توپاز (فیلم ۱۹۶۹)

توپاز () فیلمی در ژانر جاسوسی و دلهره‌آور به کارگردانی آلفرد هیچکاک است که در سال ۱۹۶۹ منتشر شد.

 داستان 
در سال ۱۹۶۲ در کپنهاگ، یک افسر بلندپایهٔ اطلاعاتی اتحاد جماهیر شوروی به نام بوریس کوسنوف به غرب پناهنده می‌شود. در جریان بازجویی، مأمور سیا مایک نوردستروم مطلع می‌شود که شوروی قصد دارد موشک‌های هسته‌ای را در کوبا مستقر کند.

برای اثبات این ادعا، نوردستروم نام کوسنوف را در اختیار مأمور فرانسوی، آندره دوورو، قرار می‌دهد و از او می‌خواهد تا با پرداخت رشوه به لوئیس اوریبه، عضو هیئت نمایندگی کوبا در سازمان ملل، عکس‌هایی از اسناد مربوط به پایگاه‌های موشکی تهیه کند. دوورو تصمیم می‌گیرد دخترش میشل را در سفر ماه‌عسل به نیویورک همراهی کند. همسر آندره، نیکول، نگران است که این سفر خانوادگی پوششی برای مأموریت کاری آندره باشد.

در نیویورک، مأمور فرانسوی فیلیپ دوبوآ مأمور تماس با اوریبه می‌شود؛ اوریبه دبیر ریکو پارا، مقام کوبایی‌ای است که در هتل ترزا در هارلم اقامت دارد تا همبستگی خود را با جامعهٔ سیاه‌پوستان نشان دهد.

دوبوآ مخفیانه وارد هتل می‌شود و با پرداخت رشوه اوریبه را متقاعد می‌کند تا اسناد را برای عکاسی از دفتر پارا خارج کند. پارا دوبوآ را هنگام عکاسی غافلگیر می‌کند. دوبوآ که تحت‌تعقیب انقلابیون کوبایی قرار گرفته، به‌طور عمدی با دوورو برخورد می‌کند و دوربین را به او می‌سپارد. یک نگهبان کوباییِ مو قرمز به دوورو کمک می‌کند تا برخیزد، اما اجازه رفتن به او می‌دهد. دوبوآ در میان جمعیت اطراف هتل ناپدید می‌شود.

عکس‌های دوبوآ تأیید می‌کنند که شوروی در حال استقرار موشک‌ها در کوباست. دوورو، با وجود اتهامات خیانت از سوی همسرش، به کوبا سفر می‌کند. معشوقه‌اش، خوانیتا دِ کوردوبا (کارین دور)، بیوه یکی از «قهرمانان انقلاب» است و همین موضوع به او امکان فعالیت مخفی در مقاومت را می‌دهد. دوورو هنگام ورود، پارا را در حال ترک عمارت خوانیتا می‌بیند. او از خوانیتا می‌خواهد تا از موشک‌ها عکس بگیرد. خدمتکاران وفادار خوانیتا، کارلوتا و پابلو مندوزا، در نقش گردشگران ظاهر می‌شوند و از موشک‌ها عکس‌برداری می‌کنند. آن‌ها پیش از دستگیری، عکس‌های افشاگرانه را پنهان می‌کنند.

در جریان یک گردهمایی بزرگ و سخنرانی طولانی «لیدر ماکسیمو»، نگهبان مو قرمز، چهره دوورو را از حادثهٔ نیویورک به یاد می‌آورد.

پارا، پس از شکنجهٔ کارلوتا، درمی‌یابد که خوانیتا رهبر مقاومت است. او برای نجات خوانیتا از شکنجهٔ شدید، او را در آغوش می‌گیرد و به قتل می‌رساند.

در فرودگاه هاوانا، مأموران کوبایی موفق به یافتن میکروفیلم‌ها نمی‌شوند. دوورو بازمی‌گردد و درمی‌یابد که نیکول او را ترک کرده است. او به پاریس فراخوانده می‌شود. پیش از عزیمت، کوسنوف اطلاعاتی دربارهٔ سازمان جاسوسی شوروی به نام «توپاز» در سرویس اطلاعاتی فرانسه در اختیارش می‌گذارد و نام یکی از افشاگران، آنری ژاره، مقام رسمی ناتو را فاش می‌کند.

