نبرد تیمبرا

نبرد تیمبرا () نبردی سرنوشت‌ساز در جنگ بین کرزوس از پادشاهی لیدیه و کوروش دوم از امپراتوری هخامنشی بود. کوروش، پس از آنکه کرزوس را پس از نبرد پتریا تا لیدیه تعقیب کرد، در دسامبر ۵۴۷ پیش از میلاد در دشت شمال سارد با بقایای ارتش نیمه‌متحد کرزوس روبرو شد. ارتش کرزوس تقریباً دو برابر بزرگتر بود و با نیروهای جدید زیادی تقویت شده بود، اما کوروش آن را کاملاً شکست داد. این نبرد سرنوشت‌ساز بود و پس از محاصره ۱۴ روزه سارد، شهر سقوط و پادشاه آن اسیر گشت و لیدیه توسط پارسیان فتح شد.

پیشینه
کوروش در سال ۵۵۰ پیش از میلاد پادشاهی ماد را فتح کرد که باعث درگیری با پادشاهی همسایه، لیدیه، شد. کوروش قصد داشت پادشاه لیدی را که برای نبرد آماده نبود، دستگیر کند، اما در تیمبرا، کرزوس بیش از دو برابر کوروش نیرو داشت. لیدی‌ها برای مقابله با کوروش لشکرکشی کردند و به سرعت تمام نیروهای ذخیره آنجا را قبل از رسیدن متحدانشان مسلح کردند، که هرگز نرسیدند. به گفته گزنفون، کوروش در مجموع ۱۹۶۰۰۰ نفر داشت، که از ۳۱۰۰۰ تا ۷۰۰۰۰ پارسی تشکیل شده بود. این نیروها شامل ۲۰۰۰۰ پیاده نظام، که ممکن است شامل کمانداران و فلاخن‌افکنان بوده باشد؛ ۱۰۰۰۰ پیاده نظام/سوارکار نخبه، که ممکن است سپاه جاویدان پارسی بوده باشند؛ و ۲۰۰۰۰ سرباز پیاده و ۲۰۰۰۰ نیزه‌دار بودند. همه به جز کمانداران و فلاخن‌افکنان، سپرهای کوچک تا بزرگ حمل می‌کردند. بقیه ۴۲۰۰۰ عرب، ارمنی و مادی بودند که بالغ بر ۱۲۶۰۰۰ پیاده‌نظام می‌شد. همچنین ۳۰۰ سواره نظام شترسوار ، ۳۰۰ ارابه و ۵-۶ برج محاصره وجود داشت که گفته می‌شد هر کدام ۲۰ مرد را در خود جای می‌دادند. همه اینها بیش از ۱۰۰۰ مرد بود، تا حدی به این دلیل که در هر ارابه یک شهروند و یک سرباز وجود داشت.

گزنفون به ما می‌گوید که کرزوس ارتشی متشکل از ۴۲۰۰۰۰ نفر داشت، که از ۶۰۰۰۰ نفر بابلی، لیدیایی، فریگیایی، کاپادوکیایی و همچنین اقوام هلسپونت تشکیل شده بود. این تعداد به ۳۰۰۰۰۰ نفر می‌رسید که شامل ۶۰۰۰۰ سواره نظام می‌شد. همچنین ۱۲۰۰۰۰ مصری به علاوه ۳۰۰ ارابه وجود داشت که ممکن است حداقل ۵۰۰ نفر بوده باشند. تعداد نیروهای داده شده توسط گزنفون، حتی اگر نادرست باشد، در حوزه احتمالات در نظر گرفته می‌شود، اما ممکن است کمتر از نیمی از آنها در نبرد واقعی شرکت کرده باشند.

