معرفت‌شناسی فرگشتی

معرفت‌شناسی فرگشتی  نظریه‌ای است در حوزهٔ معرفت‌شناسی که بر فرگشت پذیری فهم و ادراک بشر تأکید دارد. اما تقریرهای بسیار متنوعی در مورد فرگشت‌پذیری فهم تاکنون صادر و بیان شده است. دردهه‌های اخیر، بسیاری از زیست‌شناسان و فیلسوفان علاقه وافری به معرفت‌شناسی فرگشتی پیدا کرده‌اند. در این دیدگاه استدلال می‌شود که نه تنها توانایی‌های شناختی انسان‌ها (و حتی جانوران)، نتیجهٔ فرگشت زیستی‌اند، بلکه خود فرگشت را می‌توان به عنوان یک فرایند شناختی توصیف کرد.Campbell, D.T. “Evolutionary Epistemology”, Schlipp, P. A. (Ed.), The Philosophy of Karl Popper, LaSalle, IL: Open Court, 1974, p.413

 تاریخچه 
معرفت‌شناسی فرگشتی به مثابه یک اصطلاح توسط دونالد توماس کمبل با هدف بازسازی علم و به‌طور کلی معرفت، بر پایه‌های علوم زیستی، روان‌شناسی و جامعه‌شناسی وضع شده است. و شاید هم از نظریه فرگشت داروین ریشه گرفت (کتاب‌های خاستگاه گونه‌ها و تبار انسان اثر چارلز داروین) و سپس با تعبیر فرگشت توسعه یافت.Bradie, M. , “Assessing Evolutionary Epistemology”, Biology and Philosophy 1, 1986 بر اساس نظریه داروین گونه‌های زیستی با گذشت زمان فرگشت می‌یابند. این گونه سازگاری‌ها نسبت به محیط شانس بیشتری برای زنده ماندن دارند. در زیست‌شناسی فرگشتی جانداران از طریق انطباق پذیری با محیط می‌توانند معرفت خود را نسبت به محیط افزایش (بهبود و فرگشت) دهند. این نظریه اولین بار توسط کمبل مطرح شد و توسط کارل پوپرKarl Popper: Political Philosophy Internet Encyclopedia of Philosophy بسط داده شد.پژوهش‌نامه مبانی تعلیم و تربیت، نظریه معرفت‌شناسی تکاملی پوپر و نگاهی انتقادی به کاربردهای آن در تعلیم و تربیت، حجت صفارحیدری. سال. 1, شماره. 1: بهار و تابستان ۱۳۹۰. اما اینک این رویکرد، گاهی یک رهیافت طبیعت گرایانه و گاه شامل رهیافتهای الهی نیز هست؛ که براهمیت فرگشت پذیری فهم بشر و دامنهٔ گسترده حقیقت، تأکید می‌کند.Stanford Encyclopedia of Philosophyhttp://www.iep.utm.edu/popp-pol/#SH2d
در تقریر فرگشتی برای حرکت طبیعت پدیده‌ها، دو نقش وجود دارد، در نقش اول، انتخاب طبیعی زاینده و حفظ‌کننده و اعتماد پذیری حواس و مکانیسم‌های شناختی ماست. همچنان‌که میان آن مکانیسم‌ها و جهان سازگاری ایجاد می‌کند. در نقش دوم، یادگیری خطا و آزمایش و فرگشت نظریه‌های علمی به عنوان فرایندهای طبیعی تفسیر می‌شوند.http://www.amazon.com/Richard-Dawkins-Reflections-Scientists-Philosophers/dp/0199291160/181-7767024-3921456?ie=UTF8&n=283155&redirect=true&ref_=dp_proddesc_0&s=booksEvolutionary Epistemology

Volume 190 of the series Synthese Library pp 405-431

 مدل‌ها و دیدگاه‌های فرگشتی 
در معرفت‌شناسی فرگشتی، مدل‌ها و استعاره‌ها به مانند ابزارهای ارتباطی مسائلِ مختلف، از فرگشتِ زیستی تا رشد معرفت علمی را به هم مرتبط می‌کنند. در این میان کمبل می‌گویند: «فرگشت زیستی خودش فرایندی معرفتی است.» اما تولمین می‌گویند که تغییر مفهومی،[۳۲] فرایندی فرگشتی شبیه به فرایند انتخاب طبیعی است. تولمین معتقد است که مفاهیم علمی رقیب در فرایند انتخاب طبیعی مورد گزینش دانشمندان قرار می‌گیرند. برخی دیگر، از جمله دیوید هال انتخابِ طبیعی زیستی و فرگشتِ فهمِ علمی را دو نمونه از یک فرایند واحد می‌دانند. عده‌ای دیگر از جمله پلاتکین، ژیگو و بلکمور فرایندهای انتخابی را در همه جا پی می‌گیرند و نگرشی را که به نام داروینیسم جهانی شناخته شده است توسعه داده‌اند.Bradie, M. “Evolutionary Epistemology”, The Philosophy of Science An Encyclopedia, Sarkar, S. Pfeifer, J. (Eds.), Routledge, New York. , 2006, p.257-58

 منابع 
 انواع معرفت‌شناسی فرگشتی، فرشید دانش‌پژوه، جستارهای فلسفی، شمارهٔ ۲۶، ۱۳۹۳
 نظریه معرفت‌شناسی فرگشتی پوپر و نگاهی انتقادی به کاربردهای آن در تعلیم و تربیت، پژوهش نامه مبانی تعلیم و تربیت، ۱۵۹–۱۸۴، صفار حیدری، دانشگاه فردوسی مشهد.
 اسفار اربعه، ملاصدرا، السفر الأول/ المسلک الأول / مقدمة / غایت فلسفه نظری و عملی/ ج۱/ص ۲۰ و ۲۱
 پژوهش‌نامه مبانی تعلیم و تربیت، نظریه معرفت‌شناسی فرگشتی پوپر و نگاهی انتقادی به کاربردهای آن در تعلیم و تربیت، حجت صفارحیدری. سال. ۱, شماره. ۱: بهار و تابستان ۱۳۹۰.
 سخنرانی ایمانوئل لیما در تد
 The Book of Trees: Visualizing Branches of Knowledge (2014), Princeton Architectural Press, 
 Visual Complexity: Mapping Patterns of Information (2011), Princeton Architectural Press, 
 Karl Popper on Stanford Encyclopedia of Philosophy
 Karl Popper: Political Philosophy Internet Encyclopedia of Philosophy

 پانویس 

رده:درون‌گرایی و برون‌گرایی
رده:فرگشت
رده:نظریه‌های شناخت‌شناسی
رده:نظریه‌های فلسفی