پایان‌نامه

پایان‌نامه (thesis) یا رساله (dissertation) یا تِز  نوشتاری است که دانشجویان در موضوعی خاص مربوط به رشتهٔ تحصیلی خود، برای دریافت مدرک تحصیلی می‌نویسند. 

در پایان‌نامهٔ دانشجویان موضوع یا سؤالی را بررسی کرده و از راه تجزیه و تحلیل یا تجارب عملی یا آزمایشی به آن پاسخ می‌دهند. به بیان دیگر پایان‌نامه شامل استدلال موضوعی، ارائهٔ پژوهشی تجربی، حاصل کارآموزی یا عصاره‌ای از درس‌های آموخته‌شده در دوران تحصیلی دانشجوست که با راهنمایی استادان نگارش و تدوین می‌شود. پایان‌نامه با عنوان و محتوای تکراری در هیچ سیستم آموزشی و در هیچ مقطع تحصیلی‌ای تعریف نشده‌است و همهٔ دانشجویان موظف به نگارش پایان‌نامه با موضوع و محتوای جدید هستند. 

اغلب پایان‌نامه‌های دوره کارشناسی به صورت نوشتاری حاصل از گردآوری تحقیقات دیگر است، در حالی که پایان‌نامه در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری لزوماً باید به موضوع جدیدی بپردازد.

در بسیاری از متون از کلمهٔ «پایان‌نامه» برای نوشتار پایان دورهٔ دورهٔ کارشناسی یا کارشناسی ارشد و از کلمهٔ «تز» یا «رساله» برای نوشتار پایان دورهٔ دکتری استفاده می‌شود. تفاوت «تز» و «رسالهٔ دکتری» با پایان‌نامهٔ دورهٔ کارشناسی یا کارشناسی ارشد، جدید بودن و نوآوری پژوهش‌های انجام‌شده و همچنین حجم بیشتر این تحقیقات در دورهٔ دکتری است. 

به عبارتی دیگر پایان‌نامه دوره کارشناسی یا کارشناسی ارشد گاهی می‌تواند ارائه نتایج پژوهشی توسعه گونه در مطالعات و تحقیقات پیشین باشد اما «تز» یا «رساله» لزوماً باید نتایج حاصل از پژوهش ایده‌ای نوین یا ارائه راه حلی برای مسئله‌ای که تاکنون حل نشده بوده‌است، باشد.

پایان‌نامه و رساله به کمک استادان راهنما نگارش می‌شوند و در آخر در یک جلسه متشکل ار استادان و دانشجویان دیگر در قالب گزارش کار ارائه داده می‌شود. پایان‌نامه کارشناسی ارشد دارای پروپوزال می‌باشد.

 ساختار 
پایان‌نامه دارای صفحه عنوان، چکیده، فهرست مطالب است و شامل فصول مختلف مانند مقدمه، بررسی ادبیات، روش شناسی، نتایج، بحث و کتابشناسی یا معمولاً بخش مراجع است. پایان‌نامه در ساختار خود مطابق با زمینه های مختلف تحصیلی (هنر، علوم انسانی، علوم اجتماعی، فناوری، علوم تجربی و غیره) متفاوت هستند.
اولین دغدغه‌ای که ممکن است برای هر دانشجویی در هنگام نگارش و انجام پایان‌نامه ایجاد شود، انتخاب موضوع پایان‌نامه است. موضوعی که دانشجویان برای پایان‌نامه خود انتخاب می‌کنند، باید موضوعی جدید و خلاقانه باشد و نباید درباره این موضوع در ایران از قبل پژوهشی انجام‌شده باشد.

 کارگروه پایان‌نامه 
کارگروه پایان‌نامه ( یا کمیته پایان‌نامه ) کمیته ای است که بر پایان‌نامه یک دانشجو نظارت می کند. در ایالات متحده، این کارگروه ها معمولاً متشکل از یک استاد راهنما یا مشاور اولیه و دو یا چند عضو کمیته هستند که بر پیشرفت پایان‌نامه نظارت می کنند و همچنین ممکن است به عنوان کمیته بررسی یا هیئت داوران در بررسی شفاهی پایان‌نامه عمل کنند.

 نقش پایان‌نامه کارشناسی ارشد در مصاحبه دکتری 
یکی از سوالات رایج که در مصاحبه دکتری در همه دانشگاه‌ها از داوطلبان پرسیده می‌شود، سوال از پایان‌نامه کارشناسی ارشد است. لازم است که پایان‌نامه را به صورت فیزیکی در جلسه مصاحبه همراه داشته باشید. معمولاً بعد از بخش معرفی، سؤالاتی از پایان‌نامه کارشناسی ارشد شما پرسیده می‌شود.

