بلوپرینت

بلوپرینت ، طرح آبی، نقشه آبی یا نقشه ساخت، بازتولید ترسیم فنی یا رسم فنی و مهندسی با استفاده از فرایند چاپ تماسی روی ورق‌های حساس به نور است که برای نخستین بار توسط سِر جان هرشل در ۱۸۴۲ معرفی شد.

خطوط و نقوش سفید روی زمینه آبی نقشه‌های آبی نتیجه فرایند سیانوتایپ است که تولید سریع و دقیق از یک مرجع اصلی را به تعداد نامحدود امکان‌پذیر می‌کرد. این روش برای بیش از یک قرن برای بازتولید نقشه‌های مشخصات در معماری و صنعت در مقیاس بالا به‌کار گرفته می‌شد. نقشه‌های آبی که نگاتیوِ نقشه اصلی بود، با خطوط سفید روی زمینه آبی،  شناخته می‌شدند. با این حال، رنگ یا سایه‌های خاکستری را نمی‌شد بازتولید کرد.

این فرایند منسوخ شده است و در ابتدا توسط فرایند دیازوِ مبتنی بر وایت‌پرینت جایگزین شد، و بعدها توسط دستگاه‌های بزرگ‌فرمت فتوکپی الکتروفوتوگرافی جایگزین گردید. امروزه تقریباً به‌طور کامل توسط نقشه‌های رایانه‌ای دیجیتال جایگزین شده‌است.

اصطلاح «نقشه آبی» به‌طور غیررسمی همچنان برای اشاره به هر نقشه طبقه (و به تبع آن هر نوع نقشه) به کار می‌رود. مهندسان، معماران و نقشه‌کِشان حرفه‌ای اغلب آن‌ها را «نقشه»، «پرینت» یا «پلان» می‌نامند.thumb|275px|طرح اولیه برای ناوشکن اسکورت کلاس جان سی باتلر، ۱۹۴۴

 فرآیند طرح آبی 
بندانگشتی|عضوی از نیروی خدمت دریایی سلطنتی زنان در حال کار با دستگاه چاپ آبی در طول جنگ جهانی اول
بندانگشتی|نقشه معماری، آلمان، ۱۹۰۲
فرآیند طرح آبی بر پایه یک ترکیب آهن‌دار حساس به نور است. شناخته‌­شده‌ترین روش، استفاده از سیترات فریک آمونیوم و پتاسیم فری‌سیانید است.. در این روش، کاغذ بوسیله محلول سیترات فریک آمونیوم آغشته و سپس خشک می‌شود. هنگام تابش نور، آهن سه‌ظرفیتی به آهن دو ظرفیتی تبدیل می‌شود. سپس با استفاده از محلول پتاسیم فری‌سیانید، رنگدانه نامحلول فروفرسیانید (آبی پِروسی، نیلی فرنگی یا «آبی ترنبول»)، با آهن دو ظرفیتی تولید می‌شود. در پایان، مقادیر اضافی سیترات فریک آمونیوم و پتاسیم فری‌سیانید شسته می‌شوند. این فرایند با عنوان سایانوتایپ نیز شناخته می‌شود.

این روش برای تکثیر هر سندی که شفاف به نور باشد امکان‌پذیر است. مهندس‌ها و معمارها طرح‌های خود را روی کاغذ کارتریج ترسیم می‌کردند و سپس برای تکثیر، آن را با مرکب هندی روی کاغذ کالک بازنقش می‌زدند. نقشه کالک‌خورده روی کاغذ حساس‌شده قرار می‌گیرد و هر دو را زیر یک شیشه محکم میکنن. سپس این پیوند را در یک قاب، مشابه با قاب عکس، در یک محیط نورگیر و در معرض نور خورشید قرار میدهند. زمان لازم برای نورگیری کافی این قاب در حدود یک تا دو دقیقه در زیر آفتاب یا حدود سی دقیقه در آسمان ابری است. با این کار نور فرابنفش از کاغذ کالک عبور می‌کند، پوشش حساس به نور به رنگ پایدار (آبی یا سیاه) تبدیل می‌شود. در نقاطی که مرکب هندی جلوی عبور نور فرابنفش را می‌گیرد، پوشش روی کاغذ همچنان محلول باقی می‌ماند. تصویر در حال شکل‌گیری قابل رؤیت است و پس از رؤیت تصویر واضح، قاب به داخل آورده می‌شود تا فرایند متوقف گردد. پوشش تبدیل‌نشده از روی کاغذ شسته شده و سپس کاغذ خشک می‌گردد. نتیجه کار، نسخه‌ای از تصویر اولیه است که زمینه روشن آن تیره آبی و خطوط تصویر به رنگ سفید بازتولید شده است.

این فرایند چند ویژگی دارد:Ralph W. Liebing Architectural Working Drawings, John Wiley & Sons, 1999  صفحهٔ ۵۷۶

 تصویر پایداری ایجاد می‌کند
 از آنجا که فرایند تماسی است، به سامانه اپتیکی با میدان بزرگ نیاز ندارد
 سند بازتولیدشده مقیاس برابر با اصل را حفظ می‌کند
 کاغذ در طول پردازش در مایع غوطه‌­ور می‌شود و ممکن است اعوجاج‌های جزئی به وجود آید
 پس‌زمینه آبی تیره باعث دشواری در تغییر تصویر می‌شود، بنابراین
 نقشه تأییدشده را در حین استفاده حفظ می‌کند
 سابقه مشخصات تأییدشده را نگه می‌دارد
 تاریخچه تغییرات را بر روی کاغذ ثبت می‌کند
 ارجاع به نقشه‌های دیگر را حفظ می‌کند

