پنجاه و سه نفر

۶ نفر و ۴۰ نفر و ۳ نفر و ۴ نفر، معروف به گروه ۵۳ نفر، گروهی از زندانیان سیاسی در ایران بودند که در دوران رضاشاه در سال ۱۳۱۶ (خورشیدی) بازداشت و در زندان قصر محبوس شدند.
بیشتر این زندانیان، گرایش‌هایی به مکتب‌ها و ایده‌های تازه ترجمه و مطرح شدهٔ سوسیال دموکراسی یا کمونیسم - انترناسیونالیسم یا سوسیالیسم ملی‌گرایانه یا افکار بینابینیِ تثبیت‌نشده داشتند. 
حزب توده توسط پنجاه و سه نفر رهبری میشد.

شش نفر:
 تقی ارانی
 عبدالصمد کامبخش
 احسان طبری
 محمدرضا قدوه
 علی‌اکبر شاندرمنی
 رضا روستا

و چهل نفر:
 محمدِ پژوه
 محمد بهرامی
 محمد شورشیان
 علی صادقپور
 محمود بقراطی
 ضیاء الموتی
 رحیم الموتی
 نورالدین الموتی
 میرعماد الموتی
 محمدباقر فرجامی
 عباس آذری
 نصرت‌الله اعزازی
 اکبر افشان
 مجتبی سجادی
 حسن سجادی
 مهدی رسایی
 مرتضی رضوی
 سیف‌الله سیاح
 علی‌نقی حکمی
 ابوالقاسم اشتری
 فضل‌الله گرگانی
 ولی خواجوی
 یوسف ثقفی
 عزت‌الله عتیقه‌چی
 شعبان زمانی
 حسین تربیت
 رجبعلی نسیمی
 بهمن شمالی
 مهدی لاله
 تقی شاهین
 عباس نراقی
 مهدی دانشور
 حسن حبیبی
 آناقلیج خضربابا
 رضا ابراهیم‌زاده
 خلیل انقلاب آذر
 فریدون منو
 تقی مکی‌نژاد
 سیدجلال حسن نایبی
 حکیم الهی

و سه نفر:
 نصرت‌الله جهانشاهلو
 خلیل ملکی
 انور خامه‌ای

و چهار نفر:
 ایرج اسکندری
 رضا رادمنش (پسر عمه محمد علی مجتهدی)
 مرتضی یزدی
 بزرگ علوی

سیّد احمد کسروی تبریزی وکیل مدافع آنان بود. هرچند خود تقی ارانی، شش ساعت و نیم از گروه ۵۳ نفر دفاع کرد.

 جستارهای وابسته 
 آقاسلیم آتاکشی اف
 حزب توده
 فرقه دموکرات آذربایجان

 منابع 

 پروندهٔ ۵۳ نفر، بزرگ‌ترین دستگیری سیاسی دوران رضاخان 
 خاطرات انور خامه‌ای، پنجاه و سه نفر، ص۲۷۰
 زندان قصر یکی از ارکان تاریخ معاصر ایران است (قسمت ۵۳ نفر)
 پنجاه و سه نفر کتابی از بزرگ علوی در مورد گروه ۵۳ نفر
 پنجاه و سه نفر


رده:۵۳ نفر
رده:ایران در ۱۹۳۷ (میلادی)
رده:ایران در ۱۹۳۸ (میلادی)
رده:تصفیه‌های سیاسی و فرهنگی
رده:زندانیان اهل ایران
رده:زندانیان و بازداشت‌شدگان اهل ایران
رده:سرکوب سیاسی در ایران
رده:کمونیست‌های اهل ایران