حاشیه سود

حاشیۀ سود  نسبتی است که به‌وسیله آن سودآوری هر دلار (یا هر ریال) از فروش را محاسبه می‌کنند، به این ترتیب که مقدار سود پس از کسر مالیات را بر فروش خالص تقسیم می‌کنند.

میزان سود خالص یک شرکت اولین معیاری است که بیشتر سرمایه‌گذاران در رابطه با سوددهی شرکت مدنظر قرار می‌دهند، ولی توجه محض به سودهای خالص تصویری دقیق از عملکرد شرکت ارائه نخواهد داد.

حاشیه سود از این جهت اهمیت دارد که تصویری جامع از کارایی عملیاتی یک کسب‌وکار یا یک صنعت ارائه می‌دهد. هرگونه تغییر در این حاشیه، شاخصی مفید برای ارزیابی پتانسیل رشد، جذابیت برای سرمایه‌گذاری و ثبات مالی یک شرکت نسبت به رقبایش است. حفظ حاشیه سود سالم به تضمین موفقیت مالی یک کسب‌وکار کمک کرده و توانایی آن را برای دریافت وام افزایش می‌دهد.

در مقابل نسبت‌های حاشیه سود به‌جای برآورد کردن میزان دارایی‌ها، سهام و سرمایه‌گذاری‌های شرکت، مقدار پولی را که آن شرکت از تمام درآمدهای حاصل از فروش محصولات، دارایی‌ها و سرمایه‌گذاری‌ها به دست خواهد آورد، مورد توجه قرار می‌دهد.

584x584پیکسل|فرمول حاشیه سود

حاشیه‌ها به بیان ساده عوایدی هستند که به صورت نسبت یا درصدی از فروش شرکت بیان می‌شوند. این درصد سهام‌داران و سرمایه‌گذاران را قادر می‌سازد که سوددهی شرکت‌ها را به مقایسه بگذارند.

حاشیه سود عموماً از نرخ بازده (rate of return) متمایز است. 

حاشیه سود می‌تواند شامل صرف ریسک (risk premium) نیز باشد.

 نگاه کلی 
حاشیه سود با در نظر گرفتن قیمت فروش (یا درآمد) به عنوان مبنا و به صورت درصدی از آن محاسبه می‌شود. این نسبت، درصدی از قیمت فروش است که به سود تبدیل می‌شود؛ در حالی که «درصد سود» (profit percentage) یا «اضافه بها» (markup)، درصدی از بهای تمام شده است که به عنوان سود، مازاد بر بهای تمام شده به دست می‌آید. هنگام فروش یک محصول، باید دانست که از یک سرمایه‌گذاری مشخص چه درصد سودی حاصل می‌شود؛ به همین دلیل شرکت‌ها «درصد سود» را محاسبه می‌کنند تا نسبت سود به هزینه را پیدا کنند.

حاشیه سود بیشتر برای مقایسه‌های داخلی استفاده می‌شود. مقایسه دقیق نسبت سود خالص برای واحدهای تجاری مختلف دشوار است. ترتیبات عملیاتی و مالی کسب‌وکارهای مختلف آنقدر با هم تفاوت دارد که سطح مخارج آن‌ها ناگزیر متفاوت خواهد بود، بنابراین مقایسه آن‌ها با یکدیگر نمی‌تواند چندان معنادار باشد. حاشیه سود پایین نشان‌دهنده حاشیه ایمنی پایین است: یعنی ریسک بالاتری وجود دارد که کاهش فروش، سود را از بین ببرد و به زیان خالص یا حاشیه منفی منجر شود.

حاشیه سود شاخصی از استراتژی‌های قیمت‌گذاری یک شرکت و نحوه کنترل هزینه‌ها توسط آن است. تفاوت در استراتژی رقابتی و ترکیب محصولات باعث می‌شود که حاشیه سود در شرکت‌های مختلف، متفاوت باشد.[۳]

 اگر یک سرمایه‌گذار ۱۰ دلار درآمد کسب کند و هزینه آن برایش ۱ دلار باشد، پس از کسر هزینه، به حاشیه سود ۹۰٪ می‌رسد. او روی سرمایه‌گذاری ۱ دلاری خود، ۹۰۰٪ سود کرده است.
 اگر یک سرمایه‌گذار ۱۰ دلار درآمد کسب کند و هزینه آن برایش ۵ دلار باشد، پس از کسر هزینه، به حاشیه سود ۵۰٪ می‌رسد. او روی سرمایه‌گذاری ۵ دلاری خود، ۱۰۰٪ سود کرده است.
 اگر یک سرمایه‌گذار ۱۰ دلار درآمد کسب کند و هزینه آن برایش ۹ دلار باشد، پس از کسر هزینه، به حاشیه سود ۱۰٪ می‌رسد. او روی سرمایه‌گذاری ۹ دلاری خود، ۱۱.۱۱٪ سود کرده است.

