گل پامچال (ترانه)

گل پامچال یک ترانه‌ گیلکی در آواز دشتی است که حدود سال ۱۳۳۰ توسط سید جعفر مهرداد سروده شده‌است. 
نخستین بار این تصنیف توسط یکی از دانش‌آموزان دبیرستان شاهپور (رشت) در جشن «حزب ایران» اجرا شد. این جشن به مناسبت «تأیید ملی شدن نفت در سراسر کشور از طرف مجلسین شورا و سنا » در آستانه نوروز ۱۳۳۰ برگزار شده بود. آهنگ ترانه گل پامچال هم‌آهنگ «تصنیف جنگل» است که به دست فراموشی سپرده شده بود، این آهنگ متاثر از زمزمه‌هایی بود که اهالی گیلان به‌ویژه روستاییان زمینه بسیار پذیرایی از گوشه‌های آن داشتند. استقبال گسترده از ترانه گل پامچال موجب برآورده شدن نیت سراینده آن آقای جعفر مهرداد در زنده نگاه داشتن «تصنیف جنگل» شد.

سرگذشت این ترانه گیلکی در مجموعه «مقالات گیلان‌شناسی» نوشته شده‌است.
چند ماه پس از نخستین اجرای این ترانه در جشن ملی شدن صنعت نفت، این ترانه توسط اسماعیل گلشنی به رادیو ایران راه یافت. در سال ۱۳۵۵ ه.ش. به مناسبت سی و هفتمین سال رادیو، نوارهایی از طرف این سازمان با قید نام ترانه، آهنگساز، شاعر، و خواننده هر نوار انتشار یافت. در مورد ترانه گل پامچال آهنگساز (محلی)، شاعر (ایرج دهقان)، خواننده (روح‌بخش) اعلام شده بود.احتمالا اشتباه در اعلام نام (ایرج دهقان) از آنجا ناشی شده بود که خواننده ترانه یک بار در دنبال اجرای آن چند بیت شعر از ایشان را به آواز خوانده بود.

 متن شعر 
متن ترانهٔ سید جعفر مهرداد که در تصنیف خوانده می‌شود، این است:

        برگردان فارسی                       گل پامچال، بیرون بیا، فصل بهار است.                       شکوفه‌ها غنچه باز کرده و بلبل بر روی درخت است.               عزیز فصل بهار است، چشمان تو گوشه دار است.     برای تو خال برازنده است، الان موقع کار است.                        برخیز، خیش برداریم، در کشتزارمان دانه بکاریم                                در شب‌های مهتابی، به طرف انبار برنج خانه‌ات (کوتی) می‌آییم.                        قربان توام، سرگشتهٔ چشمان توام، بلای تو به جان من.        به قربان دلبر می‌روم، بلاگردان دلبرم،                هم پیمان دلبرم، ای یار عزیز چون جان من                        برخیز، خیش برداریم، در کشتزارمان دانه بکاریم                                 خورشید بیرون آمده است. ای دختر از خواب برخیز                        از سپیده دم (خروس خوان)، ای آرام جان، به دور خانهٔ تو می‌گردم        برخیز آرام جان من، نرگسان (چشمان) تو را بنازم،        زلف تو مانند بنفشه است،          تاب و قرار مرا می‌برد                      برخیز، خیش برداریم، در کشتزارمان دانه بکاریم 

این ترانه  بارها از صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران پخش و تاکنون توسط خواننده‌های بسیاری بازخوانی شده‌است. دریا دادور یک نسخهٔ اپرا از این ترانه را خوانده است. شیلا نهرور هم نسخه‌ای از این ترانه را در آلبوم جاودانه‌های گیلان منتشر کرده‌است. پری زنگنه هم نسخه‌ای اپرا از این ترانه را در آلبوم گل‌افشان خود منتشر کرده‌است. بیژن بیژنی از جمله دیگر خواننده‌هایی است که این ترانه را خوانده است. احمد پژمان هم تنظیمی متفاوت از این اثر ارائه داده است.

 منابع 

رده:ترانه‌های محلی و مردمی ایرانی
رده:ترانه‌های پری زنگنه
رده:ترانه‌های دریا دادور
رده:ترانه‌های بیژن بیژنی