پالماخ

پالماخ  نیروهای ضربت و واحد سایرت زبده هگانا، سازمان شبه‌نظامی اصلی یه‌شو (جامعه یهودیان فلسطین پیش از ۱۹۴۸) در دوره قیمومت بریتانیا بر فلسطین بود. پالماخ در ماه مه ۱۹۴۱ تأسیس شد. با شروع جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۴۸، این واحد شامل بیش از ۲۰۰۰ مرد و زن در سه تیپ رزمی و واحدهای کمکی هوایی، دریایی و اطلاعاتی بود. با ایجاد نیروهای دفاعی اسرائیل، سه تیپ پالماخ منحل شدند. این امر و دلایل سیاسی، بسیاری از افسران ارشد پالماخ را در سال ۱۹۵۰ مجبور به استعفا کرد.

پالماخ، فراتر از سهم نظامی خود، سهم قابل توجهی در فرهنگ و منش اسرائیل داشت. اعضای آن سال‌ها ستون فقرات فرماندهی عالی نیروهای دفاعی اسرائیل را تشکیل می‌دادند و در سیاست، ادبیات و فرهنگ اسرائیل برجسته بودند.

 پیشینه 
پالماخ توسط فرماندهی عالی هاگانا در ماه مه ۱۹۴۱ تأسیس شد. هدف آن دفاع از جامعه یهودیان فلسطین در برابر دو تهدید بالقوه بود. اول اشغال فلسطین توسط نیروهای محور در صورت پیروزی آنها بر بریتانیا در شمال آفریقا. دوم، اگر ارتش بریتانیا از فلسطین عقب‌نشینی می‌کرد، شهرک‌های یهودی‌نشین ممکن بود مورد حمله جمعیت عرب قرار گیرند. اسحاق ساده به عنوان فرمانده پالماخ منصوب شد. در ابتدا این گروه شامل حدود صد نفر بود. در اوایل تابستان ۱۹۴۱، مقامات نظامی بریتانیا با عملیات مشترک علیه نیروهای ویشی فرانسه در لبنان و سوریه موافقت کردند. اولین اقدام، یک مأموریت خرابکاری (عملیات قایق‌ران) علیه تأسیسات نفتی در طرابلس، لبنان بود. بیست و سه عضو پالماخ و یک افسر رابط بریتانیایی از طریق دریا عازم شدند اما دیگر هرگز خبری از آنها نشد. در ۸ ژوئن، جوخه‌های مختلط پالماخ و استرالیایی‌ها در لبنان و سوریه شروع به فعالیت کردند. موفقیت این عملیات‌ها باعث شد که ستاد کل نیروهای مسلح بریتانیا بودجه یک اردوگاه آموزشی خرابکاری برای سیصد نفر در میشن هاعمک را تأمین کند. از آنجایی که پالماخ از داوطلبان بدون حقوق تشکیل شده بود، این بودجه برای تأمین نیازهای دو برابر این تعداد نیرو استفاده شد. هنگامی که بریتانیا پس از پیروزی متفقین در نبرد دوم العلمین در سال ۱۹۴۲ دستور برچیدن پالماخ را صادر کرد، این سازمان به فعالیت مخفی روی آورد.

 زیرزمینی 
از آنجایی که بودجه بریتانیا متوقف شده بود، ییتزاک تابنکین، رئیس اتحادیه کیبوتص هاکیبوتص هاموهاد، پیشنهاد داد که پالماخ می‌تواند با کار کردن اعضایش در کیبوتص، خودکفا شود. هر کیبوتص میزبان یک دسته پالماخ خواهد بود و به آنها غذا، خانه و منابع می‌دهد. در عوض، آن دسته از کیبوتص محافظت خواهد کرد و کارهایی مانند کار کشاورزی را انجام خواهد داد. این پیشنهاد در اوت ۱۹۴۲ پذیرفته شد، زمانی که همچنین تصمیم گرفته شد که اعضای پالماخ هر ماه هشت روز آموزشی، ۱۴ روز کاری و هفت روز مرخصی داشته باشند. برنامه آموزش نظامی ترکیبی، کار کشاورزی و آموزش صهیونیستی "Hach'shara Meguyeset" הכשרה מגויסת (به معنی "آموزش اجباری/استخدام شده") نامیده شد. بعدها، جنبش‌های جوانان صهیونیستی به اعضای ۱۸ تا ۲۰ ساله فرصتی برای پیوستن به گروه‌های اصلی برای اسکان کشاورزی که پایه و اساس نهال شد، ارائه دادند.

