فهرست وام‌واژه‌های جایگزین‌شده در ترکی استانبولی

فهرستی از وام واژگان در زبان ترکی استانبولی به وسیله انجمن زبان ترکی در سال ۲۰۰۵ میلادی مسیحی در وبسایت انجمن زبان ترکی چاپ شده است 
بندانگشتی|چپ|نمودار وام‌واژه‌ها در زبان ترکی استانبولی
ترکی استانبولی معاصر شامل وام‌واژه‌هایی در ترکی عثمانی ــ که بیشتر از زبان عربی و فرانسوی و همچنین از زبان فارسی و یونانی و ایتالیایی و سایر زبان ها بود که برخی از آنها با واژگانی نو ساخته به وسیله «انجمن زبان ترکی» (به ترکی: Türk Dil Kurumu, TDK) جایگزین شد و بسیاری دیگر هنوز بجا مانده اند و همچنان امروزه وام واژگان بسیار زیادی با ریشه عربی ، فرانسوی ، فارسی ، ایتالیایی ، انگلیسی ، یونانی ، لاتین ، آلمانی ، روسی ، اسپانیایی ، اسلاوی ، ارمنی ، مجارستانی ، رومی ، مغولی ، عبری ، بلغاری ، ژاپنی ، پرتغالی، نروژی ، کره ای ، آلبانیایی و سغدی در ترکی استانبولی است ، که فهرست همه آنها در وبسایت انجمن زبان ترکی به این برگه از منبع پیوند خورده در دسترس است.این کار به‌ عنوان بخشی از اصلاحات فرهنگی در چهارچوب اصلاحات گستردهٔ فرهنگیِ آتاترک پس از بنیانگذاری جمهوری نوین ترکیه بود.

 ریشه یابی واژگان در فرهنگ واژگان ترکی 
در سال ۲۰۰۵ میلادی فهرست وام واژگان در ترکی استانبولی به وسیله وب سایت انجمن زبان ترکی چاپ شد بر پایه این فهرست دیده میشود که در این میان بیشترِ این وام واژگان برگرفته از زبان‌های عربی، فرانسوی، فارسی، ایتالیایی، انگلیسی، و یونانی و لاتین و آلمانی و روسی است.با توجه به اینکه نخستین باری بود که این فهرست در سال ۲۰۰۵ میلادی مسیحی چاپ شده بود دارای اشتباهات فراوان و لغزش های بسیار زیادی در ریشه یابی واژگان به وسیله وب سایت انجمن زبان ترکی شده بود و تا سال ۲۰۱۷ میلادی گمان می رفت که ترکی استانبولی بیشترین میزان وام واژگان را از زبان های عربی و فرانسوی گرفته بود ولی در سال ۲۰۱۷ میلادی میزانی از اشتباهات نمودار و فهرست چاپ شده در وب سایت انجمن زبان ترکی به وسیله زبان شناسان مشهوری مانند رفعت یالچین استاد بازنشسته درس های عثمانی و فارغ التحصیل رشته زبان و ادبیات فارسی  و برجسته ترین زبان شناس ترکیه پرفسور ایلبر اورتایلی دچار بازبینی و دگرگونی شد که بر پایه گفته های زبان شناس پرفسور ایلبر اورتایلی " ۴۰ " درصد از واژگان ترکی با زبان فارسی مشترک است
همچنین زبان شناس دیگری به نام رفعت یالچین که فارغ‌ التحصیل رشته زبان و ادبیات فارسی و استاد بازنشسته درس‌های عثمانی است نیز به بیانات زبان شناس پرفسور ایلبر اورتایلی رسیده است و بر پایه گفته های استاد رفعت یالچین بسیاری از واژه‌های ترکی از زبان فارسی گرفته شده‌ است

 وام‌واژه‌های عربی 
* واژه‌هایی که هنوز کنار همتایان ترکی خود به کار می‌روند.

