غزل پست‌مدرن

غزل پست‌مدرن، پسامدرن یا پسانوگرا به جنبشی ادبی گفته می‌شود که در دههٔ هفتاد شمسی در ایران آغاز شد. جریانی ادبی که ادعا دارد توانسته است اندیشهٔ پست‌مدرن و قالب‌های سنتی شعر فارسی را با یکدیگر بیامیزد. این اشعار معمولاً از جهت اندیشه به‌شدت تحت تأثیر فیلسوفان، زبان‌شناسان و جامعه‌شناسان پست‌مدرن قرار دارند؛ اما در قالب‌های موزون و مُقَفّای فارسی مانند غزل، مثنوی و چهارپاره… سروده می‌شوند.

این جریان در ابتدا تحت تأثیر اشعار زبان‌گرای رضا براهنی قرار داشت؛ اما در سال‌های بعد، از آن فاصله گرفت. همچنین با گذشت زمان و گسترش فضای مجازی، مخاطبان بسیاری پیدا کرد و جشنواره‌ها، مجلات و کارگاه‌هایی تخصصی با نام غزل پست‌مدرن برگزار شدند که به گسترش بیشتر آن در بین نسل جوان کمک کردند. زبان عریان، عصیانگری و پرداختن به موضوعاتی که در جامعه تابو محسوب می‌شدند، باعث شد که در بین نسل جوان و هنرمندان پیشرو، طرفدارانی سرسخت پیدا کند و در عین حال، موجب واکنش شاعران سنتی و بخش محافظه‌کار جامعه شد.

شاعران غزل پست‌مدرن و آثارشان، در دوره‌های مختلف با محدودیت‌های زیادی از طرف وزارت ارشاد و نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی ایران روبرو بوده‌اند. این فشارها از سانسور و غیرقابل چاپ اعلام شدن کتاب‌ها و توقیف نشریات آغاز می‌شد و در موارد بسیاری به برخوردهای شدید مانند دستگیری، زندان و شلاق می‌رسید. بسیاری از کتاب‌های غزل پست‌مدرن در ایران ممنوعه هستند و به صورت زیرزمینی به فروش می‌رسند یا در فضای مجازی به شکل رایگان عرضه می‌شوند.

بسیاری مهدی موسوی و آثارش را آغازگر این جریان می‌دانند اما منتقدانی هم هستند که برآیند تلاش‌های شاعران دههٔ هفتاد را در این مسئله دخیل می‌دانند. آثار مهدی موسوی در ایران بسیار پرفروش بوده و بسیاری از کارهای او توسط خوانندگان مختلف فارسی‌زبان اجرا شده است. وی با برگزاری کارگاه‌های ادبی در دههٔ هفتاد و هشتاد به پرورش نسل دوم شاعران غزل پست‌مدرن کمک شایانی کرد.

غزل پست‌مدرن در طیف‌های مختلف، مخالفان سرسختی دارد. از جامعه‌شناسانی که هنوز شرایط جامعهٔ ایران را برای ورود هنر پست‌مدرن مناسب نمی‌دانند تا طیف‌های مختلف وابسته به حکومت که به زبان عریان یا مسائل اجتماعی و سیاسی مطرح شده در اشعار، نقد دارند. عده‌ای از شاعران سنتی نیز با این جنبش مخالف بوده و آن را انحرافی آشکار از شعر کلاسیک فارسی و میراث پیشینیان می‌دانند.

غزل پست‌مدرن در دههٔ هشتاد توانست در کشورهای دیگر فارسی‌زبان مانند افغانستان و تاجیکستان نیز گسترش پیدا کند و مورد استقبال نسل جوان این کشورها قرار گرفت. هم‌اکنون نیز غزل پست‌مدرن در این کشورها با پاره‌ای تفاوت‌ها به صورت جدی دنبال می‌شود.

 تاریخچه 
با توجه به ادعای مقالات و مانیفست‌های بنیان‌گذاران این جریان، غزل پست‌مدرن به صورت پراکنده و غیررسمی از گذشته در شعر فارسی وجود داشته است.موسوی، مهدی، تبارشناسی غزل پست‌مدرن  وب‌سایت مهدی موسویموسوی، مهدی، بررسی مولفه‌های پست مدرن در یکصد غزل از مولانا  پایان‌نامهٔ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علوم تحقیقات تهران اما آنچه ما امروز به عنوان جریان غزل پست مدرن می‌شناسیم، از اواسط دههٔ هفتاد آغاز شد.موریانه‌های شعر امروز  خبرگزاری تسنیم هم‌زمانی بازشدن فضای فرهنگی جامعهپست مدرن دست‌پرورده عملکرد فرهنگی دولت دهه ۷۰ است  نسیم آنلاینغزل امروز؛ فرصت‌ها و تهدیدها  خبرگزاری ایسنا با ورود اینترنت به ایران، به شاعران و نویسندگان جوان اجازه داد تا آثار خود را با سانسوری به‌مراتب کمتر عرضه کنندزدن سانسور به کمک فضای مجازی و انتشار زیرزمینی دویچه وله فارسیوقتی که هیچ راهی وجود ندارد  وب‌سایت مهدی موسوی و همچنین آثار پیشرویی که در نشریات و روزنامه‌ها جایی نداشتند، مخاطب خود را در فضای مجازی پیدا کنند.علی قنبری از فهم شاعران ایرانی از مولفه‌های شعر پست‌مدرن می‌گوید  مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامیسبک‌های مختلف شعر از دیدگاه شاعر و محقق سید فخرالدین متولی جلالی پایگاه خبری آوای سبز

برخی از نظریات، با بررسی شباهت‌های رمانتیسیسم حاکم بر شعر دههٔ سی ایران و غزل پست‌مدرن، بیان می‌کنند که همان‌گونه که اتفاقات پس از کودتای ۲۸ مرداد، به سرخوردگی هنرمندان آن زمان و سوق دادن آن‌ها از آرمان‌شهر ذهنی به فجایع اجتماعی منجر شد؛ غزل پست‌مدرن نیز واکنشی نسبت به جنگ هشت سالهٔ ایران و فجایع آن است، با رویکردی متفاوت و تکنیک‌محور.رضوانیان، قدسیه، مناسبات بینامتنی شعر رمانتی‌سیسم سیاه و شعر پست‌مدرن  پژوهش‌نامهٔ مکتب‌های ادبی

در واقع اگر داداییسم و سوررئالیسم، واکنش هنرمندان به جنگ جهانی اول در اروپا بود،جنگ و پدیدۀ دادائیسم  مجله ویستا می‌توان رواج هنر پست‌مدرن در آمریکا را نیز به واکنش هنرمندان به جنگ جهانی دوم و جنگ ویتنام مرتبط دانست.قصه‌گویی در جهان مدرن  خبرگزاری تسنیم با همین استدلال، جریان‌های شعر زبان‌گرا و غزل پست‌مدرن می‌توانند واکنش هنرمندان به جنگ هشت سالهٔ ایران و عراق و تبعات ناشی از آن، تلقی شوند.نه پرنده بود، نه کوچولو  رادیو زمانه شاید از همین رو است که خوانش جدیدی از جنگ، سوژهٔ بخش قابل ملاحظه‌ای از غزل‌های پست‌مدرن بوده است.صفایی سنگری، علی، از بازتاب مفاهیم و عناصر جنگ تحمیلی در غزل پست مدرن مجلهٔ ادبیات انقلاب اسلامیداوودی مقدم، فریده، بازتاب دفاع مقدس در غزل پست مدرن  همایش گردهمایی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانمحسن عاصی: «غزل پست مدرن، روایتگر سردرگمی‌های انسان است»  رادیو زمانه

منتقدانی نظیر محمد حسینی مقدم این جریان را به سه دورهٔ آغاز و تجربه‌گرایی، تثبیت و تئوریزه شدن، گسترش و همه‌گیری تقسیم می‌کنند، که از جدا شدن این جریان از غزل روایی (غزل فرم)، آغاز شده و به همه‌گیر شدن آن در کشور می‌رسد.تأملی در باب قالب، ژانر، ساختار، خرس گریزلی، ژاک دریدا، هووی هفت قلم آرایش کرده و غیره  وب‌سایت ادبی سایه‌ها

 ریشه‌یابی غزل پست‌مدرن و آغاز آن در دههٔ هفتاد شمسی 
اگرچه بسیاری از منتقدان و بنیان‌گذاران این جریان، اولین جرقه‌های آن را مربوط به قرن‌ها قبل و تجربه‌هایی در اشعار مولانا، حافظ و حتی شعر دورهٔ مشروطه می‌دانند؛موسوی، مهدی، تبارشناسی غزل پست‌مدرن  وب‌سایت مهدی موسویمردم این‌ها را می‌فهمند!  وب‌سایت مهدی موسوی اما بی‌گمان مهم‌ترین عامل شکل‌گیری این جریان، تجربه‌های رضا براهنی در دههٔ هفتاد شمسی و آثاری همچون خطاب به پروانه‌ها و چرا من دیگر شاعر نیمایی نیستم؟ بوده است.غزل پست‌مدرن چیست؟  مجله ویستا

برخی از منتقدان، سید مهدی موسوی را بنیان‌گذار و «پدر غزل پست‌مدرن» تلقی می‌کنندجوادی، اعظم، تحلیل کارکرد واژگان در غزل پست مدرن دهه ی هشتاد پایان‌نامهٔ کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسیبه اتهام شعر  مؤسسه توانانقدی بر آنچه غزل پست‌مدرن می‌نامند.  خبرگزاری دانشجو و مقالات بسیاری به بررسی تأثیر او، کارگاه‌ها و شعرش در شکل‌گیری این جریان پرداخته‌اند.عرفانیان، لاله، بررسی محتوایی آثار ۵ مجموعه شعر دکتر سید مهدی موسوی پایان نامهٔ کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور مشهدرضوانیان، قدسیه، گفتمان‌شناسی شعر پست‌مدرن ایران  نشریهٔ جامعه‌شناسی هنر و ادبیات هرچند برخی از مقالات نیز این بنیان‌گذاری را رد کرده یا به آن نقدهایی وارد کرده‌اند.

