گویش کلارستاق

گویش کلارستاقی در منطقه کلارستاق تکلم می‌شود. دیدگاه‌های گوناگونی در میان زبان‌شناسان در مورد طبقه‌بندی این گویش وجود دارد. در کتاب راهنمای زبان‌های ایرانی که به ویراستاری رودیگر اشمیت منتشر شده، گویش بومی مناطق از چالوس تا خود تنکابن (گویش منطقه کلارستاق) گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد. وبگاه گلاتولوگ گویش کلارستاق و گویش کلاردشت را گویش‌هایی از زبان مازندرانی می‌داند.  Dialect: Kalarestaqi, , “Dialect: Kalarestaqi” glottolog,  Dialect: Kelardashti, , “Dialect: Kelardashti” glottolog, حبیب برجیان گویش مناطق کجور و کلار را از لهجه‌های زبان مازندرانی می‌داند. ایران کلباسی گویش کلاردشت و تنکابن را گونه‌ای از زبان مازندرانی می‌داند. برپایه دانشنامه ایرانیکا به گفته از دونالد استیلو در میان تنکابن و کلاردشت گویش‌ها حالت انتقال میان گیلکی و مازندرانی دارند؛ و آن را شاخه‌ای زبانی جدا از گیلکی و مازندرانی طبقه‌بندی کرده‌اند. گویش‌های بومی کلارستاق و تنکابن را بدین ترتیب می‌توان چنان‌که دونالد استیلو پیشنهاد می‌کند، یک گروه زبانی جدا درون پیوستار گفتاری در طول مناطق ساحلی و ارتفاعات کرانهٔ دریای مازندران دانست. این گروه حدوداً میان کلاردشت در شرق، و رامسر در غرب کشیده شده است و زین رو بدست دونالد استیلو کاسپین مرکزی تعیین شده است؛ با وجود این هم‌سویی بر سر آن کم است،http://www.iranicaonline.org/articles/kalarestaq-2-restored فردوس آقاگل‌زاده گویش چالوس و کلاردشت را گویشی از زبان مازندرانی معرفی می‌کند. در سال ۱۳۸۱ «واژه‌نامه بزرگ تبری» به ویراستاری «جهانگیر نصری اشرفی» منتشر شد که دربردارندهٔ واژگانی از گویش‌های عباس‌آباد و آمل و بابل و بهشهر و علی‌آباد کتول و کردکوی و نوشهر و ساری و تنکابن و دیگر مناطق بود.The dictionary edited by Naṣri Ašrafi (1381 Š./2002) contains vocabulary from the dialects of ʿAbbāsābād, Āmol, Bābol, Behšahr, Katul, Kord-kuy, Nowšahr, Sāri, Qāʾem-šahr, Tonokābon, etc. (in part compared with Pahlavi)., (Prods Oktor Skjærvø), “IRAN vi. IRANIAN LANGUAGES AND SCRIPTS (2) Documentation” Encyclopædia Iranica, online edition در کتاب واژه‌نامه بزرگ تبری گویشی که در منطقه کلارستاق شامل چالوس و تنکابن شرقی (کلارستاق باستانی، برخی از روستاهای کوهپایه‌ای منطقه بیرون بشم و لنگا و نواحی جلگه‌ای از آب چالوس و عباس‌آباد و رودخانه نشتا به مرکزیت عباس‌آباد) تکلم می‌شود گویشی از زبان مازندرانی می‌باشد. شماری از پژوهشگران زبان‌شناس، گویش منطقه تنکابن (گویش تنکابنی) را گویشی از زبان مازندرانی غربی می‌دانند. زبان گیلکی به دو گویش غربی (بیه پس) و شرقی (بیه پیش) تقسیم می‌شود و گاه دو گویش دیلمی_اشکوری و گویش بینابین چابکسری_تنکابنی (رامسری_تنکابنی) که به طبری_گیلکی (محدوده تنکابن تا چابکسر) معروف است هم به این فهرست اضافه می‌شوند. زبان مازندرانی زبانی است که در استان مازندران و قسمت‌هایی از استان‌های گلستان، سمنان، تهران و البرز رایج است. مازندرانی استان مازندران به سه گویش غربی، مرکزی و شرقی تقسیم می‌گردد. گویش طبری چالوس (کلارستاقی) جز گویش غربی مازندرانی محسوب می‌شود. گویش مازندرانی غربی در محدودهٔ میان چالوس و تنکابن گویش می‌شود. گویش کلارستاقی از سمت شرق با گویش کجوری در شهرستان نوشهر و شرق چالوس و از سمت غرب با گویش تنکابنی در شهر تنکابن همسایه است.DIMLĪ in Encyclopædia Iranica = Linguistic position of Dimlī. After their migration in the Middle Ages, for almost a millennium the Dimlīs had no direct contact with their closest linguistic relatives. Nevertheless, their language has preserved numerous isoglosses with the dialects of the southern Caspian region, and its place in the Caspian dialect group of Northwest Iranian is clear. The Caspian dialects comprise Ṭālešī, Harzan(d)ī, Gūrānī, Gīlakī, Māzandarānī, and some dialects in Tātī-speaking areas and in the area around Semnān. Historically the Caspian dialects belong to the “Northwest Iranian group of languages” and are related to Parthian (see Windfuhr). The isoglosses are of historical phonetic, morphological, and lexical order, Garnik Asatrianin Variations of the language of "Pahalvi" are still spoken among Iranians.The Kurds of Iran as well as many Kurds of Turkey and Iraq speak variations of Pahlavi. Turks cannot understand Kurdish and require interpreters to communicate with Kurds who speak Sorani and/or Kurmanjii (variations of Pahalvi amongst Kurds). The people of northern Iran speak variations of Pahalvi as well - Mazandarani and Gilani for example. Baluchi in southeast Iran also has Pahlavi elements (e.g. Ahsen "Iron" or "Eisen" in English and Ahsan in Pahlavi - "Ahsen" is not "Iron" in Turkish), By Dr. Kaveh Farrokh