آموزش‌های پایه شامل آمادگی جسمانی، سلاح‌های سبک، نبرد تن به تن، آموزش‌های پایه دریایی، نقشه‌برداری، کمک‌های اولیه و عملیات دسته‌ای بود. اکثر اعضای پالماخ آموزش‌های پیشرفته‌ای را در یک یا چند مورد از زمینه‌های زیر دریافت کردند: خرابکاری و مواد منفجره، شناسایی، تک‌تیراندازی، ارتباطات و رادیو، مسلسل‌های سبک و متوسط، و کار با خمپاره‌های ۲ اینچی و ۳ اینچی. آموزش دسته‌ها شامل راهپیمایی‌های طولانی، تمرین‌های ترکیبی آتش زنده با پشتیبانی توپخانه و مسلسل و خمپاره بود.

پالاخ تأکید زیادی بر آموزش فرماندهان میدانی مستقل و روشنفکر داشت که ابتکار عمل را به دست می‌گرفتند و برای نیروهای خود الگو بودند. این گروه فرماندهان دسته و گروهان را آموزش می‌داد. دوره آموزشی فرماندهان اصلی در پالماخ بود و بسیاری از فرماندهان هاگانا برای آموزش به پالماخ اعزام می‌شدند. دوره فرماندهان پالماخ منبع بسیاری از فرماندهان میدانی بود که ستون فقرات هاگانا و بعداً نیروهای دفاعی اسرائیل را تشکیل می‌دادند.

 عملیات پس از جنگ 
به مدت هفت ماه پس از ترور لرد موین توسط لهی در سال ۱۹۴۴، اعضای پالماخ تحت فرماندهی شیمون آویدان در فعالیت‌های سایسون شرکت داشتند و در این فعالیت‌ها با بریتانیایی‌ها برای سرکوب ایرگون و لهی همکاری کردند. با این حال، با تصمیم دیوید بن گوریون در ۱ اکتبر ۱۹۴۵ برای آغاز مبارزه مسلحانه علیه بریتانیایی‌ها، پالماخ با گروه‌های مخالف به نام جنبش مقاومت عبری متحد شد. در ۱۰ اکتبر ۱۹۴۵، نیرویی به رهبری اسحاق رابین به زندان آتلیت حمله کرد و ۲۰۸ زندانی یهودی را آزاد کرد. اولین عملیات مشترک در ۳۱ اکتبر ۱۹۴۵ انجام شد، زمانی که پالماخ سه قایق گشتی بریتانیایی، ۲ قایق در حیفا و یکی در یافا، را غرق کرد و در ۱۵۳ حمله بمب‌گذاری به پل‌ها و آبگذرهای سیستم راه‌آهن شرکت داشت.

در شب ۲۲ فوریه ۱۹۴۶، پالماخ با یک بمب ۲۰۰ پوندی به دژ پلیس تگارت در شفا-عمر حمله کرد؛ در تبادل آتش پس از آن، پالماخ تلفاتی متحمل شد. در ژوئن ۱۹۴۶، پالماخ ده پل از یازده پلی را که فلسطین را به کشورهای همسایه‌اش متصل می‌کرد، منفجر کرد. چهارده عضو پالماخ در جریان حمله به پل آخزیو کشته شدند.

این اتحاد هرگز به‌طور کامل تحت کنترل هاگانا نبود و ایرگون مجموعه‌ای از حملات بی‌رحمانه‌تر را آغاز کرد که در بمب‌گذاری هتل شاه داوود به اوج خود رسید. این حمله، پاسخ ایرگون به سرکوب بریتانیا، «سیاه سبت»، بود که در ۲۹ ژوئن ۱۹۴۶ آغاز شد. ترکیبی از سرکوب و خشم رهبری غیرنظامی یهودی از حمله شاه داوود، بن گوریون را بر آن داشت تا عملیات بیشتر پالماخ را لغو کند.