او در نیمهٔ دوم دههٔ هفتاد خورشیدی، با چاپ مجموعهٔ زیرزمینی فرشته‌ها خودکشی کردند و مقالاتی نظیر «تبارشناسی غزل پست‌مدرن»، «شناسه‌های غزل پست‌مدرن» و «جستاری در غزل امروز» و همچنین برگزاری کارگاه‌های ادبیاستحالۀ شاگرد در روش استاد، آسیب جدی کارگاه شعر است خبرگزاری ایسنا در شهرهایی نظیر مشهد، کرج، شاهرود، تهران و… نقش مهمی در ایجاد و گسترش این جریان داشته است.قلاوندی، زیبا، تحلیل کارکرد آوایی و نحوی واژگان در غزل پست‌مدرن دهۀ هشتاد  همایش ملی پژوهش‌های شعر معاصر فارسیتحلیل اشعار سید مهدی موسوی از دیدگاه روانشناختی  روزنامهٔ عصر اسلام

غزل پست‌مدرن در سال‌های آغازین خود، شامل آثاری رادیکال اما پراکنده می‌شد که بیش از آنکه تحت تأثیر شعر نئوکلاسیک باشد، سعی می‌کرد تجربه‌های شاعران شعر آزاد زبانگرای آن روزگار را، در قالب‌های شعر کلاسیک فارسی پیاده کند.با تمام دست‌آوردهای شعر امروز به غزل برمی‌گردیم  خبرگزاری ایسنا این اشعار، در آن سال‌ها تحت عناوینی نظیر «غزل متفاوت»، «غزل متفاوط» و «غزل پیشرو» نیز سروده می‌شد،غزل پست‌مدرن، ادامۀ منطقی شعر دهۀ هفتاد بود وب‌سایت شهرگان اما در دههٔ هشتاد شمسی اتفاق‌نظری بین منتقدان و شاعران این جریان برای استفاده از ترکیب «غزل پست‌مدرن» ایجاد شد.شعر نو در سایۀ «غزل متفاوت»  روزنامه ایرانموسوی، مهدی، جستاری در غزل امروز  پرتال جامع علوم انسانی

در آن سال‌ها غزل پست‌مدرن جریانی به‌شدت نخبه‌گرا با مخاطبانی محدود بود و با مخالفت‌های گسترده‌ای در بین هواداران شعر سنتی و همچنین حاکمیت روبرو بود. تقریباً اکثر مجموعه‌های غزل پست‌مدرن در دههٔ هفتاد و هشتاد، موفق به کسب مجوز از وزارت ارشاد نمی‌شدند که علل این مسئله در مصاحبه‌های شاعران این جریان، مباحث فلسفی و نقد فراروایت‌ها، بیان بی‌پرده و دایرهٔ واژگانی وسیع و بدون سانسور، بررسی مسائل و مشکلات اجتماعی، و همچنین مخالفت ممیزان وزارت ارشاد با هر جریان پیشرو عنوان شده است.نه پرنده بود، نه کوچولو  رادیو زمانهنسبت غزل «پست مدرن» با غزل اصیل پارسی  روزنامهٔ کیهان

 گسترش و همه‌گیری در دههٔ هشتاد و نود شمسی 
 بندانگشتی|ایستاده|جلد کتاب «گریه روی شانهٔ تخم مرغ»
با گسترش فضای مجازی و وبلاگ‌نویسی فارسی،مردم این‌ها را می‌فهمند!  وب‌سایت مهدی موسوی غزل پست‌مدرن با عبور از سد سانسور یا دور زدن آن به روش‌های گوناگون، توانست به مخاطب عرضه شود و در فضای مجازی طرفداران زیادی را کسب کرد.غزل پست مدرن فقط در وبلاگ‌ها حیات دارد  پایگاه اطلاع‌رسانی شهر کتاباز سانسور تا خلاقیت  رادیو فردا انتخاب وبلاگ‌های شاعران غزل پست‌مدرن نظیر مهدی موسوی، فاطمه اختصاری و… به عنوان محبوب‌ترین وبلاگ‌های فارسی در جشن‌های پرشین‌بلاگ، بازتاب‌های گوناگونی را در خبرگزاری‌ها و نشریات داشت.پرشین بلاگ هفت ساله شد  مؤسسه گل‌آقاشاعر مبتذل نویس و حامی خواننده مرتد، در تهران کلاس برگزار می‌کند + اسناد  روزنامه قدس

در سال‌های بعدی، برگزاری اولین جشنوارهٔ کشوری غزل پست‌مدرن و چاپ منتخبی از اشعار در مجموعه‌ای به نام گریه روی شانهٔ تخم مرغ (با داوری فاطمه اختصاری و مونا زنده‌دل و با مقدمهٔ محمدعلی بهمنی)،گریه روی شانۀ تخم مرغ  انتشارات سخن‌گستر چاپ اولین نشریهٔ تخصصی غزل پست‌مدرن با نام همین فردا بود،شماره‌ی جدید «همین فردا بود» درباره‌ی غزل پست‌مدرن خبرگزاری ایسنا و همچنین به چاپ رسیدن برخی از کتاب‌های شاعران این جریان پس از سال‌ها توقیف،یک کتاب ، یک نویسنده" به"صدای موجی زن" می‌پردازد  خبرگزاری کتاب ایران به محبوبیت و همه‌گیری بیشتر «غزل پست‌مدرن» کمک کرد؛ هرچند خود مهدی موسوی اعتقاد دارد که این استقبال به علت نوجویی و هماهنگ بودن غزل پست‌مدرن با خواسته‌های نسل جدید مخاطبان از ادبیات فارسی بوده است.غزل پست مدرن چیست؟ – بخش دوم و پایانی  روزنامه ۸ صبحسیدمهدی موسوی؛ شهرت ادبی من یک اتفاق بود  ایران وایر

استقبال از این اشعار، باعث گرایش خوانندگان نسل جدید به همکاری با شاعران غزل پست‌مدرن شد. همکاری شاعران این جریان با خوانندگانی نظیر آرش سبحانی،زنده بمان تهران  رادیو زمانه شاهین نجفی،از آینه زندگی تا جذابیت پیچیدگی، گپی با نجفی و مشکین‌قلم  دویچه وله فارسی محسن نامجو،او محسن نامجو نیست  رادیو زمانه شادی امینی،تهران، شهر مهربانی  ایران وایر نوید زردی،همکاری با نوید زردی  وب‌سایت مهدی موسوی آریا آرام نژادرادیو صدای امید یا صدای فتنه!  وب‌سایت خبری عصر امروز و… باعث شد مخاطبان گسترده‌تری با غزل پست‌مدرن آشنا شوند و علاقه‌مندان به این جریان در جامعه گسترش پیدا کنند. این استقبال در سال‌های بعد نیز ادامه پیدا کرد و به تأثیرگذاری جریان غزل پست‌مدرن بر دیگر شاخه‌های ادبی نظیر ترانه و استفاده از تکنیک‌های این جریان در آثار ترانه‌سریان انجامید.این‌گونه اتهامات، قطعاً ناشی از سوءتفاهم‌هاست  گاهنامه سیمیاتنفس در هوای آینده  روزنامه آفتاب یزدپست مدرن؛ غزلی که به جای خدمت مسیر خیانت را طی می‌کند  خبرگزاری دانشجو

 فشارها، دستگیری‌ها و حواشی 
انتشار بسیاری از مجموعه‌های غزل پست‌مدرن به صورت زیرزمینی بوده«شعر، دفتر خاطرات من نیست» وب‌سایت شهرگان یا در صورت دریافت مجوز نشر، به‌سرعت از بازار جمع شده‌اند.شهادتنامه مهدی موسوی  مرکز اسناد حقوق بشرمحسن عاصی: «غزل پست مدرن، روایتگر سردرگمی‌های انسان است»  رادیو زمانه نشرهایی مانند سخن‌گستر، نصیرا و… به خاطر چاپ کتاب‌های غزل پست‌مدرن، با وجود اِعمال سانسور و داشتن مجوز از وزارت ارشاد، در نمایشگاه کتاب بسته شدند.نه پرنده بود، نه کوچولو  رادیو زمانهممنوعیت فروش « بعد از باران، قبل از تبعید» در نمایشگاه کتاب  مؤسسه توانا بابک اباذری، مسؤول نشر نصیرا، پس از گذشت چند ماه از چاپ کتاب مهدی موسوی و توقیف آن در نمایشگاه کتاب، در دریا غرق شد و درگذشت.بابک اباذری، مدیر انتشارات نصیرا در دریا غرق شد  رادیو زمانه

در سال‌های اخیر بسیاری از شاعران جریان غزل پست‌مدرن نظیر مهدی موسوی،«صدای بمب‌گذاری ذهن می‌آید»؛ درباره شعر مهدی موسوی  رادیو فردا فاطمه اختصاری،نامه ۱۱۶ شاعر غربی به رهبر ایران برای آزادی دو شاعر ایرانی  بی‌بی‌سی فارسی محمد بم،تداوم بازداشت محمد بم، شاعر آبادانی، پس از گذشت ۷۶ روز  تارنگار تخصصی حقوق بشر در ایران محمدرضا حاج رستم بگلو و… توسط نهادهای امنیتی دستگیر و به زندان‌های طویل‌المدت محکوم شده‌اند. همچنین بسیاری از شاعران و ترانه‌سرایان جوان غزل پست‌مدرن، توسط نهادهای امنیتی احضار شده و تحت فشار قرار گرفته‌اند.بازداشت یغما گلرویی در ادامه فشار بر شاعران ایرانی به دلیل دیدگاه‌های متفاوت  کمپین حقوق بشر ایرانبه ایران نروید، مصونیتی ندارید وب‌سایت شهرگان

برخورد با شاعران غزل پست‌مدرن، محدود به دستگیری نبوده است و می‌توان به فشارهای گوناگونی نظیر حملهٔ گسترده در شبکه‌های اجتماعی، تخریب و توهین در وب‌سایت‌ها و برنامه‌های تلویزیونی و… به عنوان بخش دیگری از مشکلات شاعران غزل پست‌مدرن اشاره کرد.شعرخوانی پر حاشیۀ اندیشه فولادوند. ما شعر پست‌مدرن را بنا کردیم.  برخط نیوزشاعرنمایی که ناموس خود را هم به حراج می‌گذارد  تهران نیوز