 طبقه‌بندی 
در راستای کوهپایه‌های شمالی البرز و ساحل مازندران، گروه زبانی کاسپین تشکیل یک زنجیره گویشی بدون گسست را می‌دهد که ۵۵۰ کیلومتر درازا دارد، گیلکی در غرب آن و مازندرانی در شرق آن قرار دارند.‏ گویشوران این زنجیره زبان خود را گلکی می‌خوانند. گویش‌های میانه دو سوی این زنجیره، گروه زبان‌های کاسپین مرکزی یا گویش‌های کلارستاق خوانده شده‌اند.‏ زبان محلی کاسپینی مورد تکلم در کلارستاق و نیز گویش‌های تنکابن را نمی‌توان به درستی به عنوان مازندرانی یا گیلکی طبقه‌بندی کرد. این‌ها به عنوان گونه‌ای انتقال میان دو گروه زبانی عمل می‌کنند. گویش‌های محلی کلارستاق و تنکابن را می‌توان زین رو به عنوان گروه زبانی جدای سوم درون زنجیره گویشی در راستای ناحیه ساحلی مازندران و در کنار ارتفاعات در نظر گرفت.‏ پروژه ایرانی شمال‌غربی مؤسسه ماکس پلانک منطقه حدودی تنکابن تا کلاردشت را زیرمجموعه زبان کاسپین مرکزی طبقه‌بندی می‌کند، این زبان انتقالی نرم از گیلکی در غرب تا مازندرانی در شرق را نشانی می‌دهد و تعریف خط مشخص جدا کننده این نواحی گویشی غیرممکن است.‏

واژه‌نامه بزرگ تبری نوشته است که طبری رویانی یکی از کهن‌ترین گویش‌های زبان مازندرانی است که در نواحی غربی طبرستان گویش می‌شد که خود به دو لهجهٔ طبری کلارستاقی و طبری کجوری تقسیم می‌شود. منطقه رویان کهن از نواحی غربی طبرستان بوده است که شامل شهرستان‌های نور، نوشهر، چالوس، کلاردشت (کلار)، عباس‌آباد (لنگا)، تنکابن و رامسر (سخت‌سر) می‌شده است و گاهی مرز غربی آن تا رودسر (هوسم) ادامه می‌یافت مردم رویان کهن به زبان طبری و گویش طبری رویانی که زبان اسپهبدان طبرستان نیز بود سخن می‌گفتند.واژه‌نامه بزرگ تبری، گروه پدید آورندگان به سرپرستی: جهانگیر نصراشرفی و حیسن صمدی، سال 1377، جلد اول، ص 31 زبان گیلکی به دو گویش غربی (بیه پس) و شرقی (بیه پیش) تقسیم می‌شود و گاه دو گویش دیلمی_اشکوری و گویش میانه چابکسری_تنکابنی (رامسری_تنکابنی) که به طبری_گیلکی (محدوده تنکابن تا چابکسر) معروف است هم به این فهرست اضافه می‌شوند. زبان مازندرانی زبانی است که در استان مازندران و قسمت‌هایی از استان‌های گلستان، سمنان، تهران و البرز رایج است. مازندرانی استان مازندران به سه گویش غربی، مرکزی و شرقی تقسیم می‌گردد. گویش طبری چالوس (کلارستاقی) جز گویش غربی مازندرانی محسوب می‌شود. گویش مازندرانی غربی در محدودهٔ میان چالوس و تنکابن گویش می‌شود.

 مقایسه ضمایر 
در مازندرانی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.

 ضمیر  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع فاعلی، ساریگویش ساری (مازندرانی)، گیتی شکری، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، سال 1374، ص 75 men  te  ve  emâ  šemâ  vešun مفعولی، ساری  mere  tere  vere  emâre  šemâre  vešunre ملکی، ساری  me  te  vene  ame  šeme  vešune فاعلی، چالوس men  to  ve  amâ  šomâ  vešon مفعولی، چالوس  mene/mere  tere  vere  amâre  šomâre  vešonre ملکی، چالوس  me  te  ve  ame  šeme  vešone فاعلی، کلاردشتگویش کلاردشت (رودبارک)، ایران کلباسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، سال 1376، ص 44 men  to  un/on  amâ  šomâ  ušon مفعولی، کلاردشت  mene  tere  une/vere  amâre  šomâre  ušone ملکی، کلاردشت  me  te  une/ve  ame  šeme  ušone فاعلی، شهمیرزادراهنمای زبانهای ایرانی، رودریگر اشمیت، انتشارات ققنوس، سال 1388، جلد دوم، ص 504 mo  to/tu  ü/o  h-ama  šamâ  ošan مفعولی، شهمیرزاد  mar-a  tar-a/ter  ür-a  hamira  šamira  ošanra ملکی، شهمیرزاد  me  to/te  e  hami  šami  ošene ملکی، تنکابنی  mi  ti  vi  ami  šimi  ušane فاعلی، تنکابنی  mo  to  vi  amâ  šomâ  ušân مفعولی، تنکابنی  mere  tere  vere  amere  šemere  ušâne