 انواع حاشیه سود 
سه نوع حاشیه سود وجود دارد: حاشیه سود ناخالص، حاشیه سود عملیاتی و حاشیه سود خالص.
بندانگشتی|انواع حاشیه سود

 حاشیه سود ناخالص (Gross Profit Margin) 
حاشیه سود ناخالص از تقسیم سود ناخالص بر فروش خالص (به صورت درصد) محاسبه می‌شود. سود ناخالص با کسر بهای تمام شده کالای فروش رفته (COGS) — یعنی تمام هزینه‌های مستقیم — از درآمد محاسبه می‌گردد. این حاشیه، درآمد را با هزینه‌های متغیر مقایسه می‌کند. شرکت‌های خدماتی، مانند مؤسسات حقوقی، می‌توانند به جای بهای تمام شده کالای فروش رفته (COGS) از «هزینه درآمد» (کل هزینه برای دستیابی به یک فروش) استفاده کنند. فرمول محاسبه آن به این صورت است:

 سود ناخالص=درآمد−(مواد مستقیم+نیروی کار مستقیم+سربار کارخانه)
 فروش خالص=درآمد−هزینه‌ برگشت‌ از فروش−تخفیفات‌ و کسورات
 حاشیه سود ناخالص= ۱۰۰ * فروش خالص سود ناخالص​

مثال: اگر شرکتی ۱,۰۰۰,۰۰۰ دلار درآمد و ۶۰۰,۰۰۰ دلار COGS داشته باشد، سود ناخالص آن ۴۰۰,۰۰۰ دلار و حاشیه سود ناخالص آن ۴۰٪ خواهد بود. (۱,۰۰۰,۰۰۰ /۴۰۰,۰۰۰​)*۱۰۰=۴۰٪

 حاشیه سود عملیاتی (Operating Profit Margin) 
حاشیه سود عملیاتی، بهای تمام شده کالای فروش رفته را نیز شامل می‌شود و عبارت است از تقسیم سود قبل از بهره و مالیات (EBIT) که به آن درآمد عملیاتی نیز می‌گویند، بر کل درآمد. فرمول COGS در اکثر صنایع یکسان است، اما اجزای تشکیل‌دهنده آن می‌تواند در هر صنعت متفاوت باشد. فرمول محاسبه آن به این صورت است:

 حاشیه سود عملیاتی = ۱۰۰ * درآمددرآمدعملیاتی​

مثال: اگر شرکتی ۱,۰۰۰,۰۰۰ دلار درآمد، ۶۰۰,۰۰۰ دلار COGS و ۲۰۰,۰۰۰ دلار هزینه‌های عملیاتی داشته باشد، سود عملیاتی آن ۲۰۰,۰۰۰ دلار و حاشیه سود عملیاتی آن ۲۰٪ خواهد بود.

(۱,۰۰۰,۰۰۰/ ۲۰۰,۰۰۰​)*۱۰۰=۲۰٪

 حاشیه سود خالص (Net Profit Margin) 
حاشیه سود خالص از تقسیم سود خالص بر درآمد به دست می‌آید. سود خالص از کسر تمام هزینه‌ها از کل درآمد فروش محاسبه می‌شود.

 حاشیه سود خالص=۱۰۰ * درآمدسودخالص​

مثال: شرکتی ۱,۰۰۰,۰۰۰ دلار درآمد، ۶۰۰,۰۰۰ دلار COGS و ۲۰۰,۰۰۰ دلار هزینه‌های عملیاتی و ۵۰,۰۰۰ دلار مالیات دارد. سود خالص این شرکت ۱۵۰,۰۰۰ دلار و حاشیه سود خالص آن ۱۵٪ خواهد بود. (۱,۰۰۰,۰۰۰  /۱۵۰,۰۰۰​)*۱۰۰=۱۵٪

 اهمیت حاشیه سود 
حاشیه سود در یک اقتصاد، نشان‌دهنده سودآوری هر کسب‌وکاری است و امکان مقایسه نسبی بین کسب‌وکارهای کوچک و بزرگ را فراهم می‌کند. این یک معیار استاندارد برای ارزیابی پتانسیل و ظرفیت یک کسب‌وکار در ایجاد سود است. این حاشیه‌ها به کسب‌وکارها کمک می‌کنند تا استراتژی‌های قیمت‌گذاری خود را برای کالاها و خدمات تعیین کنند. قیمت‌گذاری تحت تأثیر هزینه محصولات و حاشیه سود مورد انتظار قرار می‌گیرد. اشتباهات قیمت‌گذاری که منجر به چالش‌های جریان نقدی می‌شوند، می‌توانند با استفاده از مفهوم حاشیه سود شناسایی شده و از چالش‌ها و زیان‌های بالقوه در یک واحد تجاری جلوگیری کنند.

