اختلال شخصیت وسواسی جبری

افراد مبتلا به اختلال شخصیت وسواسی جبری (به انگلیسی: Obsessive–compulsive personality disorder (OCPD)) کمالگرا بوده و به گونه‌ای زیاده از حد و انعطاف‌ناپذیر، نگران کنترل  کردن تمامی جزئیات مربوط به مسائل هستند و همچنین معتقدند باید تمامی جزئیات، دقیقاً بر سر جای خود باشند. تفویض اختیار به دیگران از سوی آنان ناممکن است؛ زیرا این افراد هیچ‌گاه به دیگران اعتماد ندارند و آن‌ها را از دقّت کافی برخوردار نمی‌دانند. زندگی آنان توسّط مقرّرات، برنامه‌ها و روال‌های انعطاف‌ناپذیر کنترل می‌شود. توجّه بیش از حدّ آن‌ها به کار، مانع از خودانگیختگی، آرمیدگی و برقراری روابط عمیق می‌شود. آنان در زمینهٔ مسائل مالی، هیجان‌ها و عواطف، افرادی تنگ‌نظر بوده و همواره اظهار می‌دارند که همیشه باید «حرف، حرف ما باشد».

 همه‌گیرشناسی 
برآورد می‌شود که شیوع اختلال شخصیت وسواسی جبری، حدود ۱ درصد از کل جمعیت را در بر می‌گیرد. افراد مبتلا به گرایش‌های وسواسی-جبری بیشتر از افراد مبتلا به سایر اختلالات شخصیتی به دنبال درمان هستند. در نتیجه، میزان اختلال در نمونه‌های بالینی بسیار بیشتر است (ویزمن، ۱۹۹۳). این اختلال در هر دو جنس رخ می‌دهد اما تا حدودی در بین مردان فراوانی بیشتری دارد (کارتر، جویس، مولدر، سالیوان و لوتی، ۱۹۹۹).
به گزارش DSM-5، اختلال شخصیت وسواسی-جبری شایع‌ترین اختلال شخصیت در جامعه است و حدود ۲٫۱٪ تا ۷٫۹٪ تخمین زده می‌شود.

 تشخیص 
بیماران مبتلا به اختلال شخصیت وسواسی جبری، در مصاحبه، رفتاری شق و رق، رسمی و خشک دارند. نمی‌شود گفت که حالت عاطفیشان کند یا تخت است؛ بلکه شاید محدود توصیف خوبی از آن باشد. این‌ها در صحبت کردن پیشدستی نمی‌کنند و خلقشان معمولاً جدی است. ممکن است از اینکه خودشان بر جریان مصاحبه مسلط نیستند، مضطرب گردند. پاسخ‌های بسیار پر طول و تفصیلی به سوالات می‌دهند. مکانیسم‌های دفاعی مورد استفاده آن‌ها عبارت است از دلیل تراشی، جداسازی، ذهنی سازی، وارونه سازی و ابطال.

 معیارهای DSM-5 برای اختلال شخصیت وسواسی-جبری 
فرد تقریباً در همه جنبه‌های زندگی به فکر نظم، ترتیب، کمال‌گرایی، کنترل شخصی و کنترل میان فردی است و در این میان، انعطاف‌پذیری، گشاده نظری و صرفه جویی در وقت و انرژی قربانی می‌شود. این وضعیت قبل از اوایل بزرگسالی شروع شده‌است و در شرایط مختلف حضور دارد و چهار مورد (یا بیشتر) از موارد زیر آن را نشان می‌دهند:
 فرد دائماً به فکر جزئیات، قواعد، فهرست‌ها، نظم، سازمان، یا جدول‌های زمانی است، تا جایی که هدف اصلی فعالیت مورد نظر فراموش می‌شود.
 کمال‌گرایی باعث می‌شود در به پایان رسیدن پروژه‌ها اختلال ایجاد شود (چون استانداردهایش رعایت نشده‌اند، نمی‌تواند پروژه را کامل کند).
 به شدت خود را وقف کار می‌کند و شدیداً در تلاش است تا عملکرد خوبی در شغلش داشته باشد؛ تا جایی که فعالیت‌های تفریحی و دوستی‌های خود را کنار می‌گذارد (در صورت مضیقه مالی این معیار در نظر گرفته نمی‌شود).
 بیش از حد وجدان کاری دارد، مته به خشخاش می‌گذارد و دربارهٔ رعایت اخلاق، اصول، یا ارزش‌ها انعطاف‌پذیری ندارد. (آداب و رسوم مذهبی و فرهنگی جزو این معیار محسوب نمی‌شوند).
 نمی‌تواند اشیای کهنه یا بی‌ارزش را دور بیندازد؛ حتی اگر هیچ ارزش معنوی برایش نداشته باشد.
 دوست ندارد قسمتی از کارش را به دیگران بسپارد یا با دیگران همکاری کند؛ مگر این که کارها را دقیقاً همان‌طور که او می‌خواهد، انجام دهند.
 در خرج کردن پول، هم برای خود و هم برای دیگران، خسیس است و اعتقاد دارد که پول را برای روز مبادا جمع کرد.
 در افکار و عقایدش سرسخت است و اصلاً حاضر نیست کوتاه بیاید.

