لهجه آرانی

لهجه آرانی (آرونی، آرُنی) یا آرونی بیدگلی بخشی از گویش شهر آران و بیدگل است که از زبان دهی و زبان فارسی قدیم گرفته شده است. در واقع بسیاری از واژه‌های اصیل فارسی در این گویش دیده می‌شود. این گویش به گویشهای یزدی، اصفهانی و گویشهای مرکزی ایران بسیار نزدیک بوده و اشتراکات زیادی با آنها دارد.

زبان مردم این شهر که در اصطلاح به آن زبان رایجی (زبان دهی)می‌گویند، از زبانهای پهلوی قدیم است که تا این زمان در سرتاسر شهرها و بخشهای حاشیه کویر (اردستان، نطنز، بادرود، زواره و ...) با اندک تفاوت در گویش، رایج است و با زبانهای دیگر از جمله زبان تاتی ایران وجوه مشابهی دارد.

بر طبق نوشته‌های احسان یارشاطر در دانشنامه ایرانیکا آران دارای یک گویش مرکزی است که بومی‌ها آن را زبان دهی می‌نامند و این گویش شبیه گویش بیدگلی و گویش جامعه یهودیان کاشان است.
این گویش بیشتر در محله‌های دهنو و زیرده آران و بیدگل رایج است، اما در حال حاضر به تدریج جای خود را به گویش پارسی داده است. Encyclopaedia Iranica

به طور کلی گویشهای پهنه ی آران و بیدگل، خواه روستاهای درون کوهساران و خواه آبادیهای گسترده در کویر و دشت آن، هم از لحاظ واژگان و هم از لحاظ دستوری و آوایی اهمیت خاصی دارد.
در سالهای اخیر تحقیقات پراکنده‌ای دربارهٔ زبان باستانی صورت گرفته که مفصل‌ترین آن در زمینه دستور زبان و فرهنگ واژگان، کتاب زبان کویر (کتاب اول) تألیف حسین (عباس) علیجانزاده آرانی و کتاب تاریخ بیدگل از حسین هاشمی تبار است.استان اصفهان/شهرها/شهر آران و بیدگل ، رسانه مجازی نگاه

 نمونه‌هایی از زبانزدهای گسترده 
در زیر نمونه‌هایی از واژه‌های رایج در این گویش آورده شده‌اند:

 نمونه‌هایی از ضرب‌المثل‌ها 
در زیر به برخی از ضرب‌المثل‌ها که در این گویش رایج است اشاره می‌گردد:پژوهشهای محلی و برداشت از یادداشتهای مهدی سلمانی آرانی
 پولت جوو باش: اگه پولدار باشی.

 چس غریبه شیرین است: همان ضرب‌المثل مرغ همسایه غازه.
 همش یه گو یه گاله: یکسان بودن نتیجه.
 غالش را کندن: تمام کردن خوراکی
 زبون خوش مارا از سوراخ میکشه بیرون: خوش زبانی و کلام نیکو گفتن

 آواشناسی و دستگاه آوایی 
برای صحبت کردن به این لهجه به برخی اختصارات و آواهایی که در آن به کار می‌رود اشاره می‌شود.

اختصارات:

 فارسی  لهجه آرونی خواهم خواست  خام خاس خواهی خواست  خی خاس خواهی رفت  خی رف خواهیم رفت  خم رف

آواها:

 فارسی  لهجه آرونی هان  هَ پس  پَ چه  چِ این  ای

بنابراین به صورت ترکیبی عبارت هَ پَ چِ خی کر به معنی هان پس چه خواهی کرد است.

مثال دیگر:
ای که او که نی که یعنی این که آن نیست که.

 منابع 

 کتابخانه انجمن آثار و مفاخر فرهنگی کتابخانه انجمن آثار و مفاخر فرهنگی

 پانویس 

رده:شهرستان آران و بیدگل
رده:لهجه‌های زبان فارسی
رده:ویکی‌سازی رباتیک