 ساختار گویش کلارستاقی 
 شناسه (چالوس) 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در زبان طبری سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی.
(نمونه زیر براساس گویش چالوس صرف شده است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: _buārd = رفت
 بن ماضی استمراری: _še_ma = می‌رفت
 گذشته  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه پس از همخوان  eme  i  e  emi  enni  enne شناسه پس از واکه  me  i  ∅  mi  nni  nne شناسه پس از واکه (ی)  yame  ∅  ya  yami  yanni  yanne

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: _še = می‌رود
 حال ساده  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه پس از همخوان  eme  ni  ne  emi  enni  enne شناسه پس از واکه  me  ni  ne  mi  nni  nne

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: _buār = برود
 حال التزامی  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه پس از همخوان  am  i  e  im  in  an شناسه پس از واکه  m  y  ∅  ym  yn  n شناسه پس از واکه (ی)  yam  yey  ye  yeym  yeyn  yan

 صرف فعل (چالوس) 
در جدول زیر فعل رفتن (buārden) بر اساس لهجه چالوس در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.
 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  buārdeme  buārdi  buārde  buārdemi  buārdenni  buārdenne گذشته کامل  buārde-biyame  buārde_bi  buārde_biya  buārde-biyami  buārde-biyanni  buārde-biyanne گذشته التزامی  buārde-bum  buārde-buy  buārde-buye  buārde-buym  buārde-buyn  buārde-bun گذشته التزامی کامل  buārde-bi-bum  buārde-bi-buy  buārde-bi-buye  buārde-bi-buym  buārde-bi-buyn  buārde-bi-bun گذشته استمراری  še_ma_me  še_ma_i  še_ma  še_ma_mi  še_ma_nni  še_ma_nne گذشته در حال انجام  dar-šemame  dar-šemai  dar-šema  dar-šemami  dar-šemanni  dar-šemanne حال ساده/آینده  šeme  šeni  šene  šemi  šenni  šenne حال در حال انجام  dar-šeme  dar-šeni  dar-šene  dar-šemi  dar-šenni  dar-šenne حال التزامی  buāram  buāri  buāre  buārim  buārin  buāran حال التزامی  xāyme buāram  xāyni buāri  xāyne buāre xāymi buārim  xåynni buāri  xāynne buāran

در جدول زیر فعل آمدن (bimān) بر اساس لهجه چالوس در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.
 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  bimāme  bimāi  bimā  bimāmi  bimānni  bimānne گذشته کامل  bimā-biyame  bimā_bi  bimā_biya  bimā-biyami  bimā-biyanni  bimā-biyanne گذشته التزامی  bimā-bum  bimā-buy  bimā-buye  bimā-buym  bimā-buyn  bimā-bun گذشته التزامی کامل  bimā-bi-bum  bimā-bi-buy  bimā-bi-buye  bima-bi-buym  bimā-bi-buyn  bimā-bi-bun گذشته استمراری  e_ma_me  e_ma_i  e_ma  e_ma_mi  e_ma_nni  e_ma_nne گذشته در حال انجام  dar_emame  dar_emai  dar_ema  dar_emami  dar_emanni  dar_emanne حال ساده/آینده  eme  eni  ene  emi  enni  enne حال در حال انجام  dar_eme  dar_eni  dar_ene  dar_emi  dar_enni  dar_enne حال التزامی  biyem  biyey  biye  biyeym  biyeyn  biyen آینده  xāyme biyem  xāyni biyey  xāyne biye xāymi biyeym xāynni biyeyn  xāynne biyen

 شناسه (کلاردشت) 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در زبان طبری سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی.
(نمونه زیر براساس گویش کلاردشت صرف شده است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: _ba_berd = برد
 بن ماضی استمراری: _bard = می‌بَرد
 گذشته  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه پس از همخوان  eme  i  e  emi  enni  enne شناسه پس از واکه  me  i  e  mi  nni  nne شناسه پس از واکه (ی)  yame  ∅  ya  yami  yanni  yanne
در جدول زیر افعال خوردن (boxordan)، آمدن (bimân) و دیدن (badiyân) در زمان گذشته صرف شده‌اند.
 گذشته  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه پس از همخوان  baxordeme  baxordi  baxorde  baxordemi  baxordenni  baxordenne شناسه پس از واکه  bimâme  bimâi  bimâe  bimâmi  bimânni  bimânne شناسه پس از واکه (ی)  badiyame  badi  bidiya  badiyami  badiyanni  badiyanne
۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: _bar = می‌بُرد
 حال ساده  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه پس از همخوان  eme  ni  ne  emi  enni  enne شناسه پس از واکه  me  ni  ne  mi  nni  nne
در جدول زیر افعال خوردن (boxordan) و خواستن (bexâysan) در زمان حال صرف شده‌اند.
 حال ساده  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه پس از همخوان  xoreme  xorni  xorne  xoremi  xorenni  xorenne شناسه پس از واکه  xâyme  xâyni  xâyne  xâymi  xâynni  xâynne
۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: _ba_ber = ببرد
 حال التزامی  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه پس از همخوان  am  i  e  im  in  an شناسه پس از واکه  m  y  e  ym  yn  n شناسه پس از واکه (ی)  yam  yey  ye  yeym  yeyn  yan
در جدول زیر افعال خوردن (boxordan)، رفتن (beyšan) و آمدن (bimân) در زمان حال التزامی صرف شده‌اند.
 حال التزامی  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه پس از همخوان  baxoram  baxori  baxore  baxorim  baxorin  baxoran شناسه پس از واکه  bašom  bašoy  bašoe  bašoym  bašoyn  bašon شناسه پس از واکه (ی)  biyam  biyey  biye  biyeyem  biyeyn  biyan