کسب‌وکارها و شرکت‌ها همچنین از حاشیه سود برای مطالعه الگوهای فصلی و تغییرات در عملکرد و نیز برای شناسایی چالش‌های عملیاتی استفاده می‌کنند. به عنوان مثال، حاشیه سود منفی یا صفر نشان می‌دهد که فروش یک کسب‌وکار کافی نیست یا آن کسب‌وکار در مدیریت هزینه‌های خود ناموفق است. این موضوع، صاحبان کسب‌وکار را تشویق می‌کند تا حوزه‌هایی را که مانع رشد می‌شوند، مانند انباشت موجودی کالا، استفاده ناکافی از منابع یا هزینه بالای تولید، شناسایی کنند.

حاشیه سود هنگام درخواست اعتبار (وام) اهمیت دارد و اغلب به عنوان وثیقه استفاده می‌شود. این حاشیه‌ها برای سرمایه‌گذاران که پیش‌بینی‌های خود را بر عوامل متعددی استوار می‌کنند، مهم هستند که یکی از این عوامل، حاشیه سود است. از آن برای مقایسه بین شرکت‌ها استفاده می‌شود و بر تصمیم سرمایه‌گذاری در یک پروژه خاص تأثیر می‌گذارد. برای جذب سرمایه‌گذاران، در مقایسه با کسب‌وکارهای مشابه، داشتن حاشیه سود بالا ارجحیت دارد.

 کاربردهای حاشیه سود در کسب‌وکار 
از حاشیه سود می‌توان برای ارزیابی عملکرد مالی یک شرکت در طول زمان استفاده کرد. سرمایه‌گذاران و تحلیل‌گران با مقایسه حاشیه سود در بازه‌های زمانی مختلف، می‌توانند ارزیابی کنند که آیا سودآوری شرکت در حال بهبود است یا رو به وخامت. این اطلاعات می‌تواند برای اتخاذ تصمیمات سرمایه‌گذاری آگاهانه مورد استفاده قرار گیرد.

حاشیه سود ابزاری مفید برای مقایسه سودآوری شرکت‌های مختلف در یک صنعت است. سرمایه‌گذاران با مقایسه سودآوری شرکت‌های مشابه، می‌توانند تعیین کنند که کدام شرکت‌ها سودآورتر و در نتیجه فرصت‌های سرمایه‌گذاری بالقوه جذاب‌تری هستند. حاشیه سود پایین می‌تواند به عنوان یک هشدار برای مالکان و مدیران شرکت عمل کند که شرکت ممکن است در مضیقه مالی باشد یا کالاها با قیمت بسیار پایینی فروخته می‌شوند: «به هر دلیلی، حاشیه سود پایین می‌تواند در بلندمدت نشانه دردسر باشد».

از حاشیه سود همچنین می‌توان برای ارزیابی استراتژی قیمت‌گذاری یک شرکت استفاده کرد. شرکت‌ها با تحلیل سودآوری محصولات و خدمات مختلف، می‌توانند تعیین کنند که کدام محصولات یا خدمات سودآورتر هستند و قیمت‌گذاری خود را متناسب با آن تنظیم کنند. این کار می‌تواند به شرکت‌ها کمک کند تا سودآوری خود را به حداکثر برسانند و در بازار رقابتی باقی بمانند.

از این حاشیه‌ها می‌توان برای شناسایی بخش‌هایی از عملیات یک شرکت که ممکن است ناکارآمد یا غیراقتصادی باشند نیز استفاده کرد. شرکت‌ها با تحلیل سودآوری خطوط تولید مختلف، می‌توانند حوزه‌هایی را که در آن‌ها هزینه‌ها نسبت به سود ایجاد شده بسیار بالا هستند، شناسایی کنند. سپس این اطلاعات می‌تواند برای بهینه‌سازی عملیات و کاهش هزینه‌ها مورد استفاده قرار گیرد.

در برخی موارد، شرکت‌ها ممکن است توافق کنند که کسری حاشیه سود را به عنوان بخشی از یک قرارداد تأمین کالا بین دو کسب‌وکار (B2B)، مانند توافق بین یک خرده‌فروش و یک تأمین‌کننده، پوشش دهند. با این حال، در بریتانیا، گزارشی که در سال ۲۰۱۵ توسط «داور آیین‌نامه خواربارفروشان» منتشر شد، نشان داد که الزام تأمین‌کنندگان توسط سوپرمارکت زنجیره‌ای به پوشش کسری حاشیه سود، در مواردی که به صورت قراردادی توافق نشده بود، به عنوان یک مشکل «نسبتاً رایج» در میان تأمین‌کنندگان تلقی می‌شد.

