زبان چروکی

زبان چروکی یا تسلاگی (به چروکی: ᏣᎳᎩ ᎦᏬᏂᎯᏍᏗ، رومی‌نویسی: Tsalagi Gawonihisdi، آوانگاری IPA: ‎[dʒalaˈɡî ɡawónihisˈdî]) زبانی ایروکویی در وضعیت در خطر تا رو به خاموشی است و زبان مادری مردم چروکی به شمار می‌رود. بر اساس گزارش اتنولوگ در سال ۲۰۱۸، از میان ۳۷۶٬۰۰۰ چروکی تنها ۱٬۵۲۰ نفر به این زبان سخن می‌گفتند، در حالی که شمارش سه قبیلهٔ چروکی در سال ۲۰۱۹ حدود ۲٬۱۰۰ گویشور را ثبت کرد. تعداد گویشوران همچنان رو به کاهش است. روزنامهٔ تاله‌کوا دیلی پرس در سال ۲۰۱۹ گزارش داد که بیشتر گویشوران سالخورده‌اند، ماهانه حدود هشت گویشور روان از دنیا می‌روند و تنها پنج نفر زیر ۵۰ سال به‌طور کامل مسلط هستند. گویش چروکی در اوکلاهما «به‌طور قطعی در خطر» و در کارولینای شمالی به‌شدت در خطر طبقه‌بندی شده است (یونسکو). گویش پایینی که پیش‌تر در مرز کارولینای جنوبی–جورجیا رایج بود، از حدود سال ۱۹۰۰ منقرض شده است. وضعیت بحرانی دو گویش باقی‌مانده باعث شد شورای سه‌گانهٔ قبایل چروکی در ژوئن ۲۰۱۹ وضعیت اضطراری اعلام کند و خواستار تقویت تلاش‌های احیای زبان شود.

حدود ۲۰۰ گویشور از گویش شرقی (که به آن میانی یا کیتووا نیز گفته می‌شود) در کارولینای شمالی باقی مانده‌اند و تلاش‌های حفظ زبان شامل «آکادمی نو کیتووا»، یک مدرسهٔ غوطه‌وری دو زبانه است. بزرگ‌ترین گروه گویشوران چروکی در اطراف تاله‌کوا، اوکلاهما متمرکز است، جایی که گویش غربی (اوورهیل یا اوتالی) غالب است. «مدرسهٔ غوطه‌وری چروکی» (Tsalagi Tsunadeloquasdi) در تاله‌کوا کودکان قبایل فدرال را از پیش‌دبستانی تا پایهٔ ششم آموزش می‌دهد.

چروکی یک زبان چندترکیبی است و تنها عضو خانوادهٔ ایروکویی جنوبی به شمار می‌رود و از یک نظام نوشتاری ویژهٔ هجایی به نام  هجابندی زبان چروکی استفاده می‌کند. به‌عنوان یک زبان چندترکیبی، چروکی تفاوت چشمگیری با زبان‌های هندواروپایی مانند انگلیسی، فرانسوی، اسپانیایی یا پرتغالی دارد. یک واژهٔ چروکی می‌تواند مفاهیمی را منتقل کند که در انگلیسی نیازمند چندین واژه است؛ از زمینهٔ گزاره و دلالت‌های مربوط به گوینده گرفته تا عمل و مفعول آن. پیچیدگی صرفی زبان چروکی بیش از همه در افعال نمایان است؛ افعال حدود ۷۵٪ زبان را تشکیل می‌دهند، در حالی که در انگلیسی تنها ۲۵٪ را شامل می‌شوند. هر فعل دست‌کم باید شامل یک پیشوند ضمیری، ریشهٔ فعل، پسوند وجهی و پسوند زمانی/نمودی باشد.

اسناد گسترده‌ای از این زبان وجود دارد، زیرا چروکی زبان بومی آمریکای شمالی است که بیشترین آثار مکتوب در آن منتشر شده است. این آثار شامل فرهنگ لغت و دستور زبان چروکی، چندین نسخه از عهد جدید و مزامیر کتاب مقدس، و همچنین روزنامهٔ ققنوس چروکی (ᏣᎳᎩ ᏧᎴᎯᏌᏅᎯ، Tsalagi Tsulehisanvhi) است؛ نخستین روزنامه‌ای که توسط بومیان آمریکا منتشر شد و نخستین روزنامه به زبان بومی آمریکایی بود.

سیکویا خالق سامانه نوشتاری زبان چروکی سواد خواندن و نوشتن نداشت.

 منابع 

 ویکی‌پدیای انگلیسی

رده:زبان چروکی
رده:زبان‌های اکلاهما
رده:زبان‌های چندترکیبی
رده:زبان‌های دارای کد ایزو ۶۳۹–۲
رده:زبان‌های فاعل-مفعول-فعل
رده:احیای زبان بومی آمریکایی