ناصر رستگارنژاد

ناصر رستگارنژاد (۳۱ فروردین ۱۳۰۸ – ۲۲ آذر ۱۳۹۷) ترانه‌سرا، آهنگساز و نوازندهٔ سنتور ایرانی بود. نام وی با ترانه‌های «شانه»، «مهتاب»،‌ «رقیب» و «شب بود، بیابان بود» پیوند خورده‌است.

 زندگی هنری 
رستگارنژاد در ۳۱ فروردین ۱۳۰۸ در شهر رشت متولد شد. او فراگیری موسیقی را از سال‌های کودکی آغاز می‌کند. از ۱۴ سالگی نزد کریم سرخوش و پس از او نزد پسرش ابراهیم سرخوش، آموزش موسیقی را پی می‌گیرد.

وی در ۱۷ سالگی اولین ترانه خود را برای احمد ابراهیمی از خوانندگان آن زمان رادیو می‌سازد. پس از آن با تشویق استادش آهنگ شب‌های میگون را برای خانم لیلی قوانلو با نام هنری غزال ساخت. سپس به ساخت ترانه‌های بیشتری در رادیو نیرو هوایی و رادیو ایران ادامه داد و عضو شورای نویسندگان رادیو ایران شد. او طی مدت کوتاه فعالیت هنری خود در حدود ۳۸۰ ترانه تصنیف کرد که توسط بسیاری از خوانندگان مشهور آن دوران مانند: ویگن، پوران، دلکش، الهه، جبلی، عباس مهرپویا، شمس و … اجرا شد.

رستگارنژاد دوست صمیمی پوران و همسر اول او عباس شاپوری، آهنگ‌ساز ترانه‌های مشهوری چون نیلوفر بود و به واسطه همین دوستی، ترانه‌هایی مانند خزر، طلیعه، افسونگر، شانه و شب بود، بیابان بود با صدای پوران به اجرا رسید.

ترانهٔ مهتاب، رقیب، شانه، به‌خاطر تو، گلی به جمالت و … با صدای ویگن نیز از آثار ماندگار رستگارنژاد است.

در اوایل دهه ۶۰ میلادی فستیوال موسیقی ملل در ایران و در تالار رودکی برگزار شد. از جمله مدعوین، هنری کاول رئیس بخش موسیقی دانشگاه کلمبیا بود. ناصر رستگارنژاد به خاطر آشنایی با زبان انگلیسی عهده‌دار میزبانی او می‌شود. هنری کاول شیفته کارهای رستگارنژاد و اطلاعات او در زمینه موسیقی می‌شود. از او درخواست می‌کند تا برای تدریس و سخنرانی به آمریکا بیاید. مدتی بعد وی به علت درگیری با یکی از مقامات آن روزگار جلای وطن می‌کند و به اتریش و نزد لوریس چکناوریان می‌آید.

پس از آن در دسامبر ۱۹۶۳ به ایالات متحده آمریکا و دانشگاه کلمبیا رفته و برای مدت شش ماه میهمان آن دانشگاه بوده‌است. او کنسرتی نیز در کارنگی هال نیویورک اجرا کرد که بلافاصله از طرف محمود فروغی، سفیر وقت ایران در آمریکا مورد قدردانی قرار می‌گیرد و روزنامه نیویورک تایمز نیز با انتشار مطلبی از وی تمجید می‌کند.

رستگارنژاد از آن تاریخ تا پایان عمر، ساکن آمریکا بود و طی این مدت در دانشگاه‌های کلمبیا، نیویورک و پرینستون به تدریس ادبیات و موسیقی ایرانی اشتغال داشت و تقدیرنامه‌های زیادی از دانشگاه‌ها و روزنامه‌ها و مجلات معتبر دریافت کرد.

رستگار نژاد در سال‌های پایانی زندگی، روزهای آرامی را در شهر کوچکی در شمال کالیفرنیا گذراند. پس از مهاجرت‌اش با آن که بارها از او خواسته شد و به او اصرار کردند دیگر آهنگ نساخت. به‌جز آلبومی به‌نام «چشمان سیاه» با صدای شهلا رضوانی و سازآرایی منوچهر چشم‌آذر که به‌صورت کاملا محدود عرضه شد و پس از آن بود که از دنیای موسیقی کناره گرفت. او در سال‌های آخر زندگی بیشتر وقت خود را صرف کلاس‌ها و جلسات تفسیر شعر بزرگان ادبیات ایران کرد.

