سینمای دفاع مقدس

سینمای دفاع مقدس بخشی از فیلم‌های سینمای ایران را در بر می‌گیرد که پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران و با رخداد جنگ با عراق، از سال ۱۳۶۰ پدیدار شدند. «دفاع مقدس» اصطلاحی است که از سوی رسانه‌های درون ایران در مورد جنگ ایران و عراق به کار می‌رود. این نام یا «هشت سال دفاع مقدس» اشاره به مجموعه فعالیت‌های نظامی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی انجام شده در ایران در طول هشت سال جنگ ایران و عراق می‌کند.

 دهه ۶۰ 
 آغاز 
در همان سال‌های نخستین، دو فیلم به نام مرز در سال ۱۳۶۰ و برزخی‌ها در سال ۱۳۶۱ ساخته شدند.

بسیاری از سینماگران، سینما را با جنگ تجربه کردند و فیلم‌هایی که در بستر جنگ ساخته شده هیجان و حادثه را با حالات عرفانی و عدالت طلبی افراد را در بطن جنگ پیوند می‌زند که می‌توان به فیلم‌های
نینوا (رسول ملاقلی‌پور ۱۳۶۳)
آوای غیب (سعید حاجی‌میری ۱۳۶۳)
پرواز در شب (رسول ملاقلی‌پور ۱۳۶۵)
انسان و اسلحه (مجتبی راعی ۱۳۶۸
در مسلخ عشق (کمال تبریزی ۱۳۷۰) اشاره کرد. 
در طرف دیگر جنگ به مدد جلوه‌های ویژه تحرک بیشتری می‌یابد ولی موضوع داستان و پایان آن کاملاً مشخص است. فیلم‌هایی مانند 
بلمی به سوی ساحل (رسول ملاقلی‌پور ۱۳۶۴)
بهار در پاییز (مهدی فخیم‌زاده ۱۳۶۶)
کانی مانگا (سیف‌الله داد ۱۳۶۷)
عقاب‌ها (ساموئل خاچیکیان ۱۳۶۴)
افق (رسول ملاقلی‌پور ۱۳۶۷)
عروسی خوبان (محسن مخملباف ۱۳۶۷) 
دیده‌بان (ابراهیم حاتمی‌کیا ۱۳۶۷)
دندان مار (مسعود کیمیایی ۱۳۶۸)
مهاجر (ابراهیم حاتمی‌کیا ۱۳۶۸)
در کوچه‌های عشق (خسرو سینایی ۱۳۶۹)
بازی بزرگان (کامبوزیا پرتوی ۱۳۶۹)
باشو، غریبه کوچک (بهرام بیضایی ۱۳۶۹)
نمونه‌های موفق این نوع سبک‌ها در زمان جنگ هستند. در طول سالهای جنگ دوربین‌های سینماگران روی صحنه‌های جنگی بیشتر ذوم کردند و اگر گاهی هم گوشه چشمی به پشت جبهه داشت بازهم بیشتر می‌خواستند، میدان جنگ را نشان دهد.

 دهه ۷۰ 

خاتمه جنگ دوران تازه‌ای را برای فیلم‌های تازه دفاع مقدس و جنگی رقم زد. به فیلم‌هایی که در این دوران ساخته می‌شوند می‌توان گفت که به نوعی توانسته‌اند هم به جبهه و هم به پشت جبهه بپردازند یعنی در واقع جنگ را در پشت خاکریزها هم نشان داده‌اند، که می‌توان به فیلم‌های: 
125px|بندانگشتی|راست|آژانس شیشه‌ای
 نام اثر سال  کارگردان ۱عملیات کرکوک۱۳۷۰جمال شورجه۲هور در آتش۱۳۷۰عزیزالله حمیدنژاد۳از کرخه تا راین۱۳۷۱ابراهیم حاتمی‌کیا ۴سجاده آتش۱۳۷۲احمد مراد پور۵جنگ نفت‌کش‌ها۱۳۷۲محمد بزرگ‌نیا ۶آخرین شناسایی۱۳۷۲علی شاه‌حاتمی۷حمله به اچ۳ ۱۳۷۳شهریار بحرانی ۸کیمیا۱۳۷۳احمدرضا درویش۹سفر به چزابه۱۳۷۴رسول ملاقلی‌پور۱۰بوی پیراهن یوسف۱۳۷۴ابراهیم حاتمی‌کیا ۱۱دکل۱۳۷۴عبدالحسن برزیده۱۲لیلی با من است ۱۳۷۴کمال تبریزی۱۳مردی شبیه باران۱۳۷۵سعید سهیلی ۱۴سرزمین خورشید۱۳۷۵احمدرضا درویش۱۵برج مینو۱۳۷۵ابراهیم حاتمی کیا۱۶آژانس شیشه‌ای۱۳۷۶ابراهیم حاتمی‌کیا۱۷ یورش ۱۳۷۶محسن محسنی‌نسب ۱۸پنجه در خاک۱۳۷۶ایرج قادری۱۹براده‌های خورشید۱۳۷۶۲۰هیوا۱۳۷۷رسول ملاقلی‌پور۲۱روبان قرمز۱۳۷۷ابراهیم حاتمی‌کیا ۲۲متولد ماه مهراحمدرضا درویش۲۳تخته سیاه۱۳۷۸سمیرا مخملباف

