حرم شاه عبدالعظیم

حرم عبدالعظیم حسنی (یا به لهجه و زبان عامیانه، شابدُلَظیم) مجموعه آرامگاه عبدالعظیم حسنی، امامزاده حمزه و امامزاده طاهر است که در شهر ری (در جنوب تهران) قرار دارد. بنای آرامگاه مربوط به دوره‌ی ایلخانی، دوره‌ی صفوی و دوره‌ی قاجار است.

این اثر در تاریخ  با شماره‌ی ثبت ۴۰۶ به‌عنوان یکی از آثار ملّی ایران به ثبت رسیده‌است.

 عبدالعظیم حسنی 

بندانگشتی|حرم شاه عبدالعظیم، شهرری
عبدالعظیم حسنی یا شاه عبدالعظیم از نوادگان امام دوم شیعیان، حسن مجتبی، در سال ۱۷۳ قمری (۷۸۹ م)، در زمان موسی کاظم در شهر مدینه زاده شد.رجال نجاشی، نوشته احمد بن علی نجاشی، جلد ۲، صفحه ۶۷، ش ۶۵۱زندگانی حضرت عبدالعظیم، عزیزالله عطاردی، صفحهٔ ۲۷پدرش عبدالله و مادرش فاطمه نام داشتند. همسر وی خدیجه دختر قاسم بن حسن بن زید بن حسن بود.

عبدالعظیم پس از ورود به شهر ری در سرداب خانه یکی از شیعیان آن شهر به زندگی پنهانی روی می‌آورد و پس از مدتی بیمار می‌شود و در سال ۲۵۲ قمری (۸۶۶ م) می‌میرد.
شایان ذکر است که  عبدالعظیم یکی از روایان احادیث شیعه هستند؛به‌همین دلیل تأثیر زیادی در زمان خود بر حفظ جریان شیعه، آن هم در دوران خفقان موجود در زمان امامان هشتم و نهم و دهم شیعیان را داشته اند  و از این سه‌بزرگوار روایاتی را نقل کرده‌اند. گفته می‌شود بیش از صدحدیث از جانب اهل بیت  توسط ایشان نقل شده است.
ضمن اینکه جناب شیخ‌صدوق مجموعه روایات اوی را با عنوان «جامع اخبار عبدالعظیم» گردآوری نموده است. ضمنا بخشی از این احادیث، بی‌واسطه از ائمه نقل شده است؛ البته علاوه بر نقل احادیث اهل بیت،وی با علوم دینی آشنایی داشتند و به همین دلیل، محل رجوع مردم در زمینه مسائل دینی بوده‌اند.
قابل توجه اینکه ازابوتراب رویانی نقل شده است : «شنیدم که ابوحماد رازی می‌گفت در سامرا بر امام دهم شیعیان وارد شدم و از بعضی مسائل حلال و حرام از ایشان پرسیدم. چون قصد وداع داشتم، ایشان فرمودند: چنانچه در امور دینی در تشخیص حلال و حرام، مسئله‌ای بر تو دشوار شد، از عبدالعظیم بن عبدالله حسنی سؤال کن و سلام مرا به او برسان.»

 بناها 
بنای نخستین آرامگاه عبدالعظیم را محمد بن زید داعی علوی، در نیمه دوم قرن سوم هجری قمری برابر با با قرن نهم میلادی تعمیر اساسی کرد. درگاه اصلی ورودی حرم که در شمال آرامگاه قرار دارد به فرمان پادشاهان خاندان آل بویه و سپس با تلاش مجدالملک قمی ساخته شد.

بنای آرامگاه در بخش پایین چهارگوشی است که هر سوی آن حدود هشت متر است. در بالا مانند همه بناهای سلجوقی برفراز چهارگوشه حرم چهار گوشوار یعنی چهار طاق مورب بنا کرده‌اند و بالاتر از آن یک هشت ضلعی و بر روی آن یک شانزده‌ضلعی ساخته‌اند. روی این شانزده‌ضلعی گنبد اصلی حرم ساخته شده‌است. تمام این بخش‌ها از درون آیینه‌کاری شده‌است. تعمیر و تغییرات اصلی این بخش در زمان شاه تهماسب یکم صفوی انجام گرفته‌است. صحن‌ها و ایوان از آثار دوره صفویه می‌باشد.

در دوره قاجار تعمیرات و اضافات بسیاری صورت گرفت. پوشش زرین گنبد، به فرمان ناصرالدین‌‌شاه در سال ۱۲۷۰ هجری قمری برابر با ۱۸۳۵ میلادی انجام گرفته‌است.

