گلنوش سلطان

گلنوش سلطان (متولد ۱۶۴۲ در ونیز – درگذشته ۶ نوامبر ۱۷۱۵ در استانبول) با نام کامل امت‌الله ماه‌پاره رابعه گلنوش سلطان همسر محمد چهارم و تنها خاصگی او، والده سلطان مصطفی دوم و احمد سوم و آخرین زن قدرتمند و با نفوذ در امپراتوری عثمانی بود و یکی از چهره‌های برجسته دردوره سلطنت زنان بود . او بعد از کوسم سلطان تنها زنی است که برای مدت ۲۰ سال دوبار والده سلطان شد. مسجد ینی والده در استانبول به فرمان او ساخته شد.

 زندگی 
گلنوش سلطان با اصالتی یونانی به نام اصلی اِومِنیا ووریا (Ευμενία Βόρια) در سال ۱۶۴۲ در رتیمنون، جزیرهٔ کرت، تحت حاکمیت ونیز به دنیا آمد. او دختر یک کشیش ارتدوکس یونانی بود.

 مرگ 
در ۴ نوامبر ۱۷۱۵، وزیر اعظم علی پاشا، که پیروزمندانه از موریا بازگشته بود، درست در بیرون ادرنه توسط احمد سوم مورد استقبال قرار گرفت و روز بعد به ادرنه رسیدند. در شب سه‌شنبه، ۵ نوامبر ۱۷۱۵، گلنوش سلطان، که مدتی بیمار بود، به دلیل وخامت حالش در کاخ ادرنه درگذشت. در تاریخ رشید، در توضیحی طولانی با عنوان «رحلت والده سلطان»، خلاصه شده است که سلامت والده سلطان رو به وخامت گذاشت؛ با وجود تلاش‌های پزشکان متخصص برای چندین ماه، مرگ او قابل پیشگیری نبود؛ و او روز پس از بازگشت ارتش به ادرنه (۹ ذی‌القدر ۱۱۲۷ هجری قمری / ۶ نوامبر ۱۷۱۵) درگذشت. روایت شده است که گلنوش سلطان، که تا آخرین لحظه به طور فعال در اداره امور کشور مشارکت داشت و با وجود سن بالا، می‌خواست مانند دوران پادشاهی‌اش در لشکرکشی‌ها با ارتش شرکت کند و حتی برای این کار نمادین تا استانبول و ادرنه نیز پیش رفت، جسدش را با مراسم تشییع باشکوهی از ادرنه آوردند. در ۸ نوامبر ۱۷۱۵، پس از نمازی که به دستور سلطان احمد سوم در میدان کاخ با حضور همه وزرا، علما و مقامات دولتی برگزار شد، جسد او در کالسکه‌ای دربسته قرار گرفت و توسط ارتش به چشمه سولاک اسکورت شد. جسد به سرعت تحت مراقبت محمد پاشا، معاون دربار امپراتوری، به استانبول فرستاده شد. و در ۹ نوامبر، طبق وصیت خود، در مقبره روباز خود با پنجره‌های مرمری و مشبک‌های فلزی، در ضلع خیابان مسجد در اسکودار به خاک سپرده شد. [ 1 ] [ 12 ] پسرش، احمد سوم، که 15 سال دیگر سلطنت کرد... او درگذشت و احمد و بسیاری از کارهای خیریه را از خود به جا گذاشت. 

