سفر به مرکز زمین

سفر به مرکز زمین () رمانی علمی–تخیلی از ژول ورن است. داستان این رمان در مورد یک پروفسور آلمانی به نام اوتو لیدانبراک است که معتقد است که برخی دالان‌های گدازه به سمت مرکز زمین می‌روند. او به همراه برادرزاده‌اش اکسل و هانس که راهنمای آنهاست از آتشفشانی در ایسلند پایین می‌روند و با ماجراهای متعددی مانند حیوانات ماقبل تاریخ و خطرهای طبیعی مواجه می‌شوند تا اینکه در نهایت در جنوب ایتالیا در استرومبولی دوباره به سطح زمین بازمی‌گردند.

دستهٔ ادبیات زیرزمینی مدت‌ها پیش از ورن وجود داشت. با این حال، تمایز رمان او در بهره‌گیری دقیق از دانش ویکتوریایی و نقش خلاقانه‌اش در شکل‌گیری زیرگونهٔ علمی‌تخیلیِ سفر در زمان بود — نوآوری ورن این بود که ایدهٔ وجود جهانی پیشاتاریخی را در دل دنیای امروزی مطرح کرد. «سفر به مرکز زمین» الهام‌بخش نویسندگان بسیاری شد، از جمله آرتور کانن دویل در رمان «دنیای گمشده»، ادگار رایس باروز در مجموعهٔ «پلوُسیدار»، و جی. آر. آر. تالکین در «هابیت».

داستان
ماجرا در مه ۱۸۶۳، در خانهٔ پروفسور اتو لیدن‌بروک در هامبورگ، آلمان آغاز می‌شود. او و برادرزاده‌اش، اکسل، هنگام ورق‌زدن یک نسخهٔ اصلی خطی از ایسلند که به ساگاهای باستانی مربوط بود، به یادداشتی رمزی به خط رونی برمی‌خورند که در کنار نام یک کیمیاگر ایسلندی سدهٔ شانزدهم به نام آرنه ساکنوسم نوشته شده است. ترجمهٔ یادداشت چنین است:

بندانگشتی|اسنفلس‌یوکول

لیدن‌بروک بی‌درنگ عازم ایسلند می‌شود و اکسل بی‌میل نیز همراهش می‌رود. پس از سفری کوتاه از راه کیل و کپنهاگ، به ریکیاویک می‌رسند. در آنجا یک شکارچی مرغ اِیدر به نام هانس بیلکه را که به دانمارکی سخن می‌گوید، به‌عنوان راهنما استخدام می‌کنند و سپس به سوی دامنهٔ اسنفلس‌یوکول رهسپار می‌شوند.

در اواخر ژوئن به آتشفشان می‌رسند و به اعماق زمین فرو می‌روند، جایی که با خطرات و پدیده‌های شگفت روبه‌رو می‌شوند. پس از انتخاب مسیری نادرست، بی‌آب می‌شوند و اکسل نزدیک است جان ببازد، اما هانس با یافتن رود زیرزمینی و جاری ساختن جریانی که بعدها «هانس‌باخ» نام می‌گیرد، جان همه را نجات می‌دهد.بندانگشتی|طرح ادوآر ریو از نبرد یک ایکتیوسور با پلیسیوسور.

آن‌ها مسیر هانس‌باخ را دنبال می‌کنند و پس از پیمودن مسافت بسیار، به جهانی زیرزمینی می‌رسند. در این مسیر، اکسل دوباره نزدیک به مرگ می‌شود و با زخم‌های شدید خود را به لیدن‌بروک و هانس می‌رساند. سپس مسافران با استفاده از چوب نیمه‌سنگی‌شده یک کلک می‌سازند و به دریا می‌زنند. در آنجا با ماهیان پیشاتاریخی و خزندگان غول‌پیکر دریایی هم‌عصر دایناسورها روبه‌رو می‌شوند. طوفانی مهیب نزدیک است کلک را نابود کند، اما آنان را به گورستان عظیم فسیل‌ها می‌اندازد که شامل استخوان‌های خزنده‌بال، بزرگ‌دد و ماموت و حتی پیکر یک انسان است.