 آثار تاریخی 
 تاریخ ساخت صندوق داخل آرامگاه عبدالعظیم ۷۲۵ هجری قمری برابر با ۱۳۳۵ میلادی است.
 دو لوحه کتیبه چوبی روی یک جفت در چوبی جدید تر نصب شده که تاریخ ساخت لوحه‌ها ۸۴۸ هجری قمری مطابق با ۱۴۴۴ میلادی است.
 تاریخ ساخت در بزرگ چوبی بین رواق شمالی و مسجد زنانه ۹۰۴ هجری قمری (برابر با ۱۴۹۸ میلادی) و به سبک دوره تیموری است.

 آرامگاه‌های پیرامون 
بسیاری از نامداران ایران در کنار آرامگاه و رواق‌های اطراف، عمدتاً در باغ طوطی، به خاک سپرده شده‌اند. از جمله: 
رنامتاریختدفینتوضیحات ۱ناصرالدین‌شاه 60px۱۲۷۵چهارمین شاه قاجار (که پس از پیروزی انقلاب اسلامی، سنگ قبرش به خلوت کریمخانی منتقل شد)۲سید ابوالقاسم کاشانی 60px۱۳۴۰نماینده و رئیس مجلس شورای ملی۳علی‌مردان‌خان بختیاری 60px۱۳۱۳از سرداران ایل بختیاری بود، که علیه حکومت پهلوی اول تا سال ۱۳۱۳ جنگید.۴قائم مقام فراهانی 60px۱۲۱۴ادیب ، شاعر و صدراعظم ایران۵ملا علی کنی 60px۱۲۶۷فقیه شیعه و مجتهد متنفذ ایران در زمان قاجار۶ستارخان 60px۱۲۹۳ملقب به سردار ملی یکی از سرداران جنبش مشروطه۷حسین سلامی 60px۱۴۰۴فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ۸محمد قزوینی60px۱۳۲۸ادیب و پژوهشگر تاریخ و فرهنگ ایران۹عباس اقبال آشتیانی60px۱۳۳۴مورخ ، ادیب و نویسنده۱۰محمدرضا مهدوی کنی 60px۱۳۹۳نخست وزیر ایران و رئیس مجلس خبرگان رهبری۱۱محمدتقی فلسفی 60px۱۳۷۷واعظ مشهور تهران و از شخصیت‌های مبارز انقلاب اسلامی۱۲شیخ محمد خیابانی 60px۱۲۹۹رئیس مجاهدین آذربایجان در انقلاب مشروطه۱۳حسین امیر‌عبداللهیان 60px۱۴۰۳دیپلمات و وزیر امور خارجه ایران۱۴محمدعلی شاه‌آبادی  60px۱۳۲۸عارف و مجتهد شیعه۱۵اسماعیل آشتیانی 60px۱۳۴۹شاعر و نقاش۱۶ابوالفتوح رازی ۵۵۲ ه.قمفسر و عارف شیعه قرن ششم هجری ۱۶حبیب‌الله شیرازی ۱۲۳۳ملقب به قاآنی شاعر ۱۸محمدمهدی طهرانچی 60px۱۴۰۴فیزیکدان، دانشمند هسته‌ای و رئیس دانشگاه آزاد اسلامی۱۹سید ضیاءالدین طباطبایی60px۱۳۴۸نخست وزیر ایران۲۰عزیزالله خوشوقت 60px۱۳۹۱مجتهد شیعه، عضو مجلس خبرگان قانون اساسی، خبرگان رهبری و مجلس شورای اسلامی۲۱محی الدین انواری 60px۱۳۹۱روحانی و فقیه شیعه۲۲ادیب‌الممالک فراهانی 60pxژورنالیست ، شاعر و نویسنده۲۳مجتبی تهرانی 60px۱۳۹۱استاد اخلاق تهران۲۴عبدالکریم حق‌شناس 60px۱۳۸۶فقیه و عارف شیعه۲۵طیب حاج رضایی 60px۱۳۴۲از مبارزان سرشناس علیه حکومت پهلوی۲۶اسماعیل مرآت 60px۱۳۲۸سیاستمدار و وزیر فرهنگ ایران۲۷مهدی ربانی ۱۴۰۴فرمانده ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ۲۸سید رضا زواره‌ای60px۱۳۸۴سیاستمدار، حقوقدان شورای نگهبان و عضو مجلس شورای اسلامی۲۹سید علی غیوری60px۱۳۹۳امام جمعه شهرری و نماینده مجلس شورای اسلامی۳۰محدث ارموی۱۳۵۸تصحیح‌کننده و پژوهش‌گر متون کهن۳۱سید محمدصادق طباطبایی60px۱۳۴۰مؤسس حزب اعتدالیون، رئیس و نماینده مجلس شورای ملی۳۲بدیع‌الزمان فروزانفر60px۱۳۴۹ادیب، مترجم، پژوهشگر ادبی و مدرس دانشگاه۳۳محمد محمدی ری‌شهری60px۱۴۰۱روحانی، وزیر اطلاعات و عضو مجلس خبرگان رهبری ۳۴عباسعلی اختری60px۱۴۰۱نماینده مجلس شورای اسلامی و مجلس خبرگان رهبری 
 همچنین برخی حکام اردلان که از وابستگان پادشاهان قاجار بودند نیز در صحن آرمیده‌اند.

