کردهای ایران

کردهای ایران (به کُردی: کوردانی ئێران) به مردمانی از ایران گفته می‌شود که کردزبان و کردتبار هستند. کردها پس از فارسی زبانان و ترک‌زبانان، سومین گروه  عمده در کشور ایران هستند. بنابر آمار تخمینی جمعیت کردها در ایران حدود ۸ تا ۱۰ میلیون نفر تخمین زده شده که تقریباً شامل ۱۰ درصد از جمعیت ایران بوده‌است.7]Brown, Sara E.; Smith, Stephen D. (2021). The Routledge Handbook of Religion, Mass Atrocity, and Genocide. Routledge. p. 345دانشنامۀ لوکلکس: مردمان ایران؛  بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.

 پراکندگی جغرافیایی 
بخش‌های کردنشین ایران شامل اکثر مناطق استان‌های کردستان، کرمانشاه و ایلام همچنین بخش‌هایی در استان‌های آذربایجان غربی و خراسان شمالی می‌شود.واحد تحقیقات فدرال، ۲۰۰۴، ایران: مطالعهٔ کشوری، انتشارات کیسینجر. ، ISBN 978-1-4191-2670-3، ص ۱۲۱.همگرایی تمدن‌ها: دگرگونی جوامع مسلمان در جهان، نوشتهٔ یوسف کوربیج و امانوئل تاد، ۲۰۱۱، انتشارات دانشگاه کلمبیا؛ ص ۷۴. ISBN 0-231-15002-4، ISBN 978-0-231-15002-6.معرفی قالی کردی و دیگر بافته‌ها، نوشتهٔ ویلیام ایگلتون، ۱۹۹۸، انتشارات اسکورپیون. ISBN 0-905906-50-0، ISBN 978-0-90590650-. در استان بوشهر نیز کمی از کردهای زنگنه وجود دارند. در استان هرمزگان و جنوب استان فارس نیز جمیعتی ۲۰ تا ۳۰ هزار نفری از کردها در کنار اچمی‌ها (خودمونی‌ها) زندگی می‌کنند.

کردها عمدتاً کردستان ایران را به عنوان یکی از چهار قسمت سرزمین کردستان در نظر می‌گیرند که بخش‌های دیگر آن در کردستان ترکیه، کردستان عراق و کردستان سوریه قرار دارد.بیداری کردی: ملت‌سازی در سرزمینی تکه‌پاره‌شده، ۲۰۱۴، نوشتهٔ اوفرا بنگیو، انتشارات دانشگاه تگزاس.

کردها در ایران اکثراً در سه استان عمدتاً کردنشین ایران شامل استان‌های کرمانشاه، کردستان و ایلام با در نظر گرفتن بخش‌های کُردنشین آذربایجان غربی و خراسان شمالی، در کل جمعیتی حدود ۵ میلیون نفر را به‌صورت متمرکز دارا بوده‌اند،'طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور'' (شاخص‌های غیرثبتی)، به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور، مدیر طرح و مسئول سیاست‌گذاری: منصور واعظی، تهران: مؤسسهٔ انتشارات کتاب نشر، ۱۳۹۱.فکت‌بوک سازمان سیا: ایران، نوشته‌شده در ۲۶ اوت ۲۰۱۳؛ بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.کتابخانۀ کنگره: ایران، نوشته‌شده در می ۲۰۰۸؛ بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷. که البته با حساب جمعیت پراکنده کُرد در دیگر استان‌های ایران، برخی منابع جمعیت کلی کُردهای ایران را در سال ۲۰۱۴ میلادی حدود ۸ میلیون نفر تخمین زده‌اند.

کُردها در استان‌های آذربایجان غربی و کردستان پیرو مذهب تسنن شافعی هستند در استان‌ کرمانشاه نیز بخشی سنی، بخشی شیعه و بخشی یارسان در استان های ایلام و خراسان شمالی اغلب کُردها پیرو مذهب تشیع اند.دانشنامۀ ایرانیکا: ایلات کرد، نوشتۀ پیر اوبرلینگ، نوشته‌شده در ۲۰ ژوئیۀ ۲۰۰۴؛ بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.عشایر، رنگواره‌های یک‌رنگ: ایل‌ها و طوایف کرد ایران؛  بازدید در ۲۹ سپتامبر ۲۰۱۷.جنبش ملی کرد، نوشتهٔ دیوید رومانو، ۲۰۰۶، نیویورک: انتشارات دانشگاه کمبریج؛ ص ۲۳۵. .تاریخ معاصر کردها، نوشتهٔ دیوید مک‌داول، ۱۹۹۶، لندن: انتشارات آی.بی. تاوریس؛ ص ۲۷۰. ISBN 1-85043-653-3.مصایب و درگذشت رحمان کُرد: رؤیای کردستان، نوشتۀ کارول پرانهابر، ۲۰۰۹، نیویورک: انتشارات آی. یونیورس.تاریخ معاصر کردها، نوشتهٔ دیوید مک‌داول، ۱۹۹۶، لندن: انتشارات آی.بی. تاوریس؛ ص ۲۷۰. ISBN 1-85043-653-3

