لیلی البه

لیلی ایلسه الونس (۲۸ دسامبر ۱۸۸۲ – ۱۳ سپتامبر ۱۹۳۱) که بیشتر با نام لیلی البه شناخته می‌شود، یک نقاش دانمارکی، زن تراجنسی و یکی از نخستین دریافت‌کنندگان عمل تطبیق جنسیت (که در آن زمان جراحی تغییر جنسیت نامیده می‌شد) بود.

البه با نام زمان تولدش، آینار ویگنر، به نقاشی اشتغال داشت. او پس از گذار جنسیت در سال ۱۹۳۰، نام قانونی خود را به لیلی ایلسه الونس تغییر داد، نقاشی را کنار گذاشت و بعدها نام خانوادگی البه را برگزید. او نخستین فرد شناخته‌شده‌ای بود که برای دستیابی به بارداری تحت عمل پیوند رحم قرار گرفت، اما به دلیل عوارض ناشی از آن درگذشت.

نسخه‌های بریتانیایی و آمریکایی روایت نیمه‌زندگی‌نامه‌ای او پس از مرگش در سال ۱۹۳۳ با عنوان «از مرد به زن: یک گزارش واقعی از تغییر جنسیت» منتشر شد. فیلمی با الهام از زندگی او به نام دختر دانمارکی در سال ۲۰۱۵ اکران شد. همچنین یک اپرا بر اساس زندگی او با نام لیلی البه، به آهنگسازی توبیاس پیکر، در سال ۲۰۲۳ برای نخستین بار اجرا شد.

 اوایل زندگی 
طبق دفتر ثبت کلیسای سنت نیکولای، عموماً باور بر این است که البه در سال ۱۸۸۲ در وایله، دانمارک، به عنوان فرزند آنه ماری تامسن و موگنس ویلهلم ویگنر، تاجر ادویه، متولد شد. سال تولد او در کتابی درباره‌اش ۱۸۸۶ ذکر شده که در آن برخی حقایق برای محافظت از هویت افراد درگیر تغییر یافته است. حقایق مربوط به زندگی همسرش، گردا ویگنر-گوتلیب، نشان می‌دهد که تاریخ ۱۸۸۲ صحیح است؛ زیرا آن‌ها در سال ۱۹۰۴ در زمان تحصیل در دانشکده با هم ازدواج کردند و اگر تاریخ ۱۸۸۶ درست بود، البه در آن زمان تنها هجده سال داشت.She and She: The Marriage of Gerda and Einar Wegener. The Copenhagen Post. 3 July 2000

گمانه‌زنی‌هایی وجود دارد مبنی بر اینکه البه بیناجنسی بوده است، اگرچه این موضوع مورد اختلاف است. برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که او از پیش تخمدان‌های ابتدایی در شکم خود داشته و ممکن است به سندرم کلاین‌فلتر مبتلا بوده باشد. Based on Brown, Kay (1997); Aldrich R. & Wotherspoon G., Who's Who in Gay and Lesbian History, from Antiquity to WWII, Routledge, London, 2001. 

 ازدواج و مدلینگ 
بندانگشتی|ایستاده=۰.۸|گردا گوتلیب، ۱۹۰۴
بندانگشتی|ایستاده=۰.۸|البه در حدود ۱۹۲۰

البه زمانی که دانشجو در آکادمی سلطنتی هنرهای زیبای دانمارک در کپنهاگ بود با گردا گوتلیب آشنا شد و آن‌ها در سال ۱۹۰۴، زمانی که گوتلیب نوزده و البه بیست و دو ساله بود، ازدواج کردند. گردا از خانواده‌ای محافظه‌کار بود و پدرش در کلیسای لوتری کشیش بود. آن‌ها به عنوان تصویرگر فعالیت می‌کردند؛ البه در نقاشی منظره تخصص داشت و گوتلیب کتاب‌ها و مجلات مد را تصویرگری می‌کرد.