در دوره پهلوی، آرامگاهی در جوار این آستان برای رضاشاه تدارک دیده شد که به تدریج بسیاری از وابستگان این خاندان در آن جا به خاک سپرده شدند. از جمله: علیرضا پهلوی، سلیمان بهبودی، ارتشبد محمد خاتم و حسنعلی منصور. این آرامگاه پس از انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ به همراه آرامگاه پنجاه تن از وابستگان نظام پادشاهی، توسط گروهی به دستور صادق خلخالی ویران شد.

 آرامگاه پادشاهان 

 آرامگاه سرشناسان 

 بسته شدن درهای حرم 
در اواخر اسفند ماه سال ۱۳۹۸ پایگاه اطلاع‌رسانی حضرت عبدالعظیم اعلام کرد که به دنبال شیوع گسترده ویروس کرونا و با درخواست ستاد ملی مبارزه با کرونا در راستای مقابله از روز سه شنبه ۲۷ اسفند ماه تا خرداد ماه ۱۴۰۱ با کم شدن کرونا باز شد.

 نگارخانه 

 جستارهای وابسته 

 شهر ری
 امامزاده حمزه
 حرم فاطمه معصومه
 حرم شاهچراغ
 آرامگاه امامزاده ابوالحسن
 آرامگاه امامزاده حمزه
 آرامگاه بی‌بی‌زبیده
 امامزادگان عین و غین (وهن‌آباد)
 امامزاده اسماعیل (شهریار)
 امامزاده اسماعیل (لواسان)
 امامزاده پنج‌تن (لویزان)
 امامزاده جعفر (پیشوا)
 امامزاده داوود
 امامزاده سلطان مطهر
 امامزاده سید اسحاق (تهران)

 پانویس 

 منابع 
 سید محمدتقی مصطفوی، آثار تاریخی طهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تهران، ۱۳۷۵
 عزیزالله عطاردی، زندگانی حضرت عبدالعظیم، انتشارات کتابخانه صدر، تهران
 آستان مقدس حضرت عبدالعظیم

 پیوند به بیرون 

 حرم شاه عبدالعظیم شهر ری
 حرم مطهر حضرت شاه عبدالعظیم حسنی (ع)
 ساعات بازگشایی درب‌های آستان مقدس حضرت عبدالعظیم (ع)
 آستانه حضرت عبدالعظیم
 صحن و سرای حضرت عبدالعظیم حسنی علیه السلام - شهر ری: ویدیو


رده:آثار دوره ایلخانیان در شهرستان ری
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان ری
رده:امامزاده‌ها در استان تهران
رده:تاریخ ری
رده:تهران قدیم
رده:جاذبه‌های گردشگری تهران
رده:زیارت
رده:زیارت‌گاه‌های شیعه
رده:مکان‌های مقدس شیعه دوازده‌امامی
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در استان تهران
رده:ساختمان‌های مذهبی دارای گنبد
رده:مسجدهای ایران
رده:مسجدهای ری
رده:آرامگاه‌ها در ایران
رده:معماری دوره صفویان
رده:امامزاده‌ها در منطقه ۲۰ تهران
رده:یادبودها و یادواره‌ها در ایران
رده:خاک‌سپاری‌ها در حرم شاه عبدالعظیم
رده:ساختمان‌های مسجد دارای گنبد
رده:ساختمان‌های مذهبی سده ۹ (میلادی)
رده:امامزاده‌ها در ایران
رده:مسجدهای تشیع در ایران