جنگ تاختناسخ التواریخ، ج۲، ص۲۹۱. و سرانجام به دست قیس بن عبدالله کشته شد.تسمیة من قتل مع الحسین علیه السلام، ش ۹۳.

 نام او در زیارت‌ها 
در زیارت ناحیه مقدسه از او چنین یاد شده‌است. السلام علی ابی ثمامة عمر بن عبدالله الصائدی،اقبال الاعمال، سید بن طاووس، ج۳، ص۷۹. این سلام در زیارت رجبیه نیز با اندکی تفاوت نقل شده‌است.اقبال الاعمال، سید بن طاووس، ج۳، ص۳۴۵.

 پانویس 

رده:اصحاب اهل بیت
رده:تابعین
رده:حسین بن علی
رده:درگذشتگان ۶۸۰ (میلادی)
رده:شهیدان مسلمان
رده:عاشورا
رده:کشته‌شدگان با سلاح برنده
رده:کشته‌شدگان نبرد کربلا
رده:حسینیه