ایل افشار

افشارها ( افشار؛ ;  اوْوشار) طایفه‌ای از تُرک‌های غز هستند که در ایران، ترکیه و افغانستان پراکنده‌اند.ایران: تاریخ، فرهنگ، هنر زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، تهران، 1385 آن‌ها طی فتوحات سلجوقیان در سدهٔ یازدهم، از آسیای مرکزی به خاورمیانه آمدند. اکثر افشارها در ایران ساکن هستند، و در آن‌جا همچنان گروهی عمدتاً عشایری باقی مانده‌اند.Encyclopedia of The Modern Middle East and North Africa, (Detroit: Thomson Gale, 2004) P. 1112

افشارها یکی از طوایف قزلباش را شکل می‌دادند که در پایه‌گذاری ایران صفوی نقش داشتند. زبان و آداب و عاداتِ افشارها چندان تفاوتی با ترکمن‌های تهدیدکنندهٔ مرز ایران نداشت، اما مورد اعتمادِ صفویان بودند، به‌ویژه آنکه برخلافِ ترکمن‌های سنی، شیعه بودند. صفویان افزون‌بر افشارها و قاجارها، طایفه‌هایی از کُردها را نیز به خراسان منتقل کردند. گفته می‌شود شاه عباس بزرگ ۴٫۵۰۰ خانواده از ایل افشار را از ارومیه به اَبیوَرد و درگز منتقل کرد. نادرشاه از دودمان افشارِ که در سال ۱۷۳۶ شاه ایران شد، از ایل قرخلو بود.Tribal resurgence and the Decline of the bureaucracy in the eighteenth century, A.K.S. Lambton, Studies in Eighteenth Century Islamic History, ed. Thomas Naff; Roger Owen, (Southern Illinois University Press, 1977), 108-109.The Struggle for Persia, 1709-1785, Cambridge Illustrated Atlas, Warfare: Renaissance to Revolution, 1492-1792, ed. Jeremy Black, (Cambridge University Press, 1996), 142.

امروزه افشارها به‌صورت‌های مختلف به‌عنوان شاخه‌ای از آذری‌هاRichard V. Weekes. Muslim peoples: a world ethnographic survey. AZERI. — Greenwood Press, 1978 — p. 56 —  و ترکمن‌هاFrom multilingual empire to contested modern state, Touraj Atabaki, Iran in the 21st Century: Politics, Economics & Conflict, ed. Homa Katouzian, Hossein Shahidi, (Routledge, 2008), 41.James J. Reid, Crisis of the Ottoman Empire: Prelude to Collapse 1839-1878, (Franz Steiner Verlag, 2000), 209. یا ترکمان‌ها (اصطلاح عمومی رایجی که برای مردم ترک‌تبار اوغوز استفاده می‌شود) گروه‌بندی می‌شوند.The Afghan Interlude and the Zand and Afshar Dynasties (1722-95), Kamran Scot Aghaie, The Oxford Handbook of Iranian History, ed. Touraj Daryaee, (Oxford University Press, 2012), 308. بنیانگذاران گرمیانClaude Cahen, Pre-Ottoman Turkey: a general survey of the material and spiritual culture and history c. 1071-1330, trans. J. Jones-Williams (New York: Taplinger, 1968), 281-2. و خانات خلخال نیز از تبار افشار بودند. پایه‌گذار قرامانیان نیز احتمالاً از تبار افشار بوده است.

 معرفی 
اَفشار یکی از ایل‌های تُرک‌های اغوزhttp://www.loghatnaameh.com/dehkhodaworddetail-c3e1a26362c34adebd653ebfb3bf2dad-fa.htmlJoshua Project - Ethnic People Groups of the Turkic Peoples Affinity BlocTapper, Richard (1997). «Frontier Nomads of Iran: A Political and Social History of the Shahsevan." Cambridge University Press, , 9780521583367, Page 44Reid,.J. J. (2000). «Crisis of the Ottoman Empire: Prelude to Collapse 1839-1878.» Franz Steiner Verlag, ISBN 3-515-07687-5, 9783515076876, Page 210Peter Malcolm Holt, Ann Katherine Swynford Lambton, Bernard Lewis (1977). «The Cambridge History of Islam" Cambridge University Press,
ISBN 0-521-29135-6, 9780521291354, Page 430 جزء گروه قومی ترک‌های آذربایجانی هستند.Richard V. Weekes. Muslim peoples: a world ethnographic survey. AZERI. — Greenwood Press, 1978 — p. 56 — ISBN 978-0-8371-9880-4Российский этнографический музей. Афшары . که عده‌ای از آنها در زمان سلجوقیان و عده‌ای دیگر در زمان شاه اسماعیل صفوی همراه با شش ایل بزرگ از آناتولی عثمانی به ایران آمدند و پایه‌های دودمان صفوی را بنیاد گذاردند. ایل افشار یکی از هفت ایل اصلی قزلباش بوده است. این ایل به دو شعبهٔ بزرگ تقسیم می‌شد: یکی قاسملو و دیگری ارخلو یا قرخلو؛ نادرشاه افشار از شعبهٔ اخیر بود. طایفه قرخلو را شاه اسماعیل از آذربایجان به خراسان کوچاند و در شمال آن سرزمین، در نواحی ابیورد و درهٔ گز و باخرز تا حدود مرو مسکن داد؛ تا در برابر ازبکان و ترکمن‌های مهاجم سدی باشند. تعداد بسیاری از این ایلها در زمان شاه عباس اول در ایل شاهسون ادغام گشتند.شهرداری کرمان