در پاریس، آندره توسط میشل و فرانسوا از فرودگاه برده می‌شود. او همراه میشل به مهمانی کوکتل در خانهٔ دوستش ژاک گرانویل می‌رود. میشل قصد دارد والدینش را آشتی دهد، اما نیکول پس از اطلاع از رابطهٔ آندره با خوانیتا، امتناع می‌کند. در مهمانی، ژاک اعتراف می‌کند که زمانی به نیکول علاقه‌مند بوده، اما او با آندره ازدواج کرده است. آندره برخی از دوستان و همکاران قدیمی‌اش، از جمله گرانویل و ژاره، را به ناهار در رستورانی مجلل دعوت می‌کند تا مقدمات تحقیق را فراهم کند. او موضوع توپاز را مطرح می‌کند تا واکنشی برانگیزد. ژاره ادعا می‌کند که این اطلاعات نادرست است و کوسنوف یک سال پیش مرده است.

ژاره وحشت‌زده به دیدار رهبر حلقهٔ جاسوسی، ژاک گرانویل، می‌رود. دوورو، نیکول و گرانویل از دوران مقاومت فرانسه با یکدیگر دوست بوده‌اند. گرانویل به ژاره هشدار می‌دهد که ادعای مرگ کوسنوف اشتباه بوده، زیرا آمریکایی‌ها به‌راحتی دروغ او را کشف خواهند کرد. هنگام خروج ژاره از خانهٔ گرانویل، نیکول که برای دیدار معشوقش آمده، او را می‌بیند.

دوورو از فرانسوا می‌خواهد تا با ژاره مصاحبه کند و او را به اعتراف وادارد. پیش از موفقیت فرانسوا، دو مرد ناشناس وارد می‌شوند. دوورو و میشل به آپارتمان ژاره می‌رسند و با جسد او مواجه می‌شوند؛ خودکشی‌ای ساختگی. فرانسوا ناپدید شده است. او به آپارتمان میشل بازمی‌گردد و می‌گوید که ربوده شده، اما موفق به فرار شده و شمارهٔ تلفن رئیس آدم‌ربایان را شنیده است؛ فردی با نام رمز «کلمبین»، رهبر توپاز.

نیکول با دیدن طرح چهرهٔ ژاره که توسط فرانسوا کشیده شده، او را به‌عنوان همان مردی که از خانهٔ گرانویل خارج شد، شناسایی می‌کند. او شمارهٔ تلفن را نیز متعلق به گرانویل می‌داند و با اشک به خانواده‌اش می‌گوید که گرانویل باید رهبر «توپاز» باشد. گرانویل، پس از افشای هویتش، در نسخهٔ آمریکایی و فرانسوی فیلم خودکشی می‌کند و در نسخهٔ بریتانیایی به شوروی می‌گریزد.

 فیلمنامه 
در سال ۱۹۶۷، شل تالمی و ویلیام پیگات براون تلاش کردند تا حقوق اقتباس سینمایی رمان لئون یوریس را با مبلغ ۵۰۰٬۰۰۰ دلار خریداری کنند، اما این معامله به‌دلیل کاهش ارزش پوند در سال ۱۹۶۷ توسط بانک انگلستان متوقف شد. پنج ماه بعد، آلفرد هیچکاک یوریس را استخدام کرد تا رمان خودش را برای پردهٔ سینما اقتباس کند.

پس از آن، فیلیپ دو وُژولی (Philippe de Vosjoli) شکایتی علیه یوریس، یونیورسال پیکچرز و ام‌سی‌اِی تنظیم کرد و مدعی شد که داستان رمان و فیلم از نسخهٔ منتشرنشده او با عنوان Le Reseau Topaz به سرقت رفته است. این پرونده خارج از دادگاه با توافقی حل‌وفصل شد که بر اساس آن، یوریس تمام حقوق مربوط به سود فیلم را دریافت کرد، اما نیمی از سود حاصل از فروش رمان به دو وُژولی تعلق گرفت.

گزارش‌ها حاکی از آن است که هیچکاک و یوریس در زمینهٔ پرداخت شخصیت‌ها اختلاف‌نظر داشتند؛ هیچکاک معتقد بود که یوریس شخصیت‌های منفی داستان را انسانی نکرده است. از سوی دیگر، یوریس از اصرار هیچکاک برای افزودن طنز سیاه ناراضی بود. پس از نگارش بخشی از پیش‌نویس، یوریس پروژه را ترک کرد. هیچکاک تلاش کرد تا آرتور لورنتس را برای تکمیل فیلمنامه استخدام کند، اما او نپذیرفت و پیش‌نویس ناتمامی را باقی گذاشت، در حالی که زمان فیلم‌برداری نزدیک بود. در نهایت، ساموئل ای. تیلور، نویسندهٔ مشترک فیلم سرگیجه، استخدام شد، اما ساخت فیلم بدون فیلمنامهٔ کامل آغاز شد. برخی از صحنه‌ها تنها چند ساعت پیش از فیلم‌برداری نوشته شدند.