 صرف فعل (کلاردشت) 
در جدول زیر فعل بردن (baberden) بر اساس لهجه کلاردشت در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمانهای: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل استمراری n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های: حال ساده، گذشته استمراری و حال التزامی n در ابتدای فعل اصلی می‌آید.
 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  baberdeme  baberdi  baberde  baberdemi  baberdenni  baberdenne گذشته کامل  baberde-biyame  baberde_bi  baberde_biya  baberde-biyami  baberde-biyanni  baberde-biyanne گذشته التزامی  baberde-bum  baberde-buy  baberde-buye  baberde-buym  baberde-buyn  baberde-bun گذشته التزامی کامل  baberde-bi-bum  baberde-bi-buy  baberde-bi-buye  baberde-bi-buym  baberde-bi-buyn  baberde-bi-bun گذشته استمراری  bar_imi_yame  bar_imi  bar_imi_ya  bar_imi_yami  bar_imi_yanni  bar_imi_yanne گذشته در حال انجام  dabiyame-barimiyame  dabi-barimi  dabiya-barimiya  dabiyami-barimiyami  dabiyanni-barimiyamnni  dabiyanne-barimiyanne حال ساده/آینده  barme  barni  barne  baremi  barenni  barenne حال در حال انجام  darme-bareme  dari-barni  dare-barne  darmi-baremi  darni-barenni  darne-barenne حال التزامی  baberam  baberi  babere  baberim  baberin  baberan حال التزامی  xāyme baberam  xāyni baberi  xāyne babere  xāymi baberim  xāynni baberin  xāynne baberan

در جدول زیر فعل رفتن (beyšan) بر اساس لهجه کلاردشت در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمانهای: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل استمراری n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های: حال ساده، گذشته استمراری و حال التزامی n در ابتدای فعل اصلی می‌آید.
 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  beyšame  beyši  beyša  beyšami  beyšanni  beyšanne گذشته کامل  beyša-biyame  beyša_bi  beyša_biya  beyša-biyami  beyša-biyanni  beyša-biyanne گذشته التزامی  beyša-bum  beyša-buy  beyša-buye  beyša-buym  beyša-buyn  beyša-bun گذشته التزامی کامل  beyša-bi-bum  beyša-bi-buy  beyša-bi-buye  beyša-bi-buym  beyša-bi-buyn  beyša-bi-bun گذشته استمراری  šo_mi_yame  šo_mi  šo_mi_ya  šo_mi_yami  šo_mi_yanni  šo_mi_yanne گذشته در حال انجام  dabiyame-šomiyame  dabi-šomi  dabiya-šomiya  dabiyami-šomiyami  dabiyanni-šomiyamnni  dabiyanne-šomiyanne حال ساده/آینده  šome  šoni  šone  šomi  šonni  šonne حال در حال انجام  darme-šome  dari-šoni  dare-šone  darmi-šomi  darni-šonni  darne-šonne حال التزامی  bašom  bašoy  bašo  bašoym  bašoyn  bašon حال التزامی  xāyme bašom  xāyni bašoy  xāyne bašo  xāymi bašoym  xāynni bašoyn  xāynne bašon

در جدول زیر فعل آمدن (bimân) بر اساس لهجه کلاردشت در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمانهای: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل استمراری n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های: حال ساده، گذشته استمراری و حال التزامی n در ابتدای فعل اصلی می‌آید.
 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  bimâme  bimâi  bimâ  bimâmi  bimânni  bimânne گذشته کامل  bimâ-biyame  bimâ_bi  bimâ_biya  bimâ-biyami  bimâ-biyanni  bimâ-biyanne گذشته التزامی  bimâ-bum  bimâ-buy  bimâ-buye  bimâ-buym  bimâ-buyn  bimâ-bun گذشته التزامی کامل  bimâ-bi-bum  bimâ-bi-buy  bimâ-bi-buye  bimâ-bi-buym  bimâ-bi-buyn  bimâ-bi-bun گذشته استمراری  e_mi_yame  e_mi  e_mi_ya  e_mi_yami  e_mi_yanni  e_mi_yanne گذشته در حال انجام  dabiyame-emiyame  dabi-emi  dabiya-emiya  dabiyami-emiyami  dabiyanni-emiyamnni  dabiyanne-emiyanne حال ساده/آینده  eme  eni  ene  emi  enni  enne حال در حال انجام  darme-eme  dari-eni  dare-ene  darmi-emi  darni-enni  darne-enne حال التزامی  biyam  biyey  biye  biyeym  baiyeyn  biyan حال التزامی  xāyme biyam  xāyni biyey  xāyne biye  xāymi biyeym  xāynni biyeyn  xāynne biyan

