جام آزادگان

جام آزادگان بالاترین سطح لیگ فوتبال ایران میان سال‌های ۱۳۷۰ تا ۱۳۸۰ بود که ۱۰ دوره از آن برگزار شد. نخستین فصل دوره این لیگ، در فصل ۱۳۷۰ و آخرین دوره آن در فصل ۸۰–۱۳۷۹ برگزار شد. پیش از برگزاری این جام تنها یک فصل لیگ قدس ۶۹-۱۳۶۸ به صورت لیگ کشوری برگزار شد، بنابراین نخستین فصل دوره جام آزادگان دومین دوره لیگ فوتبال ایران پس از انقلاب نیز محسوب می‌شود. با راه‌اندازی لیگ برتر فوتبال ایران در سال ۱۳۸۰، لیگ دسته اول باشگاه‌های ایران، با عنوان لیگ آزادگان شناخته شد. لیگ آزادگان یک سطح از لیگ برتر پایین‌تر است.

 نامگذاری 
نام «آزادگان» به افتخار اسیران ایرانی جنگ ایران و عراق که آزاده نامیده می‌شدند بر روی این مسابقات گذاشته‌شد. نخستین فصل گروه اسیران جنگ با عراق، چند ماه پیش از شروع این مسابقات در ۲۶ مرداد ۱۳۶۹، در میان استقبال مردم و خانواده‌هایشان از مرز خسروی وارد کشور شده‌بودند. «آزادگان» جمع واژه آزاده است، واژه‌ای فارسی با ریشه پهلوی (āzātak) و به معنای «کسی که بنده کسی نیست».

 نحوه برگزاری 
این مسابقات در تمامی ۱۰ دوره، به صورت لیگ دوره‌ای و رفت‌وبرگشتی برگزار شد اما در شمار تیم‌های شرکت‌کننده و گروه‌بندی‌ها تفاوت‌هایی وجود داشت. در دوره‌هایی که مسابقات در دو گروه برگزار می‌شد، دو تیم اول هر گروه به صورت ضربدری در بازی‌های تک‌حذفی با یکدیگر روبرو می‌شدند و برنده‌ها به مسابقه فینال می‌رفتند که برنده فینال قهرمان لیگ بود. در مسابقاتی که در یک گروه برگزار می‌شود، تیمی که در پایان بیشترین امتیاز را داشت قهرمان می‌شد.
فصلشمار تیم‌هاتعداد گروه۱۳۷۰۱۲۱۱۳۷۱۱۶۲۱۳۷۲۱۴۱۱۳۷۳۲۴۲۱۳۷۴۱۶۱۷۶–۱۳۷۵۱۶۱۷۷–۱۳۷۶۱۶۱۷۸–۱۳۷۷۱۶۱۷۹–۱۳۷۸۱۴۱۸۰–۱۳۷۹۱۲۱منبع

 قهرمانان 

فصلقهرمان۱۳۷۰پاس۱۳۷۱پاس۱۳۷۲سایپا۱۳۷۳سایپا۱۳۷۴پرسپولیس۷۶–۱۳۷۵پرسپولیس۷۷–۱۳۷۶ استقلال۷۸–۱۳۷۷پرسپولیس۷۹–۱۳۷۸پرسپولیس۸۰–۱۳۷۹استقلالمنبع