** واژه‌هایی تازه که به فراوانیِ واژه‌های قدیمی به کار نمی‌روند.

{| border=0 cellpadding=3 cellspacing=0
|- bgcolor=#eaecf0
! align=right | واژه در ترکی عثمانی و ترجمه
! align=right | نحوهٔ تلفظ نوین ترکی عثمانی
! align=right | در ترکی نوین
! align=right | معنی در انگلیسی
! align=right | توضیح
|-
| عجله acele *|| acele || ivedi ** || urgent(ly) || واژهٔ ترکی از ivmek به‌معنی شتافتن و عجله کردن ریشه گرفته‌است.
|-
|عضله  || adele || kas || muscle || از فعل kasmak به معنی منقبض شدن. واژه جدید جایگزین واژه قدیمی شده است.
|-
|عفو ایتمکʻafv itmek* || affetmek || bağışlamak || to forgive || In Turkish, etmek is an auxiliary verb which verbalizes a noun corresponds to the verb "to do" in English. In this case af is the Arabic loan word. Affetmek is still in popular use.
|-
|عائله  *|| aile || ocak ** || family
|-
|عقد  *, مُقاوله mukâvele || akit, mukavele || sözleşme, anlaşma,bağıt || contract
|-
|عقل  *|| akıl || us ** || wisdom || While the Turkish word is almost never used, its derivatives (such as uslu, meaning demure, well-behaved) are more widely employed.
|-
|علاقه* || alaka(lı) || ilgi(li) || relevant, related to
|-
|عامل  || amil || etken || factor
|-
|عملیّة  || ameliye || işlem || operation, process
|-
|عامه amme || amme || kamu || public, community
|-
|عنعنه a'nane || anane || gelenek, görenek || tradition
|-
|عساکر asakir *|| asker || sü **|| soldier || While the Turkish word is never used, its derivatives (such as subay, meaning army officer) are more commonly used.
|-
|عصر asr *|| asır || yüzyıl || century || واژه جایگزین در حقیقت به معنای سده است.
|-
|بارز bâriz * || bariz || kesin, belli || obvious, accurate
|-
|بسیط  * || basit || kolay || easy, simple || واژهٔ قدیمی به‌معنی ساده است، درحالی‌که واژهٔ نو به‌معنی آسان است.
|-
|bazı * || bazı || kimi || some (pronoun)
|-
|أبیَض  *|| beyaz || ak || white || واژهٔ عربی و واژهٔ ترکی در معانی گوناگونی به‌کار می‌روند.
|-
|جمعة  *|| camîa || topluluk || community
|
|-
|cebren || cebren || zorla || forcefully
|-
|جلسة  *|| celse || oturum || (law) hearing, session
|-
|ceninisakıt || ceninisakıt || düşük || miscarriage || See the section "word derivations" above to see how this word is derived.
|-
|جنوب cenûb || cenup || güney || south
|-
|جرحة  || cerahat || irin || pus
|-
|جواب cevâb * || cevap || yanıt || answer. || واژهٔ جواب همچنان به گستردگی به کار می‌رود.
|-
|جهاز cihaz * || cihaz || aygıt || apparatus
|-
|جواری civarı * || civarı || dolayları || approximately, around
|
|-
|جمله cümle * || cümle || tümce ** || sentence. ||واژهٔ جمله همچنان به‌گستردگی به کار می‌رود.
|-
|دفعه  *, کَرّه kere * || defa, kere || kez || times (repetition) || An example is: I did this three times. Both defa and kere are still in popular use.
|-
|dâ'ir *|| dair || ilişkin || pertinent (to)
|-
|دفینه define *|| define || gömü || treasure || واژهٔ ترکی از ریشهٔ göm- به‌معنی دفن کردن می‌آید.
|-
|دلیل delil *|| delil || kanıt || evidence
|-
|دور devr * || devir || çağ || era
|-
|دوره devre * || devre || dönem || semester || واژهٔ عربی در معنی گوناگونی به‌کار می‌رود و دیگر به‌معنی دوره یا نیمسال کاربرد ندارد.
|-
|ابعاد  * || ebat || boyut || dimension, size. ||  جمع بعد (، buut) است.
|-
|ابدی ebedî * || ebedî || sonsuz || forever || واژهٔ ترکی دقیقاً معنی "بی‌پایان" می‌دهد.
|-
|اجداد ecdâd || ecdat || ata || ancestry || واژهٔ ترکی آتا دقیقاً به‌معنی پدر است.