 وجه تسمیه نام 
به گفته رشیدالدین فضل‌الله همدانی، پایه‌گذار این ایل که افشار نام داشت، پسر یولدوزخان، سومین پسر اغوز خان بود. افشار به معنای کاردان و مطیع است. قوم افشار ظاهر نام خود را از نام سر دودمان قومی خود اوشر گرفته است.لاکهارت، لارنس. نادرشاه. تهران:1331.

 افشارها در صحنهٔ تاریخ 
افشارها تحت ادارهٔ آق‌سنقرْ اتابکان موصل را تشکیل دادند و اینها در فتح آناتولی نقش مهمی ایفا نمودند. از طرف ملکشاه، آق‌سنقرْ «قاسم‌الدوله» لقب گرفت و ولایت حلب به او واگذار گردید و به فرمانروایی در این مکان پرداخت. عمادالدین زنگی حکومت اتابکان موصل را در شهر موصل و نواحی پیرامون آن تشکیل داد و فرمانروای این اماکن گردید و مدت هجده سال به فرمانروایی پرداخت (۱۱۴۶–۱۱۲۸). امیر عماد الدین زنگی از طرف خلیفه لقب «فاتح» دریافت نمود و در جنگ‌های صلیبی به مبارزه و نبرد با عیسویان اروپایی اشغالگر پرداخت. پس از وی پسرش نورالدین محمود که به علم و ادبیات علاقه داشت، جانشین او گردید. شیرکوه (ابوحارث اسدالدین) و صلاح‌الدین ایوبی تحت لوای او بودند و به کمک او در ۱۱۷۱ (خورشیدی) حکومت فاطمی را برانداختند. بعد از صلاح‌الدین، فرزندش نتوانست قدرت پدر را پیدا کند و در قرن سیزده میلادی تابع مغول‌ها شدند. در نتیجه، افشارها به جنوب آناتولی کوچ کردند و به کمک ترکمانان، بیگ‌نشین قرامانیان را تشکیل دادند.

افشارهای آناتولی بیشتر از احفاد سه خانواده‌اند که از حلب آمده‌اند و عبارتند از: قوت بیگلی اوغوللاری، گؤندؤز اوغوللاری، کویک اوغوللاری.

 عشایر افشار 
تقریباً تمام عشایر افشار ایران در استان کرمان و تعداد کمی در شمال هرمزگان زندگی می‌کنند. بر اساس سرشماری عشایر سال ۱۳۶۶ش تعداد عشایر افشار ایران ۱۲۱۲۱ نفر گزارش شده که این عشایر به غیر از چند قشلاق در هرمزگان، همگی در استان کرمان زندگی می‌کنند.
در سرشماری عشایر سال ۱۳۷۷ش تعداد عشایر افشار ۱۰۷۱۱ نفر گزارش شده که اکثراً در استان کرمان زندگی می‌کنند.
در سرشماری عشایر سال ۱۳۸۷ش تعداد عشایر ییلاقی و قشلاقی افشار به ترتیب ۶۶۷۵ و ۶۵۵۹ نفر ذکر شده که همگی در استان کرمان و هرمزگان زندگی می‌کنند.

افشارهای کرمان حدود ۳۰ طایفه و بیش‌تر از ۲۰۰ تیره هستند. آقاجانلو، میرحبیبی، صفی قلی اولادی، قاسم اولادی، قره گزلو، حاجیلو، حیدر ممشالو، آل کسلو، عمویی، پیرمرادلو، حمزه خانی، حمزه لو، اشرف‌لو، میرجانی، خلج، زرگر، جلال‌لو، قره قویونلو، قوجه بیگلو، جان قلی اوشاغی، فارسی مدان، صادقی، شول، جامه بزرگی، بارچی، براوردلو، مهنی، گی قویونلو و یارقره از مهم‌ترین طوایف افشار استان کرمان هستند.

 فرهنگ و رسوم 
 قالیچه‌های افشار 
از نظر قالی‌بافی، چادرنشینان افشار گرهٔ تُرکی و روستائیان گرهٔ فارسی به کار می‌برند. در واقع اصالت قالیچه‌های کرمان را در کارهای ایلات افشار باید جستجو کرد که نقشه و طرز بافت آن‌ها وجه مشترکی از هنر مردم آذربایجان و کرمان که به خوبی با هم آمیخته شده است.