نبرد
استراتژی‌های مورد استفاده در نبرد
کوروش نیروهای خود را با عقب‌نشینی جناحین در آرایش مربعی مستقر کرد. جناحین توسط ارابه‌ها، سواره نظام و پیاده نظام پوشانده شده بود. کوروش همچنین از شترهای باری برای ایجاد مانع در اطراف کمانداران خود استفاده کرد. بوی شترها اسب‌های لیدیایی را مختل می‌کرد و حمله سواره نظام آنها را پراکنده می‌کرد، زیرا کمانداران به سمت نیروهای لیدیایی تیراندازی می‌کردند.


همانطور که کوروش انتظار داشت، بال‌های ارتش لیدیه به سمت داخل چرخیدند تا این آرایش جدید را در بر بگیرند. با چرخش جناحین لیدیه، شکاف‌هایی در لولاهای بال‌های چرخان ظاهر شد. بی‌نظمی با آتش مؤثر کمانداران و برج‌های متحرک پارسی که در میدان مستقر بودند، افزایش یافت. سپس کوروش دستور حمله داد و واحدهای جناحین او بال‌های آشفته کرزوس را در هم شکستند. به زودی، سواره نظام لیدیه سربازان زیادی را از دست داد و مجبور به عقب‌نشینی شد. با توجه به اینکه بیشتر ارتش کوروش سالم مانده بود و بیشتر سواره نظام لیدیه از دست رفته بود، کوروش به همه سواره نظام‌ها و پیاده نظام دستور داد تا به آنچه از نیروهای کرزوس باقی مانده بود حمله کنند. بیشتر پیاده نظام به زودی تسلیم شدند، اما کرزوس و بخش کوچکی از پیاده نظام عقب‌نشینی کردند و به سمت پایتخت لیدیه، سارد، حرکت کردند که منجر به پیروزی قاطع برای پارسیان شد.

هرودوت شرحی از نبرد ارائه می‌دهد اما هیچ عددی ارائه نمی‌دهد. با این حال، گزارش او از پیشرفت و نتیجه نبرد، آنچه را که گزنفون بعداً ارائه می‌دهد، تأیید می‌کند.

پیامد
نبرد تیمبرا در زیر دژ سارد(مرکز) رخ داد و سپس لیدی‌ها برای محاصره سارد عقب‌نشینی کردند (۵۴۷ پیش از میلاد).
پس از نبرد، لیدی‌ها به درون دیوارهای سارد رانده شدند و توسط کوروش پیروز محاصره شدند. این شهر پس از محاصره ۱۴ روزه سقوط کرد، که طبق گزارش‌ها به دلیل ناتوانی لیدی‌ها در استقرار بخشی از دیوار بود که به دلیل شیب تند زمین مجاور، تصور می‌کردند حمله به آن غیرممکن است. کرزوس اسیر شد و قلمرو او، از جمله شهرهای یونانی ایونیه و آئولیس، به امپراتوری قدرتمند کوروش پیوست.


این تحول، یونان و ایران را درگیر جنگ کرد و به جنگ‌های مشهور جانشینان کوروش با ایرانیان منجر شد. کوروش علاوه بر تصرف ایونیه و آئولیس، سربازان مصری را که به نمایندگی از لیدی‌ها می‌جنگیدند، داوطلبانه تسلیم کرد و به ارتش خود پیوست.

به گفته نویسنده یونانی هرودوت، کوروش پس از نبرد با کرزوس به خوبی و با احترام رفتار کرد. ظاهراً رویدادنامه نبونید بابلی با گزارش اینکه کوروش پادشاه را شکست داده و کشته است، این گفته را رد می‌کند، اما هویت پادشاه لیدیایی مشخص نیست.

جستارهای وابسته
 نبرد پتریا
 محاصره سارد

 منابع 



رده:۵۴۷ (پیش از میلاد)
رده:آسیا در سده ششم (پیش از میلاد)
رده:جنگ‌های دوران هخامنشی
رده:درگیری‌های سده ۶ (پیش از میلاد)
رده:نبردهای کوروش بزرگ
رده:سده ششم (پیش از میلاد)
رده:مقاله‌های نیازمند ارجاع‌های اضافی از اکتبر ۲۰۱۵