نفرین حام

نفرینِ حام در تورات، به نفرین شدنِ حام (و فرزندش کنعان) به‌دستِ نوح گفته می‌شود.

 نفرین شدنِ حام 
براساس سفر پیدایش، پس از آنکه نوح مست شد، به دلیل کار بد حام، نوح او و فرزندش کنعان را نفرین کرد. سرشت کار بدِ حام برای دو هزار سال مورد بحث پژوهشگران بوده است.
هدف اصلی این داستان در تورات، توجیه انقیاد کنعانیان توسط بنی اسرائیل بود ولی بعدها این نفرین توسط یهودیان، مسیحیان، به عنوان نفرین علیه سیاه‌پوستان و برای توجیه برده‌داری استفاده شده است. متن سفر پیدایش در باب ۹ به صورت زیر است:
260px|بندانگشتی|از راست به چپ، سام، حام و یافث، نقاشی اثر جیمز تیسوت (بین سال‌های ۱۸۹۶ تا ۱۹۰۲). موزه یهودیان (منهتن، نیویورک). حام در مرکز تصویر با ویژگی‌های کلیشه‌ای آفریقایی قرار دارد: پوست و موی تیره و بینی پهن.

 در منابع اسلامی 
روایات مربوط با نفرین شدن حام، در بعضی کتب حدیث اسلامی که سندیت قابل سؤالی دارند، نیز آمده است. با این تفاوت که در این روایات نوح مست نبوده، بلکه در کشتی خواب بوده و عورتش بر اثر وزیدنِ باد آشکار شده بود.عقدالفرید ج۱ ص ۵۵۳؛ ج ۷ ص ۶۳ و ص ۱۷۲ حام و یافث وقتی عورت او را نگریستند خندیدند، اما سام ایشان را نهی کرد و هر چه باد می‌گشود، سام می‌پوشید.عیون‌الاخبار ج ۳ ص ۹ و ص ۳۱ وقتی سام، آنچه گذشته بود بر نوح بیان کرد، نوح از خداوند خواست که آب کمر حام و آب کمر یافث را تغییر دهدمجمل‌القصص ص ۸۹ و ص ۳۰۱ و آنگاه به ایشان گفت که خداوند فرزندان شما را سیاه و تا قیامت غلامان فرزندان سام قرار داده است، و شما عاق من شدید و پیغمبری از نسلتان قطع گردیده است.تاریخ أنبیا ج۲ ص ۱۰ و نیز در روایات وارد شده است که نوح پیروان خود را از نزدیکی با زنان نهی کرده بود، اما حام مخالفت کرد و با همسر خویش درآمیخت، نوح نیز به این سبب او را نفرین کرد، چنانچه نطفه‌اش تغییر کرد و از او جز سیاهان پدید نیامدند.قصص القرآن ج۱ ص۱۱۱؛ تاریخ گزیده ص ۱۲،۶۲ و ۷۲ با این حال برخی علمای مسلمان حام را مردی پرهیزکار و شایسته دانسته‌اند که نوح او را برکت داد و سرزمین‌هایی را نیز به او بخشید.حبیب‌السیر ج۱ ص ۱۰۷ بعضی از مورخان مسلمان نیز داستان نفرین حام را ساختگی و تأثیر نفوذ اسرائیلیات بر تفاسیر قرآن دانسته‌اند.اسرائیلیات فصل ۲ ص ۸۹ ابن بلخی کیومرث پادشاه داستانی ایران را از نسل حام دانسته است.فارسنامه ص ۶۲

 نقد ابن خلدون 
ابن خلدون در مقدمهٔ خود این نظریه را رد می‌کند و اساساً رنگ پوست را ناشی از طبیعت گرما و سرما و تأثیر آن در تکوین جانداران این محیط‌ها می‌داند؛ یعنی مردمان اقلیم اول و دوم (سودانیان و حبشیان) به‌سبب گرمای افراطیِ جنوب سیاهند و خورشید در هر سال دوبار در سمت رأس آنان واقع می‌شود و فاصلهٔ زمانی میان این دو بار کوتاه است و پوستشان را سیاه می‌کند. برعکس، ساکنان اقالیم ششم و هفتم (صقلاب یا اسلاوها و ترک‌ها و خزران و آلان‌ها و یأجوج و مأجوج) به‌سبب سرمای شدیدْ رنگ پوستشان به سپیدی می‌گراید و موی بدنشان از بین می‌رود؛ و این سرمای مفرط اقتضا می‌کند که مردمشان دارای چشمانی کبود (سبز) و پوست‌های خال‌خال (کک و مک) و موهای طلایی باشند. اساساً، رنگ بدن تابع خاصیت هواست.

