جنگ دوم تریاک

جنگ دوم تریاک که همچنین با نام های جنگ چین دوم، جنگ پیکان یا اردوکشی آنگلو-فرانسوی‌ها به چینMichel Vié, Histoire du Japon des origines a Meiji, PUF, p.99.  شناخته میشود، جنگی بود که امپراتوری بریتانیا و امپراتوری دوم فرانسه علیه دودمان چینگ در چین به راه انداختند و از ۱۸۵۶ تا ۱۸۶۰ ادامه داشت. این جنگ با دلایل مشابه جنگ نخست تریاک رخ داد و یکی از نتایج آن در پی شکست چین، قانونی کردن تجارت تریاک بود.

 پیش‌زمینه‌ها 
اهداف مشترک قدرت های غربی، گسترش بازارهای خارج از کشور و ایجاد بندرهای صادراتی جدید بود. پیمان هوامپوآ (Whampoa) بین فرانسه و چین و پیمان وانگشیای آمریکا هر دو حاوی بندهایی بودند که پس از ۱۲ سال از اجرای آن، مذاکره مجدد در مورد معاهدات را مجاز می‌دانستند. بریتانیا در تلاش برای گسترش امتیازات خود در چین، خواستار مذاکره مجدد در مورد معاهده نانجینگ (امضا شده در سال ۱۸۴۲) شد. خواسته‌های بریتانیا شامل گشودن تمام چین به روی شرکت‌های بازرگانی بریتانیایی، قانونی کردن تجارت تریاک، معافیت واردات خارجی از عوارض حمل و نقل داخلی، سرکوب دزدی دریایی، اجازه اقامت یک سفیر بریتانیا در پکن و اولویت نسخه انگلیسی بر همه معاهدات به زبان چینی بود.

در اکتبر ۱۸۵۶، تفنگداران چینی در شهر کانتون، همان گوانگ‌ژوو امروزي، یک کشتی باری به نام پیکان را به اتهام دزدی دریایی توقیف کردند و چهارده نفر از جمله دوازده خدمه چینی آن را دستگیر کردند. کشتی پیکان قبل از استفاده توسط دزدان دریایی پرچم بریتانیا داشت و این موجب اعتراض دولت بریتانیا و شروع اقدامات نظامي عليه چين شد.

حدودا يك سال بعد و در اواخر سال ۱۸۵۷، فرانسه نيز به بهانه اعدام یک مبلغ مسیحی فرانسوی به نام آگوست چاپدلین در چین  به بریتانیا پیوست.

 نبرد اول كانتون(۱۸۵۶) 
پس از توقيف كشتي پيكان توسط چيني ها، در ۲۳ اکتبر ۱۸۵۶، بریتانیایی‌ها چهار دژ محافظتی شهر را نابود کردند. چند روز بعد، بریتانیایی‌ها شروع به بمباران شهر کردند و هر ۱۰ دقیقه یک بمب شلیک می‌کردند. در پاسخ به اين حملات،‌ یه مینگچن، نایب‌السلطنه چین، برای هر سر بریتانیایی جایزه تعیین کرد. اما در ۲۹ اکتبر، نیروی دریایی سلطنتی بريتانيا حفره اي در دیوارهای ضعیف شهر ایجاد کردند و سربازان وارد کانتون شدند. اين نبردها و بمباران شهر ادامه يافت. همينطور در اوايل نوامبر، بريتانيايي ها به ۲۳ کشتی جنگی چيني حمله کردند و آنها را نابود كردند.در نهايت در ۵ ژانویه ۱۸۵۷، بریتانیایی‌ها به هنگ‌کنگ بازگشتند و اين نبرد پايان يافت.

پس از پايان نبرد اول كانتون، در ماه آوریل، دولت بریتانیا از ایالات متحده آمریکا و روسیه سؤال کرد که آیا آنها به اتحاد علاقه‌مند هستند یا خیر، اما هر دو طرف این پیشنهاد را رد کردند.

