قلعه بودروم

قلعه بودروم یا همان دژ بودروم (ترکی: Bodrum Kalesi ) قلعه ای واقع در جنوب غربی ترکیه و بندر بودروم () می باشد که در ۱۴۰۲ میلادی توسط شوالیه‌های سنت جان بنا شد و آن را قلعه سنت پیتر می خواندند.
در ساخت قلعه از سنگهای به جا مانده از مقبره هالیکارناسوس استفاده کردند. 

قلعه بودروم از استحکامات تاریخی است که در جنوب غربی ترکیه در شهر بندری بودروم واقع شده است. این بنا از سال ۱۴۰۲ به بعد توسط شوالیه‌های سنت جان (شوالیه‌های مهمان‌نواز) به عنوان «قلعه سنت پیتر» یا «پترونیوم» ساخته شد. این قلعه که حاصل یک تلاش فراملی بود، دارای چهار برج معروف به برج‌های انگلیسی، فرانسوی، آلمانی و ایتالیایی است که نام کشورهایی را بر خود دارند که مسئول ساخت آن‌ها بوده‌اند. کلیسای کوچک آن در حدود سال ۱۴۰۷ ساخته شد و نخستین دیوارها در سال ۱۴۳۷ تکمیل شدند. بازسازی قلعه در اواخر سده پانزدهم آغاز شد، اما در سال ۱۵۲۳ به تصرف امپراتوری عثمانی درآمد. کلیسای کوچک به مسجد تبدیل شد و یک مناره به آن افزوده گشت. این قلعه برای تقریباً ۴۰۰ سال تحت حاکمیت این امپراتوری باقی ماند. پس از آنکه در پی جنگ جهانی اول خالی ماند، در اوایل دهه ۱۹۶۰ به محل استقرار موزه باستان‌شناسی زیر آب بودروم تبدیل شد. در سال ۲۰۱۶، این قلعه در فهرست موقت میراث جهانی یونسکو در ترکیه به ثبت رسید.

تاریخچه
بندانگشتی|نشان‌های خانوادگی شوالیه‌های مهمان‌نواز روی شیشه‌های رنگی در برج انگلیسی.
شوالیه‌های مهمان‌نواز که مقر اصلی‌شان در جزیره رودس بود، در مواجهه با سلطنت عثمانی که اکنون به‌خوبی تثبیت شده بود، به پایگاه دیگری در سرزمین اصلی نیاز داشتند. استاد بزرگ، فیلیبرت دو نایاک (۱۳۹۶–۱۴۲۱)، مکان مناسبی را در مقابل جزیره کوس شناسایی کرد، جایی که پیش‌تر قلعه‌ای توسط نظام ساخته شده بود. محل آن در زمان دوریک‌ها (۱۱۱۰ پیش از میلاد) یک استحکامات و همچنین در سده یازدهم یک قلعه کوچک سلجوقی بود. این شبه‌جزیره همچنین احتمالاً محل کاخ ماسول، پادشاه مشهور کاریا بوده است.Turner, J. - Grove Dictionary of Art - Oxford University Press, USA; New Ed edition (January 2, 1996);  چارلز بویلو الیوت در سفرنامه خود با عنوان «سفرها در آسیای صغیر»، این کاخ را با اطمینان کامل به عنوان کاخ ماسول توصیف می‌کند و این گزارش در سال ۱۸۴۰ نوشته شده است.

بندانگشتی|چپ|برج فرانسوی.ساخت قلعه در سال ۱۴۰۴Bodream, Jean-Pierre Thiollet, Anagramme Ed., 2010, p. 13.  زیر نظر معمار و شوالیه آلمانی، هاینریش شلگلهولت آغاز شد. به کارگران ساختمانی طبق حکم پاپ در سال ۱۴۰۹، جایگاهی در بهشت تضمین شده بود.Bodream, Jean-Pierre Thiollet, Anagramme Ed., 2010, p. 90.  آن‌ها برای استحکام بخشیدن به قلعه از سنگ‌های آتشفشانی سبز تراش‌خورده، ستون‌های مرمرین و نقش‌برجسته‌های آرامگاه هالیکارناسوس که در نزدیکی آن قرار داشت، استفاده کردند.