ناصر رستگارنژاد علاوه بر آنکه سنتور می‌نواخت، به غزل سرایی نیز می‌پرداخت و با نام «رستی» تخلص می‌کرد. از جمله شعری که در جواب شعر سیمین بهبهانی دربارهٔ صفحه قدیمی گرامافون سرود و باعث شد خانم بهبهانی در جواب اش بگوید: … شعرت را خواندم و حیرت کردم که چرا با این قدرت و با این ذوق سرشار آنقدر کم‌کار می‌کنی و کم منتشر می‌کنی …

اکثر ترانه‌های ناصر رستگارنژاد، تجسمی و تصویری است و به راحتی می‌توان آن‌ها را مجسم کرد. یکی از بارزترین مثال‌ها برای این‌گونه آهنگ‌ها ترانه «شب بود، بیابان بود» است که از ترانه‌های مشهور آن روزگار بود و استقبال زیادی از آن شد. او در مورد حال و هوای سروده شدن این ترانه چنین گفته‌است: شبی با خانمی در بیرون از شهر بودیم و باران سختی می‌بارید. کتم را از تن درآوردم و او را که احساس سرما می‌کرد پوشاندم.

او ادامه می‌دهد: حالتی که آن شب بر ما گذشت باعث ساخته شدن این ترانه شد که با صدای پوران اجرا شد و بعدها فریدون فرخزاد ـ بدون اجازه من ـ آن را بازخوانی کرد. این ترانه اجراهای متفاوتی توسط پوران در متن ترانه داشته که به نظر می‌رسد برای جلوگیری از برداشت‌های احتمالی اعمال شده‌است.

شب بو، بیابان بو، زمستان بو

بوران بو، درنده فراوان بو

من بوم و می دلبر جانان بو

از سردی می دوش رو بی جان بو

...

 اجرای رادیو ملی ایران:

شب بود و تاریک و بیابان بود

باران است، سرمای زمستان بود

یارم در آغوشم هراسان بود

از سردی افسرده و بی جان بود

در فکر آن سیمین بر خوشگل

...

 نسخه ضبط شده روی صفحه:

 ترانه‌شناسی 
 ترانه خواننده ترانه‌سرا آهنگ‌ساز تنظیممهتابویگنناصر رستگارنژادویگننیکول الوندیویگنناصر چشم‌آذرآندرانیککنج تنهاییویگن و دلکشناصر رستگارنژاددلکشناصر زرآبادیسلام بر غمویگنناصر رستگارنژاداسپانیایی نیکول الوندیمنیرهویگنناصر رستگارنژاد اسپانیایی نیکول الوندیگمشدهویگنناصر رستگارنژاداقتباسینیکول الوندیهوسویگنناصر رستگارنژاد اقتباسیعطاالله خرمبه‌خاطر توویگنناصر رستگارنژاد ویگنویگنرقیبویگنناصر رستگارنژاد عطاالله خرم عطاالله خرمویگن و دلکشارکستر رادیواختر منویگنناصر رستگارنژادمحمد وحیدیمحمد وحیدیموج مستیویگنناصر رستگارنژادانگلیسیگلی به جمالتویگنناصر رستگارنژادویگنآندرانیکشانهویگن و پورانناصر رستگارنژادعربیانوشیروان روحانیشب بود، بیابان بودپورانناصر رستگارنژادآرژانتینیخزرپورانناصر رستگارنژادطلیعهپورانناصر رستگارنژادافسونگرپورانناصر رستگارنژادحکایت شمعhttps://www.youtube.com/watch?v=PFoYMnClkAIقاسم جبلیناصر رستگارنژادسلمکیشانهقاسم جبلیناصر رستگارنژادسلمکیصدای پاعباس مهرپویاناصر رستگارنژادمهرپویا

 درگذشت 
ناصر رستگارنژاد در روز پنج شنبه ۲۲ آذر ۱۳۹۷، در سن ۸۹ سالگی به علت کهولت سن در کالیفرنیا درگذشت.

 پانویس 

 منابع 






 ناصر رستگارنژاد و ماجرای ترانه شب بود بیابان بود
 رادیو زمانه
 فسیتوال هنر 
 اینستاگرام

رده:اهالی رشت
رده:دور از وطن‌های اهل ایران در ایالات متحده آمریکا
رده:زادگان ۱۳۰۸
رده:زادگان ۱۹۲۹ (میلادی)
رده:آهنگسازان اهل ایران
رده:شاعران مرد اهل ایران
رده:ترانه‌پردازان مرد اهل ایران
رده:شاعران فارسی‌زبان اهل ایران
رده:نوازندگان سنتور اهل ایران
رده:درگذشتگان ۱۳۹۷
رده:درگذشتگان ۲۰۱۸ (میلادی)