 گناه حام 
240px|بندانگشتی| نقاشی مستی نوح اثر جیمز تیسو (بین ۱۸۹۶ و ۱۹۰۲)، موزه یهودی منهتن، نیویورک). در این نقاشی نوح در چادرش برهنه دراز کشیده است. سام پسر نوح (به رنگ ارغوانی) و یافث (آبی) ردا را در حالی که پشت به نوح ایستاده‌اند، گرفته‌اند. حام در سمت راست آنها ایستاده است.

زبان موجز و کنایه‌های معماگونهٔ پیدایش باب ۹ آیه‌های ۱۸–۲۹، مملو از عبارات مبهم و پنهان‌کاری‌های پرهیزگارانه است. اغلب مفسران بعدی به این حس رسیده‌اند که داستان دارای معانی‌ای است که راوی از بیان روشن آنها خودداری می‌کند. در واقع، تنها چیزی که روشن باقی می‌ماند این است که پیدایش باب ۹ آیه‌های ۱۸–۲۹ به عنوان یک اسطورهٔ سبب‌شناسی برای توجیه انقیاد دائمی قبایل کنعان عمل می‌کند. گمان می‌رود که کنعان مرتکب یک جنایت جنسی غیرقابل توصیف علیه خانواده نوح می‌شود که منجر به آوارگی فیزیکی بعدی و رد گسترده آداب و رسوم مردم کنعان می‌شود. در واقع، تصرف امن سرزمین موعود توسط اسرائیل مبتنی بر انکار نهادهای فرهنگی کنعانیان پیشین است. با این حال، صرف نظر از مسائل بزرگتر و مرتبط، مواضع تفسیری عموماً حول دو سؤال کلی می‌چرخند. ماهیت جرم حام چه بود، به طوری که وقتی «برهنگی پدرش را دید» و به برادرانش، سام و یافث، گفت، این کار او را مستحق نفرین وحشتناک بردگی دائمی کرد که نوح بر او اعلام کرد؟ دوم، دلیل منطقی مجازات کنعان چه بود و چرا اگر حام حام پدر قوم کنعان است. همه قوم‌های دنیا از سه پسر نوح به وجود آمدند) مرتکب این جرم شده بود، پسرش کنعان به جای او مجازات می‌شد؟ روایات تفسیری، عملی را که نوح به خاطر آن کنعان را نفرین می‌کند، یا به عنوان چشم‌چرانی، اخته کردن پدر یا زنا با محارم همجنس‌گرایانه با پدر و همچنین زنا با محارم و تجاوز به مادر شناسایی کرده‌اند.

 چشم‌چرانی 
این دیدگاه که حام مرتکب جرم چشم‌چرانی شده و کاری جز دیدن برهنگی جسمانی پدرش انجام نداده، مدت‌هاست که مورد توجه بوده است. با این حال، برداشت چشم‌چرانی در واقع یک عدم توضیح است، زیرا هیچ‌یک از مهم‌ترین معانی داستان را روشن نمی‌کند: بزرگی جرم، شدت نفرین و تغییر از حام پدر به کنعان پسر. علاوه بر این، این تفسیر مستلزم آن است که خواننده تابویی را علیه دیدن پدر برهنه قائل شود که نه کتاب مقدس و نه ادبیات باستانی خاور نزدیک به آن گواهی نمی‌دهند.

 اخته کردن 
دیدگاه سنتی خاخام‌ها مبنی بر اینکه حام نوح را اخته کرده است، در تلاشی برای رفع کاستی‌های تفسیر چشم‌چرانی پدید آمد. این دیدگاه که به تفصیل در سنهدرین بسط داده شد، نشان می‌دهد که در این مورد، خاخام‌ها در حال اصلاح سنت تفسیری باستانی بودند. آنها با توجه به شدت نفرین اعلام شده بر کنعان، به این نتیجه رسیدند که حام باید پدرش نوح را اخته کرده باشد. طبق این دیدگاه، حام مرتکب جرم خود می‌شود تا قدرت پدرش را غصب کند و نوح کنعان را نفرین می‌کند زیرا حام، نوح را از داشتن پسر چهارم محروم کرده است. مشکل این است که هیچ مدرک متنی وجود ندارد که حام پدرش را اخته کرده باشد.