آن‌ها پیش از اقامت در پاریس در سال ۱۹۱۲ به سراسر ایتالیا و فرانسه سفر کردند؛ در پاریس البه توانست با تظاهر به اینکه خواهرشوهر گوتلیب است، آزادانه‌تر به عنوان یک زن زندگی کند. البه در سال ۱۹۰۷ جایزه نوهاوزن را دریافت کرد و آثارش را در «نمایشگاه پاییزی هنرمندان» در موزه هنر وایله در دانمارک و همچنین در سالن و «نمایشگاه پاییز» پاریس به نمایش گذاشت.The Arts and Transgender. renaissanceblackpool.org

البه پس از آنکه متوجه شد از پوشیدن جوراب‌های زنانه و کفش پاشنه‌بلند لذت می‌برد، شروع به پوشیدن لباس‌های زنانه کرد؛ او این کار را برای جایگزینی مدل گوتلیب، بازیگر زن «آنا لارسن»، که یک بار برای نشستن مقابل نقاش دیر کرده بود، انجام داد. لارسن نام «لیلی» را پیشنهاد کرد و تا دهه ۱۹۲۰، البه به طور منظم با این نام به عنوان یک زن در مراسم‌ها و جشن‌های مختلف شرکت می‌کرد. گوتلیب برای نقاشی‌هایش از زنان زیبا با چشمان بادامی مسحورکننده که لباس‌های شیک به تن داشتند، مشهور شد؛ مدل این تصویرگری‌های «زنان افسونگر کوچک»، در واقع البه بود.Gerda Wegener. get2net.dk البه پس از گذار خود، نقاشی را کنار گذاشت.

 جراحی‌ها و پایان ازدواج 
بندانگشتی|ایستاده=۰.۸|جایگزین=تصویر تمام‌قد لیلی البه. او در حالی که نامه‌ای در دست دارد به دوربین نگاه می‌کند|البه در سال ۱۹۳۰

در سال ۱۹۳۰، البه برای انجام عمل تطبیق جنسیت که در آن زمان بسیار آزمایشی بود، به آلمان وایمار رفت. او پیش از آگاهی از این گزینه‌ها، به خودکشی فکر کرده بود. البه در زمان حضور در آلمان، در مؤسسه علوم جنسی هیرشفلد اقامت داشت. پیش از شروع هرگونه مراحل جراحی، سلامت روانشناختی البه توسط ماگنوس هیرشفلد، سکسولوژیست آلمانی، طی مجموعه‌ای از آزمایش‌ها ارزیابی شد. سپس مجموعه‌ای از چهار عمل جراحی در یک دوره دو ساله انجام شد. نخستین جراحی که در برلین انجام شد، شامل بیضه‌برداری بود که توسط اروین گورباندت صورت گرفت. باقی جراحی‌های او توسط کورت وارنکروس، پزشک کلینیک زنان شهرداری درسدن، انجام شد.Brown, Kay (1997) Lili Elbe. Transhistory.net. تمام مدارک پزشکی لیلی البه در نتیجه بمباران‌های نیروهای متحدین که کلینیک و بایگانی آن را ویران کرد، از بین رفت. دومین عمل جراحی شامل پیوند تخمدان روی عضلات شکمی او و سومین عمل برای برداشتن آلت تناسلی و کیسه بیضه بود. تا این زمان، پرونده او در روزنامه‌های دانمارکی و آلمانی به یک جنجال تبدیل شده بود. یک دادگاه دانمارکی در اکتبر ۱۹۳۰ ازدواج این زوج را ابطال کرد و البه موفق شد جنسیت قانونی و نام خود را تغییر دهد و حتی گذرنامه‌ای با نام «لیلی ایلسه الونس» دریافت کند. نام «لیلی البه» نخستین بار در مقاله یک روزنامه دانمارکی که توسط لوئیز «لولو» لاسن، روزنامه‌نگار کپنهاگی برای پولیتیکن در فوریه ۱۹۳۱ نوشته شده بود، به چاپ رسید. البه به درسدن بازگشت و رابطه‌ای را با کلود لژون، دلال هنری فرانسوی، آغاز کرد که قصد داشت با او ازدواج کند و از او صاحب فرزند شود. گردا نیز پس از جدایی از البه با یک مرد ایتالیایی ازدواج کرد، هرچند این ازدواج نیز اندکی بعد به طلاق انجامید.