 نبرد دوم كانتون (۱۸۵۷)
در طول سال ۱۸۵۷ میلادی، نیروهای بریتانیایی به تدریج در هنگ‌کنگ گرد آمدند و همپیمانان فرانسوی نیز به آنان پیوستند. زمینه این تجمع نظامی، «حادثه کشتی پيكان» در سال ۱۸۵۶ بود که طی آن مقامات چینی خدمه یک کشتی بریتانیایی را بازداشت کرده بودند. اگرچه خدمه بعداً آزاد شدند، اما یه مینگچن، نایب‌السلطنه چین، از عذرخواهی و اجرای کامل مفاد قرارداد قبلی (۱۸۴۲) خودداری کرد. این امر بهانه لازم را در اختیار بریتانیا قرار داد و در دسامبر ۱۸۵۷، دیپلماتی به نام هری پارکس اولتیماتومی را با حمایت فرماندار هنگ‌کنگ و فرمانده نیروی دریایی صادر کرد که تهدید به بمباران کانتون در صورت عدم تسلیم می‌کرد.
بندانگشتی|یه مینگچن پس از سقوط كانتون
پس از خودداری مقامات چینی، حمله آغاز شد و نیروهای متحدین با تصرف دژهای اطراف، در نهایت در اول ژانویه ۱۸۵۸ موفق به فتح شهر کانتون با بیش از یک میلیون نفر جمعیت، تنها با کمتر از ۶۰۰۰ سرباز شدند. تلفات مهاجمان بسیار کم (۱۵ کشته) بود، در حالی که صدها تن از مدافعان و ساکنان شهر کشته یا زخمی شدند. یه مینگچن دستگیر و به هند تبعید شد و در آنجا با خودداری از خوردن غذا درگذشت.

این رویدادها در بریتانیا با واکنش‌های تندی روبرو شد. مجلس عوام با تصویب قطعنامه‌ای، اقدامات دولت را غیرموجه خواند. اما نخست‌وزیر برتانيا، هنری جان تمپل معروف به لرد پالمرستون، با انحلال پارلمان و برگزاری انتخابات عمومی، توانست اکثریت جدیدی کسب کند و موضع خود را تثبیت نماید.</ref> This event came to be known as the Arrow Incident and provided the alternative name of the ensuing conflict.Tsai, Jung-fang. [1995] (1995). Hong Kong in Chinese History: community and social unrest in the British Colony, 1842–1913. 

 پیمان تیانجین 
در ژوئن ۱۸۵۸، بخش اول جنگ با امضای چهار پیمان تیانجین به پایان رسید که بریتانیا، فرانسه، روسیه و ایالات متحده طرف‌های آن بودند. این پیمان‌ها ده بندر دیگر را به روی تجارت غرب گشود. چینی‌ها در ابتدا از تصویب این پیمان‌ها خودداری کردند.
|بندانگشتی|امضاي پيمان تيانجين
مهم‌ترین مفاد این پیمان عبارت بودند از:

 اعطای حق ایجاد هیئت‌های دیپلماتیک (سفارت‌های کوچک) در پکن (که در آن زمان شهری بسته بود) به بریتانیا، فرانسه، روسیه و ایالات متحده.
 گشوده شدن ده بندر چینی دیگر برای تجارت خارجی، از جمله یینگکو، تامسویی،  هانکو و نانجینگ.
 حق کشتی‌رانی آزادانه کلیه شناورهای خارجی از جمله کشتی‌های تجاری در رودخانه یانگ‌تسه.
 حق سفر اتباع خارجی به مناطق داخلی چین که پیش از این ممنوع بود.
 پرداخت غرامت چهار میلیون تِل نقره از سوی چین به بریتانیا و دو میلیون تِل به فرانسه.

