معاذ الکساسبه

معث صافی یوسف الکساسبه (۲۹ مه ۱۹۸۸ –  ۳ ژانویه ۲۰۱۵) یک خلبان جنگنده اردنی بود که پس از سقوط هواپیمای جنگنده اف-۱۶ خود بر فراز سوریه، توسط گروه شبه‌نظامی داعش اسیر و سوزانده شد.

هواپیمای جنگی الکساسبه در تاریخ ۲۴ دسامبر ۲۰۱۴ در نزدیکی رقه، سوریه، در حین مداخله نظامی علیه دولت اسلامی سقوط کرد. مقامات ایالات متحده و اردن اعلام کردند که مشکلات مکانیکی باعث سقوط هواپیما شده است، در حالی که داعش ادعا کرد که یک موشک حرارتی به هواپیما اصابت کرده است.

داعش معاذ الکساسبه را قبل از کشتن او در اوایل ژانویه ۲۰۱۵ به اسارت گرفت. پس از قتل او، داعش با دولت اردن مذاکراتی انجام داد و ادعا کرد که از جان الکساسبه خواهد گذشت و خبرنگار ژاپنی کنجی گوتو را در ازای ساجده الریشاوی، زنی که به خاطر تلاش برای تروریسم و داشتن مواد منفجره به اعدام محکوم شده بود، آزاد خواهد کرد. پس از اینکه دولت اردن بر آزادی الکساسبه به عنوان بخشی از توافق و درخواست اثبات زنده بودن او قبل از تبادل الریشاوی اصرار ورزید، داعش در تاریخ ۳ فوریه ۲۰۱۵ ویدیویی منتشر کرد که نشان می‌داد الکساسبه در حالی که در قفسی محبوس شده بود، سوزانده و کشته می‌شود.

کشتن الکساسبه خشم گسترده‌ای در اردن و محکومیت شخصیت‌های برجسته دنیای اسلام را برانگیخت. در واکنش مستقیم، ملک عبدالله دستور اعدام تروریست‌های محکوم ساجده الریشاوی و زیاد الکربولی را صادر کرد و همچنین عملیات شهید معاذ، مجموعه‌ای از حملات هوایی سه روزه که چندین نفر از شبه‌نظامیان داعش در آن کشته شدند، را آغاز نمود.

 زندگی شخصی 
معاذ (که اغلب در رسانه‌های انگلیسی زبان «معز» نامیده می‌شود)Bearing witness to sorrow in Jordan, nytimes.com. Accessed 13 February 2024. صافی یوسف الکساسبه یکی از هشت فرزند خانواده بود، که از ایساف و صافی یوسف الکساسبه، استاد بازنشسته آموزش و پرورش، در الکرک، اردن متولد شد. او یک مسلمان سنی بود. خانواده الکساسبه یک خانواده برجسته اردنی از قبیله سنی و با نفوذ برارشه از جنوب اردن هستند. عموی او، فهد الکساسبه، سرلشکر ارتش سلطنتی اردن بود.
الکساسبه در سپتامبر ۲۰۱۴ با مهندس انور الطراونه ازدواج کرد. قبل از اسارتش، الکساسبه در روستایی در کوه‌های کرک در استان کرک زندگی می‌کرد که در  جنوب امان واقع شده است.

 شغل 
در سال ۲۰۰۹، الکساسبه از دانشکده هوایی ملک حسین فارغ‌التحصیل شد و به نیروی هوایی سلطنتی اردن پیوست. او دوره آموزشی F-16 را در نیروی هوایی سلطنتی اردن گذراند و تا سال ۲۰۱۲ به عنوان یک خلبان عملیاتی F-16 واجد شرایط به اسکادران شماره ۱ در پایگاه هوایی موفق السلطی منصوب شد.

در زمان دستگیری، الکساسبه ستوان یکم بود. او پس از مرگ به درجه سروانی ارتقا یافت.