هیچکاک فیلمنامه را اندکی پیش از آغاز فیلم‌برداری تغییر داد و شرکت پخش‌کننده، یونیورسال، پایانی متفاوت از آنچه هیچکاک ترجیح می‌داد، تحمیل کرد.

برای فیلم توپاز، هیچکاک بازیگر ۱۹ سالهٔ فرانسوی کلود ژاد را از فیلم بوسه‌های دزدیده‌شده اثر تروفو انتخاب کرد. او و دنی روبن، که نقش مادرش را بازی می‌کرد، جلوهٔ زیبایی و جذابیت را به داستان افزودند. هیچکاک بعدها گفت: «ژاد دختر جوانی نسبتاً آرام است، اما دربارهٔ رفتارش در تاکسی نمی‌توانم تضمینی بدهم.»

 بازخورد 
بندانگشتی|کلود ژاد، میشل سوبور و دنی روبن در فیلم توپاز

 فروش گیشه 
فیلم توپاز در سال ۱۹۷۰ توانست ۳٫۸ میلیون دلار از محل اجارهٔ ناخالص در ایالات متحده آمریکا و کانادا درآمد کسب کند.

 واکنش منتقدان 
وینسنت کنبی از روزنامهٔ نیویورک تایمز این فیلم را در فهرست ده فیلم برتر سال ۱۹۶۹ قرار داد و آن را «موفقیتی بزرگ، داستانی اپیزودیک و عجیب از جاسوسی» توصیف کرد که «نه از طریق روایت کلاسیک هیچکاکی، بلکه با جزئیات خاص، حرکات سینمایی موجز، و دیدگاهی منحصربه‌فرد که تنها می‌تواند متعلق به هیچکاک باشد» به تعلیق و غنا دست یافته است.

کوین توماس از لس‌آنجلس تایمز نیز فیلم را تحسین کرد و نوشت که اگرچه در اوج داستان به‌دلیل پیچیدگی روایت، «افت ریتم» وجود دارد، اما سه‌چهارم ابتدایی فیلم «نمایشی باشکوه از تکنیک افسانه‌ای هیچکاک» است، با حرکات دوربین خیره‌کننده و تصاویر دقیق. او صحنهٔ هارلم را از «بهترین‌های کارنامهٔ هیچکاک» دانست.Thomas, Kevin (December 19, 1969). "'Topaz': A Spy Adventure by Hitchcock". لس آنجلس تایمز. Section IV, p. 1, 15.

نشریهٔ ورایتی نوشت که فیلم «نسبت به آثار به‌یادماندنی استاد تعلیق، با صلابت‌تر اما کمتر جذاب حرکت می‌کند. با این‌حال، هیچکاک سهم مناسبی از پیچش‌ها و لحظات هیجان‌انگیز را ارائه داده است. تنها مشکل این است که فیلم قابل پیش‌بینی جلوه می‌کند و فاقد لحظات ترسناک و غافلگیرکننده‌ای است که می‌توانند هیجان نفس‌گیر آثار او را رقم بزنند.»

بولتن ماهانهٔ فیلم در بریتانیا نوشت که فیلم «لذت‌هایی پراکنده دارد (مانند گفت‌وگوی بی‌صدا پشت درهای هتل از آن‌سوی خیابان، عقب‌نشینی طولانی در اتاق کنفرانس و حرکت رو به جلو که با زوم روی چهرهٔ پیکولی پایان می‌یابد)، اما ما دائماً از صحنه‌های اکشن محروم می‌شویم؛ صحنه‌هایی که می‌توانستند روایت را تقویت کنند. مشخص است که هیچکاک در طراحی اوج داستان با مشکل مواجه بوده (و سه پایان مختلف را امتحان کرده)؛ اما پایانی که در نسخهٔ تجاری انتخاب شده، به نظر می‌رسد که می‌توانست توسط هر کسی طراحی شده باشد.»