 تعاریف و ویژگی‌ها 
اولین بار در دههٔ هفتاد شمسی بود که منتقدان، اصطلاح «غزل پست‌مدرن» را برای اشاره به غزل‌های پیشرویی استفاده کردند که از لحاظ زبانی و ساختاری با اشعار کلاسیک بسیار متفاوت بودند و از دیدگاه تفکر و تکنیک، شباهت‌های انکارناپذیری با جریان شعری پست‌مدرن داشتند.نه پرنده بود، نه کوچولو  رادیو زمانهشعر من در ستایش زنان نیست وب‌سایت شهرگان بنیان‌گذاران این جریان، آن را اجرای شعر پست‌مدرن در قالب‌های کهن فارسی و نوعی تلفیق و کلاژ می‌دانند.شناسه‌های غزل پست مدرن  پایگاه ادبی متن نو دو علت اصلی برای این تلفیق و ایجاد این جریان بیان شده است: بازتاب وضعیت ناسازگار انسان امروز در جامعه‌ای در حال تجربهٔ مدرنیزاسیون وارداتیغزل پست مدرن ادامۀ منطقی شعر دهۀ هفتاد بود وب‌سایت شهرگانفاطمه اختصاری: «هرگونه باور و افق رهایی‌بخش از دست رفته»  رادیو زمانه و همچنین نوعی بازگشت آگاهانه به گذشتهمحمد حسینی مقدم: پست مدرنیسم را از غرب کپی نمی‌کنیم وب‌سایت شهرگان که در ابتدای پیدایش هنر پست‌مدرن در معماری نیز اتفاق افتاده بود.معماری پست مدرن  مجلهٔ انسان‌شناسی و فرهنگشناسه‌های غزل پست مدرن  وب‌سایت سایه‌ها از نظر مهدی موسوی، قالب غزل با توجه به محدودیت‌هایی که از آن برخوردار است (نظیر وزن، قافیه، ردیف، تعداد ابیات و…)، ماکت کوچکی از جهان مدرن است که هنرمند همواره با نظم و قاعده‌مندی آن درگیر بوده است و غزل پست‌مدرن دوربینی است که این جدال همیشگی را تصویر می‌کند.تبارشناسی غزل پست‌مدرن-قسمت اول  وب‌سایت مهدی موسوی

با آن که هیچ مانیفستی تا به امروز برای این جریان داده نشده است، اما شاعران آن بر روی این کلیت به توافق رسیده‌اند که «غزل پست‌مدرن»، سرودن شعر در یکی از قالب‌های کلاسیک است درحالی‌که محتوای غالب بر اثر، به اندیشهٔ پست‌مدرن تعلق داشته باشد.جستاری در غزل امروز  مجلهٔ ویستا البته با توجه به گستردگی و پیچیدگی مفهوم پست‌مدرن و تفاوت آرایی که در بین نظریه‌پردازان آن در جهان وجود دارد،رویکردهای انتقادی و پست مدرن  پایگاه خبری میگنا شاهد غزل‌های پست‌مدرن با رویکردهایی کاملاً متفاوت هستیم که در ظاهر به یکدیگر شباهت چندانی ندارند. نقد «روایت‌های کلان» نظیر علم، عقل، دین، مارکسیسم و… از مفاهیم پست‌مدرنی است که در بسیاری از آثار این جریان دیده می‌شود.غزل پست مدرن چیست؟ – بخش دوم و پایانی  روزنامهٔ هشت صبحژان فرانسوا لیوتار و فروپاشی گفتمان‌های مدرن  روزنامهٔ رسالتخیزش چپ و ریزش روایت‌های کلان در افغانستان  بی‌بی‌سی فارسی همچنین مفاهیمی مثل نسبی‌گرایی اخلاقی، به نوع روایت و شخصیت‌پردازی‌های موجود در غزل پست‌مدرن، شکلی متفاوت از اشعار پیش از خود داده است.پست مدرنیسم و نسبی‌گرایی اخلاقی  مجلهٔ ویستاحسنی، فاطمه، بررسی تکثرگرایی اخلاقی در مکتب پست مدرنیسم  دومین همایش علمی پژوهشی علوم تربیتی و روان‌شناسی آسیب‌های اجتماعی و فرهنگی ایرانمحسنی، محمدآصف، بررسی و نقد نگاه پست مدرنیسم به تعلیم و تربیت ارزش‌ها  مجله اسلام و پژوهش‌های تربیتی

 عنوان جریان 
در دههٔ هفتاد، عناوین گوناگونی برای این اشعار و تلفیق اندیشهٔ پست‌مدرن با قالب‌های کلاسیک پیشنهاد شد،غزل امروز نسبت به دهه ۴۰ پیچیده‌تر و پیشرفته‌تر است باشگاه خبرنگاران جوانیک نمونه ناب از شعر عاشقانه با رعایت اخلاق اسلامی  فردا نیوز اما در نهایت منتقدان بر استفاده از اصطلاح «غزل پست‌مدرن» توافق داشتند و در سال‌های پس از آن، نام‌های دیگر به فراموشی سپرده شدند یا کارکردی متفاوت پیدا کردند.فراز و فرودهای غزل پست‌مدرن  نشریهٔ فرهنگ امروز

یکی از مسائلی که ذهن منتقدان را در این سال‌ها به خود مشغول کرده است، متناقض‌نما بودن ترکیب «غزل پست‌مدرن»، به خاطر محدودیت‌ها و نظم موجود در قالب‌های کلاسیک فارسی و قواعد حاکم بر عروض و قافیه است که با نظم‌گریزی و هنجارشکنی هنر پست‌مدرن ظاهراً در تضاد است.گفتگوی اختصاصی با علی بابا چاهی  مجلهٔ آدم‌برفی‌هاگفتگو با مهدی موسوی  روزنامه ۸ صبحشناسه‌های غزل پست مدرن  پایگاه ادبی متن نوزمینه‌های فلسفی غزل پست‌مدرن  پایگاه خبری شاعر
شاعران غزل پست‌مدرن، به این سؤال، پاسخ‌های متفاوتی داده‌اند:

عده‌ای اعتقاد دارند، زندگی انسان امروز، سرشار از موقعیت‌ها و وضعیت‌های پارادوکسیکال است و این جریان شعری، تنها بازنمودی از جهان پیرامون است. آن‌ها غزل پست‌مدرن را نمادی از انسانی درگیر با مظاهر مدرنیته می‌دانند که با کت‌وشلوار برای خرید کله‌پاچه می‌رود یا در آپارتمان ۴۰ متری‌اش پیتزای قرمه‌سبزی می‌خورد.غزل پست مدرن وضعیت زندگی امروز ماست با تمام تضادهایش وب‌سایت شهرگان این گروه با استناد به جمله‌ای از ژاک دریدا که می‌گوید «ساختارشکنی، بدون پذیرش یک ساختار، اساساً بی‌معناست»، اتفاقاً بستری مدرن و قاعده‌مند را برای شورش علیه آن و خلق شعر پست‌مدرن ضروری می‌دانندتأملی در باب قالب، ژانر، ساختار، خرس گریزلی، ژاک دریدا، هووی هفت قلم آرایش کرده و غیره  وب‌سایت سایه‌هاپسانوگرا  پایگاه خبری شاعر و اعتقاد دارند جریان «غزل پست‌مدرن»، می‌تواند بهترین قالب برای بازتاب دغدغه‌های هنرمندانی باشد که کشور آن‌ها در حال تجربهٔ مدرنیتهٔ وارداتی است و این جریان، بازتاب تعارض فرم و محتوا در جهان پیرامون است.آیا غزل پست مدرن ترکیبی پارادوکسیکال است؟  وب‌سایت سایه‌هاخزه، گوش‌ماهی و تشتک رادیو زمانه

در مقابل، عده‌ای دیگر از شاعران این جریان اعتقاد دارند که در تفکر نسبی‌گرای پست‌مدرن‌ها، چیزی به نام تناقض یا تضاد وجود ندارد، زیرا نه تنها نگرش به جهان از حالت دو دویی، به وضعیتی طیفی بدل می‌شود و کلماتی مثل زیبا، زشت، گرم، سرد، منظم، نامنظم و… معنای سنتی خود را از دست می‌دهند، بلکه هر مقایسه و قضاوتی در جهان پست‌مدرن بی‌معنا خواهد بود.زمینه‌های فلسفی غزل پست‌مدرن  خبرگزاری شاعر در این جهان، نه تنها غزلِ چارچوب‌محور می‌تواند حامل اندیشهٔ پست‌مدرن باشد، بلکه هر صفت یا ویژگی یا امری از معنایی قطعی طفره می‌رود. با این دیدگاه، متناقض دانستن غزل پست‌مدرن، حاصل یک نقد مدرنیستی است و حاکی از عدم درک سوژه و ابزار شناسایی آن.گزارشی از مناظره درباره غزل پست مدرن  روزنامه جام جمنگاهی گذرا به نظریه نسبی‌گرایی در گفتگو با یدالله موقن  وب‌سایت ماه مگآیا غزل پست مدرن ترکیبی پارادوکسیکال است؟  وب‌سایت سایه‌ها البته تعدادی از اندیشمندان پست‌مدرن نظیر ایهاب حسن، در نظرات متأخر خود، نسبی‌گرایی مطلق را رد کرده و پاره‌ای تقابل‌ها را به صورت لغزنده و مملو از استثنا قبول کرده‌اند.دشوارنویسی بن‌بست است  روزنامه شرق

در ترکیب «غزل پست‌مدرن»، واژهٔ «غزل» به‌عنوان مجاز جزء از کلِ تمام قالب‌های کلاسیک و مقید به رعایت وزن و قافیه قرار گرفته است؛شناسه‌های غزل پست مدرن  پایگاه ادبی متن نوتأملی در باب قالب، ژانر، ساختار، خرس گریزلی، ژاک دریدا، هووی هفت قلم آرایش کرده و غیره  وب‌سایت سایه‌ها پس با این تعریف، «غزل پست مدرن» می‌تواند در قوالبی جز غزل، نظیر مثنوی، چهارپاره، مسمط و… نیز سروده شود.شاعرانگی مهم‌تر از قالب شعر است  مؤسسه تبیان در سال‌های اخیر، گرایش به قالب‌های ترکیبی و ابداعی در بین شاعران این جریان، بیشتر به چشم می‌خورد.پست‌مدرن‌هایی که «پست‌مدرن» نیستند  خبرگزاری تسنیمغزل پست مدرن و بازگشت فکری به دهۀ سی  مجلهٔ ادبی پیاده‌رو

همچنین از دیدگاه نشانه‌شناختی، غزل، ‭ ‬قالبی‭ ‬محدود و قاعده‌مند‭ ‬از‭ ‬نظر‭ ‬تعداد‭ ‬ابیات، ‭ ‬مضمون، ‭ ‬وزن، ‭ ‬قافیه، ‭ ‬ردیف‭ ‬و… است. این ویژگی‌ها می‌تواند غزل را به نمادی از‭ ‬فرایند‭ ‬یکسان‌سازی‭ ‬جهان‭ ‬مدرن بدل کند؛ ‭ ‬جایی‭ ‬که‭ ‬زنگ‭ ‬کارخانه‌ها، رسانه‌های جمعی، صنعت مُد و… در حال تهی کردن انسان‌ها از هویت‌های فردی خود هستند. انسان مدرنی که تنها در تأیید جامعه و دیگران معنا پیدا می‌کند، همان‌گونه که شاعر غزل کلاسیک هر چه بیشتر به قاعده‌ها تن بدهد، غزلی موفق‌تر شکل گرفته است.تبارشناسی غزل پست‌مدرن مجلهٔ تخصصی میم

قالب «غزل»، در دههٔ هفتاد، رایج‌ترین قالب شعری در بین شاعران غزل پست‌مدرن بودشعر نو در سایۀ «غزل متفاوت»  روزنامه ایرانبعضی از سروده‌ها عمداً گل‌آلود می‌شوند تا عمیق جلوه کنند  خبرگزاری تسنیم اما با آغاز دههٔ هشتاد، قالب چهارپاره بسیار محبوب شد و مورد استقبال قرار گرفت.تاخت چهارنعل با چهارپاره  پایگاه نقد شعر در دههٔ نود، نمی‌توان قالب خاصی را به‌عنوان رایج‌ترین قالب «غزل پست‌مدرن» نام برد، اما می‌توان به گسترش به‌کارگیری قالب‌های جدید، در آثار شاعران جوان اشاره کرد.