 روابط زنا با محارم از نوع همجنس‌گرایانه 
نوح از خواب بیدار می‌شود و متوجه می‌شود که حام با او چه «کرده» است، به این معنی که چیزی بیش از چشم‌چرانی و مستندتر از اخته کردن، از متن درک می‌شود. در تفسیر زنا با محارم و همجنس‌گرایانه با پدر مطرح شده است، این تفسیر مشکلات آشکاری دارد. عبارتی که کتاب مقدس برای توصیف گناه حام استفاده می‌کند «دیدن برهنگی پدر» است. این اصطلاحی برای رابطه جنسی است، زیرا لاویان ۲۰:۱۷ عبارات اصطلاحی «دیدن برهنگی» و «کشف برهنگی» را معادل می‌داند. در جای دیگری از لاویان «کشف برهنگی» رایج‌ترین عبارت برای رابطه جنسی - به ویژه رابطه نامشروع - در قانون تقدس است؛ بنابراین، لاویان هنگام صحبت از زنای با محارم می‌گوید: «هیچ‌یک از شما نباید به هیچ‌یک از نزدیکان خود نزدیک شود تا برهنگی را کشف کند» (لاویان ۱۸:۶). ارتباط بین پیدایش باب ۹ آیه‌های ۱۸–۲۹ و لاویان ۱۸ و لاویان ۲۰ آشکار است. هر دو، علاوه بر تجویز مجازات‌های یکسان، از کلمه یکسانی برای رابطه جنسیِ متجاوزانه، یعنی «کشف برهنگی پدر» و «دیدن برهنگی» استفاده می‌کنند. هر دو بیش از تجویز مجازات‌های یکسان، از یک کلمه برای رابطه جنسی ناهنجار که شرم‌آور و تحقیرآمیز است، استفاده می‌کنند. «کشف برهنگی پدر» و «دیدن برهنگی». علاوه بر این، لاویان ۱۸ با هشداری مبنی بر تقلید نکردن از اعمال ساکنان کنعان یا مصر، دو نسل برجسته حام (آیه ۳ رجوع شود به پیدایش ۱۰:۶) آغاز می‌شود. حزقیال همچنین بارها از این اصطلاح هنگام توصیف بی‌بندوباری جنسی، خشونت و فساد استفاده می‌کند. او به فاحشه‌ای اشاره می‌کند که «برهنگی تو را به دوستدارانت ارائه داد» (حزقیال ۱۶:۳۶–۳۷)؛ و از مردان خونخواری سخن می‌گوید که «برهنگی پدر خود را آشکار کردند» (حزقیال ۲۲:۱۰)۲۰. بنابراین، کتاب مقدس گواهی می‌دهد که وقتی حام برهنگی پدرش را می‌بیند، متن به چیزی بسیار فراتر از «دیدن» به معنای واقعی کلمه اشاره دارد. لاویان ۱۸ با هشداری مبنی بر عدم تقلید از اعمال ساکنان کنعان یا مصر، دو تن از برجسته‌ترین نوادگان حام (آیه ۳، رجوع کنید به پیدایش ۱۰:۶) آغاز می‌شود.

 زنا با محارم با همسر پدر 
نوح که از قبل مردی مسن (۶۰۰ ساله) بود، از سوی یهوه مأمور به ساختن کشتی شد. پس از طوفان نوح یهوه نوح و پسرانش، سام، حام و یافث، را برکت می‌دهد و به آنها دستور می‌دهد که «بارور و زیاد شوند و زمین را پر کنند» (پیدایش ۹:۱). برکتِ مقرر برای بارور و زیاد شدن نسل، شامل ممنوعیت زنای با محارم نمی‌شود، اما قویاً دلالت بر ممنوعیت همجنس‌گرایی دارد، زیرا رابطه جنسی همجنس‌گرایانه، فرمان تولید فرزندانی را که با آنها می‌توان زمین را دوباره پر کرد، نقض می‌کند. بسیار منطقی‌تر است که استدلال کنیم حام، هنگام رابطه جنسی با محارم با مادرش، می‌تواند ادعا کند که از فرمان مکرر خدا پیروی می‌کند و جای پدری را می‌گیرد که ناتوانی خود را برای فرزندآوری ثابت کرده است.