در سال ۱۹۳۱، البه برای چهارمین جراحی خود جهت پیوند رحم و ساخت مجرای واژن (واژینوپلاستی) بازگشت. این امر او را به یکی از نخستین زنان ترنس تبدیل کرد که تنها چند هفته پس از عمل آزمایشی اروین گورباندت بر روی دورا ریشتر، تحت جراحی واژینوپلاستی قرار گرفت.

 مرگ 
به دنبال چهارمین جراحی البه، دستگاه ایمنی او رحم پیوندی را پس زد؛ چرا که در آن زمان داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی مانند آنچه در پیوندهای عضو مدرن استفاده می‌شود، هنوز به طور گسترده کاربرد نداشتند. پس‌زدن عضو باعث بروز عفونت شد که منجر به مرگ او بر اثر ایست قلبی در ۱۳ سپتامبر ۱۹۳۱ در درسدن آلمان، سه ماه پس از جراحی گشت.

البه در گورستان ترینیتی در درسدن آلمان به خاک سپرده شد، اما قبر او در دهه ۱۹۶۰ تسطیح شد. در آوریل ۲۰۱۶، سنگ قبر جدیدی با حمایت مالی فوکس فیچرز (شرکت تولیدکننده فیلم دختر دانمارکی) بنا گردید.

 نقاشی‌ها 
البه علاوه بر اینکه یکی از نخستین دریافت‌کنندگان عمل تطبیق جنسیت بود، به عنوان یک نقاش نیز شناخته می‌شد اما پس از گذار جنسیت خود، این کار را رها کرد. تمرکز اصلی نقاشی‌های البه بر روی مناظر بود. او آثار موفق بسیاری داشت که از میان آن‌ها می‌توان به پرتره یک زن (۱۹۲۳)، چشم‌اندازی از کاپری (۱۹۲۱)، نمایی از باغ ورسای (۱۹۲۲)، نمای ساحلی از فرانسه (۱۹۱۸) و تریانون (۱۹۲۰) اشاره کرد.

 در فرهنگ عامه 
جشنواره فیلم MIX کپنهاگ، هر ساله چهار جایزه لیلی را که به نام البه نام‌گذاری شده است، اهدا می‌کند.

در سال ۲۰۰۰، دیوید ایبرشوف کتاب دختر دانمارکی را نوشت که روایتی تخیلی از زندگی البه بود. این کتاب به یک پرفروش‌ترین بین‌المللی تبدیل و به زبان‌های بسیاری ترجمه شد. این رمان یکی از نخستین روایت‌های داستانی از عمل تطبیق جنسیت را ارائه کرد که به ادبیات دگرباشان شکل داد. در سال ۲۰۱۵، فیلمی به همین نام به تهیه‌کنندگی گیل موتروکس و نیل لابیت و با بازی ادی ردمین در نقش البه ساخته شد. این فیلم در سپتامبر ۲۰۱۵ در جشنواره فیلم ونیز مورد استقبال قرار گرفت، اگرچه به دلیل انتخاب یک مرد هم‌سوکردار برای ایفای نقش یک زن ترنس مورد انتقاد قرار گرفت. هم رمان و هم فیلم چندین موضوع را نادیده گرفتند، از جمله گرایش جنسی گوتلیب که در سوژه‌های طراحی‌های اروتیک او مشهود است و فروپاشی رابطه گوتلیب و البه پس از ابطال ازدواجشان.

