گویش دشتستانی

گویش دشتستانی، یکی از گویش‌های رایج در جنوب ایران است که مردم شهرستان دشتستان در استان بوشهر بدان گفتگو می‌کنند. گویش دشتستانی، یکی از گویش‌های فارسی جنوب ایران است که مردم شهرستان دشتستان در استان بوشهر بدان گفتگو می‌کنند.

دشتستانی مجموعه از گویش‌های زبان فارسی نو است که نزدیکی بسیاری به پهلوی/فارسی‌میانه دارد، و توسط زبان لری، ترکی، عربی، انگلیسی و زبان‌های دیگر اروپایی تأثیرات عبارتی و کلماتی قرار گرفته است و در خصوص وابستگی زبانی گلاتولوگ این گویش را زیر دسته فارسی نوین و میانه قرار داده است.Dashtestani-glottolog-family:Middle-Modern Persian

فارسنامه بر این باور است که مردم دشتستان به زبان لری گویش جنوبی (دشتستانی) صحبت می‌کنند و گویش دشتستانی در خود بعضی ترکیبات و واژه‌های فارسی را هم دارد. همچنین دبرخی پژوهشگران گویش دشتستانی را لری می‌دانندپی‌دی‌اف

در کتاب سیری در گویش دشتستان دو دیدگاه آمده است:
 یک دیدگاه باور دارد دشتستانی یکی از گویش‌های زبان لری است که البته با فارسی آمیخته است. این گویش جزو گویش‌های جنوبی لری همانند ممسنی دسته‌بندی می‌شود. و گویشوران این گویش، سخنان لرهای کهگیلویه و بویراحمد و لرهای خوزستان و فارس را تا حد زیادی می‌فهمند ولی این گویش با لری خرم‌آباد بسیار متفاوت است به‌طوری‌که قادر به برقراری ارتباط نیستند.
 دیدگاه دیگر باور دارد گویش مردم دشتستان گرچه حاوی تعدادی واژه‌های لری است اما در حقیقت فارسی با لهجه محلی و آمیزه‌ای از گویش‌های مردم فارس، خوزستان، کرمان و خراسان و … می‌باشد و گویش‌های مذکور خود تا اندازه‌ای متأثر از یک دیگرند.«سیری در گویش دشتستان» تألیف طیبه برازجانی

همچنین در ادامه نوشته شده است: «مردم شهرستان‌های شمالی استان مانند دیلم، گناوه و دشتستان و جم عمدتاً به گویش لری و مردم شهرستان‌های کنگان و دیر نیز به فارسی لهجه دار صحبت می‌کنند. به زبان ساده‌تر بعضی از قسمت‌های این گویش را می‌توان اینگونه توصیف کرد که: کلمات فارسی کوتاه شده همراه با لهجه (لری مایل به بندری یا جنوبی).»

در کتاب فرهنگ واژگان محلی بوشهر به قلم فرید میرشکار آمده است: "در شمال استان و حد فاصل مناطقی مثل لیراوی، گناوه و دشتستان، زبان و گویش رایج لُری یا لهجهٔ بعضاً محلی است. این مطلب همچنین در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی استان بوشهر نیز ذکر شده است. وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات بوشهر: در شهرستان‌های شمالی استان مانند: دیلم، گناوه و دشتستان گویش لری رواج دارد.

 ویژگی آواشناسی 
در این گویش تقریباً تمامی کلمات مطابق ویژگی‌های آوایی دشتستانی تغییر می‌کند. برای مثال /ب/ در غیر از اول واژه /و/ تلفظ می‌شود. همچنین /د/ به جز اول کلمه /ذ/ تلفظ می‌شود.

 ویژگی‌های دستوری 
 در دشتستانی کلمات با /ل/ جمع بسته می‌شود. (مانند برخی از لرهای بختیاری)
 با پسوند /کو/ همانند کتابکو کلمات معرفه می‌شوند. (مانند گویش دشتی)

زمان‌ها نیز قواعدی برای ساخته شدن دارند مثلا:

دارم می‌روم: هاسی میرُم

رفته‌ام: رفتُمه

رفته بودم: رفتِیدم

 برخی واژگان دشتستانی 
ایسو: الان

اوسو: اونوقت (قدیم)

بادِنگون: بادمجان

بُوا: بابا

بالَنگ: خیار

جیجِه: جوجه

چیل: دهان

چاو: باغ

خین: خون

خیار: هندوانه

دیگ: دیروز

دِدِه: خواهر

دِی: مادر

ری: رو

سِی «si»: برای

سِی کردن «sey Kerdan»: نگاه کردن. (در آخر کلمه سِی حرف «ل» وجود ندارد ولی اگر ضمیری به این کلمه اضافه شود آن وقت حرف لام نیز در آخر فعل اضافه می‌شود مانند سِیلِش کو «نگاهش کن»).

شی: زیر

قُروَک: قورباغه

کَهره: بزغاله

کُکا: برادر

گا: گاو

گولی: گربه

لُنج: لب

لیر: لجن

مین: مو

میرِه: شوهر

او: اب

خراک: غذا

کیچه یا خِشم: کوچه

 منابع 

 دشتستان در گذر تاریخ، محمدجواد فخرایی
 سیری در گویش دشتستان، طیبه برازجانی
 فرهنگ گویش دشتستانی، داریوش اکبرزاده

رده:استان بوشهر
رده:زبان لری
رده:شهرستان دشتستان
رده:گویش‌های زبان فارسی