نخستین دیوارها در سال ۱۴۳۷ تکمیل شدند. کلیسای کوچک از اولین سازه‌های داخلی تکمیل شده بود (احتمالاً ۱۴۰۶). این کلیسا شامل یک شبستان طاق‌دار و یک محراب است. کلیسای کوچک در سال‌های ۱۵۱۹–۱۵۲۰ به سبک معماری گوتیک توسط شوالیه‌های اسپانیایی مالت بازسازی شد. نام آن‌ها را می‌توان روی دو سنگ بنا در نمای ساختمان یافت. چهارده مخزن برای جمع‌آوری آب باران در صخره‌های زیر قلعه حفر شد.

هر «زبان» (شاخه ملی) نظام، برج مخصوص به خود را با سبک خاص خود داشت. هر شاخه که توسط یک «دژدار» هدایت می‌شد، مسئول نگهداری و دفاع از بخش خاصی از قلعه و تامین تعداد کافی شوالیه و سرباز برای آن بود. هفت دروازه به بخش داخلی قلعه منتهی می‌شد.

معمار از آخرین ویژگی‌های طراحی قلعه استفاده کرده بود؛ گذرهایی که به دروازه‌ها منتهی می‌شدند، پر از پیچ و خم بودند. مهاجمان احتمالی نمی‌توانستند در برابر تیرها، سنگ‌ها یا پرتابه‌های داغ پناه بگیرند. شوالیه‌ها صدها نشان خانوادگی رنگی و نقش‌برجسته تراشیده شده را بر بالای دروازه‌ها و روی دیوارها قرار داده بودند. هنوز ۲۴۹ طرح مجزا باقی مانده است که شامل نشان‌های استادان بزرگ، فرماندهان قلعه، کشورها و نشان‌های شخصی شوالیه‌ها و شخصیت‌های مذهبی است.

بندانگشتی|پرچم‌های عثمانی آویخته در برج انگلیسی.
ساخت برج انگلیسی سه طبقه در سال ۱۴۱۳ به پایان رسید. یک در به سمت شمال و به بخش داخلی قلعه باز می‌شود، در حالی که درِ دیگر به سمت خاکریز دفاعی غربی منتهی می‌گردد. دسترسی به این برج تنها از طریق یک پل متحرک امکان‌پذیر بود. نمای غربی یک نقش‌برجسته عتیقه از یک شیر را نشان می‌دهد. به دلیل این نقش‌برجسته، این برج را «برج شیر» نیز می‌نامیدند. بالای این شیر، نشان خانوادگی شاه هنری چهارم انگلستان دیده می‌شود.

برای بیش از یک سده، قلعه سنت پیتر دومین قلعه مهم نظام باقی ماند و به عنوان پناهگاهی برای همه مسیحیان در آسیای صغیر عمل می‌کرد.

با ظهور امپراتوری عثمانی، قلعه مورد حمله قرار گرفت؛ نخست پس از سقوط قسطنطنیه در سال ۱۴۵۳ و بار دیگر در سال ۱۴۸۰ توسط سلطان محمد دوم. این حملات توسط شهسواران (شوالیه‌های) سنت جان دفع شد. در سال ۱۴۸۲، شاهزاده جم سلطان، پسر سلطان محمد دوم و برادر سلطان بایزید دوم، پس از شکست در شورش علیه برادرش، در این قلعه پناه گرفت.

بندانگشتی|یک توپ جنگی قدیمی.
زمانی که شوالیه‌ها در سال ۱۴۹۴ تصمیم به تقویت قلعه گرفتند، بار دیگر از سنگ‌های آرامگاه (ماوسولیوم) استفاده کردند. دیوارهایی که رو به سرزمین اصلی بودند، برای مقاومت در برابر قدرت تخریبی فزاینده توپ‌ها ضخیم‌تر شدند. دیوارهایی که رو به دریا بودند، ضخامت کمتری داشتند، زیرا نظام به دلیل ناوگان دریایی قدرتمند خود، ترس چندانی از حمله دریایی نداشت. فابریزیو دل کارتو، استاد بزرگ (۱۵۱۳–۱۵۲۱)، یک سنگر گرد برای تقویت سمت خشکی قلعه ساخت. سر توماس داکورا در سال ۱۴۹۹ به عنوان کاپیتان قلعه منصوب شد.

سده شانزدهم
بین سال‌های ۱۵۰۵ تا ۱۵۰۷، تعداد کمی از مجسمه‌های آرامگاه که برای تولید آهک خرد و سوزانده نشده بودند، برای تزئین در قلعه ادغام شدند. این‌ها شامل دوازده لوح از آمازونوماکی (نبرد بین آمازون‌ها و یونانیان) و یک بلوک منفرد از سانتاروماکی، چند شیر ایستاده و یک پلنگ در حال دویدن بود.

