گاه‌شمار تاریخ سوسیالیسم در ایران

این نوشتار گاه‌شماری از تاریخ سوسیالیسم در ایران از زمان قاجار تا به امروز است.

 دوران قاجار 
 ۱۸۹۸ - آغاز فعالیت‌های مخفی مرکز غیبی در تبریز
 ۱۹۰۴ - اعلام موجودیت محفل غیبی
 ۱۹۰۵ - تأسیس حزب اجتماعیون عامیون (حزب سوسیال دموکرات) در باکو
 ۱۹۰۵ - تأسیس نخستین اتحادیه کارگری ایران در چاپخانه‌ای کوچک در تهران
 ۱۹۰۸ - به توپ بستن مجلس مشروطه توسط محمدعلی‌شاه و آغاز مقاومت سیزده ماههٔ تبریز. سوسیال دموکرات‌ها نقش زیادی در این مقاومت داشتند.
 ۱۹۰۸ - ۲۸ اکتبر: همزمان با مقاومت مسلحانۀ تبریز، گروهی از کارگران چند کارخانۀ چرم‌سازی در این شهر دست به اعتصاب می‌زنند. سوسیال دموکرات‌های تبریز از این اعتصاب پشتیبانی کردند.روزنامۀ دنیای اقتصاد: اعتصاب ۴ روزه کارگران چرم‌سازی، نوشته‌شده در ۱۱ آوریل ۲۰۱۰؛ بازدید در ۱ مه ۲۰۱۹.
 ۱۹۰۹ - تأسیس حزب دموکرات عامیون به عنوان جناح چپ در مجلس دوم مشروطه
 ۱۹۱۷ - تأسیس فرقهٔ عدالت در باکو
 ۱۹۲۰ - آوریل: برگزاری کنگرهٔ عدالت در تاشکند با حضور ۷ هزار کمونیست ایرانی، با تلاش آوتیس سلطان‌زاده. این کنگره زمینه‌ساز برگزاری نخستین کنگرهٔ حزب کمونیست ایران بود.شبکۀ دیدگاه: یادی از آوتیس میکائیلیان (حبیب سلطان زاده) که در تصفیه‌های استالین سربه نیست شد؛ بازدید در ۱۲ ژانویه ۲۰۱۵.
 ۱۹۲۰ - ژوئن: برگزاری کنگرهٔ مؤسس حزب کمونیست ایران در بندر انزلی.
 ۱۹۲۰ - استقرار جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران در رشت
 ۱۹۲۰ - اعتصاب کارگران پالایشگاه آبادان.محمودی، جلیل و سعیدی، ناصر، شوق یک خیز بلند: نخستین اتحادیه‌های کارگری در ایران، تهران: قطره، چاپ اول: ۱۳۸۱، ص ۲۰۱.

 رضا شاه پهلوی  
 ۱۹۲۱ - تأسیس حزب سوسیالیست
 ۱۹۲۱ - ۳۰ دسامبر: انتشار نخستین شماره از روزنامهٔ حقیقت، نخستین روزنامهٔ کارگری ایران، به عنوان ارگان شورای مرکزی اتحادیه‌های کارگری، به همت جعفر پیشه‌وریبی‌بی‌سی فارسی: نگاهی به رمان نادره نوشته سید جعفر پیشه‌وری، نوشتۀ سینا سعدی؛ بازدید در ۳ مارس ۲۰۱۵.
 ۱۹۲۶ - تأسیس فرقه جمهوری انقلابی ایران
 ۱۹۲۶ - انحلال حزب سوسیالیست
 ۱۹۲۹ - اعتصاب کارگران شرکت نفت ایران و انگلیس در پالایشگاه آبادان.محمودی، جلیل و سعیدی، ناصر، شوق یک خیز بلند: نخستین اتحادیه‌های کارگری در ایران، تهران: قطره، چاپ اول: ۱۳۸۱، صص ۲۱۵–۲۰۰.
 ۱۹۳۱ - ۲۷ مه (۵ خرداد ۱۳۱۰): صدور فرمان منع فعالیت اشتراکی توسط رضاخان و ممنوع شدن هرگونه فعالیت سوسیالیستی و کمونیستی در ایران.چپ‌ستیزی در دوران پهلوی اول: مرام اشتراکی جرم شد، در روزنامۀ ایران، یک‌شنبه ۸ تیر ۱۳۹۹، شمارۀ ۷۳۷۹، نوشتۀ لیلا ابراهیمیان؛ بازدید در ۲ اسفند ۱۴۰۱. این فرمان در ۱۳ ژوئن ۱۹۳۱ (۲۲ خرداد ۱۳۱۰) توسط مجلس شورای ملی به صورت قانون درآمد.
 ۱۹۳۷ - دستگیری گروه ۵۳ نفر
 ۱۹۳۸ - ۱۶ ژوئیه: تیرباران آوتیس سلطان‌زاده تئوریسین حزب کمونیست ایران به دستور استالین.پایگاه اینترنتی عصر نو: آوتیس سلطانزاده (میکائیلیان)، گرده‌ای از سرگذشت؛ نوشتۀ خسرو شاکری (زند)، جمعه ۲۸ بهمن ۱۳۹۰؛ بازدید در ۱۲ ژانویه ۲۰۱۵.
 ۱۹۳۹ - ۲ فوریه: کشته شدن تقی ارانی زیر شکنجه در زندان