 دهه ۸۰ 
150px|بندانگشتی|راست|دوئل
125px|بندانگشتی|اتوبوس شب
از دهه ۸۰ تا به حال سینمای دفاع مقدس با فیلم‌های متفاوت تری روبرو بوده‌است، گرچه اصل سینمای دفاع مقدس در فیلم‌ها دنبال می‌شود. از دهه ۸۰ تولید و ساخت فیلم‌های ژانر دفاع مقدس با افت روبرو بوده‌است اما از این دهه به سینمای دفاع مقدس آثارها با پختگی بیشتری ساخته شده‌است.

 نام اثر سال  کارگردان ۱عیسی می‌آید۱۳۸۰علی ژکان۲ترکش‌های صلح۱۳۸۰علی شاه‌حاتمی۳نغمه (فیلم)۱۳۸۰ابوالقاسم طالبی۴آوازهای سرزمین مادری‌ام۱۳۸۱بهمن قبادی۵دیوانه‌ای از قفس پرید۱۳۸۱احمدرضا معتمدی۶اشک سرما۱۳۸۲عزیزالله حمیدنژاد۷خداحافظ رفیق (اپیزود اول)۱۳۸۲۸خداحافظ رفیق (اپیزود دوم)۹خداحافظ رفیق (اپیزود سوم)۱۰دوئل ۱۳۸۲احمدرضا درویش۱۱طبل بزرگ زیر پای چپ۱۳۸۳کاظم معصومی۱۲لاک‌پشت‌ها هم پرواز می‌کنند۱۳۸۳بهمن قبادی۱۳گیلانه ۱۳۸۳رخشان بنی‌اعتماد۱۴شب بخیر فرمانده۱۳۸۴انسیه شاه‌حسینی۱۵به نام پدر ۱۳۸۴ابراهیم حاتمی‌کیا۱۶اتوبوس شب۱۳۸۵کیومرث پوراحمد۱۷پاداش سکوت۱۳۸۵مازیار میری۱۸روز سوم۱۳۸۵محمدحسین لطیفی۱۹میم مثل مادر۱۳۸۵رسول ملاقلی‌پور۲۰اخراجی‌ها۱۳۸۶مسعود ده‌نمکی۲۱فرزند خاک۱۳۸۶محمدعلی‌آهنگر۲۲اخراجی‌ها ۲۱۳۸۷مسعود ده‌نمکی۲۳نفوذی ۱۳۸۷احمد کاوری۲۴شب واقعه۱۳۸۷شهرام اسدی۲۵بدرود بغداد۱۳۸۸مهدی نادری۲۶سیزده ۵۹۱۳۸۹سامان سالور

 دهه ۹۰
125px|بندانگشتی|چپ|تنگه ابوقریب
 نام اثر سال  کارگردان ۱ضد گلوله ۱۳۹۰مصطفی کیایی۲ملکه ۱۳۹۰محمدعلی باشه‌آهنگر۳روزهای زندگی۱۳۹۰پرویز شیخ‌طادی۴دلتنگی‌های عاشقانه۱۳۹۱رضا اعظمیان۵میهمان داریم۱۳۹۱محمدمهدی عسگرپور۶چ ۱۳۹۲ابراهیم حاتمی‌کیا۷شیار ۱۴۳۱۳۹۲نرگس آبیار۸ایستاده در غبار۱۳۹۴محمدحسین مهدویان۹ویلایی‌ها۱۳۹۵منیر قیدی۱۰آباجان۱۳۹۵هاتف علیمردانی۱۱ماجرای نیمروز ۱۳۹۵محمدحسین مهدویان۱۲تنگه ابوقریب ۱۳۹۶بهرام توکلی۱۳سرو زیر آب ۱۳۹۶محمدعلی باشه‌آهنگر۱۴بمب؛ یک عاشقانه۱۳۹۶پیمان معادی۱۵ماجرای نیمروز: رد خون۱۳۹۷محمدحسین مهدویان۱۶۲۳ نفر ۱۳۹۷مهدی جعفری۱۷آبادان یازده ۶۰۱۳۹۸مهرداد خوشبخت۱۸درخت گردو۱۳۹۸محمدحسین مهدویان۱۹یدو ۱۳۹۹مهدی جعفری۲۰تک‌تیرانداز ۱۳۹۹علی غفاری۲۱منصور ۱۳۹۹سیاوش سرمدی