|-
|اجل ecel *|| ecel || ölüm || (predestined time of) death
|-
|اجنبی acnebi*|| ecnebi || el, yad || stranger, foreigner
|-
|ادبیات edebiyyat *|| edebiyat || yazın || literature
|-
|اهمیات ehemmiyyet || ehemmiyet || önem || importance
|-
|البسه elbise * || elbise || giysi || cloth || واژهٔ عربی البسه، مانند عربی، جمع واژهٔ لباس است.
|-
|أمر emr * || emir || buyruk **|| order, command
|-
|امنیه amniyyah * || emniyet || güvenlik || security || واژهٔ ترکی از واژهٔ güven به‌معنی اعتماد گرفته شده‌است.
|-
|اثر eser * || eser || yapıt || production (music, film) || The Turkish word is derived from the verb root yap-, meaning to do.
|-
|اسیر esîr * || esir || tutsak || hostage || The Turkish word is derived from the root of the verb tut-, meaning to hold.
|-
|اطراف etraf * || etraf || ortalık || surroundings, surrounding area || The Arabic word is the plural of the word taraf, which means side (see below in this list).
|-
|اوراق evrâk * || evrak || belge || paper document || واژهٔ اوراق در عربی جمع است ولی در ترکی در نقش مفرد به کار می‌رود.
|-
|اول evvel * || evvel || önce || before || واژهٔ ترکی از واژهٔ ön به‌معنی جلو ریشه گرفته‌است، درحالی‌که واژهٔ اول در عربی به‌معنی نخست است.
|-
|فعال  * || faal || etkin || active || واژهٔ ترکی از et- به‌معنی انجام دادن گرفته شده‌است.
|-
|فائد faiz * || faiz || ürem **, getiri || interest (monetary) || While the word ürem is never used, the latter word is common in daily language rather with the meaning of yield.
|-
| فقیر، فقره fakir, fukara *|| fakir || yoksul || poor || The Turkish word is derived from the word yok. This word is a negation word, which can mean there is not, do (does) not have, do (does) not exist.
|-
|فایدة  *|| fayda || yarar || benefit, utility
|-
|فن fenn *, علم ʻilm * || fen, ilim || bilim || science || واژه ترکی از bil- به معنی دانستن گرفته شده‌است.
|-
|فیضان feyezan || feyezan || taşkın || flood, overflow
|-
|فرقة  || fırkat || ayrılık || disparity || واژهٔ ترکی از واژهٔ ayri به‌معنی جدایی و گوناگون گرفته شده‌است.
|-
|فکر  *|| fikir || görüş || opinion || The Turkish word is derived from the verb root gör-, meaning to see.
|-
|فعل fiʻl * || fiil || eylem || verb || The Turkish word is derived from the verb eyle-, which is derived from the auxiliary verb et-, meaning to do.
|-
|غرب garb || garp || batı || west || Please see the beginning of this article for the derivation of this word.
|-
|غیر gayr || gayri || olmayan, başka, dışı || non-, other || In Arabic, "gayr-i" is a prefix which means non- as in "he is a non-Muslim"; "he is not a Muslim". The term gayrimüslim (non-Muslim) remains the politically correct term in Turkey, used frequently in newspapers etc.
|-
| غذاء gıda * || gıda || besin || food
|-
| حادثه hadise * || hadise || olay || event, happening, fact, occurrence || The Turkish word is derived from the verb ol-, meaning to be, to become.
|-
|حافظه hâfıza * || hafıza || bellek || memory || The new word is commonly used in electronics, like computer memory, i.e. önbellek for cache
|-
|خفیف hafif * || hafif || yeğni ** || light (in weight) || جایگزین ترکی به‌ندرت استفاده می‌شود.
|-
|حفریّات hafriyyât || hafriyat || kazı || excavation || The Turkish word is derived from the verb root kaz-, meaning to dig.
|-
|حق haqq * || hak || pay || portion || The old word hak has many other meanings in Turkish.
|-
|حقیقت haqîqat * || hakikat || gerçek || reality
|-
|حاکم hâkim * || hâkim || yargıç || judge
|-
|حال hâl *, وضعیت vazʻiyet * || hâl, vaziyet || durum || situation
|-
|خلیطه halîta || halita || alaşım || alloy
|-
|حامله haʻmile *|| hamile || gebe || pregnant
|-
|خراب harâb * || harap || yıkık || ruin
|-
|حرارت harâret * || hararet || ısı ¹, sıcaklık ²|| heat¹, temperature² || واژهٔ عربی امروزه هم به معنی دما و هم به معنی حرارت است.