 تکنیک‌های رایج 
به نظر می‌آید که رواج شعر زبانگرا در ایران در دههٔ هفتاد شمسی، تأثیر بسیاری بر شکل‌گیری غزل پست مدرن داشته است.«شعر، دفتر خاطرات من نیست» وب‌سایت شهرگانعرفانیان، لاله، بررسی محتوایی جریان فرانوگرایی (غزل پست‌مدرن) در شعر معاصر ایران از دهۀ ۷۰ تا امروز  کنفرانس بین‌المللی ادبیات و زبان‌شناسیغزل پست‌مدرن چیست؟  وب‌سایت شعرساز تکنیک‌های مختلفی برای اشعار این جریان در دوره‌های مختلف نام برده شده است که از مطرح‌ترین آن‌ها می‌توان چندصدایی، نگاه غیرخطی به زمان، فرم‌های پیچیده، ترفندهای زبانی،اکبری، منوچهر، بررسی زبان و بازی‌های زبانی در غزل پست‌مدرن ایران  پژوهشنامه نقد ادبی و بلاغت طنز و آیرونی،طنز و تلخی در ادبیات مدرن و پست‌مدرن در تقابل هستند  خبرگزاری مهرغزل پست‌مدرن، نشریه‌ای طناز  رادیو زمانه گروتسک،داوودی مقدم، فریده، گروتسک در غزل پست‌مدرن  فصلنامهٔ پژوهش‌های ادبی فاصله‌گذاری بین راوی و مؤلف و… را نام برد.

بسیاری از شاعران غزل پست‌مدرن در مقالات و مصاحبه‌های خود تأکید کرده‌اند که ویژگی‌های تکنیکی مرسوم در غزل پست‌مدرن، تنها نتیجهٔ تعامل با محتوای پست‌مدرن اثر بوده است و استفاده از این تکنیک‌ها، شعری با اندیشهٔ سنتی را پست‌مدرن نمی‌کند.کلّ غزل پست مدرن شش دانگ به نام شما!  وب‌سایت مهدی موسویتنها داعیه‌دار غزل پست‌مدرن نیستم  وب‌سایت مهدی موسوی همان‌گونه که ممکن است شعری دارای این تکنیک‌ها نباشد، اما به علت دارا بودن قالب کلاسیک و اندیشهٔ پست‌مدرن، «غزل پست‌مدرن» تلقی شود.صبوری خراسانی، محمدرضا، بررسی مولفه‌های پست‌مدرن در یکصد غزل از مولانا  پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشتهٔ زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند تفاوت‌های بسیار میان تکنیک‌های رایج در شعر دههٔ هشتاد و نود (با وجود وحدت محتوایی)، می‌تواند این نظریه را تأیید کند.غزل پست مدرن چیست؟ – بخش دوم و پایانی  روزنامهٔ هشت صبح

 ترفندهای زبانی 
«لودویگ ویتگنشتاین» عبارت فلسفی «بازی زبانی» را برای رد کردن مفهوم «ذات زبان» و «شباهت تصویر ذهنی» و برای ترسیم تعریفی جدید از زبان به کار می‌برد. از دیدگاه او هر بازی زبانی با شکلی از زندگی تطبیق داشته و درک آن، مستلزم شرکت در آن شکلی از زندگی است که بازی زبانی موردنظر در بستر آن اتفاق می‌افتد. مشخص است که اگر شاعری زبان را ابزار نداند و به دخالت کاربر زبان در شکل‌گیری زبان اعتقاد داشته باشد، نوع نگاه و عملکرد او متفاوت خواهد بود.

ترفندهای زبانی مجموعه‌ای از دستکاری‌های در زبان معیار است که یک شاعر یا نویسنده برای خلق موقعیت‌های جدید عاطفی یا معنایی از آن استفاده می‌کند.شناسه‌های غزل پست‌مدرن  پایگاه ادبی متن نو خروج از زبان معیار ممکن است در سه بخش واج، کلمه و جمله رخ دهد که در هر کدام از این سه بخش، با روش‌ها و تکنیک‌های مختلفی از ترفندهای زبانی روبرو می‌شویم.کافی، غلامرضا، بررسی نوآوری‌ها و شگردهای زبانی رایج، در غزل شاعران جوان دهۀ هشتاد  فصلنامهٔ علمی‌پژوهشی کاوشنامهترفندهای زبانی در غزل پست‌مدرن، فاطمه اختصاری  وب‌سایت سایه‌ها معروف‌ترین شکل از ترفندهای زبانی، ساختن مصادر جعلی از اسامی است.صفایی سنگری، علی، بررسی کارکردهای گفتمانی وجه فعل در غزل پست‌مدرن  فصل‌نامهٔ زبان فارسی و گویش‌های ایرانی این شیوه را حتی شاعران کلاسیکی نظیر طرزی افشار، فوقی یزدی، ایرج میرزا و… تحت لوای «صنعت تزریق» برای مطایبه یا متفاوت‌نویسی در اشعارشان استفاده می‌کردندمدرسی، فاطمه، محمد طرزی افشار و ویژگی‌های زبانی او  دوفصل‌نامهٔ علمی پژوهشی زبان‌شناختجعلیات ایرج میرزا  وب‌سایت عصر نو که با آنچه امروز در غزل پست‌مدرن جریان دارد، کاملاً متفاوت است.اکبری، منوچهر، بررسی زبان و بازی‌های زبانی در غزل پست‌مدرن ایران  پژوهشنامهٔ نقد ادبی و بلاغت

برخی از منتقدان، ریشهٔ «ترفندهای زبانی» را در «زبان‌پریشیِ» اشعار براهنی و باباچاهی جستجو می‌کنند،ابراهیمی، قربانعلی، واکاوی ریشه‌ها و جلوه‌های زبان پریشی در شعر دهه هفتاد  فصلنامه پژوهش‌های نقد ادبی و سبک‌شناسی اما برخی آن را تحت تأثیر نظریهٔ ویتگنشتاین و راهکاری برای مقاومت و به هم زدن مناسبات قدرت می‌دانند که از طریق زبان اعمال می‌شود.شهبازی، رامتین، سازوکار «بازی زبانی» ویتگنشتاین به‌مثابۀ نقد اجتماعی قدرت در نمایش آیینی – سنتی سیاه‌بازی  نشریهٔ جستارهای زبانی بنیان‌گذاران این جریان از ترفندهای زبانی به عنوان نتیجهٔ بازآفرینی واقعیت‌های موجود و ملموس که هنوز فرصت حضور در کلمات و نحو موجود را نیافته‌اند، یاد می‌کنند و آن را حرکتی در سطح برای شکستن ساختارها نمی‌دانند.شناسه‌های غزل پست‌مدرن  پایگاه ادبی متن نوهاشمی، سید محمد، شیوه‌ها و کارکردهای هنری حذف عناصر کلام در غزل‌های پست مدرن  فصلنامهٔ ادبیات پارسی معاصر

 آیرونی و گروتسک 
آیرونی اصطلاحی است که در زبان فارسی از معادل‌سازی با صنایع ادبی ادبیات فارسی طفره رفته است. بسیاری آن را طنز، طعنه، کنایه، تجاهل‌العارف و… ترجمه کرده‌اند و گویا همهٔ این‌ها هست و هیچ‌کدام نیست. در این شکی نیست که آیرونی با مفاهیمی نظیر دورویی، ریا و کنایه در ارتباط نزدیک است و منتقدان مختلف از آن با عناوینی نظیر نعل وارونه، وارونه‌سازی، طنز، کنایه، تسخر و ریشخند خشک یاد کرده‌اند. اگرچه آیرونی در ادبیات مدرن نیز به چشم می‌خورد، اما در شعر و داستان پست‌مدرن به‌طور گسترده برای بازتاب نگاه شوخ‌طبعانه و کنایه‌آمیز پست‌مدرن‌ها به جهان، از این تکنیک استفاده شده است.Hutcheon, Linda. A Poetics of Postmodernism: History, Theory, Fiction. NY: Routledge, 2004.

همین مشکل برای معادل سازی واژهٔ گروتسک نیز وجود دارد. بعضی از منتقدان آن را طنز تلخ و بعضی دیگر محل تلاقی دو ژانر وحشت و طنز می‌دانند.تلفیق احساسات ناهمگون و متضاد (گروتسک) در طنز و مطایبه  نشریهٔ فنون ادبی این ویژگی‌های کاریکاتوری و نابهنجاری‌های معنایی نیز در بسیاری از غزل‌های پست‌مدرن دیده می‌شود که حاصل بازیگوشی خاص شاعران پست‌مدرن در ابداع و همچنین نگاه و جهان‌بینی فیلسوفان پست‌مدرن است.داوودی مقدم، فریده، گروتسک در غزل پست‌مدرن  فصلنامهٔ پژوهش‌های ادبی

استفادهٔ بسیار از این دو تکنیک باعث شده که منتقدینی نظیر ابراهیم نبوی بعضی از آثار غزل پست‌مدرن را تحت عنوان طنز و با ملاک‌های این ژانر ادبی بررسی کنند.نبوی، ابراهیم، نشریهٔ حلزون، شماره ۲۹۹، دلقک‌بازی جلوی جوخهٔ اعدامطنز، جنگ، اپوزیسیون، ترک اصلاح‌طلبی و عاقبت رژیم اسلامی در گفتگو با «سیّد»ابراهیم نبوی  کیهان لندن هرچند نگاه شوخ‌طبع و استهزاگر ادبیات پست‌مدرن، بیش از آنکه حاصل تعلق خاطرش به طنز باشد، نتیجهٔ نگاه فلسفی آن در نقد مدرنیسم و مدرنیته است.ادبیات پست‌مدرن چیست؟  روزنامهٔ ماندگارطنز و تلخی در ادبیات مدرن و پست‌مدرن در تقابل هستند  خبرگزاری مهر درواقع «به ریشخند گرفتن جهان» و «بازی» دو روش برخورد فلسفی انسان معاصر در مواجهه با شکست فراروایت‌هایی نظیر علم، عقل، مذهب و کمونیسم است.فاطمه اختصاری: «هرگونه باور و افق رهایی‌بخش از دست رفته»  رادیو زمانهموسوی، مهدی، چیزی جز ادبیات نداشته و ندارم! گاهنامهٔ تخصصی میم

 بینامتنیت 
ژولیا کریستوا در توضیح نظریهٔ بینامتنیت، شکل‌گیری هر متنی را برپایهٔ متن‌های پیش از خود می‌داند و هیچ متنی را مستقل تلقی نمی‌کند. رولان بارت این نظریه را گسترش داده و با «بینامتنیت خوانشی» تلاش می‌کند برای رمزگشایی به سراغ متن‌های مادر و پیشین برود. در همین مسیر است که بارت اصالت و جایگاه مؤلف را مورد شک قرار داده و به نظریاتی مثل مرگ مؤلف می‌رسد که در ادبیات و نقد پست‌مدرن، جایگاه ویژه‌ای دارد.