 حملات تلافی‌جویانه 
پس از وقفه‌ای بیش از ده ماه، پالماخ عملیات خود را از سر گرفت. تنها سلاحی که کمبودی در آن وجود نداشت، مواد منفجره تولید داخل بود. در ۲۰ مه ۱۹۴۷، آنها یک قهوه‌خانه را در فجه منفجر کردند، به ویژه در تلافی قتل دو یهودی در پتاح تیکوا در نزدیکی آن. پس از تشدید خشونت پس از قطعنامه تقسیم سازمان ملل، مقیاس عملیات تلافی‌جویانه افزایش یافت.

در ۱۸ دسامبر ۱۹۴۷، در عملیاتی که توسط فرمانده پالماخ، ایگال آلون، تأیید شد، چندین خانه در الخیصاص، در نزدیکی مرز لبنان، منفجر شد. دوازده غیرنظامی کشته شدند. در ۳۱ دسامبر ۱۹۴۷، ۱۷۰ مرد از پالماخ به تلافی کشته شدن ۴۷ یهودی در پالایشگاه نفت حیفا، به بلد الشیخ در حیفا حمله کردند. ده‌ها خانه ویران و ۶۰ تا ۷۰ روستایی کشته شدند.

در اطراف یافا، واحدهای پالماخ خانه‌های یازور و سلامه را ویران کردند. در دستوری به تاریخ ۳ ژانویه ۱۹۴۸ آمده است: «هدف حمله به بخش شمالی روستای سلامه برای ایجاد مرگ و میر، منفجر کردن خانه‌ها و سوزاندن هر چیز ممکن است.» در جلیل علیا، گردان سوم پالماخ به فرماندهی موشه کلمن، در ۱۵ فوریه به ساعسع حمله کرد و ده خانه را منفجر کرد و ۱۱ روستایی را کشت. در شمال، آنها در ۱۶ مارس ۱۹۴۸ به تلافی یک مین زمینی به الحسینیه حمله کردند. آنها پنج خانه را منفجر کردند و «۳۰ بزرگسال عرب» را کشتند. در نقب شمالی، در ۴ آوریل ۱۹۴۸، یک واحد پالماخ با دو خودروی زرهی پس از حمله مین به یک گشتی یهودی، «نه محل استراحت بادیه‌نشینان و یک کلبه گلی» را نابود کردند.

در این دوره، در رویدادی که به کاروان ۳۵ نفره معروف است، پالماخ ۱۸ نفر (به همراه ۱۷ جنگجوی دیگر هاگانا) را در مسیر خود برای تقویت پادگان در کفر اتزیون پس از حمله صدها نفر از مردم محلی و شبه‌نظامیان عرب از دست داد. اجساد جنگجویان پالماخ و هاگانا تا حدی مثله شده بود که برخی از آنها قابل شناسایی نبودند.

 تغییر در اهداف 
در ۲۰ فوریه ۱۹۴۸، پالماخ عملیاتی را در قیصریه، شمال تل‌آویو، آغاز کرد که در آن ۳۰ خانه را تخریب کردند و به دلیل کمبود مواد منفجره، شش خانه باقی ماند. هدف جلوگیری از اشغال آنها توسط نیروهای بریتانیایی به عنوان پایگاهی علیه مهاجران غیرقانونی بود. اسحاق رابین با این حمله مخالفت کرد. اگرچه توسط اعراب اشغال شده بود، اما ساختمان‌ها متعلق به یهودیان بود.

با فعال شدن طرح دی و عملیات‌های فرعی آن، واحدهای پالماخ برای تخریب روستاها با هدف جلوگیری از استفاده آنها توسط نیروهای نامنظم فلسطینی یا ارتش آزادیبخش عرب به عنوان پایگاه مورد استفاده قرار گرفتند.

 عملیات ناخشون 
پس از تلاش برای پاکسازی جاده به اورشلیم، واحدهای پالماخ «کم و بیش به طور سیستماتیک روستاهای القسطل، قلینیا، خدا را با خاک یکسان کردند و بیت سوریک، بیدو، شوفات، بیت اکسا، بیت ماهسیر و شیخ جراح (اورشلیم) را تا حد زیادی یا جزئی تخریب کردند».

در ۹ آوریل، یک واحد پالماخ با خمپاره در حمله ایرگون به دیر یاسین شرکت کرد.

 میشمار هاعمک 
پس از حمله ناموفق ارتش آزادی‌بخش فلسطین به پایگاه هاگانا در میشنار هاعمک و امتناع هاگانا از پیشنهاد آتش‌بس، نیروهای هاگانا و پالماخ دست به حمله متقابل زدند. بین ۸ تا ۱۴ آوریل، ده روستا تحت کنترل پالماخ درآمد. ظرف دو هفته آنها با خاک یکسان شدند.

