اسطوره‌شناسی اوستیایی

اسطوره‌های آسی شامل خدایان و موجودات فراطبیعی می‌شود. اعتقاد بر این است که این دین منشأ سرمتی دارد، اما دارای بسیاری از عناصر متأخر مسیحیت است. خدایان آسی با قدیسان مسیحی تطابق دارند. خدایان به‌ویژه نقش زیادی در حماسه نرت، داستان معروف مردم آسی دارند.

 خدایان 
 خوساو:xussau (Хуыцау) خدای خدایان. تا حدودی قابل تطبیق با خدای مسیحی و اسلام.
 واشتیرجی:Uaštirjy (Уастырджи) نگاهبان جنس مرد و مسافران، و ضامن سوگند است. او همچنین محافظ سرزمین اوستیای شمالی-آلانیا نیز هست. او را اغلب با جرجیس قدیس می‌شناسانند.
 ئوآتسیلا:Uatsilla (Уацилла) خدای باران، آذرخش و روشنایی. او به عنوان محافظ برداشت گندم نیز شناخته می‌شود. او برای آزمایش افراد، به آنها آذرخش می‌زند و اگر آن شخص از اصابت آذرخش جان سالم به در بَرَد، یک گوسفند برای او قربانی می‌کند. برای او در تابستان جشنواره‌ای برپا می‌کنند، گوسفند و گاو نر برای او قربانی می‌کنند و آبجو می‌نوشند. زنان در آن روز به نشانه احترام در سکوت کامل نان می‌پزند. او را اغلب با الیاس می‌شناسند.
 شافا:Šafa (Сафа) خدای کوره آتش. مهم‌ترین خدای خانگی آسی‌ها.
 دنبتیر:Donbettir (Донбеттыр) خدای آب‌ها. نام او ترکیبی از دنDon (Дон) به معنی آب و بتیرBettir (беттыр) به معنی پطرس قدیس است. او با استفاده از زنجیرش کسانی را که با شنا به قلمرو اش اونواریلی (unwarily) وارد شده‌اند به ته دریا می‌کشاند. او دختران بسیار زیبایی دارد و از این حیث قابل تطابق با روسالکا از اسطوره‌شناسی اسلاو است. تا قرن نوزدهم دختران جوان برای او در روز عید پاک جشنی برپا می‌کردند.
 توتیر:Tutir (Тутыр) خدای گرگ‌ها. با سنت تئودور صور شناسایی می‌شود.
 فَلوَرا:Fəlvəra (Фæлвæра) این نام احتمالاً تلفیقی از نام دو قدیس به نام فلوروس و لائوروس است. فلورا نگاهبان گوسفند است و برای او قبل از مراسم پشم چیدن گوسفندان در ماه سپتامبر جشنی برپا می‌کردند. او فقط یک چشم دارد و در اغلب مواقع دشمن توتیر (خدای گرگ‌ها) است.
 اَفشاتی:Əfšati (Æфсати) او محافظ حیوانات وحشی است؛ به‌ویژه گوزن، گراز و بز کوهی.
 کوردالَگن:Kurdaləgon (Курдалæгон) آهنگر آسمانی. او دوست نزدیک نرت بود.
 شاتانا:Šatana (Сатана) ایزدبانوی مادر. او مادر نرت بود.
 شائوباراگ:Šaubarag (Саубараг) نام او ترکیبی از شائو به معنی «سیاه» و باراگ به معنی «سوار» است. (سوارکار سیاه). او خدای تیرگی و دزدی است، قابل شناسایی با شیطان.
 هویَندُن اَلدار:Huyəndon Əldar (Хуыæндон Æлдар) خدای ماهیان. یک جادوگر بزرگ و یک روح که مانند فرمانروایان زمینی رفتار می‌کند. (ældar). معنای نام او «خدای تنگه» است. (با توجه به نظر آبایف، منظور تنگه کرچ است)
 باراشتیر:Baraštir (Барастыр) فرمانروای دنیای مردگان. او با قضاوت خویش مردگان را به بهشت یا دوزخ رهنمون می‌کرد.
 آمینون:Aminon (Аминон) نگاهبان دروازه‌های دنیای مردگان.
 آلاردی:Alardy (Аларды) آفریدگار بیماری آبله.

پیشوند -Уас (واش) در ئواشتیرجی و ئواتسیلّا هیچ معنایی در زبان آسی ندارد و معمولاً به معنای سنت (قدیس) می‌آید. (مانند توتیر که اوآس توتیر خوانده می‌شود که احتمالاً سنت تئودور است یا مانند واس نیکولا که سنت نیکولاس است) همزمان برای واژه سنت "syhdaeg" (همریشه با yazata اوستایی=ایزد). دین مردمان ایرانی‌تبار قفقاز شمالی نوشتهٔ حامد کاظم‌زاده، شماره دوم مجله دربند، تهران

 جستارهای وابسته 
 حماسه نرت
 دین سکایی
 استگ دین

 برابرهای آسی 

 منابع 


رده:اسطوره‌شناسی اوستیایی
رده:سکاها
رده:ویکی‌سازی رباتیک