 شناسه (سلمانشهر) 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در زبان طبری سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی.
(نمونه زیر براساس گویش سلمانشهر صرف شده است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: _bey_ši = رفت
 بن ماضی استمراری: _šo_mi = می‌رفت
 گذشته  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه پس از همخوان  eme  i  e  emi  enni  enne شناسه پس از واکه  me  i  e  mi  nni  nne شناسه پس از واکه (ی)  yame  ∅  ya  yami  yanni  yanne

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: _šo = می‌رود
 حال ساده  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه پس از همخوان  eme  ni  ne  emi  enni  enne شناسه پس از واکه  me  ni  ne  mi  nni  nne

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: _bašo = برود
 حال التزامی  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه پس از همخوان  am  i  e  im  in  an شناسه پس از واکه  m  y  e  ym  yn  n شناسه پس از واکه (ی)  yam  yey  ye  yeym  yeyn  yan

 صرف فعل (سلمانشهر) 
در جدول زیر فعل کردن (hâkorden) بر اساس لهجه سلمانشهر در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمانهای: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل استمراری n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های: حال ساده، گذشته استمراری و حال التزامی n در ابتدای فعل اصلی می‌آید.
 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  hâkordeme  hâkordi  hâkorde  hâkordemi  hâkordeni  hâkordene گذشته کامل  hâkorde-biyame  hâkorde_bi  hâkorde_biya  hâkorde-biyami  hâkorde-biyanni  hâkorde-biyanne گذشته التزامی  hâkorde-bum  hâkorde-buy  hâkorde-buye  hâkorde-buym  hâkorde-buyn  hâkorde-bun گذشته التزامی کامل  hâkorde-bi-bum  hâkorde-bi-buy  hâkorde-bi-buye  hâkorde-bi-buym  hâkorde-bi-buyn  hâkorde-bi-bun گذشته استمراری نوع اول  ko_mi_yame  ko_mi  ko_mi_ya  ko_mi_yami  ko_mi_yanni  ko_mi_yanne گذشته استمراری نوع دوم  kordeme  kordi  korde  kordemi  kordeni  kordene گذشته در حال انجام  dabiyame-komiyame  dabi-komi  dabiya-komiya  dabiyami-komiyami  dabiyanni-komiyamnni  dabiyanne-komiyanne حال ساده/آینده  kome  koni  kone  komi  konni  konne حال در حال انجام  darme-kome  dari-koni  dare-kone  darmi-komi  darni-konni  darne-konne حال التزامی  hâkonem  hâkoni  hâkone  hâkonim  hâkonin  hâkonen حال التزامی  xāme hâkonem  xāni hâkoni  xāne hâkone  xāmi hâkonim  xānni hâkonin  xānne hâkonen

در جدول زیر فعل آمدن (bimân) بر اساس لهجه سلمانشهر در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمانهای: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل استمراری n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های: حال ساده، گذشته استمراری و حال التزامی n در ابتدای فعل اصلی می‌آید.
 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  bemâme  bemâi  bemâ  bemâmi  bemânni  bemânne گذشته کامل  bemâ-biyame  bemâ_bi  bemâ_biya  bemâ-biyami  bemâ-biyanni  bemâ-biyanne گذشته التزامی  bemâ-bum  bemâ-buy  bemâ-buye  bemâ-buym  bemâ-buyn  bemâ-bun گذشته التزامی کامل  bemâ-bi-bum  bemâ-bi-buy  bemâ-bi-buye  bemâ-bi-buym  bemâ-bi-buyn  bemâ-bi-bun گذشته استمراری  e_mi_yame  e_mi  e_mi_ya  e_mi_yami  e_mi_yanni  e_mi_yanne گذشته در حال انجام  dabiyame-emiyame  dabi-emi  dabiya-emiya  dabiyami-emiyami  dabiyanni-emiyamnni  dabiyanne-emiyanne حال ساده/آینده  eme  eni  ene  emi  enni  enne حال در حال انجام  darme-eme  dari-eni  dare-ene  darmi-emi  darni-enni  darne-enne حال التزامی  biyam  biyey  biye  biyeym  baiyeyn  biyan حال التزامی  xāme biyam  xāni biyey  xāne biye  xāmi biyeym  xānni biyeyn  xānne biyan

 شناسه (عباس‌آباد) 
در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در زبان طبری سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی.
(نمونه زیر براساس گویش عباس‌آباد صرف شده است)

۱. گذشته:
 بن ماضی ساده: _bo_ma = آمد
 بن ماضی استمراری: _e_mbi = می‌آمد
 گذشته  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه پس از همخوان  eme  i  e  emi  enni  enen شناسه پس از واکه  me  i  e  mi  nni  nen شناسه پس از واکه (ی)  yame  ∅  ya  yami  yanni  yanen

۲. حال ساده:
 بن مضارع اخباری: _e = می‌آید
 حال ساده  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه پس از همخوان  eme  ni  ne  emi  enni  enen شناسه پس از واکه  me  ni  ne  mi  nni  nen