 به تفکیک بخش 
میانگین برآوردی حاشیه سود عملیاتی تعدیل‌نشده پس از کسر مالیات در ایالات متحده به تفکیک بخش‌های بازار (در ژانویه ۲۰۲۴):
بخشحاشیه سود عملیاتی تعدیل‌نشده پس از مالیات (٪)تبلیغات9.1هوافضا و دفاع7.9حمل و نقل هوایی6.3پوشاک7.9خودرو و کامیون4.7قطعات خودرو4.5بانک‌ها (مراکز مالی بزرگ)0.0بانک‌ها (منطقه‌ای)0.0نوشیدنی (الکلی)18.5نوشیدنی (غیرالکلی)18.0پخش رادیویی و تلویزیونی10.8کارگزاری و بانکداری سرمایه‌گذاری0.6مصالح ساختمانی10.8خدمات تجاری و مصرف‌کننده9.9تلویزیون کابلی14.8شیمیایی (پایه)7.2شیمیایی (متنوع)1.3شیمیایی (تخصصی)11.7زغال‌سنگ و انرژی‌های وابسته20.0خدمات کامپیوتری6.4کامپیوتر و تجهیزات جانبی19.2لوازم ساختمانی12.9متنوع (صنایع مختلف)21.7دارو (بیوتکنولوژی)1.1دارو (داروسازی)17.6آموزش5.2تجهیزات الکتریکی8.5الکترونیک (مصرفی و اداری) -0.1الکترونیک (عمومی)8.7مهندسی و ساخت‌وساز3.8سرگرمی6.8خدمات محیط‌زیست و پسماند12.8کشاورزی و زراعت9.5خدمات مالی (غیربانکی و بیمه)13.5فرآوری مواد غذایی9.9عمده‌فروشان مواد غذایی1.9اثاثیه منزل5.0انرژی سبز و تجدیدپذیر22.4محصولات بهداشتی و درمانی12.6خدمات پشتیبانی بهداشت و درمان3.6فناوری اطلاعات سلامت13.6خانه‌سازی13.4بیمارستان‌ها و مراکز درمانی10.8هتل، بازی و قمار15.7محصولات خانگی15.5خدمات اطلاعاتی9.8بیمه (عمومی)13.1بیمه (عمر)0.1بیمه (اموال و حوادث)6.5سرمایه‌گذاری و مدیریت دارایی13.3ماشین‌آلات13.0فلزات و معدن19.2تجهیزات و خدمات اداری6.0نفت و گاز (یکپارچه)12.3نفت و گاز (تولید و اکتشاف)35.2نفت و گاز (توزیع)34.4خدمات و تجهیزات میادین نفتی7.8بسته‌بندی و ظروف8.0کاغذ و محصولات جنگلی8.7برق (نیرو)14.1فلزات گران‌بها9.3نشر و روزنامه‌ها7.0صندوق سرمایه‌گذاری املاک و مستغلات (REIT)23.9توسعه املاک و مستغلات12.4املاک و مستغلات (عمومی و متنوع)14.0املاک و مستغلات (عملیات و خدمات) -0.3تفریح و سرگرمی8.9بیمه اتکایی7.4رستوران و غذاخوری14.0خرده‌فروشی (خودرو)5.3خرده‌فروشی (لوازم ساختمانی)10.9خرده‌فروشی (توزیع‌کنندگان)10.1خرده‌فروشی (عمومی)3.8خرده‌فروشی (خواربار و مواد غذایی)2.0خرده‌فروشی (صندوق املاک و مستغلات)35.8خرده‌فروشی (تخصصی)4.2لاستیک و تایر1.8نیمه‌رسانا (نیمه‌هادی)18.8تجهیزات نیمه‌رسانا21.2کشتی‌سازی و دریایی9.9کفش10.8نرم‌افزار (سرگرمی)25.4نرم‌افزار (اینترنت) -3.3نرم‌افزار (سیستم و کاربردی)24.2فولاد10.2مخابرات (بی‌سیم)15.2تجهیزات مخابراتی18.4خدمات مخابراتی19.5دخانیات36.8حمل و نقل7.4حمل و نقل (ریلی)29.0حمل و نقل جاده‌ای (کامیون‌رانی)6.8خدمات عمومی (عمومی)18.7خدمات عمومی (آب)27.4

 جستارهای وابسته 
 حاشیه سود عملیاتی
 قانون رقابت
 سود قبل از بهره و مالیات
 درآمد قبل از بهره، مالیات و استهلاک
 مالیات بر سود مازاد
 انحصار
 سود خالص
 بازگشت سرمایه
 سود بادآورده
 مالیات بر سود بادآورده

 منابع 





رده:سود
رده:نسبت‌های مالی