لکتین

لکتین () پروتئین‌هایی‌اند که به کربوهیدرات‌ها می‌چسبند و به شدت برای گروه مولکولی قندها اختصاصی (با ویژگی زیاد) عمل می‌کنند. لکتین‌ها در شناسایی (recognition) در سطح سلولی و مولکولی نقش دارند و در پدیده زیست‌شناختی شناسایی (recognition) که شامل) شناسایی سلول‌ها، کربوهیدرات‌ها و پروتئین‌ها است، نقش بازی می‌کند. لکتین (lectin) از نظر لُغوی نباید با لسیتین و لپتین اشتباه شود. طبق تحقیقات گروهی از دانشمندان پزشکی در موسسه فناوری ماساچوست(MIT)، لکتین‌ها یکی از اجزای اصلی و موثر در قرص گیاهی موسوم به اورتیدینشرکت داروسازی گیاهی باریج اسانس انواع لکتین است که برای درمان تکرر ادرار خفیف) تا متوسط می شود. لکتین موجود در آن بهانداب
نقش لکتین در گیاه هنوز به طور کامل شخص نیست.

لکتین‌ها در همه‌جای طبیعت هستند و در بسیاری از غذاها یافت می‌شوند. برای [[کاهش) محتوای لکتین بعضی از مواد غذایی مانند لوبیا و غلات باید پخته یا تخمیر شوند. برخی لکتین‌ها مفید هستند، مانند CLEC11A، که رشد استخوان را تقویت می‌کند. در حالی که برخی دیگر ممکن است سموم قدرتمندی باشند مانند ریسین.

لکتین‌ها ممکن است توسط مونو و یا الیگوساکاریدهای اختصاصی، که در مواد هضم شده غلات، حبوبات، گیاهان شبدر و لبنیات هستند غیرفعال شوند، این اتصال می‌تواند از اتصال آن‌ها به کربوهیدرات‌های موجود در غشای سلولی جلوگیری کند. اختصاصیت (selectivity) لکتین‌ها به این معنی است که آن‌ها برای تجزیه و تحلیل گروه خونی مفید هستند و در تحقیقات صورت گرفته به طور بالقوه می‌تواند در انتقال مقاومت به آفات در گیاهان مهندسی ژنتیک شده استفاده شود.

 ریشه‌یابی واژهٔ «لکتین» 
ویلیام سی. بوید به تنهایی و سپس با الیزابت شاپلی واژهٔ «لکتین» (lectin) را در سال ۱۹۵۴ از واژهٔ لاتین lego «انتخاب شده» (یا lergere- «برای انتخاب») به دلیل نقش شناسایی یا همان انتخاب کردن به این نام معرفی کردند. 
 جدول لکتین‌های بزرگ گیاهی سمبول لکتین  نام لکتین  منبع  موتیف های لیگاند لکتین‌های متصل شونده به مانوزConA     کانکاناوالین آ(بر گرفته از نام انگلیسی یک نوع لوبیا)     یک نوع لوبیا موسوم به لوبیا جکCanavalia-ensiformis    باقی مانده های آلفا-D گلوکزیل و آلفا-D مانوزیل 
branched α-mannosidic structures (high α-mannose type, or hybrid type and biantennary complex type N-Glycans)LCH     لکتین عدس        Lens culinaris     Fucosylated core region of bi- and triantennary complex type N-GlycansGNA     گل برفی    Galanthus nivalis    α 1-3 and α 1-6 linked high mannose structures لکتین‌های متصل شونده به گالاکتوز\N-استیل گالاکتوز آمینRCA     Ricin, Ricinus communis Agglutinin, RCA120    Ricinus communis    Galβ1-4GalNAcβ1-RPNA     آگلونتین بادام زمینی       Arachis hypogaea     Galβ1-3GalNAcα1-Ser/Thr (T-Antigen)AIL     ژاکلین     Artocarpus integrifolia     (Sia)Galβ1-3GalNAcα1-Ser/Thr (T-Antigen)VVL     Hairy vetch lectin     Vicia villosa    GalNAcα-Ser/Thr (Tn-Antigen) لکتین‌های متصل شونده به N-استیل گلوکز آمینWGA     Wheat Germ Agglutinin, WGA    Triticum vulgaris    GlcNAcβ1-4GlcNAcβ1-4GlcNAc, Neu5Ac (sialic acid) لکتین‌های متصل شونده به N-استیل نورامینیک اسیدSNA      Elderberry lectin     Sambucus nigra    Neu5Acα2-6Gal(NAc)-RMAL     Maackia amurensis leukoagglutinin    Maackia amurensis    Neu5Ac/Gcα2,3Galβ1,4Glc(NAc)MAH     Maackia amurensis hemoagglutinin    Maackia amurensis    Neu5Ac/Gcα2,3Galβ1,3(Neu5Acα2,6)GalNac لکتین‌های متصل شونده به فوکوزUEA     Ulex europaeus agglutinin    Ulex europaeus    Fucα1-2Gal-RAAL     Aleuria aurantia lectin   Aleuria aurantia    Fucα1-2Galβ1-4(Fucα1-3/4)Galβ1-4GlcNAc, 
R2-GlcNAcβ1-4(Fucα1-6)GlcNAc-R1

نقش لکتین در گیاهان
نقش لکتین در گیاهان (legume lectin) هنوز ناشناخته است. متأسفانه با وجود اطلاعات نسبتاً کاملی که در مورد خصوصیات شیمیایی لکتین‌ها در دست است ( توالی اسید آمینه‌های لکتین‌های متعددی کاملاً شناخته شده‌اند)، نقش و عمل فیزیولوژیکی آن‌ها در گیاهان هنوز مبهم باقی مانده است. فراوان بودن لکتین در بذرها سبب قوت گرفتن احتمال دخالت آن‌ها در بلوغ و جوانه‌زنی بذرها یا خواب اجباری شده‌است. چون لکتین‌ها عمدتاً در بخش‌های پروتئینی ذخیره‌ای بذر نقش متمرکزند، برخی اعتقاد دارند آن‌ها در سازماندهی و تحرک پروتئین‌های ذخیره‌ای بذر نقش دارند. با توجه به نقش بازدارندگی لکتین‌ها در رشد و جوانه‌زنی قارچ‌ها، برخی نیز معتقدند که این ترکیبات در سازوکار دفاعی به ویژه در بذرها نقش دارند.

 جستارهای وابسته 
 گیرنده شناسایی الگو

 منابع 
مقدمه ای بر فیزیولوژی گیاهی، ویلیام ج.هاپکینز، جلد اول صفحه 237. ترجمه دکتر علی احمدی، دکتر پرویز احسان زاده، دکترفرهاد جباری ؛ انتشارات دانشگاه تهران 


رده:ایمنی‌شناسی
رده:کربوهیدرات‌ها
رده:پروتئین‌ها
رده:گلیکوپروتئین
رده:لکتین‌ها