در مجموعه‌های غزل پست‌مدرن بارها به ارجاع به متون پیش از خود برمی‌خوریم.چشم‌آور، حمید، هوا را از او بگیر، شعر را نه! گاهنامهٔ تخصصی میم این ارجاعات بیرون‌متنی بسیار فراتر از صنایع ادبی کلاسیک نظیر اقتباس و تضمین بوده و درواقع متنی را وارد جهان متنی دیگر می‌کند.مقبلی، مهناز، تبیین رابطه ی بینامتنیت با دیگر فنون بلاغی همایش ملی بینامتنیت (التناص) بینامتنیت در این آثار صرفاً به معنی تأثیر و تأثر اشعار از یکدیگر نبوده و با تکنیک‌های رایج دیگر این جریان مثل زمان‌پریشی، پارانویا و… پیوندی ناگسستنی دارد.زمانی، فاطمه، تحلیل پیوند بینامتنیت با روایت پسامدرنی رمان سوگ مغان  فصلنامهٔ متن‌پژوهی ادبیچشم‌آور، حمید، هوا را از او بگیر، شعر را نه! گاهنامهٔ تخصصی میم

 خروج از قواعد غزل سنتی 
شاعران غزل پست‌مدرن در بسیاری موارد از اصول اولیهٔ غزل کلاسیک پیروی نمی‌کنند و این اتفاق را حاصل تعامل فرم و محتوا می‌دانند نه صرفاً یک ساختارشکنی یا عصیان علیه قالب‌های کلاسیک.شناسه‌های غزل پست‌مدرن  پایگاه ادبی متن نوپست‌مدرنیسم در ادبیات و غزل فارسی  کتاب ماه ادبیات این قاعده‌شکنی‌ها در وزن، قافیه، قالب، شکل نوشتاری و… می‌تواند رخ دهد.کافی، غلامرضا، بررسی نوآوری‌ها و شگردهای زبانی رایج، در غزل شاعران جوان دهۀ هشتاد  فصلنامهٔ علمی‌پژوهشی کاوشنامه بعضی از این اشعار، حتی به شکل سنتی غزل نوشته نشده‌اند و شاهد اثری هستیم که در ظاهر ممکن است شبیه یک کار سپید یا نیمایی باشد.قربانپور، سمیه، گردهمایی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران گردهمایی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران

اپیزودیک کردن قالب، ناتمام ماندن مصرع‌ها، خروج از وزن و قافیه و مسائلی از این دست، اگرچه برای اولین بار در غزل پست‌مدرن اتفاق نیفتاده است،کاظم‌زاده، رقیه، فرم در غزل نو، با تکیه بر اشعار غزل‌سرایان معاصر  نشریهٔ نامهٔ پارسی اما این جریان با صورت‌بندی این قاعده‌شکنی‌ها و محدود کردن آن به داشتن دلیلی در محتوا و متن اثر، توانست آن را به نام خود ثبت کند،خوارزمی، حمیدرضا، خودکشی سنت در کتاب «فرشته‌ها خودکشی کردند» همایش گردهمایی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایرانکافی، غلامرضا، بررسی نوآوری‌ها و شگردهای زبانی رایج، در غزل شاعران جوان دهۀ هشتاد  فصلنامة علمی‌پژوهشی کاوشنامه هرچند کثرت استفاده از این تکنیک در بین شاعران غزل پست‌مدرن نیز در منسوب کردن «قاعده‌شکنی» به این جریان، بی‌تأثیر نبود.جعفری، سمانه، نقدی بر غزل پست‌مدرن  فصلنامهٔ علمی، تخصصی مطالعات زبان و ادبیات غناییموسوی، مهدی، تبارشناسی غزل پست‌مدرن  وب‌سایت مهدی موسوی

 معناگریزی 
نظریات براهنی در دههٔ هفتاد مبنی بر حذف اولویت معنایی از شعر، برای شناخت صحیح و عمیق از زبان شعر، بر غزل پست‌مدرن و مقولهٔ زبان و معنا در آن، تأثیر بسزایی گذاشت و به یکی از اصلی‌ترین راهبردهای شعری آن‌ها بدل شد.ترانه‌های کثیف برای مردم خاکستری  وب‌سایت تریبون
این آثار با تأکید بر «چطور گفتن» به جای «چه گفتن»، محوریت خود را از معنا به سمت زبان می‌برند که به شراکت بیشتر مخاطب در ایجاد لایه‌های معنایی و تأویل‌پذیری اثر می‌انجامد. آثاری از این دست، در واقع دارای تکثر معنایی می‌شوند، نه بی‌معنایی.دغدغه شعر پست مدرن «چه گفتن» نیست، «چطور گفتن» است  رادیو فردا

مفهوم معناگریزی در غزل پست‌مدرن، توسط برخی از منتقدان و شاعران به بی‌معنایی تعبیر شده است.«معناگریزی» و «مفهوم‌ستیزی» آفت شعر امروزی است  فارس‌نیوز
درحالی‌که این دو اصطلاح کاملاً با یکدیگر متفاوت هستند و بسیاری از اشعار معناگریز دارای لایه‌های محتوایی فراوان هستند.غزل پست‌مدرن از وقتی به ادب گذشته بی‌توجه شد، به هذیان‌گویی افتاد خبرگزاری ایسنا درواقع معناگریزی تأخیر و تکثر معنا است نه از بین رفتن آنمعناگریزی و معناستیزی  قدس آنلاینتوهم تئوری‌پردازی در شعر معاصر ایران  وب‌سایت شهرستان ادب و از اشعار مولاناسماع، موسیقی و معنی‌گریزی در غزل مولوی  پژوهش‌نامهٔ عرفان تا بیدلشعر معنا گریز است هنر آنلاین تا غزل پست‌مدرنبررسی اشکال «معنی» در شعر معاصر ایران  نشریهٔ زیبایی‌شناسی ادبی در آثار شاعران فارسی دیده می‌شود.

 ارتباط عمودی و یکپارچگی 
در غزل کلاسیک، معمولاً ابیات شعر، دارای استقلال معنایی و تصویری بوده و اثر دارای ساختار عمودی نبود، از این رو غزل با حذف و اضافه کردن و جابجایی ابیات، لطمهٔ چندان زیادی نمی‌دید.دوردست‌های نزدیک غزل امروز  هنر نیوز در دورهٔ معاصر تلاش‌های زیادی صورت گرفت تا با استفاده از روایت‌های داستانی، به غزل نیز ساختاری یکپارچه داده شود؛ همان‌گونه که از قرن‌ها قبل، در قالب‌هایی مانند مثنوی و قطعه، این ارتباط عمودی را به علت ساختار روایی سراغ داشته‌ایم.محمودی، علی‌محمد، بررسی تحول «ساختار» و «شکل» غزل از انقلاب مشروطه تا پس از انقلاب اسلامی  نشریهٔ فنون ادبی

در دههٔ هفتاد، در ادامهٔ همان تلاش‌ها، غزل‌های داستانی و سینمایی رونق گرفتند که هم در آثار شاعران نئوکلاسیک مانند سیمین بهبهانی و هم در آثار شاعران پست‌مدرن مانند محمدعلی پورشیخعلی نمونه‌های بسیاری دیده می‌شود.محمدی فشارکی، محسن، شیوه‌های روایت سینمایی در غزل امروز  نشریهٔ فنون ادبی دیالوگ‌نویسی، شخصیت‌پردازی، پیرنگ داستانی و… از عناصر مشترک در میان این اشعار است.جستاری در غزل امروز  مجلهٔ شعرعشق در غزل دور و دست نیافتنی نیست  رادیو گفتگو
اما غزل پست‌مدرن حتی بدون روایت داستانی هم نگاهی یکپارچه به قوالب کلاسیک ازجمله غزل دارد. درواقع به جای داستانی منظوم با یک کلیت پیوسته روبرو هستیم که دارای اجزایی نامشخص و دارای ارزش یکسان است؛ برخلاف غزل کلاسیک که با کلیتی ناپیوسته روبرو بودیم که دارای عناصری با نظام ارزشگذاری متفاوت نظیر شاه‌بیت، حسن مطلع و… بود.شناسه‌های غزل پست‌مدرن  پایگاه ادبی متن نو

 نقیضه‌سرایی 
نقیضه یکی از ژانرهای ادبی بوده که از دیرباز در شعر و ادبیات وجود داشته و آثار بسیاری با استفاده از آن خلق شده‌اند. این تقلید طنزگونه، در ادبیات پست‌مدرن، تکنیکی رایج است که ریشه‌های آن به نگاه شوخ‌طبعانهٔ پست‌مدرن‌ها به جهان و نقد ساختارشکنانهٔ متون برمی‌گردد.حمله به میلیشیای ادبی روزنامهٔ جام جم نقیضه نه تنها همان روند بازگشت به گذشتهٔ ادبیات پست‌مدرن را دنبال می‌کند بلکه نشان‌دهندهٔ نگاه شوخ‌طبعانه و نقادانهٔ پست‌مدرنیسم در این بازگشت است که در آن هر گفتمانی مانند حماسه، تراژدی، متون غنایی و فلسفی می‌تواند و باید خودش هدف و موضوع بازنمایی و تقلید شود.بررسی پارودی در نظریه‌های مدرن و پست‌مدرن  مجلهٔ اثرطاهری، قدرت‌الله، پست مدرنیسم و شعر معاصر ایران  مجلهٔ پژوهش‌های ادبی