 افشارهای ایران 
 افشارهای ارومیه 
بزرگ‌ترین شهر افشارنشین ایران و جهان شهر ارومیه است چنانچه لرد کرزن در قرن بیستم هنگام ورود به شهر ارومیه می‌نویسد: «این شهر که در ارتفاع ۴۴۰۰ پا از سطح دریاست بین ۳۰۰۰۰ و ۴۰۰۰۰ نفر سکنه دارد که بیشتر آنها طایفهٔ ترک افشار هستند، ولی مقدار معتنابهی اقلیت‌های نسطوری (آشوری)، کلیمی و ارمنی را هم در بر می‌گیرد.»
ایل افشار به دو شاخهٔ قرخلو و قاسملو تقسیم می‌شود که ارشلو (آراشلو) نام طایفه‌ای از شاخه قرخلو می‌باشد. همچنین ارشلو نام محله‌ای در شهر ارومیه است. باتوجه به اینکه در منابع زیادی از مسکن گزیدن افشارها در ارومیه سخن رفته است، گمان می‌رود که نام این روستا از نام این طایفه افشار گرفته شده باشد. ابراهیم خان دیوان بیکی افشار فرزند علی مراد بیک و برادر فتحعلی خان افشار ارشلو بوده و به هنگام جنگ کریم خان زند با فتحعلی خان و محاصره نه ماههٔ قلاع اورمیه فرماندهی سوار و پیاده افشار را ابراهیم خان دیوان بیکی بر عهده داشت که در این جنگ سرانجام فتحعلی خان تسلیم شد. کریم خان پس از فتح اورمیه حکومت شهر را به رستم خان پسر مهدی خان قاسملوی افشار سپرد. فتحعلی خان علاوه بر ابراهیم خان دو برادر به نام‌های حسینعلی خان و علیخان داشته که هر دو در دستگاه فتحعلی خان مشغول به کار بوده‌اند.

 افشارهای خراسان 
بیشترین افشارهای شمال خراسان نیز در شهرهای قوچان، دره گز، کلات و شیروان و قسمت‌هایی هم در مینودشت و رامیان، آزادشهر استان گلستان هستند.
بندانگشتی|نادرشاه افشار در سال ۱۰۶۶ خورشیدی در ایل افشار در شمال خراسان به دنیا آمد.|جایگزین=|258x258پیکسل

 افشارهای کرمان 
افشارهای کرمان را می‌توان ترکیبی از کاملترین طوایف این ایل که در ایران حضور دارند دانست. نظم و انضباط ایلی از ابتدای حضور بعضاً تا هم‌اکنون نیز می‌توان در آنها دید. تنوع طوایف افشار را در استانهای کرمان و هرمزگان و مناطق مرزی استان فارس می‌توان به‌وضوح دید. بزرگ‌ترین و قدرتمندترین طوایف این ایل قاسملوها بوده‌اند که از ابتدای تشکیل دولت صفوی در کرمان حضور داشته‌اند و در حال حاضر نیز حضوری پررنگ دارند و شاید می‌توان با جرئت گفت که نقشی که این طایفه در متحد کردن ایل افشار در کرمان بازی کرده‌اند در کمتر جایی می‌توان دید در اما بعد مستقل ایلی در شمال شهر کرمان که خبیصشهداد نام است ساکن هستند بر طبق اسنادی که از زمان ماضی به جا مانده این ایل از ستم عادل شاه به آن منطقه فرار کرده بودند به ضمیمه نام خانوادگی شجاعی و شجاعیان بودند. در شهرستان سیرجان طایفه ارشلو از ایل ترکی بچاقچی حضور دارند.

 افشارهای زنجان 
استان زنجان نیز مردمان زیادی از ایل افشار دارد که در این استان پراکنده شده‌اند. مناطق با جمعیت چشمگیر از افشارها در بخش دهستان قشلاقات افشار ساکن هستند.

 افشارهای سایر مناطق ایران 
تیره شول هم جز تیره‌های ایل ترک افشار می‌باشند که در کرمان و داراب فارس زندگی می‌کنند. تیره قرخلو در استان فارس که در شهرهای کازرون و مرودشت همچنین در استان مرکزی اراک و خمین زندگی می‌کنند، عده ای از افشارها در خرم‌آباد و عده ای در روستای شاخون از توابع شهرستان خفر شیراز ساکن هستند (فامیل قربانی، نوادگان آزادخان قره گزلو) و همچنین طایفهٔ نادری شهرستان‌های. فارسان و بن واقع در ۲۰کیلومتری شهرکرد از ایل افشار می‌باشند.

 جستارهای وابسته 
 افشاریان
 افشارهای کرمان
 گندزلو
 ترک‌های ایران
 قزلباش
 نادرشاه افشار
 ترکان اغوز

 منابع 






رده:آذری‌ها
رده:اقوام ترک‌تبار
رده:اقوام در افغانستان
رده:اقوام در ترکمنستان
رده:اقوام در جمهوری آذربایجان
رده:ایل‌های ترک خراسان
رده:ایل‌های تشکیل‌دهنده ارتش قزلباش
رده:ترکان اغوز
رده:عشایر استان کرمان
رده:عشایر ترک ایران