 محمدرضا شاه پهلوی  
 از شهریور ۱۳۲۰ تا کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ 
 ۱۹۴۱ - تأسیس حزب توده ایران توسط گروه ۵۳ نفر
 ۱۹۴۲ - به هم پیوستن چندین سندیکا و اتحادیه کارگری و تأسیس شورای مرکزی اتحادیه کارگران ایران با ۳۰ هزار عضو
 ۱۹۴۲ - تأسیس جمعیت احیای کرد در مهاباد
 ۱۹۴۴ - تأسیس شورای متحده مرکزی اتحادیه کارگران و زحمتکشان ایران
 ۱۹۴۵ - اعتصاب هزار نفرهٔ کارگران شرکت نفت کرمانشاه به مدت ۶ روز
 ۱۹۴۵ - قیام افسران خراسان
 ۱۹۴۵ - تأسیس فرقه دموکرات آذربایجان در تبریز
 ۱۹۴۵ - استقرار حکومت خودمختار آذربایجان به مرکزیت تبریز
 ۱۹۴۵ - تأسیس حزب دموکرات کردستان ایران
 ۱۹۴۶ - تأسیس جمهوری کردستان آزاد در مهاباد
 ۱۹۴۶ - اعتصاب ده هزار نفرهٔ کارگران شرکت نفت آغاجاری به مدت ۱۴ روز
 ۱۹۴۶ - تصویب نخستین قانون کار ایران در نتیجهٔ مبارزات شورای متحده مرکزی اتحادیه‌های کارگران و زحمتکشان ایران، به عنوان نخستین قانون کار در خاورمیانه
 ۱۹۴۸ - ممنوعیت فعالیت شورای متحده مرکزی اتحادیه کارگران و زحمتکشان ایران، سندیکاهای کارگری و حزب توده ایران به دنبال ترور محمدرضا پهلوی