 جدول کلی جام آزادگان 
تیمبپتشزخامتیاز1️⃣ پرسپولیس۲۲۶۱۲۳۷۳۳۰۳۷۳۱۷۰۳۹۸2️⃣ استقلال۲۲۷۱۰۹۷۸۴۰۳۲۸۱۹۹۳۷۸3️⃣ پاس تهران۲۵۶۹۵۱۰۸۵۳۳۰۷۲۲۹۳۵۸سپاهان۲۳۶۸۷۷۹۷۰۲۵۰۲۳۰۳۱۶تراکتور۲۲۲۶۵۷۶۸۱۲۳۹۲۶۸۲۴۵سایپا۱۸۷۶۲۸۱۴۴۲۲۶۱۸۷۲۴۴ذوب‌آهن۱۸۴۶۰۷۱۵۳۲۱۷۲۰۴۲۳۷صنعت نفت۱۷۶۵۰۶۳۶۳۱۸۱۲۱۶۱۹۶ملوان۱۷۴۵۰۶۲۶۲۱۵۲۱۶۰۱۸۶استقلال اهواز۱۷۲۴۸۶۴۶۰۲۰۵۲۲۰۱۸۶برق شیراز۱۷۲۴۶۶۰۶۶۱۵۴۱۸۳۱۸۲بهمن کرج۱۱۴۴۳۴۱۳۰۱۵۱۱۱۶۱۷۰پلی‌اکریل۱۳۲۳۸۴۴۵۰۱۲۹۱۵۸۱۵۲فجرسپاسی۱۰۶۳۴۴۰۳۲۱۲۱۱۰۱۱۴۲کشاورز۱۲۵۳۴۴۹۴۲۱۱۶۱۱۸۱۲۹جنوب اهواز۱۱۴۴۰۳۷۳۷۱۲۰۱۱۸۱۲۸فولاد۱۰۶۳۲۳۱۴۳۱۱۳۱۴۲۱۲۷شهرداری تبریز۱۱۰۲۸۴۵۳۷۱۱۶۱۱۸۱۲۲چوکا تالش۱۰۴۲۷۳۷۴۰۸۹۱۳۵۱۰۶ماشین‌سازی۸۲۳۰۲۰۳۲۹۲۱۱۱۱۰۱پیام مشهد۸۰۲۰۳۰۳۰۸۲۱۰۴۸۴ابومسلم۹۲۲۱۲۵۴۶۹۳۱۳۳۸۲نساجی۸۴۲۴۳۰۳۰۷۷۹۸۷۵شموشک نوشهر۶۰۱۸۱۶۲۶۶۲۹۰۷۰آرارات۵۲۱۶۱۶۲۰۵۸۵۸۵۶استقلال رشت۴۴۱۱۱۰۲۳۳۶۶۴۳۹پیکان۲۲۷۷۸۱۹۲۹۲۸کما شیراز۳۶۶۱۵۱۵۲۳۲۹۲۷بانک ملی۳۰۴۱۵۱۱۲۷۴۱۲۷نفت قائم شهر۲۲۸۶۸۲۰۲۲۲۲بانک تجارت۲۲۷۷۸۲۷۲۲۲۱پارس خودرو۲۲۲۱۱۹۱۹۲۹۱۵ایرسوتر نوشهر۲۶۳۶۱۷۲۲۶۴۱۵قدس ساری۲۲۵۴۱۳۱۶۳۳۱۴وحدت ساری۱۴۳۲۹۱۶۲۲۹سپیدرود۱۴۲۳۹۹۲۱۷شاهین بوشهر۲۲–۵۱۷۷۵۶۵

در لیگ جام آزادگان برای هر برد ۳ امتیاز و برای هر مساوی ۱ امتیاز در نظر گرفته می‌شده‌است.

 نکته: ب (بازی)، پ (برد)، ت (مساوی)، ش (باخت)، ز (گل زده)، خ (گل خورده)

 دوره‌ها 
پرسپولیس تنها تیمی است که در همه ادوار لیگ حاضر بوده است،‏ این تیم تنها در چهاردهمین دوره برگزاری لیگ فوتبال در ایران و به علت داشتن تعداد زیادی ملی پوش (۷ بازیکن) و حضور تیم ملی در جام جهانی ۱۹۹۸ از بازی‌های لیگ کناره‌گیری کرد.‏