 عملیات یفتاح و فتح صفد 
در ۲ مه، گردان سوم پالماخ، به فرماندهی موشه کلمن، با یک داویدکا، دو خمپاره ۳ اینچی و هشت خمپاره ۲ اینچی به عین الزیتون حمله کرد. در طول دو روز بعد، سربازان پالماخ تمام خانه‌ها را منفجر و آتش زدند. پس از تصرف این روستا، فرمانده گردان کلمن دستور اعدام هفتاد زندانی را صادر کرد.

در ۶ مه، پالماخ حمله‌ای به صفد را آغاز کرد. آنها نتوانستند قلعه را تصرف کنند و پالماخ مجبور به عقب‌نشینی شد. مدافعان پیشنهاد آتش‌بس دادند که آلون آن را رد کرد. حمله دوم در ۹ مه آغاز شد. پیش از آن، یک «سد رگبار متمرکز عظیم» با استفاده از خمپاره و داویدکا انجام شد. محله خالی عرب‌نشین صفد در ۱۱ مه اشغال شد. بین ۱۲۰۰۰ تا ۱۵۰۰۰ پناهنده ایجاد شده بود.

در طول عملیات یفتاح، ۶۹ نفر در پالماخ کشته شدند.

در ماه مه ۱۹۴۸، پالماخ ۲۲۰۰ عضو دائمی بسیج‌شده داشت. منبع دیگری تعداد اعضای پالماخ را در پایان نوامبر ۱۹۴۷، ۳۰۰۰ نفر اعلام می‌کند و پس از بسیج ۳۰۰۰ نیروی ذخیره، تا ماه مه ۱۹۴۸ پنج گردان متشکل از ۵۰۰۰ جنگجو که ۱۲۰۰ نفر از آنها زن بودند، تشکیل شد.

یگان‌های پالماخ نقش عمده‌ای در جنگ اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۴۸ ایفا کردند. در آغاز جنگ، واحدهای پالماخ مسئول حفظ شهرک‌های یهودی‌نشین (مانند گوش اتزیون، کفار داروم و ریویویم) در برابر شبه‌نظامیان عرب بودند. اگرچه از نظر تعداد و سلاح کمتر بودند، اما سربازان پالماخ به اندازه کافی مقاومت کردند تا به هاگانا اجازه دهند جمعیت یهودی را بسیج کرده و برای جنگ آماده کند.

 ایجاد نیروهای دفاعی اسرائیل 
آخرین عملیات پالماخ به عنوان یک واحد مستقل علیه ایرگون، در ماجرای آلتالنا بود. در ۲۲ ژوئن ۱۹۴۸، ایرگون، آلتالنا را که پر از سلاح بود، در نزدیکی تل آویو لنگر انداخت. بن گوریون به پالماخ دستور داد تا از فرود سلاح‌ها جلوگیری کند. در عملیاتی به فرماندهی ایگال آلون، به همراه اسحاق رابین به عنوان معاونش، از یک توپ برای غرق کردن کشتی استفاده شد. یک عضو پالماخ و چهارده عضو ایرگون کشته شدند.

پس از تأسیس ارتش اسرائیل، پالماخ به سه تیپ نیروهای دفاعی اسرائیل - تیپ نقب، تیپ یفتاح و تیپ هارل - سازماندهی مجدد شد. تیپ‌های نقب و یفتاح در نقب علیه ارتش مصر جنگیدند و موفق شدند آن را متوقف کرده و بعداً به نوار غزه و سینا عقب برانند. تیپ یفتاح بعداً به شمال منتقل شد. تیپ هارل در اورشلیم متمرکز بود. ادغام پالماخ در ارتش اسرائیل منجر به مجموعه‌ای از کشمکش‌های قدرت با بن گوریون شد که به شورش ژنرال‌ها معروف است. در سال ۱۹۴۹ بسیاری از اعضای ارشد پالماخ از ارتش استعفا دادند.

در مجموع، پالماخ در طول جنگ استقلال و در سال‌های قبل از ایجاد اسرائیل، ۱۱۸۷ جنگجو را از دست داد.

