فناوری اطلاعات و ارتباطات برای توسعه

فناوری اطلاعات و ارتباطات برای توسعه (به انگلیسی Information and communication technologies for development یا ICT4D) به استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات (فاوا) در زمینه‌های توسعه اجتماعی و اقتصادی، توسعه بین‌المللی و حقوق بشر اشاره می‌کند. تئوری پشت آن می‌گوید که اطلاعات و ارتباطات هرچه بیشتر و بهتر در یک جامعه، به توسعه آن جامعه کمک بیشتری می‌کند.

گذشته از وابستگی آن به فناوری، ICT4D همچنین نیازمند درک درستی از توسعه جامعه، فقر، کشاورزی، بهداشت و آموزش پایه نیز است. این موضوع، ICT4D را در دسته فناوری‌های مناسب قرار می‌دهد و اگر به صورت آزادانه به اشتراک گذاشته شود، یک فناوری مناسبِ منبع باز قلمداد می‌شود.I. Zelenika and J. M. Pearce, “The Internet and other ICTs as Tools and Catalysts for Sustainable Development: Innovation for 21st Century”, Information Development Volume 29 Issue 3 August 2013 pp. 217 - 232. DOI: http://dx.doi.org/10.1177/0266666912465742

ICT4D همچنین اشاره دارد به کمک رسانی به مردم محروم در هر نقطه از جهان، که معمولاً این کمک‌ها به برنامه‌ها و نرم‌افزارهای کابردی در کشورهای در حال توسعه مربوط می‌شوند. دغدغه ICT4D بکارگیری مستقیم رویکردهای فناوری اطلاعات به منظور کاهش فقر است. فناوری اطلاعات و ارتباطات می‌تواند از طریق بهره‌مند کردن مستقیم مردم محروم یا به صورت غیر مستقیم از طریق کمک به سازمان‌های امدادرسانی، سازمانهای مردم نهاد، دولت‌ها ویا مشاغل به منظور بهبود شرایط اجتماعی-اقتصادی، به کار گرفته شود.

ICT4D یک حوزه پژوهشی میان رشته ای در میان کنفرانس‌ها، کارگاه‌های آموزشی و نشریات است.
این امر تاحدی به خاطر نیاز به نتایج و نشانه‌های معتبر علمی است که بتوانند اثربخش بودن پروژه‌های فعلی را اندازه بگیرند. همچنین، این حوزه پژوهشی، یک انجمن غیررسمی از محققین فنی و علوم اجتماعی که در کنفرانس‌های سالانه ICT4D گرد هم می‌آیند را ساماندهی کرده‌است.

 پس زمینه نظری 
مبحث ICT4D به یک مکتب فکری وسیعتری بازمی‌گردد که پیشنهاد استفاده از فناوری برای توسعه را مطرح می‌کند. پایه‌های نظری آن را می‌توان در نظریه تکامل اجتماعی-اقتصادی شومپیترین جستجو کرد،C. Freeman and F. Louçã, As Time Goes By: From the Industrial Revolutions to the Information Revolution, Oxford University Press, USA, 2002. که عبارت است از یک فرایند پی در پی از تحولات خلاقانه که منجر به نوسازی شیوه عمل در کلیت جامعه شامل حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی آن می‌شود.J. Schumpeter, Business Cycles: A Theoretical, Historical, And Statistical Analysis of the Capitalist Process, New York; McGraw-Hill, 1939.

موتور محرک این فشار پی در پی برای تحول خلاقانه، تغییرات فناوری است.C. Perez, “Technological Revolutions, Paradigm Shifts and Socio-Institutional Change” in E. Reinert, Globalization, Economic Development and Inequality: An alternative Perspective, Cheltenham: Edward Elgar, 2004, pp. 217–242. http://www.carlotaperez.org/papers/basic-technologicalrevolutionsparadigm.htm C. Perez, “Structural change and assimilation of new technologies in the economic and social systems” Futures, vol. 15, 1983, pp. 357–375. http://carlotaperez.org/papers/scass_v04.pdf  در حالی که فناوری اصلی در اولین انقلاب صنعتی (۱۷۷۰–۱۸۵۰) مکانیزاسیون با نیروی آب بود، موج کوندراتیف دوم (۱۸۵۰–۱۹۰۰) به وسیلهٔ فناوری نیروی بخار پدیدار شد، نسل سوم (۱۹۰۰–۱۹۴۰) توسط برق رسانی سازمان‌های صنعتی و اجتماعی شناخته شد، نسل چهارم با موتوریزه شدن و بسیج خودکار جامعه (۱۹۴۰–۱۹۷۰)، و آخرین آن‌ها با دیجیتالی شدن سیستم‌های اجتماعی.