 اسارت 
بندانگشتی|یک جفت جنگنده اف-۱۶ اردنی، مشابه جنگنده‌های الکساسبه، در اکتبر ۲۰۰۹
هواپیمایی که الکساسبه خلبان آن بود، یک هواپیمای لاکهید مارتین اف-۱۶ که قبلاً توسط نیروی هوایی سلطنتی بلژیک استفاده می‌شد، پس از مشکلات مکانیکی در ۲۴ دسامبر ۲۰۱۴ در جریان یک حمله بمباران به یک کارخانه آجرپزی در جریان مداخله نظامی علیه داعش سقوط کرد. دولت اردن اعلام کرد که نقص فنی باعث شده است که او پس از پرواز در ارتفاع پایین از هواپیما ایجکت کند، اما داعش ادعا کرد که هواپیمای او را سرنگون کرده است. او از هواپیما ایجکت کرده و با چتر نجات در دریاچه‌ای در نزدیکی رقه، سوریه، فرود آمد. او به سرعت توسط شبه‌نظامیان داعش دستگیر و از آب بیرون کشیده شد."Tribal Loyalties Drive Jordan's Effort to Free Pilot". The New York Times. 1 February 2015. Retrieved 20 January 2016. مقامات آمریکایی اعلام کردند که آنها یک مأموریت جستجو و نجات را آغاز کردند، اما قبل از دستگیری او را پیدا نکردند. در ۳۰ دسامبر ۲۰۱۴، الکساسبه در مصاحبه‌ای مفصل با مجله دابق داعش ظاهر شد.

مذاکرات ناموفقی برای آزادی او انجام شد. خانواده‌اش فشار زیادی بر دولت اردن وارد کردند تا برای آزادی او اقدام کند. در ابتدا پیشنهاد شد که او و یک خبرنگار ژاپنی ربوده شده، کنجی گوتو، در ازای ساجده الریشاوی، یک بمب‌گذار انتحاری عراقی که از سال ۲۰۰۵ به خاطر شرکت در انفجارهای هتل‌های عمان به اعدام محکوم شده بود، مبادله شوند. دولت اردن بر اثبات زنده بودن الکساسبه قبل از ادامه مبادله اصرار داشت. داعش این درخواست را رد کرد و ویدیویی از قتل او منتشر نمود.

ممکن است، یک عملیات نظامی برای آزادی الکساسبه، احتمالاً توسط نیروهای ویژه اردن در تاریخ ۱ ژانویه ۲۰۱۵ انجام شده باشد. اعضای یک گروه ضد داعش در رقه به نام رقه بی‌صدا در حال ذبح شدن است گفتند که شاهد بمباران اهداف در رقه توسط جنگنده‌های ائتلاف در یکی از شدیدترین حملات کمپین ضد داعش بودند. در همین حال، چهار هلیکوپتر سربازانی را که ظاهراً لباس‌های ارتش اردن را به تن داشتند، پیاده کردند. این مأموریت زمانی که جنگجویان داعش در منطقه شروع به شلیک موشک‌های ضدهوایی به سمت هلیکوپترها کردند و آنها را مجبور به عقب‌نشینی کردند، لغو شد.

 مرگ 
هواداران داعش از هشتگ عربی #SuggestAWayToKillTheJordanianPilotPig در توییتر استفاده کردند و با جمع‌آوری اطلاعات و انتشار تصاویر اعدام الکساسبه، آن را به اطلاع عموم رساندند. فیلمی که توسط این گروه منتشر شد، نشان می‌داد که الکساسبه در ژانویه ۲۰۱۵ توسط اعضای داعش سوزانده شده است. قتل او به صورت ویدیویی ضبط و در نزدیکی پایان یک «فیلم اسناف» ۲۲ دقیقه‌ای با عنوان «شفا در سینه‌های مؤمنان» نمایش داده شد که به بنیاد رسانه‌ای الفرقان، نهاد رسمی داعش، نسبت داده شده و از طریق یک حساب ایکس که به عنوان منبع تبلیغات داعش و در سایت‌های اشتراک‌گذاری ویدیو شناخته می‌شود، توزیع شده است.

این ویدئو او را با چشم چپ کبود شده نشان می‌دهد، ابتدا پشت میز و سپس در یک قفس فولادی سیاه در فضای باز و با لباس سرهمی نارنجی، یک عضو داعش مسیر آغشته به بنزین را که به سمت قفس می‌رود، آتش بزند. ویدئو نشان می‌دهد که او زنده سوزانده می‌شود در حالی که تعداد زیادی از جنگجویان مسلح داعش با کلاه‌های شنی رنگ و لباس‌های استتار صحرایی از دور نظاره‌گر هستند. در نهایت یک لودر با ریختن سنگ و شن، آتش را خاموش می‌کند.