شعر «اسب سیاه اهلی» محمد حسینی مقدم از نمونه‌های نقیضه در غزل پست‌مدرن است که نقیضه‌ای بر شعر «اسب سفید وحشی» منوچهر آتشی است. او با تقلید تکنیک‌ها و شیوه‌های زبانی شعر اصلی به نقد اندیشه‌های سمبولیستی و سیاسی آن می‌پردازد.داوودی مقدم، فریده، گروتسک در غزل پست‌مدرن  فصلنامهٔ پژوهش‌های ادبی نگاه هجوآلود و نقادانهٔ غزل پست‌مدرن در این نقیضه‌ها متفاوت از طنزی است که در دیگر جریان‌های ادبی نظیر فرانو دیده می‌شود.شعبان‌زاده، سونا، بررسی و مقایسه طنز فرانو و غزل پست مدرن با رویکرد به آثار اکبر اکسیر،رضا براهنی و سید مهدی موسوی پایان‌نامهٔ کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور

 دایرهٔ وسیع واژگانی 
بعد از دورهٔ مشروطه، بسیاری از واژه‌ها که غیرشعری شمرده می‌شدند، وارد ادبیات شدند. در شعر نئوکلاسیک و غزل فرم نیز نوآوری‌های زیادی در حوزهٔ تازگی زبان انجام گرفت، اما هنوز زبان شعری با زبان روزگار معاصر فاصلهٔ زیادی داشت. بسیاری از واژه‌هایی که در روز بارها در تلویزیون، روزنامه‌ها، داستان‌ها، مجلات و… مطرح می‌شد، جایی در غزل نداشتند. به همین دلیل غزل در توصیف و بیان بسیاری از موقعیت‌های انسان معاصر ناتوان بود و مخاطب نمی‌توانست با آن همذات‌پنداری کند.شناسه‌های غزل پست‌مدرن  پایگاه ادبی متن نوجستاری در غزل امروز  مجلهٔ شعر

در غزل پست‌مدرن تمام خط قرمزهای فرضی برای ورود واژگان از بین رفت و به یک‌باره شاهد تحولی عظیم در دایرهٔ واژگانی ادبی بودیم که از دل آن، لحن‌های متفاوت وارد غزل شدند. مطمئناً نیاز محتوایی، اصلی‌ترین علت این تحول بود. غزل پست‌مدرن چگونه می‌توانست به نقد مدرنیزاسیون وارداتی بپردازد، درحالی‌که نام بردن از مظاهر جامعهٔ صنعتی در غزل ممنوع بود؟!غزل معاصر برخلاف نظر شاملو جوابگوی نیاز امروز هست  خبرگزاری ایبناکافی، غلامرضا، بررسی نوآوری‌ها و شگردهای زبانی رایج، در غزل شاعران جوان دهۀ هشتاد  فصلنامهٔ علمی‌پژوهشی کاوشنامه

به‌کارگیری کلمات غیرفارسی، اصطلاحات رایج بین نسل جوان، کلماتی که از لحاظ فرهنگی تابو محسوب می‌شوند، اسامی خاص هنرمندان، فیلسوفان و حتی شهرها و کشورها، دوری از کلمات آرکائیک و متکلف و در نهایت نزدیک کردن زبان شعر به زبان گفتار، زبان غزل پست‌مدرن را نسبت به دیگر جنبش‌های ادبی در شعر کلاسیک متمایز می‌کند.خوارزمی، حمیدرضا، خودکشی سنت در کتاب «فرشته‌ها خودکشی کردند» همایش گردهمایی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایراندلبری، حسن، مقدمه‌ای بر غزل پست‌مدرن و نقدی اجمالی بر غزل «فقط همین یک‌بار»  وب‌سایت شعر نابدلبری، حسن، از اعتدال نوکلاسیک تا تکانه‌های پست مدرن در غزل امروز ایران همایش گردهمایی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران

 چندصدایی 
چندصدایی، اصطلاحی بود که از موسیقی به ادبیات راه یافت. باختین با اشاره به آثار داستایوفسکی بیان کرد که در آثار چندصدایی، صداهای مختلف شنیده می‌شوند، بدون آنکه به یک راوی مشخص محدود شوند یا تحت سیطرهٔ مؤلف قرار بگیرند.پیرامونِ مفهومِ پلی‌فونی یا چند صدایی در ادبیات  وب‌سایت سایه‌ها در واقع هر صدای موجود، راوی منحصر به فرد، ارزش‌های منحصر به فرد و نقش روایی مخصوص به خود را در تمامی آن اثر ادبی دارد.پست مدرن؛ غزلی که به جای خدمت مسیر خیانت را طی می‌کند  خبرگزاری دانشجو این تکنیک، راهکاری بود برای کاستن از استبداد مؤلف و اجازه دادن به اندیشه‌ها و ایدئولوژی‌های مختلف و شخصیت‌های سانسورشده برای ابراز وجود در جهانی چندصدایی و جابجایی نهاد قضاوت‌گر از مؤلف به مخاطب اثر ادبی.شناسه‌های غزل پست‌مدرن  پایگاه ادبی متن نو

در غزل پست‌مدرن، این رهایی از استبداد مؤلف، به صداهایی همچون زنان،زن، مرد، فرشته‌ها خودکشی می‌کنند!  پایگاه ادبی متن نو اقلیت‌های جنسی،ترانه بعد از تو  وب‌سایت همجنس‌گرا اقلیت‌های قومی، رنگین‌پوستان، افراد حاشیه‌ای اجتماع و… فرصت داد تا بخشی از روایت را به عهده بگیرند و بستری ایجاد کرد تا متنی دموکراتیک و بدون هیچ پیش‌فرض ذهنی به مخاطب عرضه شود.شعر من در ستایش زنان نیست؛ نگاهی بی پرواست به زن و مشکلاتش وب‌سایت شهرگانرضوانیان، قدسیه، مناسبات بینامتنی شعر رمانتی‌سیسم سیاه و شعر پست‌مدرن  پژوهش‌نامهٔ مکتب‌های ادبی

برخی از منتقدان با توجه به حضور وزن و قافیه، اجرای چندصدایی را در غزل پست‌مدرن ممکن نمی‌دانندغزل پست‌مدرن؟!  وب‌سایت ایرانارشیسم اما شاعران این جریان، با استفاده از تکنیک‌های روان‌شناختی عروض، شکستن قالب، ترکیب قالب‌ها و اوزان مختلف، موقوف‌المعانی کردن ابیات یا شکستن سطرها، و مهم‌تر از این تکنیک‌ها با حضور صداهای خاموش و شخصیت‌های حذف شده از جامعه و هنر در آثارشان، ادعا می‌کنند به متنی چندصدایی دست پیدا کرده‌اند.غزل پست مدرن چیست؟ – بخش اول  نشریهٔ هشت صبحغزل پست‌مدرن چیست؟(بخشی از کتاب کرگدنیسم)  وب‌سایت شهر کتابفراز و فرودهای غزل پست‌مدرن  خبرگزاری ایسنا

 روایت غیرخطی و فرم‌های پیچیده 
شعر روایی از دیرباز در ادبیات فارسی وجود داشته است، اما برخورد غزل پست‌مدرن با این روایت متفاوت است. در این آثار ما با انواع روایات غیرخطی روبرو هستیم که دارای فرم‌های بیرونی پیچیده‌ای هستند.شاعری که غزل را بهار کرد و رفت  خبرگزاری ایبنا مجموعه‌ای از فلش‌بک‌ها و فلش‌فورواردها لابیرنت پیچیده‌ای می‌سازند که تحت تأثیر نگاه غیرخطی پست‌مدرن‌ها به مقولهٔ زمان است.ارجی، علی‌اصغر، درآمدی بر روایت‌های شاعرانه معاصر گردهمایی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی ایران

استفاده از خرده‌روایت‌ها و عناصری مانند موتیف‌ها و ارجاعات درون‌متنی به اثر کمک می‌کند که با وجود داشتن روایتی غیرخطی و پراکنده، انسجام خود را حفظ کند.ارجی، علی‌اصغر، رو به سوی پیشرفت  پایگاه نقد شعر حتی گاهی این فرم‌ها و ارجاعات، محدود به یک شعر نشده و شاهد آن بوده‌ایم که اشعار یک مجموعه با یکدیگر ارتباط برقرار کرده و روایتی بزرگ‌تر و فرمی پیچیده‌تر را ایجاد می‌کنند،محسن زاده، فاطمه، زن، مرد، فرشته‌ها خودکشی می‌کنند  پایگاه متن نو زیرا ایدهٔ نسبی بودن زمان و فرضیه‌هایی علمی که آن را تأیید می‌کرد، به شاعران پست‌مدرن اجازه داد که بدون توجیه‌های منطقی در طول زمان و خرده‌روایت‌ها حرکت کرده و آثاری با شکل روایی و فرم متفاوت خلق کنند.موسوی، مهدی، جستاری در غزل امروز  مجلهٔ شعر

 درون‌مایه و مفاهیم 
محتوای اشعار در غزل پست‌مدرن، بسیار گوناگون و گسترده بوده است. در ابتدای پیدایش جریان، جنبه‌های فلسفی و عاشقانه در آثار پررنگ‌تر بودند، اما به مرور، نگاه روان‌شناختی و جامعه‌شناختی به مسائل فرهنگی، اجتماعی و سیاسی نیز جایگاه خود را در این اشعار به دست آوردند.غزل پست‌مدرن به زندگی امروز اشراف دارد  خبرگزاری ایبنا" اُتوپیای غزل " تأملی بر "غزل پست مدرن" میثم ریاحی  وب‌سایت میثم ریاحیجشنواره‌های شعر، مداحان سکه‌پرست تربیت کرد  وب‌سایت خبرنگاری جرم نیست
یکی از ویژگی‌های اصلی این آثار، تأکید بر مرگ مؤلف و افزایش دایرهٔ هرمنوتیکی اثر برای برداشت‌های گوناگون است که باعث می‌شود شاعر از بیان دیدگاه و قضاوت خود در اثر دوری کند.شعر خوزستان شعر برجسته‌ای در کشور است  آبادان نیوزشناسه‌های غزل پست‌مدرن، مقاله‌ای از سید مهدی موسوی  وب‌سایت سایه‌ها
همچنین حضور صداهای سرکوب شده در جامعه (با تأکید بر خلق متنی چندصدایی)، باعث شده است زنان،روابط انسان‌ها و علت‌ها و معلول‌ها  رادیو زمانه اقلیت‌های جنسی، اقلیت‌های نژادی، اقلیت‌های مذهبی و… همواره در این آثار حضور پررنگ داشته باشند. البته این حضور، عاری از هر نوع سوگیری مثبت یا منفی می‌باشد.سروری، اعظم، نقد نگاه اروتیک به زن در غزل پست مدرن با رویکرد پسافمینیستی  پژوهش‌نامهٔ مکتب‌های ادبیداوودی مقدم، فریده، هویت زن در غزل مدرن و پست مدرن  پژوهش‌نامه ادب غنایی