|-
|حرکة harekkat *|| hareket || devinim ** || movement, motion
|-
|حرف harf * || harf || ses, imce ** || letter || واژهٔ ترکی در اصل به معنای صداست.
|-
|حصره hasret * || hasret || özlem || longing
|-
|حساس hassas * || hassas || duyarlı || sensitive
|-
|حشره haşere * || haşere || böcek || insect
|-
|خطا hatâ *, قصور kusûr * || hata, kusur || yanlış || mistake
|-
|خاطره hâtıra * || hatıra || anı || memoir
|-
|حیات hayât *, عمر ömr * || hayat, ömür || yaşam, dirim** || life
|-
|حیثیت haysiyyet * || haysiyet || saygınlık || respectability
|-
|حزم hazm * || hazım || sindirim || digestion
|-
|هدیه hediyye * || hediye || armağan || gift
|-
|هیئت hey'et * || heyet || kurul || board (company)
|-
|حدت hiddet * || hiddet || kızgınlık, öfke || anger
|-
|حکایة hikâye * || hikâye || öykü || story
|-
|خلاف hilâf || hilaf || karşıt || opposite
|-
|حس his *|| his || duygu || feeling
|-
|خواجه hôca * || hoca || öğretmen || teacher
|-
|حقوق hukuk *|| hukuk || tüze **|| (judiciary) law || The Turkish word is not commonly used; however, its derivatives (such as tüzük, meaning regulations, statute) are more widespread
|-
|خصوص husûs *|| husus || konu || subject
|
|-
|حضور huzûr * || huzur || dirlik ** || comfort
|-
| حجرة hucre *|| hücre || göze ** || cell || The new word is seldom used. There is a word göze meaning spring, fountainhead, regularly used especially in rural areas, commonly also in East of the Turkey, and not a one derived by TDK.
|-
|هجوم hücûm * || hücum || saldırı || attack
|
|-
|حرمت hürmet * || hürmet || saygı || respect
|-
| اصرار ısrar *|| ısrar || üsteleme || insisting
|-
|ابتدائی ibtidâ'î || iptidai || ilkel || primary; primitive
|-
| اجتماع içtima || içtima || toplantı || meeting, gathering
|-
|içtima || içtima || kavuşum || new moon (astronomy)
|-
|اجتماعی içtimai || içtimai || toplumsal || communal
|-
| ادرار idrar * || idrar || sidik || urine || واژهٔ عربی ادرار به‌معنی شیر به‌دست آوردن است، ولی واژهٔ ترکیِ جایگزین‌شده از فعل قدیمیِ ترکیِ siymek به‌معنی شاشیدن ریشه گرفته‌است.
|-
|افتخار iftihâr * || iftihar || övünme || pride
|-
|احتراس ihtiras *|| ihtiras || tutku || passion || The Turkish word tutku is derived from the verb root tut- which means to hold
|-
|احتواء ihtiva || ihtiva etmek || içermek || to comprise
|-
|احتیاج ihtiyâc *|| ihtiyaç || gereksinme or gereksinim || need || iĥtiyâj is the actual Arabic plural form of ĥatej, meaning need
|-
|اختیار ihtiyâr * || ihtiyar || yaşlı || old (age) || The Turkish word literally means with age.
|-
|احتیاط ihtiyât || ihtiyat || yedek || backup, spare
|-
|اقتباس iktibas || iktibas || alıntı || copying (in literature; referencing)
|-
|علاوه ilave * || ilave || ek || addition
|-
|الهام ilhâm * || ilham || esin || inspiration
|-
|عمار ʻimâr *|| imar || bayındırlık || construction, development
|-
|امکان imkân * || imkân || olanak|| opportunity, possibility
|-
|املاء imlâ *|| imla || yazım || orthography
|-
|امتحان imtihân || imtihan || sınav, yazılı || examination
|-
|امتیاز imtiyâz *|| imtiyaz || ayrıcalık || franchise
|-
|انحصار inhisâr || inhisar || tekel || monopoly
|-
|انسان insân * || insan || kul ** || human || واژه جایگزین تنها در نوشته‌های مذهبی به کار می‌رود.