دهه ۱۴۰۰
125px|بندانگشتی|موقعیت مهدی

 نام اثر سال  کارگردان ۱موقعیت مهدی۱۴۰۰هادی حجازی‌فر۲اتاقک گلی۱۴۰۱محمد عسگری۳سینما متروپل۱۴۰۱محمدعلی باشه‌آهنگر۴شماره ۱۰۱۴۰۱حمید زرگرنژاد۵غریب ۱۴۰۱محمدحسین لطیفی۶آسمان غرب۱۴۰۳محمد عسگری۷صیاد۱۴۰۳جواد افشار

 پرفروش‌ترین و پر تماشاگرترین‌ها 
دهه ۸۰
 اخراجی‌ها و اخراجی‌ها ۲: نخستین فیلم دفاع مقدس و دومین اثر که پس از فیلم آتش‌بس توانست رکورد میلیاردی را قاطعانه از آن خود کند اخراجی‌ها اولین ساخته مسعود ده‌نمکی بود. این فیلم بعد از لیلی با من است دومین فیلم مهم سینمایی دفاع مقدس می‌باشد که به جنگ با زاویه طنز می‌نگرد.

دهه ۷۰
 آژانس شیشه‌ای: ساختهٔ ابراهیم حاتمی‌کیا، در فضای ملتهب سیاسی آن سال‌ها، فیلمی جنجال‌آفرین بود. فیلم پس از موفقیت در جشنواره فجر سال ۱۳۷۶ به اکران درآمد و مورد استقبال مردم قرار گرفت. سومین فیلم پرفروش سال ۱۳۷۷ ایران با رقمی حدود ۳۰۰ میلیون تومان فروخت و باعث شد جایگاه حاتمی‌کیا در سینمای ایران بیشتر از گذشته به تثبیت برسد.
بندانگشتی|181x181پیکسل|عقاب‌ها
دهه ۶۰
 عقاب‌ها: ساختهٔ ساموئل خاچیکیان، پرتماشاگرترین فیلم دفاع مقدس سینمای ایران که در بهترین زمان ممکن ساخته شد و به نمایش درآمد. استفاده از بازیگران محبوب و توانمند در کنار ریتم پرکشش فیلم، فیلمنامه جذاب و پرداخت مناسب همه دلایلی بود که موجب شد، فیلم به مذاق تماشاگر خوش آید و صف‌های طولانی در کنار سینماهای نمایش‌دهنده عقاب‌ها پدید آمد. هرچند فقر از سر و روی فیلم می‌بارید و در تمامی صحنه‌های پرواز هواپیماها، جنگ هوایی با استفاده از فیلم‌های مستند روی میز مونتاژ ساخته شد اما عقاب‌ها، با ۱۶ میلیون تومان فروش در اکران اول تهران، در حالی که ۳۰ درصد جمعیت ۶ میلیونی تهران فیلم را دیدند، پرفروش‌ترین فیلم سال ۱۳۶۴ لقب گرفت.
 کانی مانگا ساختهٔ سیف‌الله داد، نسبت به عقاب‌ها دارای مونتاژ و صحنه‌های بهتری بود اما نتوانست رکورد فروش آن فیلم را جابه‌جا کند. در کانی‌مانگا صحنه‌های هوایی بر خلاف عقاب‌ها روی میز مونتاژ ساخته نشد و برای اولین بار در سینمای ایران، صحنه‌های نبرد هلیکوپتر بازسازی شد. پرفروش‌ترین فیلم سال ۱۳۶۷ با رقمی نزدیک به ۱۲ میلیون تومان که در اکران شهرستان‌ها هم بسیار موفق بود، تا سال‌های سال اکران می‌شد و می‌فروخت. این فیلم را نزدیک به یک میلیون نفر تماشا کردند.
 افق ساخته رسول ملاقلی‌پور، یک فیلم جنگی خوش‌ساخت بود. جلوه‌های ویژه در افق، اهمیت بسزایی داشت. در این فیلم از انفجارهای پیاپی به کار برده شد. دومین فیلم پرفروش ایران در سال ۱۳۶۸ که یک میلیون نفر آن را تماشا کردند، با رقمی حدود ۱۶ میلیون تومان و پرفروش‌ترین فیلم همین سال در اکران شهرستان‌ها متعلق به همین فیلم است.

 کارگردانان صاحب سبک 
رسول ملاقلی‌پور، کمال تبریزی، ابراهیم حاتمی‌کیا، سیف‌الله داد، احمدرضا درویش، محمدعلی باشه‌آهنگر، کیومرث پوراحمد، بهزاد بهزادپور، روح‌الله سهرابی و علی شاه‌حاتمی از جمله کارگردان‌های پرکار و صاحب سبک سینمای دفاع مقدس هستند.

 منابع 

 تاریخچه سینمای دفاع مقدس 
 سینمای دفاع مقدس 
  مروری بر سی سال سینمای دفاع مقدس

 پیوند به بیرون 
 انجمن سینمای انقلاب و دفاع مقدس

رده:سینمای ایران