هر دو روایت از زنای با محارم در سفر پیدایش، مستی را شامل می‌شود، ابتدا روایت نوح و سپس روایت لوط. این داستان‌ها نقش شراب، تجاوز پسران یا دختران علیه والدین و نگرانی برای بقا و نسل‌های آینده را به اشتراک می‌گذارند. در حالی که برخی از محققان از آیات تثنیه برای استدلال اینکه گناه در داستان نوح شامل زنای با محارم یا پدر است، استفاده کرده‌اند، اما در توضیح انگیزه این خشونت مهلک علیه پدر موفق نیستند. برخی ادعا می‌کنند که حام امیدوار است با تحقیر پدرش و کنار زدن برادرانش، رئیس شود، اما ابزارهایی که او انتخاب می‌کند، بی‌اثر هستند، مگر اینکه او به عنوان ابزار رسیدن به قدرت خواسته باشد با همسر پدرش/مادرش رابطه جنسی برقرار کند. بنا بر نظریه‌ها او نه برای رابطه جنسی همجنسگرایانه، بلکه برای قدرت تولید مثلی دگرجنسگرایانه بر کل خانواده‌اش تشنه است.

راوی به یک داستان سبب‌شناسی نیاز دارد تا طرد کنعانیان و در عین حال حضور آنها در سرزمین موعود را توضیح دهد. عبارت «برهنگی» پدر یک اصطلاح هنری است که به معنای زن پدر است، اما نام زن را پنهان می‌کند زیرا اشاره به «برهنگی» خویشاوندان دارای معانی جنسی قوی و از نظر هنجاری، زنای با محارم است .۱۵. لاویان 18:7a می‌گوید: «برهنگی پدرت، یعنی برهنگی مادرت را آشکار نکن؛ او مادر تو است - برهنگی او را آشکار نکن». اگر اصطلاح دیگری برای زنای با محارم دگرجنس‌گرایانه «برهنگی پدرت» باشد، خواننده می‌تواند ببیند که چگونه عظمت این جنایت از طریق پوشیده شدن آشکار می‌شود، همان‌طور که همسر نوح که نامش هیچگاه ذکر نمی‌شود هم ناشناس و نامرئی است و هم بسیار حضور دارد. حام جایگزین پدرش می‌شود و با مادرش رابطه جنسی برقرار می‌کند. وقتی نوح از مستی خود بیدار شد، «می‌دانست» (پیدایش باب ۹ آیه ۲۴) یا «آموخت» که حام با او چه کرده است. او نمی‌تواند حام را نفرین کند، زیرا یهوه حام را برکت داده است بنابراین نفرین نوح بر پسر او کنعان، که بی‌گناه است، اما ممکن است فرزند حام و همسر نوح باشد، نازل می‌شود. نوح با تحمیل بندگی دائمی بر کنعان و فرزندانش، اقتدار از دست رفته خود را دوباره تأیید می‌کند.‏

 ارتباط با برده داری 
در نهایت این داستان به متن اساسی برای کسانی تبدیل شد که می‌خواستند برده‌داری را بر اساس کتاب مقدس توجیه کنند. در نسخه خلاصه و محبوب آن، که به عنوان «نفرین حام» شناخته می‌شود، کنعان از داستان حذف شد، حام سیاه‌پوست و فرزندانش آفریقایی شدند.‏

 جستارهای وابسته 
 روابط جنسی ممنوع در یهودیت

 پانویس 

 منابع 




رده:آموزه‌ها، باورها و آداب کلیسای عیسی مسیح قدیسان آخر الزمان
رده:برده‌داری در ادیان
رده:تاریخ کلیسای عیسی مسیح قدیسان آخر زمان
رده:حام
رده:سفر پیدایش
رده:کتاب یوبیل
رده:کلیسای‌های عیسی مسیح قدیسان آخر زمان در آفریقا
رده:مذهب و نژاد
رده:مسیحیت و برده‌داری
رده:نژادپرستی
رده:نفرین
رده:نقد یهودیت
رده:یهودیت و برده‌داری