 از والده سلطانی تا خاصگی سلطانی 
خبر به تخت نشستن مصطفی دوم، که در ۷ فوریه ۱۶۹۵ در کاخ قدیمی استانبول به گلنوش سلطان ابلاغ شد، آغاز دوران جدیدی در زندگی او بود. پس از آن، سلطان مصطفی خود فرمان سلطنتی اعلام تاجگذاری خود را برای مادرش نوشت و فرستاد و او را به ادرنه فراخواند. مراسم بدرقه مادر سلطان، که از کاخ قدیمی استانبول شروع می‌شد، به کاخ جدید رسید و سپس به ادرنه رفت. مصطفی دوم در مسیر با مادرش ملاقات کرد و مراسم باشکوهی هم در مسیر و هم در ادرنه برگزار شد و هدایایی توزیع شد. مصطفی دوم سه بار در سال‌های ۱۶۹۵، ۱۶۹۶ و ۱۶۹۷ در لشکرکشی‌های نظامی شرکت کرد. گلنوش سلطان، همانطور که در نامه‌اش به خان کریمه که از او در طول لشکرکشی اتریش درخواست کمک کرده بود، دیده می‌شود، از پسرش مصطفی دوم حمایت کرد و با حاکمان سایر کشورها به نفع دولت مکاتبه کرد. مصطفی در حال بازپس‌گیری برخی از قلعه‌های از دست رفته در اروپا بود و بلافاصله پیام‌هایی برای مادرش می‌فرستاد. گلنوش سلطان، که پسرش را هنگام عزیمت به ادرنه همراهی می‌کرد، پس از بازگشت در ادرنه از او استقبال کرد و به او هدایایی داد. این واقعیت که گلنوش سلطان در دوران سلطنت مصطفی دوم، گلدسته‌هایی با نام خود برای پرچم‌های نماینده سلطنت ساخته بود، گواه دیگری بر نقش قدرتمند او به عنوان والده سلطان (مادر سلطان) است. این گلدسته‌ها که آیاتی از قرآن و تاریخ ۱۱۱۰ هجری قمری (۱۶۹۸/۱۶۹۹ میلادی) را در جلو و عقب خود دارند، همچنین کتیبه "امت الله سلطان والده سلطان مصطفی هان غازی بن مرحوم سلطان محمد هان" را در لبه‌های خود دارند. به نظر می‌رسد که گلنوش سلطان، که مرتباً ارتش را همراهی می‌کرد، حتی در غیاب خود، از طریق گلدسته‌های روی پرچم‌ها به حمایت اخلاقی از سربازان ادامه می‌داد. والده سلطان، در این زمینه، نقشی مشابه اعضای مرد سلسله ایفا می‌کرد. گلنوش سلطان در دوران والده سلطان (ملکه مادر)، هم مستقیماً در سیاست دخالت داشت و هم در تصمیمات پسرش تأثیرگذار بود. عبارت موجود در نصرت‌نامه، «در ۲۲ ذی‌الحجه ۱۱۱۲، والده سلطان، وزیر اعظم، عموزاده حسین پاشا را از طریق دروازه شکار به دارالسعاده (کاخ شاهزادگان) دعوت کرد، در مورد بسیاری از مسائل مربوط به سلطان به او توصیه‌های مختلفی ارائه داد و یک کت خز به او هدیه داد»، گواه دست اول اثربخشی گلنوش سلطان در سیاست است. قبل از حادثه ادیرنه در سال ۱۷۰۳، او با درخواست عمومی برای برکناری فیض‌الله افندی از سمتش مخالفت کرد. گزارش شده است که مادر مصطفی به او نصیحت کرد: «شیر من، اگر به خاطر یک نفر در میان امت محمد شمشیر بکشی، نه تو و نه ما باقی نخواهیم ماند. بگذار او برکنار و تبعید شود، بگذار درگیری فروکش کند، ببینیم چه می‌شود.» و سپس سلطان فرمان سلطنتی برای برکناری و تبعید مفتی صادر کرد. این گفته نشان می‌دهد که گلنوش سلطان از نزدیک وقایع را دنبال می‌کرد و پسرش را راهنمایی می‌کرد تا اقدامات سیاسی لازم را برای تضمین ادامه قدرت سلطان و خودش انجام دهد. 

 منابع 




رده:اشراف سده ۱۷ (میلادی) اهل عثمانی
رده:اهالی رتیمنون
رده:اهالی عثمانی در سده ۱۷ (میلادی)
رده:اهالی عثمانی در سده ۱۸ (میلادی)
رده:اهالی یونان در سده ۱۷ (میلادی)
رده:اهالی یونان در سده ۱۸ (میلادی)
رده:بردگان عثمانی
رده:بردگان یونانی امپراتوری عثمانی
رده:خاندان عثمانی
رده:درگذشتگان ۱۷۱۵ (میلادی)
رده:دودمان‌های پادشاهی سده ۱۸ (میلادی) عثمانی
رده:زادگان ۱۶۴۲ (میلادی)
رده:زنان سده ۱۷ (میلادی) اهل یونان
رده:زنان سده ۱۸ (میلادی) اهل یونان
رده:مسلمانان اهل یونان
رده:مسیحیان ارتدکس یونانی پیشین
رده:نوکیشان مسلمان
رده:والده سلطان
رده:همسران سلطان‌های عثمانی
رده:هم‌بالینان در امپراتوری عثمانی
رده:یونانی‌تبارهای اهل عثمانی
رده:یونانی‌های عثمانی