+ ۱۱ دوره از ۱۳۶۸ تا ۱۳۸۰ ۱۰۷۱–۷۰ ۱۱به صورت گروهی در ۲ گروه برگزار شد.۱۳۷۱۱ | ۲ ۱۲۱۳۷۲ ۱۳به صورت گروهی در ۲ گروه برگزار شد.
۱۳۷۳۱ | ۲ ۱۴۱۳۷۴ ۱۵۷۶–۷۵ ۱۶۷۷–۷۶ ۱۷۷۸–۷۷ ۱۸۷۹–۷۸ ۱۹۸۰–۷۹ ۱تراکتورسازیپرسپولیسپرسپولیس ۲استقلال تهرانکشاورزپرسپولیساستقلال تهرانکشاورزبهمن کرجبهمن کرجپاساستقلالاستقلالپرسپولیس ۳پرسپولیساستقلال تهرانپلی اکریلجنوب اهوازماشین‌سازیبرق شیرازاستقلال تهرانسپاهانذوب آهنسپاهانفجرسپاسیسایپا ۴ملوان بندرانزلیصنعت نفتملوانذوب‌آهنشهرداری تبریزاستقلال اهوازپاس تهرانپاس تهرانفجر سپاسیسایپاسپاهانذوب آهن ۵جنوب اهوازجنوب اهوازاستقلال اهوازپاسجنوب اهوازآراراتسپاهانصنعت نفت ابادانشهرداری تبریزپاسذوب آهنپیکان ۶سپاهان اصفهانکما شیرازبرق شیرازنساجیسپاهانپاس تهرانبرق شیرازاستقلال تهرانسپاهانچوکا تالشتراکتورسازیپاس ۷نساجی مازندرانوحدت سارینساجیصنعت نفتنفت قائمشهرملوان انزلیاستقلال اهوازپیام مشهدسایپافولادپاس تهرانسپاهان ۸استقلال اهوازسپیدرودابومسلمتراکتورسازیچوکا تالشذوب‌آهنماشین‌سازی تبریزبرق شیرازپلی اکریلابومسلمبهمنفولاد ۹کما شیرازکشاورزبانک تجارتتراکتورسازیکشاورز تهراناستقلال اهوازتراکتور سازیصنعت نفتسایپافجر سپاسی ۱۰تراکتورسازی تبریزچوکا تالشپیام گچ خراساننساجی مازندرانپلی اکریل اصفهانذوب آهن اصفهانفولادفجر سپاسیفولاداستقلال رشت ۱۱استقلال رشتسپاهانپارس‌خودروقدس ساریشموشک نوشهرتراکتورسازی تبریزصنعت نفتتراکتورسازیابومسلمبرق شیراز ۱۲ابومسلم خراسانبرق شیرازنفت آبادانشاهین بوشهرملوان انزلیپلی اکریل اصفهانبهمنذوب آهنصنعت نفت آبادانتراکتور سازی ۱۳ابومسلم خراسانملوان انزلیجنوب اهوازماشین‌سازی تبریزاستقلال اهوازملوانچوکا تالش ۱۴استقلال اهوازآرارات تهرانملوان انزلیپیام مشهدشهرداری تبریزایرسوتر نوشهر ۱۵شهرداری تبریزشموشک نوشهربرق شیرازپلی اکریل ۱۶سایپاکشاورز تهرانپرسپولیسبانک ملی

 پوشش رسانه‌ای 
پوشش تلویزیونی جام آزادگان؛ نسبت به مسابقات فوتبال دیگری که تا آن زمان بعد از انقلاب برگزار شده‌بود، افزایش چشمگیری داشت.

 مطالعات دانشگاهی 
مسابقات جام آزادگان، در برخی پژوهش‌ها مورد بررسی قرار گرفته است.

دیانی (۱۳۷۳) ضمن بررسی آماری پراکندگی خشونت مسابقات جام آزادگان ۱۳۷۳ و ۱۳۷۴، نتیجه گرفته است که تیم‌های میزبان در این مسابقات پرخاشگری بیشتری از خود نشان داده‌اند.

ممیز در تحقیقی بر روی داورانی که در جام آزادگان و دسته دوم قضاوت می‌کنند، عوامل اثرگذار بر کار داوران را با کمک پرسشنامه مشخص کرده است که در آن عواملی مانند میزان حق‌الزحمه (۳۶٪)، حضور تماشاگران (۴۸٪)، شرایط جوی (۲۴٪) و رسانه‌ها (۸۱٪) توسط درصدی از داوران اعلام شده است. همچنین نشان داده شده است که استرس یک عامل مؤثر بر قضاوت داوران است و برای تحقیق عوامل ایجاد استرس در داوران باید پژوهش‌های بیشتری صورت گیرد.

جباری، کوزه‌چیان و خبیری (۱۳۷۹) روی ۷۲ نفر از مربیان جام آزادگان و دسته دوم مطالعه کرده‌اند و با تعیین شاخص‌هایی، میزان ارتباط برخی ویژگی‌های فردی مربیان مانند سن، مدرک تحصیلی و سابقه را با توانایی‌هایی مانند قدرت رهبری و توانایی برقراری ارتباط کلامی با بازیکنان مورد سنجش قرار داده‌اند.

 یادکرد منابع 

 منابع 













رده:دهه ۱۳۷۰
رده:فوتبال در ایران