توپولف تو-۴

توپولف تو-۴ ، یک هواگرد ساخت کارخانه توپولف در اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی است که در سال ۱۹۴۹–۱۹۵۲ ساخته شد. نخستین استفاده‌کنندهٔ این هواپیما نیروی هوایی شوروی بوده‌است. این هواگرد برای نخستین بار در ۱۹ مه ۱۹۴۷ میلادی مورد استفاده قرار گرفت.

 تاریخچهٔ عملیاتی و توسعهٔ بعدی 

پس از ورود بمب‌افکن توپولف تو‑۴ به خدمت در نیروی هوایی شوروی در سال‌های پایانی دههٔ ۱۹۴۰، این هواگرد نقش مهمی در شکل‌گیری توان هوایی آن کشور در آغاز جنگ سرد ایفا کرد. توپولف تو‑۴ که از مهندسی معکوس هواگرد آمریکایی بوئینگ بی‑۲۹ سوپرفورترس به‌دست آمده بود و با نام رمز ناتو «بول» شناخته می‌شد، به نیروی هوایی شوروی امکان حملات سنگین و برد بلند را داد، موضوعی که پیش از آن در هواگردهای شوروی وجود نداشت. 

تا اوایل دههٔ ۱۹۵۰، بیش از ۲۷۰ فروند توپولف تو‑۴ در هنگ‌های بمب‌افکن دوربرد شوروی به خدمت درآمد و در مناطق مختلف اتحاد شوروی مستقر شد، از جمله در شمال و بخش‌های دور شرق این کشور. برخی از این هواگردها در اواخر دههٔ ۱۹۵۰ به نیروی هوایی ارتش آزادی‌بخش خلق چین منتقل شدند و بخشی از توان بمب‌افکن راهبردی آن کشور را تشکیل دادند. 

توپولف تو‑۴ به‌عنوان اساس توسعهٔ نسل‌های بعدی بمب‌افکن‌های شوروی مطرح شد و تجربهٔ به‌دست‌آمده از طراحی و تولید آن باعث شد دفتر طراحی توپولف توانایی تولید هواگردهای پیشرفته‌تری مانند توپولف تو‑۱۶ و توپولف تو‑۹۵ را کسب کند که در دهه‌های بعدی ستون فقرات نیروی هوایی راهبردی شوروی شدند. 

 پایان خدمت و بازنشستگی 

در اواسط دههٔ ۱۹۵۰، بمب‌افکن‌ های جت‌پرتورب‌جت و توربوجت جدیدتری مانند توپولف تو‑۱۶ و توپولف تو‑۹۵ وارد خدمت شدند و به تدریج جایگزین توپولف تو‑۴ در نقش بمب‌افکن راهبردی گردیدند. 

با این حال، برخی از نمونه‌های توپولف تو‑۴ تا اواسط دههٔ ۱۹۶۰ میلادی به‌عنوان هواپیماهای ترابری، آزمایشی و پشتیبانی همچنان در خدمت باقی ماندند، اگرچه دیگر در وظایف بمب‌افکن سنگین مورد استفاده قرار نمی‌گرفتند. 

بر اساس برخی گزارش‌ها، نسخهٔ Tu‑4A این هواگرد در ۱۸ اکتبر ۱۹۵۱ به‌عنوان یکی از نخستین بمب‌افکن‌های شوروی، بمب هسته‌ای آزمایشی را پرتاب کرد که در توسعهٔ قابلیت‌های استراتژیک شوروی اهمیت داشت. 

 گونه‌ها و توسعه‌های مرتبط 

توپولف تو‑۴ مبنایی برای چندین گونهٔ توسعه‌یافته یا برنامه‌ریزی‌شده بود که برخی از آن‌ها هرگز به تولید انبوه نرسیدند اما در تکامل هواگردهای شوروی نقش داشتند:

توپولف تو‑۷۰ – نسخهٔ مسافربری پایه‌گذاری‌شده بر اساس توپولف تو‑۴ که در آزمایش‌ها موفق بود، اما به تولید انبوه نرسید.   
توپولف تو‑۷۵ – نسخهٔ ترابری نظامی طراحی‌شده که تنها یک نمونه ساخته شد و تولید نشد.   
توپولف تو‑۸۰ – نمونه‌ای توسعه‌یافته با برد بیشتر که در قالب یک نمونهٔ آزمایشی ساخته شد، اما برنامهٔ آن لغو شد و به نمونهٔ تو-۸۵ منجر گردید.   
نسخه‌های آزمایشی و اختصاصی – طرح‌هایی مانند نسخه‌های آزمایشی برای حمل سوخت، شناسایی یا آزمایشگاه پروازی نیز توسعه یافتند، اما بسیاری از آن‌ها وارد خدمت عادی نشدند. 

برخی از این گونه‌ها در مرحلهٔ نمونه‌سازی یا مطالعات طراحی باقی ماندند و به تولید انبوه نرسیدند، اما تجربیات به‌دست‌آمده از توسعهٔ آن‌ها در تکامل هواگردهای بعدی شوروی اهمیت داشته‌است. 

 جستارهای وابسته 
 فهرست هواپیماها

 منابع 



رده:بمب‌افکن‌های اتحاد شوروی دهه ۱۹۴۰ (میلادی)
رده:بوئینگ بی-۲۹
رده:روابط ایالات متحده آمریکا و اتحاد شوروی
رده:نخستین پرواز هواگردها در ۱۹۴۷ (میلادی)
رده:هواپیماهای ملخ‌پیشین چهارموتوره
رده:هواگردهای بال وسط
رده:بمب‌افکن‌های آمریکایی دهه ۱۹۴۰ (میلادی)
رده:هواگردهای توپولوف