نقد هنجارهای ادبی و اجتماعی،احکام طولانی زندان برای دو شاعر در ایران  دویچه وله فارسی بررسی روان‌شناختی و واکاوی عواطف و مسائل روحی قشرهای مختلف جامعهٔ امروز،مقاله‌ی تحلیلی آثار سیدمهدی موسوی از دیدگاه روانشناختی وب‌سایت شهرگان توصیف جوامع توتالیتر و به چالش کشیدن سیستم‌های خودکامه،صدای بمب‌گذاری ذهن می‌آید  رادیو فردا پرداختن به دغدغه‌های دگرباشان جنسی،تبارشناسی غزل پست‌مدرن-قسمت دوم  وب‌سایت مهدی موسوی مباحث فمینیستی،هویت زن در غزل مدرن و پست مدرن  پژوهش‌نامهٔ ادب غناییشعر من در ستایش زنان نیست؛ نگاهی بی پرواست به زن و مشکلاتش وب‌سایت شهرگان روایت‌های غافل‌گیرکنندهٔ داستانی با موضوعات و زاویه‌دیدهای بدیع،غزل نو در حصر شعر عاشقانه نیست  باشگاه خبرنگاران دانشجویی ایران بیان و تحلیل بیماری‌های روحی انسان مدرن نظیر اضطراب، افسردگی و بیزاری از زندگی،خراسانی، محبوبه، سبک‌شناسی غزل پست‌مدرن  فصلنامه پژوهش‌های نقد ادبی و سبک‌شناسی نگاه روانشناختی و فلسفی به مسائل اروتیک،غزل پست‌مدرن و ضعف اصالت بوطیقایی  وب‌سایت لیلا صادقی نگاه نقادانه و غیرتغزلی به عشق،نه پرنده بود، نه کوچولو  رادیو زمانه روایت سردرگمی‌ها و دغدغه‌های فلسفی انسان معاصر،محسن عاصی: «غزل پست‌مدرن، روایتگر سردرگمی‌های انسان است»  رادیو زمانه تحلیل آسیب‌های اجتماعی با نگاهی جامعه‌شناختی،داوودی مقدم، فریده، هویت زن در غزل مدرن و پست مدرن  پژوهشنامه ادب غنایی نقد روایت‌های کلان نظیر علم، عقل و مذهب،فاطمه اختصاری: «هرگونه باور و افق رهایی‌بخش از دست رفته»  رادیو زمانه به هجو گرفتن مظاهر مدرنیسم مثل مُد، مصرف‌گرایی و رسانه‌های جمعی،غزل پست مدرن چیست؟ – بخش دوم و پایانی  روزنامه هشت صبح به چالش کشیدن تابوها و اخلاقیاتغزل پست مدرن و بازگشت فکری به دهۀ سی  مجلهٔ ادبی پیاده‌رووریا قانع، مریوان، اخلاق در جهان پست‌مدرن  مجلهٔ ادبی بازتاب اندیشه مفاهیمی بوده که به کرّات در مجموعه‌های غزل پست‌مدرن به آن‌ها اشاره شده است؛ هرچند غزل پست‌مدرن هیچ محدودیتی را در زمینهٔ محتوایی برای شاعر ایجاد نمی‌کند و تنها وجه مشترک تمامی آثار، همان اندیشه و نگاه پست‌مدرن است.گفتگوی بهرنگ تاج‌بخش با سیدمهدی موسوی  وب‌سایت مهدی موسوی

 غزل پست‌مدرن در خارج از ایران 
بندانگشتی|جلد کتاب «در میان تارهای عنکبوت»
جریانِ سرودن اشعار پست‌مدرن در قوالب سنتی و موزون، محدود به ایران و زبان فارسی نبوده است. در بسیاری از کشورهای جهان، جریان‌هایی ادبی دیده می‌شوند که تقریباً معادل «غزل پست‌مدرن» در زبان فارسی هستند.غزل پست مدرن: این‌ور آب، اون‌ور آب  وب‌سایت سایه‌ها

در سال‌های اخیر، تعدادی از آثار غزل پست‌مدرن فارسی به زبان‌های دیگر ترجمه شده‌اند، که از مطرح‌ترین آن‌ها می‌توان به زنده نمی‌مانیم (مجموعه‌اشعار فاطمه اختصاری به زبان نروژی) و در میان تارهای عنکبوت (برگزیدهٔ غزل پست‌مدرن به زبان چکی) اشاره کرد.

همچنین در کشورهای افغانستان و تاجیکستان نیز جریان غزل پست‌مدرن فارسی شکل گرفته است که اگرچه در کلیت به غزل پست‌مدرن در ایران شباهت دارد، اما از لحاظ زبانی و تکنیکی، سنتی‌تر و محافظه‌کارانه‌تر است. این تفاوت‌ها ممکن است ریشه در تفاوت‌های گویش، فرهنگ، مذهب و حتی شکل حکومتی سه کشور داشته باشد.بحث مدرنیسم و پست‌مدرنیسم در شعر پارسی افغانستان  روزنامه ماندگار«خالده فروغ مهم‌ترین شاعر افغانستان»  دویچه وله دری شاعران غزل پست‌مدرن افغانستانی که در ایران زندگی می‌کنند یا ساکن هرات هستند، بیشترین شباهت‌های زبانی و تکنیکی را با اشعار بنیان‌گذاران این جریان دارند.نگاهی به مجموعه شعری (070) اثر روح الامین امینی  وب‌سایت آسمایی

عده‌ای از منتقدان، تأثیر سلطهٔ طالبان، جنگ و اشغال را در گرایش نسل جوان شاعران افغانستان به غزل پست‌مدرن، پررنگ و کلیدی ارزیابی می‌کنند.مهم‌ترین مولفه‌های شعر جوان افغان بررسی شدند  خبرگزاری ایبناشعر پساطالبانی  تارنمای خراسان زمین

 آثار مطرح به چاپ رسیده در دههٔ هفتاد و هشتاد 
+ نام کتاب  نویسنده (های) اثر  تاریخ انتشار  توضیحات  منابع فرشته‌ها خودکشی کردند مهدی موسوی  ۱۳۷۹  چاپ زیرزمینی، انتشار ای‌بوک در ۱۳۸۱ شهرت ادبی من، یک اتفاق بود ایران وایر متنی برای بینایی‌سنجی مخاطب علیرضا نسیمی  ۱۳۸۳  نقد «متنی برای بینایی‌سنجی مخاطب» در دفتر شعر جوان  خبرگزاری مهر صدای موجی زن هدی قریشی، مونا زنده‌دل  ۱۳۸۴  مجموعهٔ مشترک برزخ پست‌مدرن  مجله ویستا گریه روی شانهٔ تخم‌مرغ شاعران غزل پست‌مدرن  ۱۳۸۶  چاپ زیرزمینی کاریکاتورهایی از غزل  وب‌سایت آدم‌برفی‌ها این اسمش زندگی‌ست زهرا معتمدی  ۱۳۸۶  راه یافتگان به مرحلۀ داوری جایزه شعر زنان ایران معرفی شدند  خبرگزاری مهر خانه‌ای که وسط اتوبان است علی کریمی کلایه  ۱۳۸۷  انتشار نسخهٔ ای‌بوک خانه‌ای که وسط اتوبان است  وب‌سایت سایه‌ها عطسه‌های نحس اندیشه فولادوند  ۱۳۸۷  شعرخوانی مجموعه‌شعر «عطسه‌های نحس» اندیشه فولادوند در فرهنگسرای رسانه  خبر آنلاین از دوست داشتن در تمام جهان مجتبی صادقی  ۱۳۸۸  مهم‌ترین هدف، معرفی شاعران جوان به جامعۀ ادبی و حمایت از شاعران بااستعداد است.  وب‌سایت سازمان تبلیغات اسلامی چگونه زرافه را توی یخچال بگذاریم محمد حسینی مقدم  ۱۳۸۹  لغو مجوز و از نمایشگاه کتاب جمع‌آوری شد. نخستین مجموعه شعر حسینی‌مقدم به نمایشگاه رسید  خبرگزاری ایبنا بردن توله‌گرگ‌ها به مهدکودک الهام میزبان ۱۳۸۹  لغو مجوز و از نمایشگاه کتاب جمع‌آوری شد. «بردن توله‌گرگ‌ها به مهدکودک» منتشر شد  خبرگزاری ایبنا یک بحث فمینیستی قبل از پختن سیب‌زمینی‌ها فاطمه اختصاری  ۱۳۸۹  لغو مجوز و از نمایشگاه کتاب جمع‌آوری شد. فاطمه اختصاری؛ به جرم شعر  مؤسسه تواناحکومت ممنوعه‌ها  پایگاه خبری عصر نو پرنده کوچولو، نه پرنده بود! نه کوچولو! مهدی موسوی  ۱۳۸۹  لغو مجوز و از نمایشگاه کتاب جمع‌آوری شد. زورآزمایی قاضی مقیسه با دو شاعر ایرانی  ایران وایر«پرنده کوچولو نه پرنده بود نه کوچولو» منتشر شد  خبرگزاری کتاب ایران پنجمین روز سال، ساعت بیست رضا شالبافان  ۱۳۸۹  پنجمین روز سال، ساعت بیست  بانک اطلاعات کتاب ایران

