رفتار گله‌ای

رفتار گله‌ای () یک پدیده در روان‌شناسی اجتماعی و اقتصاد رفتاری است که در آن، افراد تصمیمات خود را نه بر اساس تحلیل شخصی، بلکه با تقلید از کنش‌ها و انتخاب‌های گروه بزرگ‌تری از افراد اتخاذ می‌کنند. این رفتار که به آن ذهنیت گله‌ای نیز گفته می‌شود، اغلب با نادیده گرفتن یا زیر سوال نبردن منطق گروه همراه است، حتی اگر تصمیمات فردی با انتخاب‌های گروه در تضاد باشد.Baddeley, Michelle (2010). Herding, Social Influence and Expert Opinion. Journal of Economic Psychology. این پدیده در طیف وسیعی از حوزه‌ها، از بازارهای مالی گرفته تا مصرف‌گرایی و افکار عمومی، قابل مشاهده است.

 مکانیزم‌های روان‌شناختی 
رفتار گله‌ای از چندین سوگیری شناختی و فشار اجتماعی ریشه می‌گیرد:

اثبات اجتماعی (Social Proof): یکی از اصلی‌ترین محرک‌ها، تمایل انسان به پذیرش کنش‌های دیگران به عنوان رفتاری صحیح در یک موقعیت مبهم است. فرد با خود استدلال می‌کند که "اگر این همه آدم دارند این کار را انجام می‌دهند، پس حتماً درست است." این یک میان‌بر ذهنی برای کاهش عدم قطعیت است.Cialdini, Robert B. (2007). Influence: The Psychology of Persuasion. Collins Business Essentials. ISBN 978-0061241895.

فشار همرنگی (Conformity Pressure): انسان‌ها موجوداتی اجتماعی هستند و ترس از طرد شدن یا متفاوت بودن، یک انگیزه قدرتمند است. افراد اغلب برای اینکه عضوی از گروه باقی بمانند و از انزوای اجتماعی جلوگیری کنند، با تصمیمات گروه هماهنگ می‌شوند. آزمایش‌های همرنگی اش به خوبی این پدیده را نشان می‌دهد.

ترس از دست دادن (FOMO - Fear of Missing Out): این پدیده به خصوص در بازارهای مالی و روندهای مصرفی شایع است. وقتی فرد می‌بیند که دیگران از یک فرصت (مانند سرمایه‌گذاری در یک سهم یا خرید یک محصول جدید) سود می‌برند، از ترس جا ماندن از قافله، بدون تحلیل کافی وارد آن جریان می‌شود.

آبشار اطلاعاتی (Information Cascade): این پدیده زمانی رخ می‌دهد که افراد، تصمیمات خود را بر اساس مشاهده کنش‌های دیگران اتخاذ می‌کنند و اطلاعات شخصی خود را نادیده می‌گیرند. اگر چند نفر اول در یک صف، یک انتخاب مشخص را انجام دهند، افراد بعدی به احتمال زیاد همان انتخاب را تکرار خواهند کرد، با این فرض که افراد قبلی اطلاعاتی داشته‌اند که آنها ندارند.Bikhchandani, S., Hirshleifer, D., & Welch, I. (1992). A Theory of Fads, Fashion, Custom, and Cultural Change as Informational Cascades. Journal of Political Economy, 100(5), 992-1026.

 نمونه‌ها در حوزه‌های مختلف 

 اقتصاد و بازارهای مالی 
رفتار گله‌ای یکی از دلایل اصلی شکل‌گیری حباب اقتصادی و سقوط‌های ناگهانی در بازارهای سهام است. در یک حباب، سرمایه‌گذاران با دیدن افزایش قیمت یک دارایی، بدون توجه به ارزش واقعی آن و صرفاً به دلیل ترس از جا ماندن، هجوم می‌آورند و قیمت را به صورت غیرمنطقی بالا می‌برند (مانند حباب دات کام). برعکس، در زمان وحشت بازار، فروش گله‌ای می‌تواند منجر به سقوط‌های شدید و غیرمنطقی شود. هجوم به بانک نیز نمونه کلاسیک دیگری از رفتار گله‌ای است.

 مصرف‌گرایی و بازاریابی 
در این حوزه، رفتار گله‌ای به شکل مُد، جنون آنی و روندهای مصرفی بروز می‌کند. بازاریابان به طور فعال از این پدیده با استفاده از تکنیک‌هایی مانند نشان دادن "پرفروش‌ترین محصول" یا استفاده از نظرات مشتریان (اثبات اجتماعی) برای تشویق به خرید استفاده می‌کنند.

 سیاست و افکار عمومی 
رفتار گله‌ای می‌تواند به پدیده‌هایی مانند مارپیچ سکوت (spiral of silence) منجر شود، که در آن افراد از ابراز عقاید مخالف با نظر اکثریت خودداری می‌کنند، و در نتیجه این تصور غلط به وجود می‌آید که یک دیدگاه خاص، از حمایت عمومی بسیار بیشتری برخوردار است. این پدیده همچنین در گسترش سریع اطلاعات غلط و اخبار جعلی در شبکه‌های اجتماعی نقش کلیدی دارد.

 عقلانیت یا عدم عقلانیت؟ 
اگرچه رفتار گله‌ای اغلب به عنوان یک پدیده غیرمنطقی تلقی می‌شود، اما برخی نظریه‌پردازان معتقدند که این رفتار می‌تواند در شرایط خاصی یک استراتژی عقلانی باشد. وقتی یک فرد اطلاعات کافی برای تصمیم‌گیری ندارد، پیروی از تصمیمات گروهی که به نظر می‌رسد اطلاعات بیشتری دارند، می‌تواند یک میان‌بر منطقی برای رسیدن به یک نتیجه قابل قبول باشد. این پدیده به گله‌ای بودن عقلانی (Rational Herding) معروف است.
با این حال، زمانی که این رفتار صرفاً بر پایه هیجانات، فشار اجتماعی و نادیده گرفتن کامل شواهد متناقض باشد، به یک رفتار غیرمنطقی تبدیل می‌شود که می‌تواند منجر به نتایج فاجعه‌بار شود.Chamley, Christophe (2004). Rational Herds: Economic Models of Social Learning. Cambridge University Press. ISBN 978-0521815615.

 جستارهای وابسته 

اقتصاد رفتاری

سوگیری شناختی

 منابع 

رده:روان‌شناسی اجتماعی
رده:اقتصاد رفتاری
رده:پدیده‌های اجتماعی
رده:سوگیری‌های شناختی
رده:بوم‌شناسی رفتاری
رده:امور مالی رفتاری
رده:روان‌شناسی جمعی
رده:فرایندهای گروهی