قبل از اینکه الکساسبه زنده سوزانده شود، مجبور شد نام‌ها و محل کار تعدادی از همکارانش در نیروی هوایی سلطنتی اردن را فاش کند. نام‌ها و عکس‌های آنها در انتهای ویدئو نمایش داده شد، با پیشنهاد پاداش ۱۰۰ دینار طلا (تقریباً ۲۰٬۰۰۰ دلار) برای هر خلبان نیروی هوایی اردن که کشته شود.

بیشتر رسانه‌های غربی از نمایش کامل ویدیو خودداری کردند و گاهی آن را توصیف می‌کردند یا تصاویری را بلافاصله قبل از سوزاندن الکساسبه نشان می‌دادند. فاکس نیوز ویدیوی کامل را در وب‌سایت خود منتشر کرد که تحلیلگران تروریسم از این اقدام انتقاد کردند. مالکوم نانس، کارشناس مبارزه با تروریسم، گفته است که پخش این ویدیو «دقیقاً همان چیزی است که داعش می‌خواهدترویج کند».

دولت اردن ارزیابی کرد که الکساسبه در تاریخ ۳ ژانویه کشته شده است، نه ۳ فوریه که ویدئوی مربوط به آن در توییتر منتشر شد. این موضوع تأیید کرد که داعش هرگز قصد مبادله او با الریشاوی را نداشته است. گزارش‌های خبری دیگر حاکی از آن است که او ممکن است چند روز بعد، در تاریخ ۸ ژانویه کشته شده باشد، بر اساس توییتی که یک فعال سوری از رقه در آن روز منتشر کرد و ادعا کرد که افرادی از داعش در حال جشن گرفتن مرگ الکساسبه در ۸ ژانویه بوده‌اند. گزارش شده است که الکساسبه از پنج روز قبل از کشته شدنش از غذا محروم شده بود.

در تاریخ ۲۵ فوریه ۲۰۱۵، الاعتصام، یک رسانه وابسته به داعش، ویدئویی به نام پیامی به اردن منتشر کرد. این ویدئو بخش‌های جدیدی از ویدئوی سوزاندن الکساسبه را نشان می‌داد.

به گفته یک شبه‌نظامی سابق داعش (ابومصعب الاردنی) و یک برده سابق زن ایزدی (سیپان اجو)، ابومحمد العدنانی، رهبر ارشد داعش، شخصاً در قتل الکساسبه شرکت داشته است.

در ژانویه ۲۰۲۵، مقامات سوئدی اعلام کردند که اسامه کرایم، مهاجر نسل دومی متولد سوئد، قرار است به جرم قتل الکساسبه در دادگاه کیفری سوئد محاکمه شود. او پیش از این به دلیل دست داشتن در حملات پاریس در سال ۲۰۱۵ و بروکسل در سال ۲۰۱۶ محکوم شده بود و از فرانسه به سوئد منتقل شد تا در استکهلم محاکمه شود. در ۳۱ ژوئیه ۲۰۲۵، او به خاطر جنایات جنگی و تروریسم مجرم شناخته شده و به حبس ابد محکوم گشت.

 واکنش‌ها 
چپ|بندانگشتی|بنای یادبود معاذ الکساسبه در دانشگاه اردن .
قتل الکساسبه در اردن خشم و انزجار زیادی به همراه داشت؛ حتی برخی از کسانی که مخالف مشارکت کشورشان در حملات هوایی علیه داعش بودند، خواستار انتقام شدند.

ملک عبدالله دوم سفر خود به ایالات متحده را نیمه‌کاره گذاشت و دولت اردن اعلام کرد که تمام زندانیانی که به جرم ارتباط با داعش در بازداشت این کشور هستند، «ظرف چند ساعت» به تلافی قتل الکساسبه اعدام خواهند شد. در واکنش بیشتر، ممدوح العامری، سخنگوی ارتش اردن، گفت: «در حالی که نیروهای نظامی برای شهید سوگواری می‌کنند، تأکید می‌نمایند که خون او بیهوده ریخته نخواهد شد. انتقام به بزرگی فاجعه‌ای خواهد بود که اردن را فرا گرفته است.»

در تاریخ ۴ فوریه ۲۰۱۵، الریشاوی و یک جهادی عراقی دیگر، زیاد خلف الکربولی، که او نیز در صف اعدام بود در زندان سوکا به دار آویخته شدند که این اقدام به سرعت در واکنش به مرگ الکساسبه انجام شد.