 از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ تا ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ 
 ۱۹۵۳ - کودتای ۲۸ مرداد و تعقیب و پیگرد اعضای حزب توده ایران
 ۱۹۶۲ - تأسیس کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی-اتحادیه ملی
 ۱۹۶۳ - انشعاب مائوییستی در حزب توده ایران و تشکیل سازمان انقلابی حزب توده ایران
 ۱۹۶۴ - برگزاری کنگرهٔ دوم حزب دمکرات کردستان ایران در کویسنجق به صورت مخفی با کمک ملا مصطفی بارزانی، توسط کمیتهٔ بازسازی حزب دمکرات کردستان ایرانپایگاه اینترنتی عصر نو: هرچه غمناک است عمیق نیست، هرچه عمیق است غمناک است؛ همنشین بهار؛ بازدید در ۴ نوامبر ۲۰۱۴.
 ۱۹۶۵ - تأسیس حزب کار ایران (طوفان)
 ۱۹۶۸ - تأسیس سندیکای کارگران شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه
 ۱۹۶۹ - تشکیل گروه انقلابی زحمتکشان کردستان ایران که بعدها با اتحاد با نیروهای دیگر حزب کومله نامیده شد.
 ۱۹۷۰ - سازمان انقلابیون کمونیست (م-ل)
 ۱۹۷۱ - عملیات سیاهکل در گیلان
 ۱۹۷۱ - اعدام ۱۳ تن از اعضای گروه‌های چریکی مشارکت‌کننده در عملیات سیاهکل
 ۱۹۷۱ - تأسیس سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران
 ۱۹۷۴ - تأسیس سندیکای کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه
 ۱۹۷۵ - اعدام بیژن جزنی از بنیانگذاران و تئوریسین‌های اصلی سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران به همراه هفت تن دیگر (۶ فدایی و ۲ مجاهد) در تپه‌های اوین
 ۱۹۷۵ - انشعاب مارکسیست‌ها از سازمان مجاهدین خلق ایران با عنوان سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر
 ۱۹۷۶ - پیوستن سازمان انقلابیون کمونیست (م-ل) به گروه پویا و تشکیل اتحادیه کمونیست‌های ایران (سربداران)
 ۱۹۷۸ - اعتصاب در پالایشگاه‌های نفت تهران، تبریز، آبادان، کرمانشاه، اصفهان و شیراز در واکنش به کشتار ۱۷ شهریورپایگاه اطلاع‌رسانی انقلاب اسلامی: اعتصاب کارکنان پالایشگاه تهران بعد از حمعۀ خونین ۵۷؛ بازدید در ۸ نوامبر ۲۰۱۴.
 ۱۹۷۸ - اعتصاب معلمان در کرمانشاه هم‌زمان با بازگشایی مدارس در ماه مهر
 ۱۹۷۸ - اعتصاب کارکنان میدان‌های نفتی اهواز و آبادان در مهر ماه و ادامهٔ آن تا ماه آذر.

 جمهوری اسلامی 
 از ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ تا شهریور ۱۳۶۷ 
 ۱۹۷۹ - تجدید ساختار سازمان انقلابی حزب توده ایران با نام حزب رنجبران ایران
 ۱۹۷۹ - انشعاب چریک‌های فدایی خلق ایران (خط اشرف دهقانی) از سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران
 ۱۹۷۹ - اعلام موجودیت سازمان انقلابی کارگران ایران (راه کارگر)
 ۱۹۷۹ - حملهٔ سراسری نیروهای نظامی حکومت جمهوری اسلامی ایران به کردستان ایران برای سرکوب دو حزب کومله و حزب دموکرات کردستان ایران
 ۱۹۸۰ - انشعاب سازمان چریک‌های فدایی خلق ایران به دو گروه سازمان فدائیان خلق (اقلیت) و سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت)
 ۱۹۸۱ - واقعه ۶ بهمن آمل
 ۱۹۸۳ - دستگیری سراسری اعضای حزب توده ایران و غیرقانونی اعلام شدن آن
 ۱۹۸۳ - تأسیس حزب کمونیست ایران با اتحاد حزب کوملهٔ کردستان، اتحاد مبارزان کمونیست (سهند) و گروه‌هایی از سازمان‌های چریک‌های فدایی خلق ایران، سازمان پیکار در راه آزادی طبقه کارگر و حزب شفق سرخ در سنندج.
 ۱۹۸۴ - حملهٔ نیروهای حزب دموکرات کردستان ایران به نیروهای حزب کومله و آغاز جنگ میان این دو حزب
 ۱۹۸۸ - آتش‌بس یکجانبهٔ حزب کومله به حزب دمکرات کردستان ایران و پایان جنگ میان این دو حزب
 ۱۹۸۸ - اعدام دسته جمعی چند هزار تن از نیروهای سیاسی چپ