اپرای توبیاس پیکر به نام لیلی البه با حضور لوسیا لوکاس، در تئاتر سنت گالن در سوئیس برای نخستین بار اجرا شد. این اپرا که بر اساس زندگی لیلی البه و کتاب «از مرد به زن: یک گزارش واقعی از تغییر جنسیت» ساخته شده است، در ۲۲ اکتبر ۲۰۲۳ به روی صحنه رفت و جایزه «بهترین نخستین اجرای جهانی» را در جوایز اوپر! ۲۰۲۳ دریافت کرد.

 انتشارات 
در سال ۱۹۳۱، لیلی البه در دانمارک با همکاری دوستش، ارنست هارترن، بر روی خاطرات زندگی‌اش کار می‌کرد. کتاب  (از مرد به زن) پس از مرگ البه توسط دوست و ویراستار آلمانی‌اش با نام مستعار نیلز هویر منتشر شد. این روایت جزئیاتی از زندگی او به عنوان نقاش دانمارکی و مراحل عمل تطبیق جنسیت او را ارائه می‌داد. به دلیل گزارش‌هایی مبنی بر داشتن اندام‌های تناسلی مردانه و زنانه و همچنین از بین رفتن پرونده‌های پزشکی مربوط به کالبدشناسی پیش از جراحی او در جریان حملات هوایی متحدین، احتمال بیناجنسی بودن لیلی البه مطرح شده است؛ هرچند این نظریه مورد اختلاف است. این روایت در طول دو سال، چهار بار و به سه زبان مختلف منتشر شد. نسخه‌های بریتانیایی و آمریکایی با عنوان «از مرد به زن: یک گزارش واقعی از تغییر جنسیت» هر دو در سال ۱۹۳۳ به چاپ رسیدند.

کتاب «از مرد به زن: یک گزارش واقعی از تغییر جنسیت» با انتشار داستان لیلی البه در نشریات آمریکایی، توجه‌ها را به مداخلات پزشکی جدید جلب کرد. نشریات آمریکایی مانند «مردی که زن می‌شود» و «زمانی که علم مردی را به زن تبدیل کرد» که در مجله محبوب سکسولوژی منتشر شدند، داستان لیلی البه را با موارد تغییر جنسیت افراد بیناجنسی مرتبط دانستند. این روایت‌ها دیدگاهی دوگانه نسبت به جنسیت را ترویج کرده و کلیشه‌های جنسیتی را در میان آمریکایی‌ها تقویت کردند.

لیلی البه و کتاب خاطراتش در رسانه‌های اروپایی نیز به خوبی شناخته شدند و توسط پل وبر تبلیغ گشتند. داستان او مشوق کنشگری سیاسی شد و آگاهی نسبت به چالش‌های پیش روی افراد ناهمنوا با جنسیت را افزایش داد.

 منابع 



رده:افراد ال‌جی‌بی‌تی اهل دانمارک
رده:افراد بیناجنس
رده:تاریخ ال‌جی‌بی‌تی در دانمارک
رده:دانش‌آموختگان آکادمی سلطنتی هنرهای زیبای دانمارک
رده:درگذشتگان ۱۹۳۱ (میلادی)
رده:دریافت‌کنندگان پیوند اندام
رده:زادگان ۱۸۸۲ (میلادی)
رده:زنان ترنس اهل دانمارک
رده:زن‌های تراجنسی
رده:نقاشان سده ۲۰ (میلادی) اهل دانمارک
رده:نقاشان منظره اهل دانمارک
رده:نویسندگان تراجنسی و فراجنسیتی
رده:ویکی‌سازی رباتیک
رده:هنرمندان ال‌جی‌بی‌تی اهل دانمارک
رده:هنرمندان زن ترنس
رده:هنرمندان شهوانی اهل دانمارک
رده:درگذشتگان به علت ایست قلبی