ریشه نام بوکان

روایات بسیار متعددی در مورد واژهٔ بوکان وجود دارد که برخی از آن‌ها توسط تاریخ‌نگاران و باستان‌شناسان مطرح شده است. با توجه به تاریخ شکل‌گیری این شهر در دورهٔ قاجار و برپایهٔ اسناد یافته شده سال‌های اخیر، برخی از تاریخ‌نگاران معتقدند که ریشهٔ نام این شهر را باید در زمانِ تملک عزیزخان سردار جست.

 نظریه‌ها 
به گفتهٔ ابراهیم افخمی (نویسندهٔ کتاب تاریخ و فرهنگ مکریان)، بوکان را ابتدا شهر کهنه خوانده‌اند و آن شهر در جنوب غربی کنونی شهر بوکان واقع شده است و در اثر زلزله ویران گردیده و در آن محل که نیزار و چشمه سار بوده بعدها بوکان را بنا کرده‌اند.

بندانگشتی|چپ|180px|نقشهٔ آذربایجان، سال ۱۸۵۱ میلادی برابر با ۱۲۳۰ شمسی که نام بوکان به انگلیسی Bukan درج شده است.
 محمد مهریار، محقق ایرانی، در مورد ریشهٔ نام بوکان در کتاب فرهنگ جامع نام‌ها و آبادی‌های کهن (۱۳۸۲) نوشته: بوکان در ایران به معنای جایی که آب خوب و فراوان دارد است. همچنین نسبت این واژه به یکی از طایفه‌های آریایی می‌رسد که دوگان، بوگان یا بوکان نام داشته‌اند.
 در نقشه‌های دورهٔ قاجار نامی از بوکان دیده نمی‌شود، اما پس از سندی که قدمت آن به سال ۱۲۲۸ شمسی بر می‌گردد و مربوط به تملک عزیزخان مکری بوده، نام بوکان در نقشه‌های ایران از دورهٔ ناصرالدین شاه قاجار قید شده است.
 در بوکان چشمه‌های آب متعددی وجود داشت و در زبان کردی به چشمه «کانی» گفته می‌شود و شخصی که به چشمه می‌رفت، می‌گفت: ده‌چم بوکانی. به جهت سلیس و خوش آهنگ بودن، حرف «ی» آخر آن حذف و تبدیل به «بوکان» شده است.
 در لغت‌نامهٔ دهخدا، «بوکان» نعلی است آهنین که درون برف در پای کنند.
 رضاقلیخان هدایت در کتاب فرهنگ انجمن‌آرای ناصری در مورد ریشهٔ نام این شهر می‌گوید: بوکان نام قصبه‌ای‌است در ولایت «ساوج‌بولاق» مُکری که گویند آب‌وهوای نیکو دارد؛ و در برهان به‌معنی گلزار نیز نوشته، و اگر چنین باشد، با کاف عربی خواهد بود، و بوکان یعنی «کانِ بوی خوش».

 شکل صحیح لاتین 
برخی منابع و وب‌سایت‌های خبری و اداری در شهرستان بوکان، به‌اشتباه از املای فینگلیش فارسی مانند Bookan یا از املای فرانسوی Boukan استفاده کرده‌اند. با درنظرگرفتن مستندات تاریخی، علمی و زبان‌شناختی، املای استاندارد بین‌المللی و صحیح این شهر به شکل Bukan است.
 عبارت انگلیسی Bukan در نقشه‌ها، سامانه‌های ناوبری مانند گوگل مپ و اسناد رسمی، همگی به این شهر در ایران اشاره دارند و بیشترین کاربرد را دارا هستند. این املای بین‌المللی، اختصاصاً برای این شهر به‌کار گرفته می‌شود.
 در اسناد تاریخی و نقشه‌هایی که اروپایی‌ها و آمریکایی‌ها طی دو قرن گذشته از ایران تهیه کرده‌اند، نام این شهر به‌طور یکنواخت به شکل Bukan ثبت شده است.
 دانشنامه ایرانیکا نیز در مقالهٔ انگلیسی خود با عنوان BŪKĀN (نگارش ۱۹۸۹ میلادی) به بررسی تاریخ و معرفی این شهر پرداخته است.

 سایر 
بوکان در زبان فارسی، با عناوینی همچون: زیبارویان، عروس‌ها و نام شهری کُردنشین در ایران ذکر شده است.دیکشنری فارسی
 خیابان و مکان‌هایی در شهرهای ایران، مانند: خیابانی طولی در فاصله منطقه گلاب دره و نخجوان تهران، و محله‌ای در سعادت شهر شیراز و در اصفهان به نام بوکان نام‌گذاری شده است.
 در کتاب ظفرنامه تیموری جلد دوم، بوکای و بوری از فرزندان جغتای مغول بودند که بوکای در تواریخ دیده نشده، ولی پسری داشت به اسم «مواتوگان» که در سال ۶۱۷ ه‍.ق/ ۱۲۲۱ به هنگام محاصره بامیان به قتل رسید. برخی منابع به اشتباه، نام بوکای تیمور را «بوکان» ذکر کرده‌اند در حالی که در تاریخ، نام بوکان در دوره مغول‌ها دیده نشده است.
 در زبان فرانسوی، بوکان به صورت Boukan نوشته و تلفظ می‌شود.
 در غرب استرالیا، نیوزیلند، قسمت جنوبی آمریکای جنوبی نوعی گیاه وجود دارد به نام بوکان. این گیاه شامل حدود ۳۸ گونه است؛ جنس آن همیشه‌سبز به‌طور یکسان و شیری است؛ در نیمکرهٔ جنوبی می‌رویَد و معادل راش در نیمکرهٔ شمالی است. در گینهٔ نو گاهی از این گیاه در موارد دارویی استفاده می‌شود.
 در زبان مالایی که زبان رسمی کشور مالزی است، واژه (Boukan dia) به معنی نیست و نه است. همچنین دقیقاً عبارت Boukan نام یک گروه موسیقی آفریقایی است.

 منابع 

رده:بوکان
رده:ریشه‌شناسی نام‌های جغرافیایی