۳. حال التزامی:
 بن مضارع التزامی: _bi = بیاید
 حال التزامی  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع شناسه پس از همخوان  am  i  e  im  in  an شناسه پس از واکه  m  y  e  ym  yn  n شناسه پس از واکه (ی)  yam  yey  ye  yeym  yeyn  yan

 صرف فعل (عباس‌آباد) 
در جدول زیر فعل گفتن (boten) بر اساس لهجه عباس‌آباد در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمانهای: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل استمراری n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های: حال ساده، گذشته استمراری و حال التزامی n در ابتدای فعل اصلی می‌آید.
 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  boteme  boti  bote  botemi  boteni  botenen گذشته کامل  bote-biyame  bote_bi  bote_biya  bote-biyami  bote-biyanni  bote-biyanen گذشته التزامی  bote-bum  bote-buy  bote-buye  bote-buym  bote-buyn  bote-bun گذشته التزامی کامل  bote-bi-bum  bote-bi-buy  bote-bi-buye  bote-bi-buym  bote-bi-buyn  bote-bi-bun گذشته استمراری نوع اول  go_mbi_yame  go_mbi  go_mbi_ya  go_mbi_yami  go_mbi_yanni  go_mbi_yanen گذشته استمراری نوع دوم  goteme  goti  gote  gotemi  goteni  gotenen گذشته در حال انجام  dabiyame-gombiyame  dabi-gombi  dabiya-gombiya  dabiyami-gombiyami  dabiyanni-gombiyamnni  dabiyanen-gombiyanen حال ساده/آینده  gome  goni  gone  gomi  gonni  gonen حال در حال انجام  darme-gome  dari-goni  dare-gone  darmi-gomi  darni-gonni  daren-gonen حال التزامی  bom  boy  bo  boym  boyn  bon حال التزامی  xāme bom  xāni boy  xāne bo  xāmi boym  xānni boyn  xānen bon

در جدول زیر فعل آمدن (bimân) بر اساس لهجه عباس‌آباد در زمان‌های مختلف صرف می‌شود. برای منفی کردن این فعل در زمانهای: گذشته ساده، گذشته کامل، گذشته التزامی، گذشته کامل استمراری n جایگزین b در ابتدای فعل می‌شود و در زمان‌های: حال ساده، گذشته استمراری و حال التزامی n در ابتدای فعل اصلی می‌آید.
 زمان/شخص  ۱ مفرد  ۲ مفرد  ۳ مفرد  ۱ جمع  ۲ جمع  ۳ جمع گذشته ساده  bomâme  bomâi  bomâ  bomâmi  bomânni  bomânen گذشته کامل  bomâ-biyame  bomâ_bi  bomâ_biya  bomâ-biyami  bomâ-biyanni  bomâ-biyanen گذشته التزامی  bomâ-bum  bomâ-buy  bomâ-buye  bomâ-buym  bomâ-buyn  bomâ-bun گذشته التزامی کامل  bomâ-bi-bum  bomâ-bi-buy  bomâ-bi-buye  bomâ-bi-buym  bomâ-bi-buyn  bomâ-bi-bun گذشته استمراری  e_mbi_yame  e_mbi  e_mbi_ya  e_mbi_yami  e_mbi_yanni  e_mbi_yanen گذشته در حال انجام  dabiyame-embiyame  dabi-embi  dabiya-embiya  dabiyami-embiyami  dabiyanni-embiyamnni  dabiyanen-embiyanen حال ساده/آینده  eme  eni  ene  emi  enni  enen حال در حال انجام  darme-eme  dari-eni  dare-ene  darmi-emi  darni-enni  daren-enen حال التزامی  biyam  biyey  biye  biyeym  baiyeyn  biyan حال التزامی  xāme biyam  xāni biyey  xāne biye  xāmi biyeym  xānni biyeyn  xānen biyan

 نشانه نکره 
اسم نکره در زبان مازندرانی با چندین نشانه همراه هست.
 در زبان مازندرانی نشانه نکره[i] یک نشانهٔ پر رنگ هست. این نشانه بعد از اسامی مختوم به صامت به همین شکل ظاهر می‌گردد اما پس از اسم‌هایی که به یک مصوت ختم شده باشند همراه با واج میانجی ای آشکار می‌شود که معمولاً به صورت نکره[e] قابل تشخیص است. نشانهٔ مذکور هم پس از اسم مفرد می‌آید و هم جمع و یک نشانه پسایند است. (نمونه زیر براساس گویش چالوس تنظیم شده است)

 فارسی معیار  مازندرانی (لهجه چالوس) اسبی سر پل گیر کرده است  asbi pel-e sar gir hākurde
 فارسی معیار  مازندرانی (لهجه چالوس) دختری آمد  kijaei bimā
 فارسی معیار  مازندرانی (لهجه چالوس) مردانی داشتند می‌آمدند  mardakuni dar- emanne
 نشانه دیگر در زبان مازندرانی برعکس نشانه [i] یک نشانه پیشین است که در گویش چالوس (کلارستاقی) بصورت [ya,ye] و [yattā] می‌باشد که برابر با  [yek] در زبان فارسی است. نشانه مذکور در گویش رامسری بصورت [ye] و در گویش ساروی (شرق مازندران) به شکل [attā] و [yattā] و در گویش رشت (گویش غرب گیلان) به شکل [i] و [itā] می‌باشد. (نمونه زیر براساس گویش چالوس تنظیم شده است)