 تاریخچه 
بندانگشتی|یک تله سنتر در گامبیا
استفاده بین‌المللی از ارتباطات برای بالندگی توسعه موضوع جدیدی نیست. اصطلاح پژوهش ارتباطات توسعه در سال‌های دهه ۶۰ و ۷۰ میلادی، پایه و مبنای اکثر برنامه‌ها و موسسات کنونی توسعه در حوزه ICT4D شد. «ویلبر اسکرام»، «نورا سی کبرال» و «اِوِرِت راجرز»، از چهره‌های آکادمیک تأثیرگذار در این حوزه بودند.

در دوران معاصر، ICT4D به سه دوره زمانی تقسیم‌بندی می‌شود:
 ICT4D 0.0: از اواسط دهه ۵۰ تا اواخر دهه ۹۰. این دوران قبل از ساخت واژه " ICT4D" بود و بیشتر تمرکز بر ارتباطات توسعه، رایانش / پردازش رایانه‌ای داده‌ها برای نرم‌افزارهای تبادلات داخلی در دولت‌ها و شرکت‌های بزرگِ بخش خصوصی در کشورهای توسعه‌یافته بود.
 ICT4D 1.0: از اواخر دهه ۹۰ تا اواخر دهه ۲۰۰۰. ظهور همزمان، اهداف توسعه هزاره و موج بزرگ استفاده از اینترنت در کشورهای صنعتی، باعث رشد سریع سرمایه‌گذاری در زیرساختهای ICT و برنامه‌ها و پروژه‌های ICT در کشورهای توسعه یافته شد. در جوامع فقیر، تله سنترها، پرکاربردترین نمونه فناوری اطلاعات و ارتباطات برای توسعه در بخش‌های بهداشت، آموزش و کشاورزی قلمداد می‌شدند. بعدها، تله سنترها برخی خدمات آنلاین و بعضاً خدمات آنلاین دولتی نیز ارائه می‌دادند.
 ICT4D 2.0: از اواخر دهه ۲۰۰۰ به بعد. بین فاز ۱٫۰ و ۲٫۰ مرز مشخصی وجود ندارد اما پیشنهادها حرکت از تله سنترها به سمت تلفن‌های همراه در این فاز شروع شد. در این دوره، دغدغه‌های کمتری نسبت به آمادگی الکترونیکی وجود دارد و علاقه‌مندی بیشتری نسبت به تأثیرگذاری فناوری اطلاعات و ارتباطات بر توسعه دیده می‌شود. بعلاوه، به ملت‌های کمتر مرفه بیشتر به عنوان تولیدکنندگان و نوآوران حوزه این فناوری نگاه می‌شود، تا اینکه به عنوان مصرف‌کننده صرف.
با تکامل ICT، به همان اندازه ICT4D هم تکامل می‌یابد. اخیراً پیشنهاد شده که کلان داده‌ها می‌توانند به عنوان یکی از ابزاری مهم برای توسعه به کار گرفته شوند که در اینصورت یک تکامل طبیعی برای ICT4D به نمایش گذاشته خواهد شد."Big Data for Development: From Information- to Knowledge Societies", Martin Hilbert (2013), SSRN Scholarly Paper No. ID 2205145). Rochester, NY: Social Science Research Network; http://papers.ssrn.com/abstract=2205145

 چارچوب ارزش‌ها 
در مدل اینفورماتیزاسیون که توسط Kuo ارائه شده‌است و به عنوان یکی از شاخص‌های اندازه‌گیری در ICT4D محسوب می‌شود، سه بُعد زیرساخت، اقتصاد و مردم برای اینفورماتیزاسیون پیشنهاد می‌شود.

سه مورد ذکر شده بیشتر در کشورهای توسعه یافته صدق می‌کند؛ بنابراین Alexander Flor -که خود از یک کشور در حال توسعه است (فیلیپین)- بُعد چهارمی را به نام ارزش‌ها برای اینفورماتیزاسیون پیشنهاد می‌دهد.

این بُعد می‌تواند به وسیلهٔ دولت‌ها و از «طریق تعیین اولویتها»، «میزان یارانه ها» و «میزان کنترل فساد اداری»، عملیاتی گردد. برابری، ادغام، مشارکت، توسعه داخلی و همگرایی برخی از مزایای بُعد ارزش‌ها محسوب می‌شوند.