 پیمان آیگون 
در ۲۸ مه ۱۸۵۸، پیمان جداگانه‌ای با روسیه امضا شد تا مرز بین چین و روسیه که قبلاً با پیمان نرچینسک در سال ۱۶۸۹ تعیین شده بود، تجدید نظر شود. بر اساس این پیمان، روسیه کرانه چپ رود آمور را به دست آورد و مرز خود را از رشته‌کوه استانووی به سمت جنوب گسترش داد. پیمان بعدی به نام کنوانسیون پکن در سال ۱۸۶۰، کنترل یک منطقه غیرمنجمد در ساحل اقیانوس آرام را به روسیه واگذار کرد، جایی که روسیه شهر ولادی‌وستوک را در سال ۱۸۶۰ تأسیس کرد.

نبردهاي قلعه تاكو
در مه ۱۸۵۸، نیروهای بریتانیایی در نبرد اول قلعه‌های تاکو پیروز شدند، اما بر اساس شرایط پیمان صلح، این قلعه‌ها به ارتش چین بازگردانده شد. با فشار وزرای تندرو به امپراتور شیان‌فنگ، ژنرال مغول، سنگه رینچن، مأمور تقویت قلعه‌های تاکو با توپ‌های بیشتر و ۴۰۰۰ سواره نظام شد.

یک سال بعد و در ژوئن ۱۸۵۹، در نبرد دوم قلعه‌های تاکو نیروی دریایی بریتانیا به فرماندهی جیمز هوپ، سعی در عبور اجباری از  رودخانه های را داشت، اما با آتش دقیق توپخانه‌های چینی و شرایط نامساعد جزر و مدی مواجه شد. چهار کشتی بریتانیایی غرق شدند و نیروها مجبور به عقب‌نشینی شدند. این شکست ضربه‌ای بزرگ به اعتبار بریتانیا زد.

براي نبرد سوم قلعه‌های تاکو، بریتانیا پس از سرکوب شورش هند به همراه فرانسه نیروی نظامی عظیم‌تری در تابستان ۱۸۶۰ تدارک دیدند. این نیروی متحد متشکل از ۱۱٬۰۰۰ سرباز بریتانیایی و ۶٬۷۰۰ سرباز فرانسوی تحت فرماندهی لرد الگین، با ۱۷۳ کشتی از هنگ‌کنگ حرکت کرده و بنادر یانتای و دالیان را تصرف کردند. در نبرد سوم، نیروهای متحد در بئی تانگ پیاده شده و پس از یک محاصره سه هفته‌ای، سرانجام در ۲۱ اوت ۱۸۶۰ قلعه‌های تاکو را به طور کامل تصرف کردند.
|بندانگشتی|نماي داخلي قلعه شمالي تاكو پس از فتح آن
در خلال این درگیری‌ها، یک نیروی کمکی غیرمنتظره به کمک متحدین آمد: کارگران چینی جنوبی. گزارش‌ها حاکی از آن است که این افراد، که در متون غربی از آنان به عنوان «کولی» یاد شده، با وفاداری و روحیه‌ای بالا برای نیروهای بریتانیایی و فرانسوی خدمت می‌کردند. آنان حتی در عملیات‌های خطرناک رزمی، مانند حمل نردبان به خطوط مقدم در نبرد و حمایت از نیروهای طوفان در حالی که تا گردن در آب ایستاده بودند، مشارکت مستقیم و فعال داشتند.

ویرانی قصر تابستانی امپراتوری
پس از تصرف تیانجین در اوت ۱۸۶۰، نیروهای بریتانیایی فرماندار این شهر را ربودند که در پاسخ، دیپلمات بریتانیایی هری پارکس و همراهانش دستگیر شدند. اسیران تحت شکنجه‌های وحشیانه قرار گرفتند که منجر به مرگ برخی از آنان شد. در ادامه، نیروهای متحد انگلیسی-فرانسوی در نبرد بالیقیائو در ۲۱ سپتامبر، سوارهنظام نخبه مغول به فرماندهی سِنگه رینچن را به طور کامل نابود کردند.