 فارسی معیار  مازندرانی (لهجه چالوس) روزی پیش من می‌آیی  ye ruz me var eni
 فارسی معیار  مازندرانی (لهجه چالوس) یک زن دارد می‌آید  yattā zanā dar-e ene
 فارسی معیار  مازندرانی (لهجه چالوس) یک شب باید بروم پیش حسن  ya šu veni buāram hasane var
 نشانهٔ نکره [i] و دیگر شکل یا شکل‌های آن، گاه همراه با نشانهٔ نکرهٔ دیگر، یعنی [ya] , [ye] و [yattā] برای یک اسم به کار گرفته می‌شوند و به کمک یکدیگر نشانهٔ ترکیبی به وجود می‌آورند. (نمونه زیر براساس گویش چالوس تنظیم شده است)

 فارسی معیار  مازندرانی (لهجه چالوس) یک روز باید پیش تو بیایم  ya ruzi veni biyam te var
 فارسی معیار  مازندرانی (لهجه چالوس) جایی او را دیده‌ام  ya jaei vere baiyamme
 در زبان مازندرانی هم صفت‌های مبهمی چون [hič] ، [har] و غیره می‌توانند با همراهی [i] یا بدون آن، اسم را نکره کند. (نمونه زیر بر اساس گویش چالوس تنظیم شده است)

 فارسی معیار  مازندرانی (لهجه چالوس) هر دختری دختر من نمی‌شود har kijāei me kijā navune
 فارسی معیار  مازندرانی (لهجه چالوس) هیچ درختی وجود ندارد  hič dari da-niye

 نشانه جمع 
در زبان مازندرانی از نشانه‌های [on]،[šon] ,[kon]،[ât] و [ville] برای جمع استفاده می‌شود.
 از نشانهٔ [on] فقط برای اسم جاندار استفاده می‌شود.
 پسرها  rikâ on دخترها  kijâ on پدر بزرگ‌ها  gate piyar on بچه‌ها  vače on

 فارسی معیار  مازندرانی (لهجه چالوس) پسرها دارشتند می‌رفتند  rikâon dar šemanne
 از نشانهٔ [šon] برای اسامی جاندار و غیر جاندار استفاده می‌شود.
 پسرها  rikâ šon دخترها  kijâ šon زن‌ها  zenâ šon مردها  mardi šon پدر بزرگ‌ها  gate piyar šon مورچه‌ها  malije šon گردوها  âqoz šon

 فارسی معیار  مازندرانی (لهجه چالوس) پسرها دارند می‌روند  rikâšon dar šenne
 از نشانهٔ [kon] برای اسامی جاندار و غیر جاندار استفاده می‌شود.
 پله‌ها  pelle kon زن‌ها  zenâ kon مردها  marde kon

 فارسی معیار  مازندرانی (لهجه چالوس) از پله‌ها بالا رفتم  pellekon je jur buārdeme
 از نشانهٔ [ât] به‌صورت محدود استفاده می‌شود.
 ده‌ها  deh ât

 فارسی معیار  مازندرانی (لهجه چالوس) پسرم به ده‌های آنها دارد می‌رود  me rikâ ošone dehât dar šene
 از نشانهٔ [ville] به‌صورت محدود استفاده می‌شود.
 بچه‌ها  vače ville

 فارسی معیار  مازندرانی (لهجه چالوس) بچه‌ها در شهر شما هستند  vačeville šeme šahre dele darene

 نمونه واژگان گویش کلارستاقی 
شماری از واژه‌های مازندرانی در گویش کلارستاقی (کلاردشت) و قائمشهر با برابر گیلکی و فارسی و انگلیسی آن در اینجا به الفبای فونتیک بین‌المللی آوانویسی شده است:

 مازندرانی (لهجه قائمشهر)  مازندرانی (لهجه کلارستاقی)  گیلکی  فارسی  فارسی آوانویسی شده  انگلیسی dim  dim  dim  روی/چهره/دیم  ruy/čehreh  face vače  vače  zäy  کودک/بچه  kudæk/bæčé  Child piyer  piyar  pier  پدر  pedær  Father ši piyer  ši piyar  mərdə per پدرشوهر  pedær šohar  Father-in-law kijâ/deter  kijâ/detar  kor/kilka/läku  دختر  doxtær  Girl/Daughter rikâ/peser  rikâ/pesar  rey/ri  پسر  pesær  Boy/Son kerk  kerk  kark مرغ خانگی  morgh khanegi  Hen guw  gow  gäb  گاو  gāv  Cow melije  malije  pitär  مورچه  murčé  Ant kangeli  zanbur/kangoli  siftäl=garzak  زنبور  zanbur  Bee bâmeši  piča/bameši  piča/piche  گربه/پیشی  gorbe/piši  Cat mičkâ  miška  malĵå, čičini  گنجشک  gonješk  Sparrow zemun/geder  zamon  zəmat زمان  zaman  Timeesare/rooja  esâre/setâre  kiĵi/setarə  ستاره  setare  Star nesum/sâyne  nesum/sâye  nesä/saye  سایه  saye  Shadow jur  jur  buĵor / jor  بالا  bāla  Up gat  gat  pilə=pila  بزرگ  bozorg  Big vene  vene/eštehâ  vastån  اشتها یا میل  ešteha یا meyl  Appetite bašendiyen  bašeniyan/barixtan  šondån/fotan  ریختن مایعات  rixtan e mayeāt  Bottling