 آثار مطرح به چاپ رسیده در دههٔ نود 
+ نام کتاب  نویسندهٔ (نویسندگان) اثر  تاریخ انتشار  توضیحات  منابع واپسین تانگو در مهتاب محمدرضا حاج رستم بگلو  ۱۳۹۱  چاپ زیرزمینی حکایت یک شاعر از فراز و فرودهای خروج از ایران  کیهان لندن آشغال‌های مهم وحید نجفی  ۱۳۹۱  آشغال‌های مهم  بانک اطلاعات کتاب ایران کنار جادهٔ فرعی فاطمه اختصاری  ۱۳۹۲  ممنوعیت تجدید چاپ گفتگو با فاطمه اختصاری؛ ممیزی، زندان، مهاجرت و زنانگی  تریبون زمانه با موش‌ها مهدی موسوی  ۱۳۹۲  ممنوعیت تجدید چاپ چه کسی به «با موش‌ها» مجوز داده است؟  مشرق نیوزآقای جنتی اشعار کتاب «با موش‌ها» را در جمع خانوادگی بخوانید!  وب‌سایت بنیانا خون به پا خواهد شد محسن عاصی  ۱۳۹۳  از «عریضه‌نویسی‌های خیابان خیام» تا «خون به پا خواهد شد»  خبرگزاری کتاب ایران عریضه‌نویسی‌های خیابان خیام وحید نجفی  ۱۳۹۳  کتاب شعر زنده‌یاد الهام اسلامی منتشر شد خبرگزاری مهر پوست‌اندازی علیرضا عاشوری  ۱۳۹۳  مجموعه‌اشعار «پوست‌اندازی» در لاهیجان نقد و بررسی شد  وب‌سایت لاهیگ انقراض پلنگ ایرانی با افزایش بی‌رویهٔ تعداد گوسفندان مهدی موسوی  ۱۳۹۳  ممنوعیت تجدید چاپ «انقراض پلنگ ایرانی با افزایش بی‌رویه گوسفندان» در یک هفته به چاپ سوم رسید  خبرگزاری کتاب ایران منتخبی از شعرهای شاد به همراه چند عکس یادگاری فاطمه اختصاری  ۱۳۹۴  از نمایشگاه کتاب جمع‌آوری شد تعطیلی ۲۹ غرفه و جمع‌آوری برخی کتاب‌ها از نمایشگاه کتاب  خبرگزاری هرانا قرار ملاقات پشت سعدیه محمدرضا شالبافان  ۱۳۹۴  فراز و فرودهای غزل پست‌مدرن خبرگزاری ایسنا مرا به جای یکی دیگر اشتباه بگیر بنیامین پورحسن  ۱۳۹۵  گفتگوی نگام با بنیامین پورحسن  پایگاه خبری نگام شلیک کن رفیق اندیشه فولادوند  ۱۳۹۵  شلیک به قلب خاطره  جامعه خبری تحلیلی الف زندگینامه مهرداد ششم رضا شالبافان ۱۳۹۵  بی‌سوادی در شعر امروز بیداد می‌کند  نشریهٔ بامداد جنوب بت بزرگ فاطمه اختصاری  ۱۳۹۶  چاپ خارج از کشور، زیرزمینی در ایران بت بزرگ، فاطمه اختصاری  وب‌سایت سایه‌ها دلقک‌بازی جلوی جوخهٔ اعدام مهدی موسوی  ۱۳۹۷  چاپ خارج از کشور، زیرزمینی در ایران دلقک‌بازی جلوی جوخه اعدام، مجموعه شعری از سید مهدی موسوی  وب‌سایت سایه‌ها کرگدنیسم بهمن انصاری  ۱۳۹۸   زندگی یه دوباندهٔ محضه امیر سنجری  ۱۳۹۸  مجموعه‌شعر « زندگی یه دوبانده ی محضه» رونمایی می‌شود وب‌سایت وزارت فرهنگ و ارشادمعرفی صداهای نو: امیر سنجری، شاعر و ترانه‌سرا  وب‌سایت سایه‌ها رقصیدن با چند جذامی چاق آرش سیفی  ۱۳۹۸  رقصیدن با چند جذامی چاق  نبض هنر به روش سامورایی مهدی موسوی  ۱۳۹۸  چاپ خارج از کشور، زیرزمینی در ایران پرنده کرد نگاهی به: مجموعه شعر «به روش سامورایی» از سید مهدی موسوی  وب‌سایت سایه‌ها

 نقدها 
جریان غزل پست‌مدرن از همان آغاز با مخالفت‌های گسترده‌ای روبرو بود که طیف‌های گوناگونی را شامل می‌شدند.

برخی از منتقدان، این اشعار را با معیارهای غزل سنتی، ناموفق و دارای آسیب‌های جدی ارزیابی می‌کردند.جعفری، سمانه، نقدی بر غزل پست‌مدرن  فصلنامهٔ علمی، تخصصی مطالعات زبان و ادبیات غنایی گروهی به نقد نام این جریان و متناقض‌نما بودن این عنوان می‌پرداختند.غزل پست مدرن چیست؟ – بخش اول  روزنامه ۸ صبحآیا غزل پست مدرن ترکیبی پارادوکسیکال است؟  وب‌سایت سایه‌ها عده‌ای نیز عنوان می‌کردند که جامعهٔ ایران، بدون تجربهٔ کامل مدرنیته، نمی‌تواند شعر پست‌مدرن داشته باشد.به خاطر یک مشت سوءتفاهم  وب‌سایت آوانگاردها همچنین در بسیاری از مخالفت‌ها به مسئله عریانی زبان و به‌کارگیری واژه‌هایی که در ادبیات کلاسیک کمتر به کار رفته، اشاره شده است.نوشتن همان و اتهام سیاه‌نمایی همان  روزنامه بهارشعر "پُست‌مدرن" یا "پَستِ مدرن"؟  نسیم آنلاینشاهین نجفی: عده‌ای هنوز تکلیفشان با هنر مشخص نیست  صدای آمریکا

از مهم‌ترین نقدهایی که غزل پست‌مدرن در دههٔ هفتاد و هشتاد شمسی با آن روبرو بود، می‌توان به رها کردن محتوای عاشقانه (و همچنین عارفانه) اشاره کرد که منتقدان سنتی آن را جزء لاینفک «قالب غزل» دانسته و هر نوع گذر از آن را، انحراف از ذات غزل می‌دانستند،سوءتفاهمی به نام پست‌مدرن  خبرگزاری ایکنامفتون امینی: شعر پست‌مدرن، زندگی انسان امروز را به تمسخر می‌گیرد خبرگزاری ایسنااز شعر تا غزل، سایه و شاملو پایگاه خبری و تحلیلی انصاف هرچند اکثر منتقدان به چنین محدودیتی اعتقاد ندارند و غزل را تنها یک قالب می‌دانند که می‌تواند هر محتوا و اندیشه‌ای را در بر بگیرد؛مردم میل به نو کردن غزل دارند روزنامهٔ قانونتا تو هستی و غزل هست، دلم تنها نیست مؤسسه تبیانغزل دهه ۹۰ عقب‌تر از غزل دهه ۷۰ است قدس آنلاین همان‌گونه که در تاریخ شعر فارسی، و به‌طور اخص در دورهٔ مشروطه، غزل‌های بسیاری داشته‌ایم که به موضوعات اجتماعی، سیاسی و فلسفی پرداخته‌اند و این مسئله در غزل پست‌مدرن، نمی‌تواند بدعت و انحراف محسوب شود.یوسفیان دارانی، سودابه، بررسی سبکی غزلیات اجتماعی عارف قزوینی و مقایسه با شاعران همدوره (لایۀ ایدئولوژی) فصلنامه تخصصی سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی

عده‌ای دیگر از منتقدان نظیر ضیا موحد نیز با اعلام این که پس از نیما، دورهٔ «غزل» به پایان رسیده است، بر حاشیه‌ای بودن این قالب تأکید می‌کردند.ضیاء موحد: حکم نمی‌دهم؛ غزل برای من تمام شده است خبرگزاری ایسنا آن‌ها اعتقاد داشتند با توجه به محدودیت‌های وزن، نمی‌توان در غزل حرف‌های مدرن زد و حتی مرگ این قالب را اعلام می‌کردند.ضیاء موحد : قالب شعری غزل مرده است مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی هرچند منتقدانی مثل محمدعلی بهمنی با رد کردن این نظر، عنوان می‌کنند که این انتقادات با ذات شعر، همخوانی نداشته و شکل و قالب شعر نباید بر آن تحمیل شود.فرزند زمانۀ خویش بودن مؤسسه تبیان وی همچنین معتقد است که اگر بزرگان شعر فارسی مانند حافظ در روزگار ما زندگی می‌کردند، احتمالاً «غزل پست‌مدرن» می‌سرودند.تجلیل از محمدعلی بهمنی در اجلاس شاعران روزنامهٔ دنیای اقتصاد

در سال‌های اخیر، بیشتر مخالفت‌ها به جنبهٔ ساختارشکنانهٔ محتوای این آثار و همچنین سویه‌های اجتماعی، سیاسی آن‌ها یا فعالیت‌های اجتماعی شاعران این جریان معطوف شده است. بیشتر این نقدها در وب‌سایت‌های رسانه‌های اصولگرا و نشریات آن‌ها منعکس شده و در برخی به نقد شخصیتی شاعران غزل پست‌مدرن یا اتهام‌زنی پرداخته است.سوء تفاهمی به نام غزل پست مدرن خبرگزاری تسنیمغزل پست‌مدرن چیست؟ مجله ویستاغزل پست مدرن دست‌پرورده عملکرد فرهنگی دولت دهه ۷۰ است  جام نیوزمهدی موسوی چه کسی است و چگونه به خواننده مرتد کمک می‌رساند؟ باشگاه خبرنگاران جوان

با وجود این مخالفت‌ها، در سال‌های اخیر بسیاری از شاعران مطرح جریان‌های دیگر، از غزل پست‌مدرن حمایت کرده‌اند و استقبال از آن در جامعه را امری مثبت ارزیابی کرده‌اندبهمنی: انکار غزل پست مدرن، انکار خود ماست خبرگزاری کتاب ایراننصرت‌الهی: غزل امروز می‌تواند مرزهای تکنیکی و مفهومی را درنوردد خبرگزاری کتاب ایرانغزل معاصر، برخلاف نظر شاملو جوابگوی نیاز امروز است خبرگزاری ایبنا و مقالات و پایان‌نامه‌های تحلیلی بسیاری نیز در زمینهٔ بررسی «غزل پست‌مدرن» نوشته شده است.خراسانی، محبوبه، سبک‌شناسی غزل پست‌مدرنپایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهیقلاوندی، زیبا، تحلیل کارکرد واژگان در غزل پست مدرن دهه ی هشتاد پایان‌نامه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سلمان فارسی کازرونکریمی، حسین، نقد ساختاری و محتوایی غزل پست مدرن  پایان‌نامه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید بهشتی تهران

 جستارهای وابسته 
 شعر پست‌مدرن
 ادبیات پست‌مدرن
 غزل
 مهدی موسوی
 فاطمه اختصاری

 منابع 

رده:ادبیات فارسی بر پایه ژانر
رده:جنبش‌های ادبی شعر نو فارسی
رده:سبک‌های شعر فارسی
رده:شعر ایران
رده:شعر فارسی بر پایه سبک
رده:گونه شعری
رده:گونه‌های ادبی
رده:ویکی‌سازی رباتیک