 دسترسی و استفاده از ICT 
 ICT برای جنبه‌های مختلف توسعه 
 ICT برای اقلیم، آب و هوا و فعالیت‌های واکنش اضطراری 
 ICT برای افراد معلول 
برنامه‌های ICT:

 مرکز توسعه آموزش الکترونیک استونی با همراهی پریموس 
 رویکرد اتحاد و یکپارچگی اروپا برای کمک به یادگیری مادام العمر (EU4ALL) 
 طرح Ceibal 
 Leren en werken met autisme (یادگیری و کار کردن با درخودماندگی) 
 فناوری‌های روز برای کودکان با نیازمندیهای ویژه (EvTech) 
 Discapnet 
 ICT برای آموزش و پرورش 
 ICT برای امرار معاش 
 ICT برای کشاورزی 
 ICT4D برای بخش‌های دیگر 
 دولت الکترونیک 
 تجارت الکترونیک 
 یادگیری الکترونیکی 
 سلامت الکترونیکی 
 استخدام الکترونیکی 
 محیط زیست الکترونیکی 
 کشاورزی الکترونیکی 
 علم الکترونیکی 
 امنیت الکترونیکی 
 گزارش دهی، پروژه‌ها و پیگیری 
 ICT4D و فناوری تلفن همراه 
 فناوری تلفن همراه در آموزش و پرورش 
 خرید از طریق تلفن همراه 
 تلفن همراه و فرصت‌های توسعه 
 کارآفرینی و کاریابی 
 دسترسی آسان به اطلاعات 
 ناکارآمدهای بازار 
 جایگزین حمل و نقل 
 امداد رسانی 
 آموزش و بهداشت 
 سرمایه اجتماعی و انسجام اجتماعی 
 مثال: Zidisha 
 مثال: Esoko 
 مثال: انیمیشن‌های علمی بدون مرز 
 فرصت‌ها 
 زنان و ICT4D 
 هوش مصنوعی برای توسعه 
 بودجه ICT4D 
 پروژه‌ها 
 تجزیه و تحلیل‌ها 
 مشکلات 
 درس‌های آموخته شده 
 توسعه پایدار و مقیاس پذیری 
 ارزیابی تأثیرات در ICT4D 
 انتقادات / چالش‌ها 
 ICT و ردپای کربن آن 
 ICT و نئولیبرالیسمِ آموزش و پرورش 
 مطالعات موردی کشورها و مناطق 
 ICT4D در فیلیپین 
 آموزش الکترونیکی 
 eSkwela 
 e-PinoyFARMS 
 SETUP (برنامه به روز رسانی شرکت کوچک فناوری) 
 OCEI (محتوای کدباز در طرح آموزش) 
 iSchool WebBoard 
 PhEdNet 
 PhEdNet Farmers’ School-on-the-Air (FSA) 
 Jakenpoy.com 
 e-Extension 
 سلامت الکترونیکی 
 دولت الکترونیک 
 پروژه در سراسر کشور ارزیابی عملیاتی از خطرات (پروژه NOAH) 
 eSerbisyo 
 eBayad 
 کشاورزی الکترونیکی 
 شبکه اطلاعات باغبانی (HortiNet) 
 ICT4D در آفریقا 
 برنامه‌ها و راهبردهای بین‌المللی برای ICT4D 
 eLAC برنامه‌های اقدام برای آمریکا لاتین و کارائیب 
 برنامه SIRCA برای ICTD محققان در منطقه آسیا و اقیانوسیه 
 سازمان‌های حامی برنامه ICT4D 
 ICT برای تأثیر توسعه بیشتر 
 رویدادهای حمایت از اقدامات ICT4D 
 اجلاس کشورهای سازمان G8 - اوکیناوا ۲۰۰۰ 
 اجلاس جهانی سران دربارهٔ جامعه اطلاعات (WSIS) 
 اجلاس جهانی سران دربارهٔ جامعه اطلاعات (stocktaking(WSIS 
 جوایز پروژه WSIS 
 جوایز پروژه 2013 WSIS 
 شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد (ECOSOC) قطعنامه ۲۰۱۲/۵ 
 WCIT 
 کنفرانس CRS ICT4D 
 ICT4A 
 منابع برای مطالعات بیشتر 
 پیوند به بیرون 
 منابع 

رده:فناوری اطلاعات و ارتباطات برای توسعه
رده:ارتباطات
رده:پژوهش
تحقیق و توسعه
رده:توسعه