 ضرب‌المثل 
برخی ضرب‌المثل‌های مازندرانی به لهجه کلارستاقی.

gâleše meyl buy , varzâre dušene

ترجمه: مِیلِ چوپان باشد گاوِ نر را می‌دوشد

sire če qame vašnae

ترجمه: سیرا چه غم گرسنه است

doz dozze e bangene , xodâ re girne xanne

ترجمه: دزد دزد را بدزدد، خدا را خنده می‌گیرد

 ترانه محلی 
برخی ترانه‌های محلی به زبان مازندرانی با لهجهٔ کلارستاقی.

agar vene beyri yâr devare

siyâ mar bazene , del babuye pare

ترجمه: اگر باید بگیری یار دوباره
مار سیاه بزند دل بشود پاره

elâhi bamiran te piyar o te mâr

men o te âsheqi beyre qerâr

ترجمه: الهی بمیرند پدر تو و مادر تو
عاشقی من و تو بگیرد قرار

boro boro boro , me xânembâlâ

anâre lab dârne čon hat tâ lampâ

ترجمه: بیا بیا بیا خانم بالا (اسم خاص) ی من
لب انار داری چون هفت تا لامپا (چراغ)

amir gine jon , daryâ ye u čanni šure

nadome yaqube češm čer kure

ترجمه: امیر می‌گوید جان (جانِ من)، آب دریا چقدر شور است
نمی‌دانم چشم یعقوب چرا کور است

jiri juri nakon ey yâre nâdon

te hamrâ qarenne juri âdemon

ترجمه: پایینی بالایی نکن ای یار نادان
با تو قهرند آدم‌های بالایی

daryâ ye dele nâhal bezâme dâr babuye

bolbol boxone o hašt o čar babuye

ترجمه: در دریا نهال زدم درخت بشود
بلبل بخواند و هشت و چهار بشود

qarib soxan zane , del bune pâre

duso došman mene hakordenne avare

ترجمه: غریب حرف می‌زند دل می‌شود آواره
دوست و دشمن مرا کردند آواره

ây mardomon nadome mene čiye

qabule dele men nadome kiye

ترجمه: آی مردمان نمی‌دانم به من چیست (به من جه می‌گذرد)
قبول دل من نمی‌دانم کیست

qabule del men un masse kijâ

Kijâ mâle mene , mardome čiye

ترجمه: قبول دل من آن دختر مست (است)
دختر مال من است، به مردم چیست (به مردم چه ارتباط دارد)

amir gone jon me kâr če zâr babiya

me xotangâ pelemjâr babiya

ترجمه:امیر می‌گوید جان (جانِ من)، کار من چه زار شد
خوابگاه من علفزار شد (جای علف هرز) شد

 تعدادی جمله 
برخی جملات به زبان مازندرانی با لهجه کلارستاقی.

habse dele dakete

در حبس افتاده است

qezâye bapete xâyme

غذای پخته می‌خواهم

qezâye bomones nexâyme

غذای نپخته نمی‌خواهم

zena šir duše

زن شیر می‌دوشد

ve riš esfe a

ریش او سفید است

xow dari neres

خواب داری بلند نشو

me qalb kote

قلب من می‌تپد

me piyare das beškesse

دست پدرم شکست

vače ye mardi bimâ

بچهٔ مرد آمد

hudi hamra bimânne

با همدیگر آمدند

gattare berâre badiyame

برادر بزرگتر را دیدم

ve daste dapeteme

دست او را پیچیدم

men âsiyo re dagerdâneme

من آسیاب را می‌گردانم

še dowr gerdeme

دور خود می‌گردم

men ve sedâ ye hamrâ še ja ye
sardari baperesseme

من با صدای او از سر جای خود پریدم

Čanni ya

چند است

ušon hudi re dus darnne

آنها همدیگر را دوست دارند

Kijâ o rika vene kâr hâkonan

دختر و پسر باید کار کنند

to bašo men ham ime

تو برو من هم می‌آیم

diruz nimâme čon kar dašteme

دیروز نیامدم چون کار داشتم

beyšame va une badiyame

رفتم و او را دیدم

ve dim kelače

صورت او آبله رو است

še dowr bageresse

دور خود گشت

te xaxor koje ine te re bavine

خواهر او کجا کی آید تو را ببیند

te koje šoni

تو کجا می‌روی

xone dareme

خانه هستم

bene sar bakete

روی زمین افتاد

me rikâ boro me kaše

پسرم بیا بغل من

te ši ve sedâ darbimâ

شوهرت صدایش درآمد

ve re beš

او را نگاه کن

bâre daven

بار را ببند

ve gali beyte

گلوی او گرفته است

te re hâdâme

به تو دادم

me ben qali dare

زیر من قالی هست

 جستارهای وابسته 
 مازندرانی طالقان
 تاتی طالقانی

 منابع 
 http://www.iranicaonline.org/articles/kalarestaq-2-restored

کلارستاقی
رده:زبان‌های کاسپین