 از شهریور ۱۳۶۷ تاکنون 
 ۱۹۹۱ - انشعاب گروهی از اعضای حزب کمونیست ایران به رهبری منصور حکمت از این حزب و تأسیس حزب کمونیست کارگری ایران
 ۲۰۰۰ - انشعاب گروهی از اعضای حزب کمونیست ایران به رهبری عبدالله مهتدی از این حزب و تأسیس سازمان انقلابی زحمتکشان کردستان ایران
 ۲۰۰۱ - تجدید ساختار اتحادیه کمونیست‌های ایران (سربداران) و تشکیل حزب کمونیست ایران (مارکسیست-لنینیست-مائوئیست)
 ۲۰۰۳ - تأسیس حزب حیات آزاد کردستان
 ۲۰۰۴ - انشعاب گروهی از اعضای کمیتهٔ مرکزی حزب کمونیست کارگری ایران به رهبری کورش مدرسی از این حزب و تأسیس حزب کمونیست کارگری ایران-حکمتیست
 ۲۰۰۵ - انشعاب در حزب دموکرات کردستان ایران و جدا شدن گروه عبدالله حسن‌زاده با نام حزب دموکرات کردستان
 ۲۰۰۵ - انشعاب در سازمان انقلابی زحمتکشان کردستان ایران و جدا شدن گروه عمر ایلخانیزاده با نام سازمان زحمتکشان کردستان ایرانپایگاه اینترنتی حزب کمونیست ایران (م-ل-م): انشعاب در کومله زحمتکشان؛  بازدید در ۵ نوامبر ۲۰۱۴.
 ۲۰۰۵ - بازسازی سندیکای کارگران شرکت واحد اتوبوسرانی تهران و حومه
 ۲۰۰۵ - انتشار مجله پیام سندیکا به مدیریت و سردبیری روبرت بروخیم با همکاری سندیکاهای کارگری، گروه‌های مدنیِ چپ و روشنفکرانِ چپگرا 
 ۲۰۰۶ - تأسیس اتحادیه سراسری کارگران اخراجی و بی‌کار که بعدها به اتحادیه آزاد کارگران ایران تغییر نام داد.
 ۲۰۰۷ - انشعاب گروهی از اعضای حزب کمونیست کارگری ایران موسوم به فراکسیون اتحاد کمونیسم کارگری از این حزب و تشکیل حزب اتحاد کمونیسم کارگریسایت اطلاعات.نت، بیانیه اعلام موجودیت حزب اتحاد کمونیسم کارگری؛  بازدید در ۵ نوامبر ۲۰۱۴.
 ۲۰۰۷ - اعلام موجودیت دانشجویان آزادی‌خواه و برابری‌طلب
 ۲۰۰۸ - بازسازی سندیکای کارگران کشت و صنعت نیشکر هفت‌تپه و اعلام موجودیت دوبارهٔ آن
 ۲۰۱۲ - پیوستن حزب اتحاد کمونیسم کارگری به حزب کمونیست کارگری ایران-حکمتیستپایگاه اینترنتی حزب اتحاد کمونیسم کارگری: بیانیۀ حزب اتحاد کمونیسم کارگری دربارۀ پیوستن به حزب کمونیست کارگری-حکمتیست: آغاز دورانی جدید از تلاش کمونیستی کارگری برای برافراشتن متحدانه پرچم کمونیسم منصور حکمت؛ بازدید در ۵ نوامبر ۲۰۱۴.
 ۲۰۱۴ - تأسیس جامعه دموکراتیک و آزاد شرق کردستان (کودار)رادیو زمانه: تشکل کردی «کودار» چه می‌گوید و درباره آنچه می‌گویند؟، امید پوینده؛ بازدید در ۴ نوامبر ۲۰۱۴.
 ۲۰۱۸–۱ آوریل: برگزاری کنگرهٔ مشترک توسط سه جریان سازمان فداییان خلق ایران (اکثریت)، سازمان اتحاد فداییان خلق ایران- طرفدار وحدت و جمعی از کنشگران چپ، در شهر کلن و تأسیس حزب مشترک جدیدی به نام حزب چپ ایران (فداییان خلق).رادیو زمانه: تشکیل «حزب چپ ایران (فداییان خلق)»، نوشته‌شده در ۱ آوریل ۲۰۱۸؛ بازدید در ۲ آوریل ۲۰۱۸.

 جستارهای وابسته 
 سوسیالیسم اخلاقی
 سوسیالیسم در ایران

 پانویس 

رده:تاریخ نوین ایران
رده:گاه‌شمارها
رده:سوسیالیسم
رده:تاریخ سوسیالیسم
رده:سوسیالیسم در ایران