با سقوط دفاعات پکن، امپراتور شیان‌فنگ از پایتخت به منچوری، منطقه اي در شمال شرق چين، گریخت و برادرش را برای مذاکره صلح مأمور کرد. نیروهای متحد به کاخ‌های تابستانی پکن رسیده و شروع به غارت گنجینه‌های بی‌پایان آن کردند. پس از آزادی پارکس و بازماندگان در ۸ اکتبر، ابعاد کامل شکنجه‌ها آشکار شد.
|بندانگشتی|بقاياي قصر تابستاني امپراطوري

لرد الگین به عنوان انتقام و ایجاد یک درس عبرت، دستور ویرانی کاخ تابستانی قدیمی (یوانمینگیوان) را صادر کرد.این مجموعه باغ و کاخ جایی بود که امپراتوران سلسله چینگ امور رسمی کشور را به‌طور سنتی اداره می‌کردند. در ۱۸ اکتبر ۱۸۶۰، سربازان بریتانیایی به مدت سه روز و سه شب این مجموعه بی‌نظیر را به آتش کشیدند، در حالی که نیروهای فرانسوی از مشارکت در این اقدام خودداری کردند. این رویداد نمادین، نقطه عطفی در تاریخ روابط چین با غرب شد.M'Ghee, Robert. (1862).  How we got to Pekin: A Narrative of the Campaign in China of 1860, pp. 202–216.

نتايج جنگ
در ۲۴ اکتبر، شاهزاده گانگ (برادر امپراتور) به درخواست‌های متحدین تن داد. سپس نیروهای بریتانیایی و فرانسوی وارد پکن شدند و پیمان تیانجین در قالب «کنوانسیون پکن» به تصویب نهایی رسید.

مهم‌ترین مفاد کنوانسیون پکن عبارت بودند از:
 تصویب نهایی پیمان تیانجین توسط چین
 باز شدن بندر تیانجین برای تجارت خارجی
 واگذاری بخشي از کاولون به بریتانیا
 برقراری آزادی مذهب در چین
 اجازه حمل کارگران قراردادی چینی توسط کشتی‌های بریتانیایی به قاره آمریکا
 افزایش غرامت به بریتانیا و فرانسه به مبلغ ۸ میلیون تِل نقره برای هر یک
 قانونی شدن تجارت تریاک

در جریان این حوادث، بخش عمده‌ای از دانشنامه یانگل ،بزرگترین دائرةالمعارف تاریخ جهان که در سال ۱۴۰۸ در دوران دودمان مینگ تدوین شده بود، توسط سربازان خارجی غارت یا نابود شد. به طوری که امروز تنها ۳.۵ درصد از مجلدات آن باقی مانده است.

دو هفته بعد، نيكولاي ایگناتیف، ديپلمات روس، دولت چین را وادار به امضای پیمان تکمیلی پکن کرد که بر اساس آن استان‌های ساحلی شرق رودخانه اوسوری (بخشی از منچوری خارجی) به روسیه واگذار شد. روس‌ها پس از آن بین سال‌های ۱۸۶۰ تا ۱۸۶۱ بندر ولادی‌وستوک را تأسیس کردند.

 جستارهای وابسته 
 جنگ‌های تریاک
 جنگ اول تریاک
 شورش تایپینگ
 شورش دانگان

 منابع 

درگیری دوم تریاک
رده:جمهوری خلق چین در ۱۸۵۶ (میلادی)
رده:چین در ۱۸۵۶ (میلادی)
رده:چین در ۱۸۵۷ (میلادی)
رده:چین در ۱۸۵۸ (میلادی)
رده:چین در ۱۸۵۹ (میلادی)
رده:چین در ۱۸۶۰ (میلادی)
رده:کاولون