معرفی فرایند طرح آبی، هزینه‌های بازتولید فُتولیتوگرافیک یا بازنقشی دستی از نقشه‌های اصلی را حذف کرد. تا اواخر دهه ۱۸۹۰ در دفاتر معماری آمریکا، تهیه یک نسخه طرح آبی حدود یک‌دهم هزینه بازنقش دستی بود.Mary N. Woods From Craft to Profession: The Practice of Architecture in Nineteenth-Century America University of California Press, 1999 , صفحات ۲۳۹–۲۴۰ فرایند طرح آبی هنوز برای جلوه‌های هنری و عکاسی ویژه، بر روی روی کاغذ و منسوجات استفاده می‌شود.Gary Fabbri, Malin Fabbri Blueprint to Cyanotypes – Exploring a Historical Alternative Photographic Process Lulu.com, 2006  صفحهٔ ۷

مواد مختلفی برای تهیه زیرکار نقشه‌های مهندسی به کار رفته‌اند و کاغذ رایج‌ترین گزینه بود. برای چاپ‌های بادوام‌تر گاهی از کتان استفاده می‌شد، اما با گذشت زمان، چاپ‌های کتانی کمی چروک می‌شدند. برای مقابله با این مشکل، چاپ روی چرم‌نمای کاغذی و بعدها فیلم پلی‌استر (بوپت) مورد استفاده قرار گرفت.

 نسخه‌های سفید 
بندانگشتی|نسخه سفید
نسخه‌های آبی‌رنگ سنتی هنگامی که روش‌های چاپ ارزان‌تر و نمایشگرهای دیجیتال در دسترس قرار گرفتند، منسوخ شدند.

در اوایل دهه ۱۹۴۰، نسخه‌های سیانوتایپی به تدریج جای خود را به چاپ‌های دیازو دادند که به عنوان «کپی‌های سفید» نیز شناخته می‌شدند (کپی سفید). این تکنیک خطوط آبی‌رنگ را روی پس‌زمینه سفید تولید می‌کند. این نقشه‌ها «خطوط آبی» نیز نامیده می‌شدند.Blueprints replaced by whiteprints روش‌های چاپ رنگ‌پایه دیگری نیز وجود داشت که تحت عنوان «خطوط مشکی» شناخته می‌شدند. چاپ‌های دیازو تا زمانی که فرایندهای چاپ الکتروفتوگرافی جایگزین آن‌ها شد، مورد استفاده باقی ماندند.

فناوری زِروگرافی تکنولوژی استاندارد دستگاه‌های کپی است که از گرد جوهر روی کاغذ کپی استفاده می‌کند. وقتی در حدود ۱۹۷۵ دستگاه‌های زروگرافی در ابعاد بزرگ در دسترس قرار گرفتند، روش‌های چاپ قدیمی‌تر را کنار زدند. با ورود تکنیک‌های طراحی به کمک رایانه به کار، طرح‌ها به‌طور مستقیم با استفاده از چاپگر یا پلاتر چاپ می‌شدند.

 دیجیتال 
در بیشتر موارد طراحی به کمک رایانه برای قطعات ماشینی، کاغذ به طور کامل حذف می‌شود و طرح نهایی به صورت عکس روی نمایشگر کامپیوتر قابل مشاهده است. برنامه طراحی به کمک رایانه، از طرح تأییدشده یک توالی کنترل عددی کامپیوتری را تولید می‌کند. این توالی یک فایل کامپیوتری است که عملیات ماشین‌ابزار را برای ساخت قطعه کنترل می‌کند.

در مورد طرح‌های عمرانی، مانند کار روی جاده یا ساخت ساختمان، کارکنان نظارتی ممکن است «نقشه‌ها» را مستقیماً روی نمایشگر ببینند و به جای ورق‌های کاغذی چاپ‌شده از دستگاه‌های همراه مانند تلفن هوشمند یا تبلت استفاده کنند. نرم‌افزارها امکان مشاهده و حاشیه‌نویسی روی فایل‌های الکترونیکی نقشه را نیز فراهم می‌کنند. گروه‌های ساختمانی در محل پروژه نیز برای ویرایش، اشتراک‌گذاری و مشاهده نقشه‌ها در زمان واقعی از این نرم‌افزارها بهره می‌برند.

بسیاری از نقشه‌های کاغذی اصلی آرشیو می‌شوند زیرا هنوز مورد استفاده هستند. در بسیاری موارد تبدیل آن‌ها به قالب دیجیتال بسیار پرهزینه است. بیشتر ساختمان‌ها و جاده‌هایی که قبل از ۱۹۹۰ ساخته شده‌اند، تنها نقشه کاغذی دارند و نسخه دیجیتال ندارند. این نسخه‌های اصلی برای تعمیر و تغییرات سازه‌ها —مانند پل‌ها، ساختمان‌ها، سیستم‌های فاضلاب، جاده‌ها و راه‌آهن‌ها— همچنان در حال بهره‌برداری هستند و اهمیت قابل توجهی دارند و گاه در مسائل حقوقی مربوط به تعیین مرز املاک یا مسئولیت دیوارهای حد مرزی به کار می‌آیند.

 جستارهای وابسته 

 بازتولید معماری
 پرینت سفید
 ترسیم فنی
 خواندن نقشهٔ فنی
 رونویس هلیوگرافیک
 سایانوتایپ
 کاغذ رسم
 نقشه طبقه

 یادداشت‌ها 

 مراجع 

 مطالعه بیشتر 




رده:انتشارات بر پایه فرمت
رده:اطلاع‌نگاشت‌ها
رده:ترسیم فنی
رده:چاپ بدون-ضربه
رده:معرفی‌شده‌های ۱۸۴۰ (میلادی)
رده:معرفی‌شده‌های ۱۸۴۲ (میلادی)