 ویژگی‌های بالینی و علائم 
افراد مبتلا به OCPD اغلب در روابط بین‌فردی خود دچار مشکل می‌شوند، زیرا سرسختی و نیاز آن‌ها به کنترل می‌تواند دیگران را ناامید و خسته کند. آن‌ها ممکن است در بیان احساسات خود مشکل داشته باشند و در موقعیت‌های اجتماعی رسمی و خشک به نظر برسند.Anwar, S., & Cain, N. (2023). Obsessive Compulsive Personality Disorder. NCBI Bookshelf (StatPearls). Retrieved September 18, 2025, from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK597372/ کمال‌گرایی آن‌ها نه تنها بر خودشان، بلکه بر اطرافیانشان نیز تأثیر می‌گذارد. آن‌ها ممکن است به شدت از همکاران یا اعضای خانواده انتقاد کنند، زیرا احساس می‌کنند هیچ‌کس دیگری نمی‌تواند کارها را به "درستی" انجام دهد.Mayo Clinic Staff. (n.d.). Obsessive-compulsive personality disorder. Mayo Clinic. Retrieved September 18, 2025, from https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/obsessive-compulsive-personality-disorder/symptoms-causes/syc-20354477 این افراد اغلب تصمیم‌گیری را به تعویق می‌اندازند، زیرا از ترس اشتباه کردن، درگیر تجزیه و تحلیل بیش از حد جزئیات و اولویت‌ها می‌شوند.U.S. National Library of Medicine. (n.d.). Obsessive-compulsive personality disorder. MedlinePlus. Retrieved September 18, 2025, from https://medlineplus.gov/ency/article/000942.htm
 علل و عوامل خطر 
علت دقیق OCPD، مانند سایر اختلالات شخصیت، ناشناخته است اما تصور می‌شود که ترکیبی از عوامل ژنتیکی، رشدی و محیطی در آن نقش داشته باشد. مطالعات نشان می‌دهند که برخی از ویژگی‌های شخصیتی ارثی هستند و OCPD در افرادی که بستگان درجه اول آن‌ها نیز این اختلال را دارند، شایع‌تر است.Lochner, C., et al. (2024). A study of familial factors in obsessive-compulsive disorder and obsessive-compulsive personality disorder. Journal of Psychiatric Research, 176, 139-145. Retrieved September 18, 2025, from https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2024.06.033 تجربیات دوران کودکی، مانند داشتن والدینی که بیش از حد کنترل‌گر یا محافظت‌کننده بودند، یا تأکید زیادی بر مسئولیت‌پذیری داشتند، نیز ممکن است در شکل‌گیری این اختلال نقش داشته باشد. برخی تحقیقات نشان می‌دهند که صفات کمال‌گرایی در نوجوانی می‌تواند پیش‌بینی‌کننده علائم وسواسی در آینده باشد.Hong, R. Y., et al. (2018). Towards a better understanding of adolescent obsessive–compulsive personality traits and obsessive–compulsive symptoms: from growth trajectories of perfectionism. Development and Psychopathology, 30(5), 1667-1681. Retrieved September 18, 2025, from https://www.cambridge.org/core/journals/development-and-psychopathology/article/towards-a-better-understanding-of-adolescent-obsessivecompulsive-personality-traits-and-obsessivecompulsive-symptoms-from-growth-trajectories-of-perfectionism/2494890AFDD0F97AB3FB6199BFCC11D3
 درمان 
درمان OCPD می‌تواند چالش‌برانگیز باشد، زیرا افراد مبتلا به این اختلال اغلب معتقدند که روش آن‌ها صحیح است و نیازی به تغییر ندارند. آن‌ها معمولاً به دلیل مشکلات ناشی از این اختلال، مانند درگیری‌های شغلی یا بحران‌های روابط، و نه به خاطر خود اختلال، به دنبال درمان می‌روند.Robinson, L., & Smith, M. (2023). Obsessive-Compulsive Personality Disorder (OCPD). HelpGuide.org. Retrieved September 18, 2025, from https://www.helpguide.org/mental-health/personality-disorders/obsessive-compulsive-personality-disorder-ocpd
 روان‌درمانی (Psychotherapy): این روش خط اول درمان است. درمان شناختی-رفتاری (CBT) می‌تواند به افراد کمک کند تا الگوهای فکری و رفتاری سفت و سخت خود را شناسایی کرده و به چالش بکشند و راه‌های انعطاف‌پذیرتری برای تفکر و عمل بیاموزند. روان‌درمانی روان‌پویشی (Psychodynamic) نیز با تمرکز بر احساسات زیربنایی و تجربیات گذشته، به فرد کمک می‌کند تا درک بهتری از الگوهای رفتاری خود پیدا کند.Anwar, S., & Cain, N. (2023). Obsessive Compulsive Personality Disorder. NCBI Bookshelf (StatPearls). Retrieved September 18, 2025, from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK597372/
 دارودرمانی (Medication): هیچ دارویی به طور خاص برای درمان OCPD تأیید نشده است. با این حال، داروهای مهارکننده‌های بازجذب سروتونین (SSRIs)، مانند فلوکستین، ممکن است برای کاهش برخی از علائم مانند افکار وسواسی و انعطاف‌ناپذیری، به ویژه اگر با اضطراب یا افسردگی همراه باشد، تجویز شوند. اثربخشی داروها در OCPD به اندازه OCD مشخص نیست و معمولاً به عنوان یک درمان کمکی در کنار روان‌درمانی استفاده می‌شود.Fineberg, N. A., et al. (2015). Pharmacotherapy of obsessive-compulsive personality disorder: a systematic review. European Neuropsychopharmacology, 25(5), 585-594. Retrieved September 18, 2025, from https://europepmc.org/article/med/25617042

 جستارهای وابسته 
 شخصیت اقتدارطلب
 اختلال وسواسی-جبری

 منابع 

رده:اختلال شخصیت
رده:اختلال وسواسی جبری
رده:تشخیص روان‌پزشکی
رده:ویکی‌سازی رباتیک