همه‌پرسی در ایران

در تاریخ معاصر ایران، تاکنون پنج همه‌پرسی (رفراندوم) برگزار شده‌است. نخستین بار آن در سال ۱۳۳۲ برای انحلال یا ابقای دوره هفدهم مجلس شورای ملی، و آخرین آن در سال ۱۳۶۸ برای بازنگری در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران برگزار شد.

 وضعیت قانونی 
در قانون اساسی مشروطه (۱۲۸۵)، همه‌پرسی مطرح نشده‌بود و جایگاه قانونی نداشت. با این وجود در زمانی که این قانون جاری بود (تا ۱۳۵۷) دو همه‌پرسی در ایران برگزار شد (۱۳۳۲ و ۱۳۴۰). سومین همه‌پرسی (۱۳۵۸) در زمانی برگزار شد که قانون اساسی مشروطه با برپایی انقلاب، منسوخ شده‌بود و هنوز قانون اساسی جدیدی تصویب نشده‌بود. همه‌پرسی چهارم (مجدداً ۱۳۵۸) برای تصویب قانون اساسی و همه‌پرسی پنجم (۱۳۶۸) برای بازنگری در آن بود. در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۵۸ و بازنگری ۱۳۶۸)، همه‌پرسی بخشی از «حق حاکمیت ملت» است و در اصول ۱، ۶، ۵۹، ۹۹، ۱۱۰، ۱۲۳، ۱۳۲ و ۱۷۷ در خصوص آن مواردی مطرح شده‌است.

مطابق قانون همه‌پرسی در جمهوری اسلامی ایران (۱۳۶۸)، همه‌پرسی به پیشنهاد رئیس‌جمهور ایران یا ۱۰۰ نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی و تصویب حداقل دو سوم مجموع نمایندگان مجلس شورای اسلامی و پس از تایید و موافقت رهبر با صدور حکم حکومتی توسط وی انجام خواهد شد. برگزاری آن بر عهده وزارت کشور است و نظارت و تأیید آن توسط شورای نگهبان انجام می‌شود. پس از تأیید نتایج، با امضای رئیس‌جمهور ایران نتیجه آن برای اجرا ابلاغ می‌شود.

 فهرست همه‌پرسی‌ها 
ردیفسال برگزاریموضوعنتیجه (درصد)تعداد کل رأی صحیحمنبعبلهنه۱۱۳۳۲«انحلال مجلس هفدهم شورای ملی»۹۹٫۹٪۰٫۱٪۲٬۰۴۴٬۶۰۰۲۱۳۴۰«انقلاب سفید شاه و ملت»۹۹٫۹٪۰٫۱٪۵٬۵۹۳٬۸۲۶۳۱۳۵۸«تغییر رژیم سابق به جمهوری اسلامی»۹۹٫۳٪۰٫۷٪۲۰٬۲۸۸٬۸۵۱۴۱۳۵۸«قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»۹۹٫۵٪۰٫۵٪۱۵٬۶۸۰٬۳۲۹۵۱۳۶۸«بازنگری قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»۹۷٫۶٪۲٫۴٪۱۶٬۴۲۴٬۳۲۶

 پیشنهادهای همه‌پرسی 
ردیفزمانتوسطشرح موضوعمنبع ۱ ۱۳۶۰ ابوالحسن بنی‌صدر در برابر حزب جمهوری اسلامی ۲ ۱۳۷۵ حزب کارگزاران پیشنهاد همه‌پرسی اصلاح قانون اساسی برای نوعی ریاست جمهوری مادام‌العمر هاشمی رفسنجانی ۳ ۱۳۸۱ اصلاح‌طلبان پیرامون نظارت استصوابی و اختیارات رئیس‌جمهور ۴ اسفند ۱۳۸۸ محمود احمدی‌نژاد پیرامون طرح هدفمندی یارانه‌ها ۵ دی ۱۳۹۳ حسن روحانی پیرامون مذاکرات برجام ۶ بهمن ۱۳۹۶ حسن روحانی دربارهٔ مسایل کشور به عنوان «راهکار نرم برای مواجهه با اعتراضات» پس از جریان ادامه‌دار اعتراضات دی ۱۳۹۶ ایران و راه حل اصلی مشکلات موجود کشور با برگزاری همه‌پرسی دربارهٔ سه موضوع سیاست خارجی، سیاست داخلی و اقتصاد نسرین ستوده، شیرین عبادی، نرگس محمدی، پیام اخوان، جعفر پناهی، محسن سازگارا، محمد سیف‌زاده، حسن شریعتمداری، حشمت‌الله طبرزدی، ابوالفضل قدیانی، محسن کدیور، کاظم کردوانی، محسن مخملباف، محمد ملکی و محمد نوری‌زاد تحت نظر سازمان ملل متحد جهت «گذار مسالمت‌آمیز از نظام جمهوری اسلامی به یک دموکراسی (مردم‌سالاری) سکولار (جدایی دین از سیاست) پارلمانی (مجلسی مردمی) مبنی بر آرای آزاد مردم» رضا پهلوی در همان چهارچوب مردم‌سالاری و جمهوریت اما در نظری متفاوت هرگونه رفراندوم بدون تقلب و آزاد را نیازمند «فروپاشی» پیش از رفراندوم عنوان کرد.

 جستارهای وابسته 
 انتخابات در ایران
 یادکرد منابع 

 منابع 

*