گری آرنولد از واشینگتن پست نوشت: «فیلم به‌طور کلی از فقدان شوخ‌طبعی و پویایی رنج می‌برد… حقیقت تلخ این است که شاید بهتر باشد هیچکاک بازنشسته شود. تنها نکتهٔ قابل‌ذکر دربارهٔ کارگردانی او در توپاز این است که فیلم پرداخت‌شده است: ترکیب‌بندی‌ها متقارن‌اند و تصویربرداری براق است. اما اگر فقط همین باشد، فیلم می‌توانست ساختهٔ یک رایانهٔ بی‌احساس باشد.»

پالین کیل از نیویورکر آن را «همان فیلم جاسوسی لعنتی‌ای» توصیف کرد که هیچکاک «از دههٔ سی تاکنون ساخته، و حالا طولانی‌تر، کندتر و خسته‌کننده‌تر شده است.»

جان سیمون فیلم توپاز را «فاجعه‌بار و پیرانه» توصیف کرد.

برخی منتقدان آمریکایی از نبود ستاره‌های هالیوودی مانند اینگرید برگمن یا کری گرانت در فیلم انتقاد کردند، اگرچه بازیگران بین‌المللی مشهوری چون کلود ژاد، میشل پیکولی و فیلیپ نوآره در آن حضور داشتند؛ نوآره پیش‌تر در فرانسه موفقیت‌هایی کسب کرده بود. برخی انتخاب‌های بازیگری هیچکاک را به تجربهٔ ناخوشایند او با پل نیومن در فیلم پردهٔ پاره نسبت داده‌اند، اما گفته می‌شود که هیچکاک برای نقش آندره با شان کانری و برای نقش همسرش با کاترین دنو تماس گرفته بود. برخی منتقدان معتقدند که هیچکاک قصد داشت فردریک استافورد را به‌عنوان ستاره‌ای تازه‌نفس معرفی کند، همان‌طور که تیپی هدرن را معرفی کرده بود؛ با این‌حال، استافورد در هالیوود ناشناخته باقی ماند، هرچند در اروپا حرفه‌ای طولانی داشت.

در سال ۱۹۶۹، هیچکاک جایزهٔ بهترین کارگردان را از هیئت ملی بازبینی فیلم‌ها برای فیلم توپاز دریافت کرد.

توپاز نخستین‌بار در شبکهٔ تلویزیونی آمریکا در برنامهٔ فیلم‌های شنبه‌شب NBC در تاریخ ۲۹ ژانویهٔ ۱۹۷۲ پخش شد. این فیلم در حال حاضر امتیاز ۶۹٪ را در سایت راتن تومیتوز بر اساس ۳۲ نقد، با میانگین امتیاز ۶٫۲ از ۱۰ دارد.

 بازیگران 
 فردریک استفورد
 دنی روبن
 کارین دور
 جان ورنن
 میشل پیکولی
 فیلیپ نوآره
 کلود جید
 میشل سوبور
 راسکو لی براون
 آن دران
 جان فورسایث
 پر-اکسل آروسنیوس
 ریچارد دِر
 استوارت ماس

 منابع 



 پیوند به بیرون 





 Topaz Eyegate Gallery

رده:آثار موسیقی موریس ژار
رده:فیلم‌ها به کارگردانی آلفرد هیچکاک
رده:فیلم‌های ۱۹۶۹ (میلادی)
رده:فیلم‌های آمریکایی دهه ۱۹۶۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های اقتباس‌شده از رمان‌های آمریکایی
رده:فیلم‌های به تهیه‌کنندگی آلفرد هیچکاک
رده:فیلم‌های جاسوسی آمریکایی
رده:فیلم‌های جاسوسی جنگ سرد
رده:فیلم‌های جاسوسی دهه ۱۹۶۰ (میلادی)
رده:فیلم‌های درباره بحران موشکی کوبا
رده:فیلم‌های سیاسی دلهره‌آور آمریکایی
رده:فیلم‌های فیلمبرداری شده در پاریس
رده:فیلم‌های فیلمبرداری شده در نیویورک‌سیتی
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در آلمان
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در دانمارک
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در لس آنجلس
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در واشینگتن، دی.سی.
رده:فیلم‌های فیلم‌برداری‌شده در ویرجینیا
رده:فیلم‌های واقع‌شده در ۱۹۶۲ (میلادی)
رده:فیلم‌های واقع‌شده در کپنهاگ
رده:فیلم‌های واقع‌شده در کوبا
رده:فیلم‌های واقع‌شده در نیویورک سیتی
رده:فیلم‌های واقع‌شده در هارلم، نیویورک
رده:فیلم‌های واقع‌شده در هاوانا
رده:فیلم‌های یونیورسال پیکچرز