 تلفات 
محل یادبود پالماخ، ۳۷ مورد مرگ اعضای پالماخ را بین ماه مه ۱۹۴۱ و مه ۱۹۴۵ ثبت کرده است. سی و یک نفر در عملیات کشته شده‌اند، شش نفر در حین خدمت در ارتش بریتانیا و شش نفر در «مبارزه علیه دولت بریتانیا» کشته شده‌اند.

۳۹ نفر دیگر از اعضای پالماخ بین ماه مه ۱۹۴۵ و نوامبر ۱۹۴۷ جان خود را از دست داده‌اند. بیست و یک نفر در عملیات کشته شده‌اند و یک نفر در نبرد کشته شده است، چهارده نفر در جریان تلاش برای منفجر کردن پل آخزیو در طول شب پل‌ها کشته شده‌اند. بیست و هشت نفر در مبارزه علیه بریتانیا جان باختند.

بین آغاز دسامبر ۱۹۴۷ و پایان مه ۱۹۴۸، زمانی که ارتش اسرائیل ایجاد شد، ۵۷۴ مورد مرگ ثبت شده است که از این تعداد ۵۲۴ نفر در عملیات یا نبرد کشته شده‌اند؛ ۷۷ نفر در حین انجام وظیفه کاروان یا ایمن‌سازی جاده‌ها؛ ۵۹ نفر در طول عملیات یِووسی، از جمله ۳۴ نفر در نبی ساموئل؛ ۲۰ نفر در طول عملیات نحشون، همه در القسطل؛ ۶۸ نفر در عملیات یفتاح؛ ۱۲ نفر در میشنار حامک. بر اساس منطقه، ۱۷۱ نفر از اعضای پالماخ در اورشلیم و مناطق اطراف، ۱۰۴ نفر در گوش اتزیون و اطراف آن، ۱۰۳ نفر در جلیل و ۸۱ نفر در نقب کشته شدند.

از ژوئن ۱۹۴۸ تا دسامبر ۱۹۴۹، که در طی آن پالماخ در ارتش ادغام شد، ۵۲۷ نفر از اعضا جان باختند که ۴۵۲ نفر از آنها در عملیات یا نبرد کشته شدند؛ ۱۰۱ نفر در عملیات دنی، از جمله ۴۵ نفر در خیربت کوریکور؛ ۵۳ نفر در عملیات یوآو؛ ۴۴ نفر در عملیات هورو و ۲۲ نفر در عملیات مرگ بر متجاوز کشته شدند. بر اساس منطقه، ۲۳۴ نفر در نقب و دشت جنوبی؛ ۶۲ نفر در اورشلیم و اطراف آن؛ ۴۴ نفر در اطراف لاترون؛ ۴۲ نفر در نوار غزه و ۴۱ نفر در دشت مرکزی و نوار ساحلی جان باختند.

بر اساس تیپ، ۳۱۳ عضو تیپ هارل کشته شدند، ۳۱۲ نفر از نقب و ۲۷۴ نفر از یفتاخ. یکی از کشته‌شدگان به عنوان عضو لحی نیز ثبت شده است.

محل یادبود پالماخ، مرگ ۳۴ عضو زن را ثبت کرده است که هفده نفر از آنها در عملیات یا نبرد کشته شده‌اند.

حدود ۵۲۰ نفر از کشته‌شدگان در فلسطین متولد شده بودند؛ از این تعداد ۱۱۷ نفر اهل تل‌آویو، ۹۷ نفر اهل اورشلیم و ۵۶ نفر اهل حیفا بودند. بیش از ۵۵۰ نفر در اروپا و روسیه متولد شده بودند؛ ۱۸۱ نفر از لهستان، ۹۹ نفر از آلمان و ۹۵ نفر از رومانی. ۱۳۱ نفر دیگر از کشته‌شدگان اهل کشورهای عربی و مسلمان بودند؛ ۳۲ نفر از ترکیه، ۲۳ نفر از سوریه و ۲۱ نفر از یمن. از بقیه ۱۳ نفر در ایالات متحده آمریکا متولد شده بودند.

از میان کشته‌شدگان، ۶۳۳ نفر بین ۱۸ تا ۲۲ سال، ۳۰۲ نفر بین ۲۲ تا ۲۵ سال، ۱۳۸ نفر ۲۶ سال به بالا و ۹۱ نفر زیر ۱۸ سال سن داشتند.