لیدن‌بروک و اکسل به جنگلی با پوشش گیاهی ابتدایی از دوران سوم پا می‌گذارند و در آنجا با شگفتی انسانی غول‌آسا با بیش از دوازده پا قد می‌بینند که مانند یک چوپان از گله‌ای ماموت نگهداری می‌کند. از بیم دشمنی او جنگل را ترک می‌کنند.

کاوشگران مسیر خود را ادامه می‌دهند تا راهی را بیابند که ساکنوسم نشانه‌گذاری کرده است، اما این راه بر اثر ریزش مسدود شده. آنان تصمیم می‌گیرند با استفاده از پنبه باروتی سنگ را منفجر کنند. برای در امان ماندن، کلک را به دریا می‌برند. پس از انفجار، به شکافی بی‌انتها کشیده می‌شوند که آب دریا با شدت در آن فرو می‌ریزد. پس از ساعاتی سقوط، ناگهان مسیر برعکس می‌شود و کلک درون دهانهٔ آتشفشانی بالا می‌رود و سرانجام در اثر فوران از دهانهٔ استرومبولی، جزیره‌ای آتشفشانی در نزدیکی سیسیل، به بیرون پرتاب می‌شوند.

سه‌گانه به آلمان بازمی‌گردند و مورد استقبال قرار می‌گیرند. پروفسور لیدن‌بروک به‌عنوان یکی از دانشمندان بزرگ روزگار شناخته می‌شود، اکسل با معشوقه‌اش گراوبن ازدواج می‌کند و هانس به زندگی آرام خود در ایسلند بازمی‌گردد.

شخصیت‌های اصلی
پروفسور اتو لیدن‌بروک: استاد آلمانی فلسفه، شیمی، زمین‌شناسی، کانی‌شناسی و علوم دیگر در دبیرستان یوهانه‌اوم، توصیف‌شده به‌عنوان یک «زمین‌شناس پیر، تندخو و ناخوشایند».

اکسل: برادرزادهٔ لیدن‌بروک و دانشجویی جوان که نامزد دارد.

هانس بیلکه: شکارچی مرغ اِیدر ایسلندی که به‌عنوان راهنما استخدام می‌شود؛ توانا و خونسرد، با توصیف «بردبار».

گراوبن: دخترخواندهٔ لیدن‌بروک و معشوقهٔ اکسل، اهل ویرلانده.

مارتا: خدمتکار و آشپز خانهٔ لیدن‌بروک.

پس‌زمینه و دانش علمی
در اوت ۱۸۵۹، ژول ورن به اسکاتلند سفر کرد و ادینبرو، قلعه و ویژگی‌های زمین‌شناسی آن، از جمله صندلی آرتور و کاسل راک را دید که بعدها بر نوشتارش اثر گذاشت. «سفر به مرکز زمین» مطابق با دانش علمی میانهٔ قرن نوزدهم نوشته شد. برای نمونه، این‌که چرا گروه هنگام نزدیک‌شدن به اعماق پوستهٔ زمین با گرمای زیاد مواجه نمی‌شوند، بر اساس نظریه‌های همفری دیوی در زمین‌پیرایش توضیح داده می‌شود که بعدها رد شد. با این حال، ورن برای درک زمین‌شناسی و دیگر جنبه‌های علمی از اثر تازه‌منتشرشدهٔ لویی فیگیه به‌نام «زمین پیش از طوفان» (۱۸۶۳) بهره برد. همچنین او با شارل ژوزف سنت‌کلر دوویل، زمین‌شناس برجستهٔ متخصص در پدیده‌های لرزه‌ای و کسی که به استرومبولی فرود آمده بود، دوستی برقرار کرد. لئونارد نیموی در ویرایش سیگنت می‌نویسد که ورن «تقریباً هر عنصر مهم در داستان را از اندیشه‌های علمی، جغرافیایی، ادبی و فلسفی روزگار خود وام گرفته است». منبع سند رمزی رونیک ساکنوسم نیز الهام‌گرفته از داستان «حشرهٔ طلایی» اثر ادگار آلن پو (۱۸۴۳) و توصیف رونیک در کتاب «L'univers pittoresque» (۱۸۴۵) بود. شخصیت مارتا (خدمتکار لیدن‌بروک) برگرفته از خدمتکار خانوادهٔ ورن، ماتورین پاریس، در دوران کودکی او بود. گفته می‌شود لیدن‌بروک در واقع طنزی از پدر ورن، پیر ورن، بود. نام او نیز احتمالاً ادای دِینی به فریدریش لیندن‌براگ، کتاب‌دوست آلمانی سدهٔ هفدهم بود. ورن میان ژانویه تا اوت ۱۸۶۴، این تأثیرها را در هم آمیخت و رمان را نوشت.