ستاد فرماندهی ائتلاف به نیروهای هوایی اردن اجازه داد تا بیشتر حملات هوایی برنامه‌ریزی شده برای آن روز را انجام دهند. بعداً، در ۴ فوریه، اردن اولین پاسخ نظامی خود را به قتل الکساسبه آغاز کرد. هواپیماهای جنگی اردن مواضع داعش در موصل را بمباران کردند و ۵۵ جنگجوی داعش، از جمله یک فرمانده ارشد، را کشتند. روز بعد، اردن حملات هوایی علیه انبارهای سلاح و مهمات و اردوگاه‌های آموزشی داعش انجام داد. به گفته مقامات آمریکایی، این حملات در نزدیکی رقه انجام شد و ۲۰ فروند F-16 اردنی با کمک هواپیماهای سوخت‌گیری و پارازیت رادیویی آمریکایی در آن شرکت داشتند. پس از اتمام مأموریت جت‌ها، آنها هنگام بازگشت به پایگاه، بر فراز کرک، زادگاه الکساسبه، پرواز کردند. شرکت رادیو و تلویزیون اردن فیلم‌هایی را که قبل از این حملات گرفته شده بود، پخش کرد که خلبانان در حال نوشتن پیام‌هایی روی بمب‌هایی بودند که قرار بود در حملات استفاده شوند. در یکی از پیام‌ها نوشته شده بود: «برای شما، دشمنان اسلام». در برخی دیگر آیاتی از قرآن وجود داشت. در ۳ روز بمباران، جت‌های جنگنده اردنی ۵۶ هدف داعش را نابود کرده و ده‌ها جنگجوی داعش را کشتند.

چندین روحانی، چهره‌های برجسته جهان اسلام و رسانه‌های خبری این قتل را به شدت محکوم کردند. با این حال، داعش اعلام کرد که این قتل می‌تواند از طریق قوانین اسلامی توجیه شود، اگرچه سوزاندن طبق قانون اسلامی غیرقانونی است.

شاخه اردنی اخوان المسلمین، جبهه عمل اسلامی، قتل الکساسبه را محکوم کرد. بیانیه آنها این اقدام را بدون اشاره به داعش، یک «جنایت» توصیف کرد. شیخ همام سعید، رهبر IAF، در مصاحبه‌ای در ۵ فوریه با رادیو سوا، از اردن خواست تا از ائتلاف ضد داعش خارج شود و گفت: «اردن نباید بخشی از ائتلافی باشد که توسط ایالات متحده اداره می‌شود.»

شیخ سلام سلامه، عضو حماس در شورای قانونگذاری فلسطین (PLC)، گفت: «اعضای داعش به نحوی مسلمان محسوب می‌شوند و ما نباید در کنار دشمنان خدا علیه خلق خدا (داعش) بایستیم.» او افزود: «اردن دلیل آتش زدن الکساسبه است. دولت اردن تصمیم گرفت ارتش خود را به سوریه بفرستد تا به دولت [سوریه] در جنگ علیه شورشیان کمک کند، جنگی که [اردن] هیچ نفعی در آن ندارد. اردن باید موضعی مشابه ترکیه اتخاذ می‌کرد.»
 : مرضیه افخم سخنگوی وزارت خارجه ایران جنایت اعدام خلبان اردنی را به شدت محکوم کرد و تأکید کرد تمام کسانی که از تروریسم حمایت کرده‌اند مسؤول چنین فاجعه‌ای هستند.
 : وزارت خارجه سوریه قتل معاذ الکساسبه به روش سوزاندن در آتش را محکوم و دولت اردن را به مبارزه جدی با پدیده تروریسم فراخواند.
 :باراک اوباما رئیس‌جمهور آمریکا: تصاویر وحشیانه اعدام معاذ الکساسبه، خلبان اردنی عزم ائتلاف بین‌المللی برای نابودی داعش را بیشتر می‌کند.تابناک-واکنش‌ها به اعدام خلبان اردنی

 منابع 

رده:اسیران جنگی به‌قتل‌رسیده
رده:اعدام‌شدگان با آتش
رده:اعدام‌های تصویربرداری‌شده
رده:افراد کشته‌شده در خارج از کشور اهل اردن
رده:اهالی کرک، اردن
رده:درگذشتگان ۲۰۱۵ (میلادی)
رده:درگذشتگان به علت آتش‌سوزی‌ها
رده:زادگان ۱۹۸۸ (میلادی)

رده:گروگان‌گیری خارجیان در سوریه
رده:مداخله اردن در جنگ داخلی سوریه
رده:مسلمانان سنی اهل اردن
رده:نظامیان کشته‌شده در جنگ داخلی سوریه