 در سیاست 
پالماخ یک سازمان ملی‌گرای چپ‌گرا با طیف وسیع بود که با احزاب سوسیالیستی مرتبط بود. اعضای آن در کیبوتص‌ها آموزش دیده و زندگی می‌کردند. گرایش‌های سیاسی رهبران آن مانند ایگال آلون و اسحاق ساده به سمت ماپام، یک حزب چپ‌گرا در مخالفت با دیوید بن گوریون و حزب حاکم ماپای بود. در سال ۱۹۴۴، انشعاب بزرگی در حزب غالب جامعه یهودی فلسطین، ماپای، به رهبری دیوید بن گوریون، رخ داد. گروه جدا شده احدوت هاآوودا، که به ماپام تکامل یافت، از رژیم استالین در اتحاد جماهیر شوروی الهام گرفته بودند و پیروان زیادی در جنبش کیبوتص داشتند. از آنجایی که بیشتر اعضای پالماخ از کیبوتص‌ها می‌آمدند، ماپام بر پالماخ تسلط داشت و اکثر افسران آن عضو آن بودند. پس از سال ۱۹۴۸، بن گوریون، نخست‌وزیر و وزیر دفاع دولت جدید، مجموعه‌ای از درگیری‌ها را با رهبران هاگانا و پالماخ داشت. در فرآیندی که بن گوریون آن را غیرسیاسی کردن ارتش توصیف کرد، سه تیپ پالماخ منحل شدند و در سال ۱۹۵۰ اکثر افسران ماپام استعفا دادند. آن دسته از اعضای پالماخ که در ماپام بودند و در ارتش باقی ماندند، مجبور شدند چندین سال را در حاشیه تحمل کنند. تأثیر این غیرسیاسی کردن این بود که تمام پست‌های ارشد ارتش توسط اعضای ماپای یا وفاداران بن گوریون اشغال شد. پس از ترخیص از خدمت، بسیاری از اعضای پالماخ کیبوتص‌های جدیدی تأسیس کردند. در سال ۱۹۴۹ آنها بارعام، بیت گوورین، نیر ییتزاک (که به افتخار ییتزاک ساده نامگذاری شده بود)، پالماخیم، ریم، روش هانیکرا، ریم و یرون را تأسیس کردند. با این حال، اعضای پالماخ یک جمع متحد و همگن با یک ایدئولوژی واحد نبودند. در سال‌های اولیه تشکیل دولت اسرائیل، آنها را می‌توان در تمام احزاب سیاسی یافت.

ایگال آلون، که بسیاری او را نماینده نسل پالماخ می‌دانند، اگرچه بین مرگ اشکول و انتصاب مایر در سال ۱۹۶۹، چند روزی نخست‌وزیر بود، هرگز به مقام رهبری ملی نرسید. او در سال ۱۹۸۰ درگذشت.

 در فرهنگ 
علاوه بر کمک‌های نظامی، پالماخ تأثیر زیادی بر فرهنگ «تزابار» اسرائیل داشت.

فعالیت‌های پالماخ شامل «کومزیتز» (نشستن دور آتش در شب، غذا خوردن، چرخاندن «فینجان» با قهوه در اطراف، صحبت کردن و خوش گذراندن، همان‌طور که در آهنگ «فینجان»، شعر از حییم هفر جاودانه شده است)، آواز خواندن در ملاء عام و سفرهای پیاده‌روی در سراسر کشور بود. این فعالیت‌ها اغلب ابعاد اسطوره‌ای به خود گرفته‌اند و به فعالیت‌های مورد علاقه اسرائیلی‌ها تبدیل شده‌اند.

پالاخ همچنین حکایات، جوک‌ها، «چیزبات» (داستان‌های کوتاه خنده‌دار، اغلب مبتنی بر اغراق؛ یک گروه سرگرمی پالماخ به نام چیزباترون نام خود را از این کلمه گرفته است)، آهنگ‌ها و حتی کتاب‌ها و داستان‌ها را ارائه داد.

 منابع 











رده:جنبش‌های آزادی‌بخش ملی
رده:جنبش‌های مقاومت
رده:جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل
رده:واحدها و تشکیلات نظامی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۴۱ (میلادی)
رده:واحدها و تشکیلات نظامی قیمومت بریتانیا بر فلسطین در جنگ جهانی دوم
رده:واحدها و تشکیلات نظامی منحل‌شده در ۱۹۴۸ (میلادی)
رده:هاگانا