رژیم غذایی بدون گلوتن

رژیم غذایی بدون گلوتن رژیم غذایی است که در آن گلوتن (Gluten) وجود نداشته باشد. مبتلایان به سلیاک (نوعی بیماری گوارشی مزمن) به دلیل حساسیت به گلوتن باید این رژیم را رعایت کنند.

 گلوتن 
گلوتن پروتئینی است که در غلات یافت می‌شود. گلوتن ترکیبی از دو گلیکوپروتئین گلیادین (gliadin) و گلوتلین (glutelin) می‌باشد که متصل با نشاسته در اندوسپرم (بافت تغذیه‌ای اطراف جوانه) بسیاری از غلات علوفه‌ای حضور دارند.

 سلیاک 
در صورتی‌که بیماران مبتلا به سلیاک، پروتئینی از دسته گلوتن به نام گلیادین (gliadin) که در برخی غلات مانند گندم، جو، چاودار و گاه جوی دوسر وجود دارد را مصرف کنند، دچار علایم عدم تحمل می‌شوند. ظاهراً ورود گلوتن به سلول‌های پرزهای روده سبب پاسخ سیستم ایمنی می‌شود. تنها درمان بیماری سلیاک، رژیم غذایی بدون گلوتن برای تمام عمر می‌باشد. با رعایت برنامه غذایی و حذف کامل غلات غیرمجاز یادشده به‌طور کامل بهبود می‌یابند.

 رژیم غذایی 
از مصرف گندم، جو، جو دوسر و چاودار در هر صورتی و در هر غذایی باید پرهیز شود. این مواد نیز مجاز نیستند: انواع نان‌های معمولی، ماکارونی و اسپاگتی، انواع کیک و بیسکویت‌های معمولی و انواع کلوچه‌ها. همچنین مصرف کلیه فرآورده‌های غذایی که در تهیه آن‌ها از این‌گونه غلات استفاده شده‌است، ممنوع می‌باشد مانند سوسیس، کالباس و سوپ‌های آماده.

 حساسیت به گلوتن غیرسلیاکی

حساسیت به گلوتن غیرسلیاکی (به‌اختصار NCGS) نوعی اختلال است که می‌تواند علائم گوارشی و غیرگوارشی مشابه سلیاک ایجاد کند؛ با این تفاوت که واکنش‌های خودایمنی یا تخریب پرزهای روده در آن دیده نمی‌شود. علائم معمولاً پس از حذف گلوتن از رژیم غذایی کاهش می‌یابند و تشخیص بیماری با ردّ سایر علل، از جمله سلیاک و حساسیت به گندم، انجام می‌شود.

 پیوند با سلامت روده 
مطالعات نشان داده‌اند که NCGS با میکروبیوتای روده ارتباط دارد. برهم خوردن تعادل میکروبی (دیس‌بیوزیس) می‌تواند در بروز این اختلال نقش داشته باشد.

گلایادین (جزئی از گلوتن) هضم دشواری دارد و ممکن است موجب افزایش نفوذپذیری روده یا «نشت روده» شود. این فرایند اجازه می‌دهد ذرات هضم‌نشده وارد جریان خون شوند و پاسخ ایمنی و التهاب ایجاد کنند که می‌تواند علت بروز علائم گوناگون مانند خستگی باشد.

علاوه بر گلوتن، ترکیبات دیگری مانند مهارگرهای α-آمیلاز/تریپسین (ATIs) و فودمپ‌ها نیز در برخی افراد موجب تشدید علائم می‌شوند، اگرچه توضیح‌دهندهٔ همهٔ نشانه‌های غیرگوارشی نیستند.

 نقش انگل‌ها 
برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که عفونت‌های انگلی می‌توانند باعث تغییر ترکیب میکروبیوتای روده و ایجاد دیس‌بیوزیس شوند و به این ترتیب حساسیت‌های غذایی مانند NCGS را تشدید کنند.

همچنین شواهدی وجود دارد که عفونت‌های انگلی می‌توانند پاسخ ایمنی را تنظیم یا تعدیل کنند؛ به‌ویژه در بیماری‌های خودایمنی مانند سلیاک.

علاوه بر این، روابط پیچیده میان انگل‌ها و میکروبیوتا می‌توانند بر سلامت روده و واکنش‌های ایمنی اثر بگذارند.

 مدیریت 
بر اساس مطالعات، رویکردهای زیر می‌توانند در مدیریت NCGS و بهبود سلامت روده مؤثر باشند:

رژیم غذایی متنوع بدون گلوتن و ذرت، شامل میوه‌ها، سبزیجات، پروتئین‌های کم‌چرب و چربی‌های سالم.

افزایش دریافت فیبر به‌عنوان پری‌بیوتیک برای تقویت رشد باکتری‌های مفید.

مصرف مواد غذایی تخمیری مانند ماست، کفیر، کیمچی و کومبوچا به‌عنوان منابع طبیعی پروبیوتیک.

پرهیز از غذاهای فرآوری‌شده و قندهای افزوده.

توجه به سبک زندگی شامل کاهش استرس، خواب کافی و نوشیدن آب به میزان مناسب.

 جستارهای وابسته 
 سلیاک
 گلوتن

 منابع 


 ویکی‌پدیای فارسی مقالات گلوتن و سلیاک


رده:رژیم غذایی
رده:رژیم‌های مد روز
رده:غذا در دهه ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:مدها و تمایلات دهه ۲۰۱۰