ماهیت تحصیل در مقطع دکتری همانند کارشناسی ارشد، بیشتر پژوهشی و تحقیقاتی است. پس یکی از مواردی که می‌توان از آن امتیاز کسب کرد و صلاحیت و توانایی علمی شما را ثابت کند، تسلط کامل بر محتوای پایان‌نامه کارشناسی ارشد است. لازم است که مروری بر پایان‌نامه خود به خصوص روش تحقیق آن داشته باشید تا توان دفاع از پایان‌نامه دوره ارشد خود را کسب کنید.

حتماً چند روز قبل از مصاحبه دکتری، پایان‌نامه خود را کامل مرور کنید، تا تسلط کاملی روی مطالب آن داشته باشید. سوالات پرتکرار مصاحبه دکتری پیرامون پایان‌نامه کارشناسی ارشد، عبارتند از:

 موضوع پایان‌نامه
 از چه روش‌های تحقیق در پایان‌نامه استفاده کردید
 یافته‌های پایان‌نامه
 چرا از این نرم افزار یا آزمایش خاص استفاده کردید
 پایان‌نامه شما می‌تواند یکی از نقاط قوت در مصاحبه دکتری باشد.

 نقش استاد راهنما 
نقش استاد راهنمای پایان‌نامه کمک و حمایت از دانشجو در تحصیل و تعیین آمادگی پایان‌نامه برای امتحان است. پایان‌نامه توسط دانشجو نوشته می شود نه استاد راهنما.

یکی از سوالات رایج که در مصاحبه دکتری در همه دانشگاه‌ها از داوطلبان پرسیده می‌شود، سوال از پایان‌نامه کارشناسی ارشد است. لازم است که پایان‌نامه را به صورت فیزیکی در جلسه مصاحبه همراه داشته باشید. معمولاً بعد از بخش معرفی، سؤالاتی از پایان‌نامه کارشناسی ارشد شما پرسیده می‌شود.

ماهیت تحصیل در مقطع دکتری همانند کارشناسی ارشد، بیشتر پژوهشی و تحقیقاتی است. پس یکی از مواردی که می‌توان از آن امتیاز کسب کرد و صلاحیت و توانایی علمی شما را ثابت کند، تسلط کامل بر محتوای پایان‌نامه کارشناسی ارشد است. لازم است که مروری بر پایان‌نامه خود به خصوص روش تحقیق آن داشته باشید تا توان دفاع از پایان‌نامه دوره ارشد خود را کسب کنید.

حتماً چند روز قبل از مصاحبه دکتری، پایان‌نامه خود را کامل مرور کنید، تا تسلط کاملی روی مطالب آن داشته باشید. سوالات پرتکرار مصاحبه دکتری پیرامون پایان‌نامه کارشناسی ارشد، عبارتند از:

موضوع پایان‌نامه

از چه روش‌های تحقیق در پایان‌نامه استفاده کردید

یافته‌های پایان‌نامه

چرا از این نرم افزار یا آزمایش خاص استفاده کردید

پایان‌نامه شما می‌تواند یکی از نقاط قوت در مصاحبه دکتری باشد.

 تجارت پایان‌نامه 
پایان‌نامه‌ها به صورت غیرقانونی خرید و فروش می‌شوند. در این زمینه وب‌گاه‌هایی به‌وجود آمده‌اند که اقدام به فروش پایان‌نامه‌های از پیش آماده‌شده با عنوان، مشخصات و مبلغ معین می‌کنند. قیمت پایان‌نامه‌ها با توجه به مقطع تحصیلی (کارشناسی، کارشناسی ارشد، یا دکترا) متفاوت است.

همچنین موسساتی هستند که خدمات انجام پایان‌نامه ارشد و انجام پایان‌نامه دکتری، پروپوزال و مقالات مختلف را به ازای دریافت هزینه انجام می دهند. این روند نشان دهنده این است که سیستم آموزشی ایران در بسیاری اوقات ناکارآمد و ناامید کننده برای دانشجو می باشد.

 جستارهای وابسته 

 کارشناسی ارشد
 دانشگاه
 پژوهش
 مقاله

 منابع 

 پیوند به بیرون 

 en.wikibooks.org/wiki/ETD Guide Guide to electronic theses and dissertations on Wikibooks
 EThOS Database Database of UK Doctoral theses available through the British Library
 Compilatio Studium plagiarism detector for thesis, dissertation and assignment

رده:آکادمی
رده:ادبیات خاکستری
رده:پایان‌نامه‌ها
رده:ارزیابی و ارزشیابی آموزشی
رده:علوم بلاغی
رده:مدارک علمی
رده:ویکی‌سازی رباتیک