بندانگشتی|فیلیپ ویلیه که دستور تقویت قلعه را صادر کرد.
در مواجهه با حمله سلطان سلیمان محتشم، فیلیپ ویلیه دو لیسل-آدام، استاد بزرگ شوالیه‌های هاسپیتالر، دستور داد که قلعه دوباره تقویت شود. بخش بزرگی از قسمت‌های باقی‌مانده آرامگاه خرد شد و به عنوان مصالح ساختمانی برای مستحکم کردن قلعه به کار رفت. تا سال ۱۵۲۲، تقریباً تمام بلوک‌های آرامگاه برداشته شده بود.

در ژوئن ۱۵۲۲، سلطان با ۲۰۰ هزار سرباز از خلیج مارماریس به مقر نظام در رودس حمله کرد (محاصره رودس (۱۵۲۲)). قلعه رودس در دسامبر ۱۵۲۲ سقوط کرد. شرایط تسلیم شامل تحویل قلعه‌های شوالیه‌ها در کوس و قلعه سنت پیتر در بودروم بود.

پس از تسلیم، کلیسای کوچک به مسجد تبدیل شد و یک مناره به آن اضافه گشت. این مسجد «مسجد سلیمانیه» نامیده می‌شد، همان‌طور که اولیا چلبی، جهانگردی که در سال ۱۶۷۱ از بودروم بازدید کرد، گواهی داده است. مناره در ۲۶ مه ۱۹۱۵ توسط شلیک‌های یک ناو جنگی فرانسوی در طول جنگ جهانی اول تخریب شد. این مناره در سال ۱۹۹۷ به شکل اصلی خود بازسازی گشت.

سده نوزدهم
در سال ۱۸۴۶، لورد کانینگ، سفیر بریتانیا در قسطنطنیه، اجازه یافت تا دوازده نقش‌برجسته مرمری را که نبرد بین یونانیان و آمازون‌ها را نشان می‌داد، از قلعه خارج کند. چارلز توماس نیوتن، یکی از کارکنان موزه بریتانیا، در سال ۱۸۵۶ حفاری‌هایی انجام داد و تعدادی از شیرهای سنگی و یک پلنگ را خارج کرد. همه این‌ها امروزه در موزه بریتانیا نگهداری می‌شوند.

در سال‌های بعد، از قلعه برای مقاصد مختلفی استفاده شده است. این قلعه توسط ارتش ترکیه در جریان شورش یونان در سال ۱۸۲۴ به عنوان پایگاه نظامی مورد استفاده قرار گرفت. در سده نوزدهم، به کلیسای کوچکی که به مسجد تبدیل شده بود، یک مناره افزوده شد. در همان زمان، یک حمام ترکی در قلعه نصب گردید. در سال ۱۸۹۵، قلعه به زندان تبدیل شد. در طول جنگ جهانی اول، قلعه توسط یک ناو جنگی فرانسوی زیر آتش قرار گرفت که باعث سقوط مناره و آسیب دیدن چندین برج شد. پس از جنگ بزرگ، ایتالیایی‌ها پادگانی در قلعه ایجاد کردند اما در سال ۱۹۲۱ با روی کار آمدن مصطفی کمال آتاترک عقب‌نشینی کردند و قلعه به مدت ۴۰ سال خالی ماند.

موزه باستان‌شناسی زیر آب
بندانگشتی|قلعه بودروم در سال ۲۰۲۰.
در سال ۱۹۶۲ دولت ترکیه تصمیم گرفت قلعه را به موزه‌ای برای یافته‌های زیر آب از کشتی‌های غرق‌شده باستانی در دریای اژه تبدیل کند. این مکان به موزه باستان‌شناسی زیر آب بودروم تبدیل شده است که مجموعه‌ای از آمفوراها، شیشه‌های باستانی، اشیاء برنزی، گلی و آهنی را در خود جای داده است. این موزه بزرگترین موزه در نوع خود است که به باستان‌شناسی زیر آب اختصاص یافته است. بیشتر مجموعه آن مربوط به حفاری‌های زیر آب است که توسط مؤسسه باستان‌شناسی دریایی (INA) پس از سال ۱۹۶۰ انجام شده است. این حفاری‌ها روی چندین کشتی غرق‌شده انجام شد:

 کشتی غرق‌شده فینیکه-گلیدونیا (سده ۱۲ پیش از میلاد): ۱۹۵۸–۱۹۵۹؛ نخستین حفاری زیر آب در ترکیه
 کشتی غرق‌شده بودروم-یاسی‌آدا (بیزانسی، سده ۷ پس از میلاد): ۱۹۶۱–۱۹۶۴؛ کشتی تجاری رومی با ۹۰۰ آمفورا
 کشتی غرق‌شده بودروم-یاسی‌آدا (اواخر روم، سده ۴ پس از میلاد)
 کشتی غرق‌شده بودروم-یاسی‌آدا (عثمانی، سده ۱۶ پس از میلاد) (تاریخ‌گذاری شده با یک سکه نقره چهار رئالی سویل از دوران فلیپه دوم)
 کشتی غرق‌شده شیطان دره سی (سده ۱۶ پیش از میلاد)
 کشتی غرق‌شده سرچه لیمانی (شیشه، سده ۱۱ پس از میلاد): ۱۹۷۷؛ مجموعه‌ای از ظروف شیشه‌ای اسلامی
 کشتی غرق‌شده بندر مارماریس-سرچه (هلنیستی، سده ۳ پیش از میلاد)
 کشتی غرق‌شده اولوبورون (سده ۱۴ پیش از میلاد): ۱۹۸۲–۱۹۹۵؛ ۱۰ تن شمش مس قبرسی؛ یک تن شمش قلع خالص؛ ۱۵۰ شمش شیشه؛ کالاهای ساخته شده؛ سفال‌های میسنی؛ مهرهای مصری (با مهر ملکه نفرتیتی) و جواهرات
 کشتی غرق‌شده یونانی کلاسیک تکتاش بورنو (سده ۵ پیش از میلاد): ۱۹۹۹–۲۰۰۱

کلیسای سابق محل نمایش گلدان‌ها و آمفوراها از عصر میسنی (سده‌های ۱۴ تا ۱۲ پیش از میلاد) و یافته‌های عصر برنز (حدود ۲۵۰۰ پیش از میلاد) است. آمفوراهای تجاری یک نمای کلی تاریخی از توسعه آمفوراها و کاربردهای متنوع آن‌ها ارائه می‌دهند.

برج ایتالیایی مجموعه‌ای را که سده‌های متمادی را در بر می‌گیرد در تالار سکه و جواهرات در خود جای داده است. یک اتاق نمایش دیگر منحصراً به مقبره یک شاهدخت کاریایی اختصاص یافته است که بین سال‌های ۳۶۰ تا ۳۲۵ پیش از میلاد درگذشته است. مجموعه اشیاء شیشه‌ای باستانی یکی از چهار مجموعه بزرگ شیشه‌های باستانی در جهان است.

در نهایت، دو کشتی غرق‌شده باستانی بازسازی شده‌اند: کشتی فاطمی که در سال ۱۰۷۷ پس از میلاد غرق شد و کشتی بزرگ اولوبورون از سده ۱۴ پیش از میلاد.

باغی در داخل قلعه مجموعه‌ای از تقریباً تمام گیاهان و درختان منطقه مدیترانه، از جمله مورد و چنار خاوری را در خود جای داده است. طاووس‌های فیروزه‌ای و کهربایی زیر درختان و بوته‌های پرگل راه می‌روند. از برج‌ها می‌توان کل شهر و همچنین برخی از خلیج‌های مجاور را مشاهده کرد.

جستارهای وابسته
هالیکارناسوس
کشتی غرق‌شده اولوبورون
شوالیه‌های مالت

یادداشت‌ها

پیوند به بیرون

موزه باستان‌شناسی زیر آب (وب‌سایت وزارت فرهنگ و گردشگری)
تور مجازی موزه بودروم
قلعه بودروم اطلاعات، عکس‌ها و نقشه قلعه بودروم

 منابع 

رده:محوطه‌های باستان‌شناختی یونان باستان در ترکیه
رده:بودروم
رده:شهرها و شهرک‌های بندری دریای اژه در ترکیه
رده:شهرهای یونان باستان
رده:قلعه‌ها در ترکیه
رده:قلعه‌ها و باروهای شوالیه‌های مهمان‌نواز
رده:لندمارک‌ها در ترکیه
رده:مناطق مسکونی در استان موغله
رده:مناطق مسکونی ساحلی در ترکیه
رده:موزه‌های استان موغله
رده:موزه‌های باستانی در ترکیه
رده:موزه‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۶۲ (میلادی)
رده:موزه‌های دریانوردی
رده:استحکامات سده ۱۵ (میلادی)