 وضعیت حقوق بشر 
بنا بر برخی گزارش‌ها نیروهای وابسته به جمهوری اسلامی ایران در ۷ فروردین ۱۳۵۹ به مردم روستای قلاتان در شرق اشنویه حمله کردند که طی آن دست‌کم ۱۳ غیرنظامی کشته شده‌است.مشروطه: کشتار روستای قلاتان، نوشته‌شده در ۱۷ فروردین ۱۳۹۹؛  بازدید در ۸ آذر ۱۴۰۱.اخبار روز: پیشینۀ کشتارهای دسته‌جمعی در کردستان ایران و وظایف ما (به مناسبت سی امین سال قتل‌عام مردم بی دفاع روستای قلاتان)، نوشتۀ قادر وریا، ترجمۀ آرام ابراهیم خاص، نوشته‌شده در ۱۷ فروردین ۱٣٨۹؛ بازدید در ۸ آذر ۱۴۰۱. گزارش‌های دیگری مبنی بر کشتار مردم غیرنظامی در روستای قارنا منتشر شده‌است که طی آن دست‌کم ۴۵ نفر کشته شده‌اند.بنیاد نَمران: قارنا برگی از جنایات جمهوری اسلامی، نوشتۀ منصور بلوری؛ بازدید در ۸ آذر ۱۴۰۱. تنها در اوت ۱۳۵۸ صادق خلخالی فرستادهٔ روح‌الله خمینی به کردستان ۵۸ نفر را در دادگاه‌های چنددقیقه‌ای در کردستان ایران اعدام کرد.بنیاد نَمران: خاطرات تلخ از ۵۸ اعدامی سال ۵۸ (اوت ۱۹۷۹) در کردستان به دست خلخالی، نوشتۀ منصور بلوری، نوشته‌شده در ۱۵ شهریور ۱۳۹۸؛ بازدید در ۸ آذر ۱۴۰۱. به گفتهٔ جلال محمودزاده، نماینده سردشت و پیرانشهر در مجلس تنها در سال ۱۴۰۰ بیش از ۱۷۰ کول‌بر توسط مأموران نظامی جمهوری اسلامی ایران در حال کار کردن کشته شده‌اند.خبرآنلاین: آمار تکاندهنده نماینده مجلس از تعداد کولبرهای کشته و زخمی در سال گذشته، نوشته‌شده در ۸ خرداد ۱۴۰۱؛ بازدید در ۸ آذر ۱۴۰۱. به گزارش رادیو زمانه در فاصلهٔ سال‌های ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۰ تعداد ۹۵۰ کولبر در کردستان ایران کشته یا مجروح شده‌اند.رادیوزمانه: سال مرگبار کولبران: ۲۲۵ کولبر کشته یا مجروح شدند، نوشته‌شده در ۲۹ اسفند ۱۴۰۰؛ بازدید در ۸ آذر ۱۴۰۱. به گزارش مرکز آمار سازمان حقوق بشری کُردپا طی سال‌های ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۹ تعداد ۵۱۵ کولبر کشته و ۹۸۶ کولبر زخمی شده‌اند که ۱۱۰۱ مورد معادل با ۷۳ درصد از این موارد با شلیک مستقیم نیروهای نظامی جمهوری اسلامی ایران اتفاق افتاده‌است.آژانس خبررسانی کُردپا: آمار ١٠ سال از کشتار کولبران در کردستان (١٣٩٠ تا ١٣٩٩)، نوشته‌شده در ۶ فروردین ۱۴۰۰؛ بازدید در ۸ آذر ۱۴۰۱. همچنین به گزارش مرکز آمار سازمان حقوق بشری کُردپا در جریان اعتراضات سراسری مردم ایران در سال ۱۴۰۱ نیروهای جمهوری اسلامی طی ۷۲ روز ۱۱۰ نفر از معترضان را در شهرهای کردنشین ایران کشته‌اند.آژانس خبررسانی کُردپا: کُردپا؛ جانباختن ۱۱۰ شهروند کُرد در جریان خیزش سراسری، نوشته‌شده در ۷ آذر ۱۴۰۰؛ بازدید در ۸ آذر ۱۴۰۱.

 منابع 

رده:اقوام در ایران
رده:اهالی استان آذربایجان غربی
رده:اهالی استان ایلام
رده:اهالی استان کردستان
رده:اهالی استان کرمانشاه
رده:اهالی استان لرستان
رده:کردستان
رده:کردها در ایران
رده:کردهای اهل ایران
رده:مردم کرد بر پایه کشور محل اقامت
رده:منطقه‌های ایران