انتشار و ویرایش‌ها
بندانگشتی|ژول ورن
دست‌نوشتهٔ اصلی رمان در مجموعه‌ای خصوصی در آمریکا نگهداری می‌شود. نخستین نسخه‌های فرانسوی در سال‌های ۱۸۶۴ و ۱۸۶۷ به‌وسیلهٔ انتشارات ژ. هتزل منتشر شدند. نسخهٔ ۱۸۶۷ شامل دو فصل تازه بود که مباحث پیشاتاریخی را پررنگ‌تر می‌کرد.

برای خوانندگان غیر فرانسوی، اثر به زبان‌های گوناگون ترجمه شد. نخستین ترجمهٔ انگلیسی در سال ۱۸۷۱ در لندن به دست ناشری ناشناس منتشر شد و عنوان «سفری به مرکز زمین» گرفت. این نسخه با تغییرات بسیار، نام‌ها را دگرگون و جزئیات فراوانی را بازنویسی کرد.

در ۱۸۷۷ نسخه‌ای دیگر با عنوان «سفری به درون زمین» به ترجمهٔ فردریک مالسون منتشر شد که وفادارتر بود، هرچند آن هم تغییراتی در جزئیات داشت. در همان سال، نویسنده‌ای به نام لئون دلمس از ورن به‌خاطر شباهت داستان با اثر خودش شکایت کرد، اما دادگاه ادعای او را رد کرد.

در دوران جدید، دو ترجمهٔ انگلیسی برجسته منتشر شده است: یکی توسط فرانک وین همراه با یادداشت‌های پیتر کاگمن در ۲۰۰۹ و دیگری توسط متیو جوناس در ۲۰۲۲. پیش‌تر نیز رابرت بالدیک ترجمه‌ای برای پنگوئن کلاسیکز در ۱۹۶۵ ارائه کرده بود.

 منابع 

 کتابشناسی 



 پیوند به بیرون 


رده:ادبیات داستانی در ۱۸۶۳ (میلادی)
رده:بناهای زیرسطحی داستانی
رده:رمان‌ها درباره دایناسورها
رده:رمان‌های ژول ورن
رده:رمان‌های سده ۱۹ (میلادی)
رده:رمان‌های علمی تخیلی ۱۸۶۴ (میلادی)
رده:رمان‌های علمی تخیلی دهه ۱۸۶۰ (میلادی)
رده:رمان‌های علمی-تخیلی فرانسه
رده:رمان‌های علمی-تخیلی مورد اقتباس در فیلم‌ها
رده:رمان‌های فرانسوی ۱۸۶۴ (میلادی)
رده:رمان‌های فرانسوی سده ۱۹ (میلادی)
رده:رمان‌های فرانسوی مورد اقتباس در فیلم‌ها
رده:رمان‌های فرانسوی مورد اقتباس در نمایشنامه‌ها
رده:رمان‌های مورد اقتباس در بازی‌های ویدئویی
رده:رمان‌های مورد اقتباس در برنامه‌های رادیویی
رده:رمان‌های مورد اقتباس در کمیک‌ها
رده:رمان‌های مورد اقتباس در مجموعه‌های تلویزیونی
رده:رمان‌های واقع‌شده در ایسلند
رده:رمان‌های واقع‌شده در پیشاتاریخ
رده:رمان‌های واقع‌شده در سیسیل
رده:رمان‌های واقع‌شده در هامبورگ
رده:رمزنگاری در ادبیات داستانی