دال قهوه‌ای

دال قهوه‌ای، دال معمولی، دال یا کرکس گریفونGriffon vulture ، گونه‌ای کرکس از سرده دال و خانوادهٔ بازان است. این پرنده یکی از رایج‌ترین گونه‌های کرکس‌های جهان قدیم است که در گستره وسیعی از اوراسیا و نیز بخش‌هایی از آفریقا زیست می‌کند.

گونه دال قهوه‌ای دارای دو زیرگونه است که زیرگونه شاخص (G. f. fulvus) در شبه‌جزیره ایبری، شرق بالکان، شمال آفریقا، شاخ آفریقا، باختر آسیا و آسیای مرکزی زیست می‌کند. زیرگونه دیگر (G. f. fulvescens) دارای پراکندگی کمتری است و در جنوب آسیا و کشورهای هند، پاکستان و افغانستان سکونت دارد.

 ویژگی‌ها 
طول بدن دال قهوه‌ای بین ۹۵ تا ۱۱۰ سانتی‌متر و طول بین دو بال آن بین ۲٫۴ تا ۲٫۸ متر است. دال وزنی بین ۶ تا ۱۱ کیلوگرم دارد و از نظر الگوهای بدن در حالت پرواز با دیگر کرکس‌ها تفاوت دارد، بدین ترتیب که بال‌هایی پهن و بسیار دراز با شاه‌پرهای نخستین گسترده دارد که انتهای گرد بال را تشکیل می‌دهند. دم این پرنده چهارگوش، تیره و کوتاه است.

سطح زیرین بال‌ها از زیر بغل تا خم بال نوارهای عرضی کمرنگ دارد و سر کوچک دال به‌طور کامل به داخل شنل فرورفته است. پروبال خاکی رنگ این پرنده با شاه‌پرهای تیره بال و دمش تضاد خاصی دارد. منقار دال زرد و بنِ نیم‌نوک بالایی در پیرامون سوراخ بینی سیاه است.

سر و بدن دال قهوه‌ای پوشیده از کرک‌پرهای سفید است و رنگ شنل در پرنده بالغ نخودی رنگ و در پرنده نابالغ قهوه‌ای رنگ می‌باشد. پرندهٔ نابالغ شبیه به پرندهٔ بالغ است ولی رنگ کلی بدن آن قهوه‌ای تیره‌تر است. همچنین منقار خاکستری و شنل اطراف گردن به رنگ قهوه‌ای کمرنگ دیده می‌شود.

 رفتار 
دال قهوه‌ای در مناطق مرتفع و کوهستانی، دره‌های باز، استپ‌ها و بیابان‌های خشک زیست می‌کند. این جانور کمابیش اجتماعی بوده و در زمان تغذیه از لاشه‌ها به‌طور دسته‌جمعی دیده می‌شود. پروازی پرتحرک با بال‌زدن‌های قوی و آرام دارد. با بال‌هایی باز و بالاتر از سطح بدن بال بازروی می‌کند و هنگام پرواز گردن بلندش را به‌طور کامل به داخل شنل گردنی سفیدش فرو می‌برد. دال به صورت دسته‌جمعی در غارها یا روی تخته‌سنگ‌های نقاط مرتفع تولیدمثل می‌کند.

 در ایران 
دال قهوه‌ای پرشمارترین کرکس ایران است که به صورت پراکنده در رشته‌کوه‌های مهم کشور از آذربایجان در شمال غرب تا رشته‌کوه‌های البرز، ارتفاعات خراسان، رشته‌کوه‌های زاگرس، بلندی‌های کرمان و کوه‌های مکران تا مرزهای پاکستان زیست می‌کند. امروزه تعداد قابل توجهی از این پرنده را می‌توان در پارک ملی سرخه‌حصار در شرق تهران، پارک ملی تنگ صیاد در استان چهارمحال و بختیاری، پارک ملی کویر، پارک ملی بختگان در استان فارس و پارک ملی گلستان و کوهپایه‌های رشته کوه دنا در یاسوج یافت.

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:بازسانان
رده:پرندگان آسیا
رده:پرندگان اروپا
رده:پرندگان اوکراین
رده:پرندگان ایران
رده:پرندگان توصیف‌شده در ۱۷۸۳ (میلادی)
رده:پرندگان شکاری آفریقا
رده:پرندگان شمال آفریقا
رده:پرندگان صحرای غربی
رده:دال (سرده)
رده:نمادهای ملی آلبانی
رده:نمادهای ملی اسلوونی
رده:نمادهای ملی افغانستان
رده:نمادهای ملی ایران
رده:نمادهای ملی بلغارستان
رده:نمادهای ملی بوسنی و هرزگوین
رده:نمادهای ملی تاجیکستان
رده:نمادهای ملی ترکیه
رده:نمادهای ملی صربستان
رده:نمادهای ملی کرواسی
رده:نمادهای ملی کوزوو
رده:نمادهای ملی مقدونیه شمالی
رده:نمادهای ملی مونته‌نگرو
رده:نمادهای ملی یوگسلاوی