|-
|انطباع intiba || intiba || izlenim || impression
|-
|انتحال intihal || intihal || aşırma || plagirism
|-
|ارتفاع irtifâʻ *|| irtifa || yükseklik || altitude || واژهٔ قدیمی تنها در ترابری هوایی به‌معنی ارتفاع هواپیما به‌کار می‌رود.
|-
|ارثی irsî * || ırsi || kalıtsal, kalıtımsal || hereditary
|-
|اسم ism * || isim || ad || name
|-
| إستحصال  istiḥṣāl || istihsal || üretim || production
|-
|إستقلال istiqlal *|| istiklal || bağımsızlık || independence, freedom||
|-
|استراحة istirâhat *|| istirahat || dinlenme || rest
|-
| إستثقال istisḳāl || istiskal || aşağılama || abasement
|-
|استثناء istisnâ' * || istisna || aykırı || exception
|-
|اشتغال iştigâl || iştigal || uğraş / uğraşı || occupation
|-
|اشتراک iştirâk *|| iştirak || ortaklık || association
|-
|ایضاح izâh * || izah || açıklama || clarification
|-
|ازدواج izdivâc || izdivaç || evlilik || marriage
|-
|قابلیه kâbiliyet *|| kabiliyet || yetenek / yeti || talent, ability
|-
|قدر kader * || kader || yazgı || fate
|-
|قفة qaffa *|| kafa || baş || head
|-
|کافی kâfi *|| kâfi || yeter || enough
|-
|کائنات kâ'inât *|| kâinat || evren || universe
|-
|قلب kalb * || kalp || yürek || heart
|-
|قانون kânûn *|| kanun || yasa || law
|-
|قانون اساسی kanunuesasi || kanunuesasi || anayasa || constitution (law)
|-
|قافیه kâfiye *|| kafiye || uyak || rhyme
|-
|کانون اول kânûn-ı evvel || || aralık || December
|-
|کانون ثانی kânûn-ı sânî || || ocak || January
|-
|کلمه kelime * || kelime || sözcük || word
|-
|قرمز ghermez *|| kırmızı || al **|| red || The Arabic and the Turkish words are used in somewhat different contexts.
|-
|قسم kısm *|| kısım || bölüm || part
|-
|کتاب ketab *|| kitap || betik **|| book || The Turkish word is derived from an old Turkic verb bitimek, meaning to write. However, the old Turkic verb is ultimately a loanword from Chinese word pi-ti, meaning brush, writing apparatus. The new word is used in computing in the meaning of script.
|-
|کفر kufr *|| küfür || sövme **|| curse
|-
|قوّة kuvvet *|| kuvvet || güç or erk || power, force || واژهٔ قدیمی به‌معنی نیرو وارد کردن به‌کار می‌رفت، درحالی‌که واژهٔ نو به‌معنی قدرت و زور است.
|-
|کرة küre *|| küre || yuvar **|| sphere
|-
|لطیفه lâtîfe || latife || şaka|| joke || واژهٔ نو نیز از ریشهٔ واژهٔ عربی "شَقاً به‌معنی دلسوزی و ناگواری گرفته شده‌است.
|-
|لسان lisân * || lisan || dil || language || Dil هم‌معنی فیزیولوژیکیِ زبان و هم معنای گفتار و گویش را می‌دهد، درحالی‌که لسان تنها معنی گفتار و گویش را می‌دهد.
|-
|لغات lûġat || lügat || sözlük || dictionary
|-
|لزوملو lüzûmlu * || lüzumlu || gerekli || necessary
|-
|معاش maʻâş * || maaş || aylık || salary
|-
|معباد maʻbed * || mabet || tapınak || temple
|-
|مادة maddî *|| maddî || özdeksel ** || material, materialistic || The Turkish word is exclusively used in the context of philosophy.
|-
|مفصل mafsal || mafsal || eklem || ligament || The old word is used for "hinge" (non-anatomical).
|-
|مغدور mağdûr *|| mağdur || kıygın **|| wronged, injured || واژه جایگزین تقریباً هرگز به کار نمی‌رود.
|-
|مغلوبیات maʻlubiyyat *|| mağlubiyet || yenilgi || defeat
|-
|محفوظ mahfuz || mahfuz || saklı || hidden
|-
|مخلوق mahlûk *|| mahluk || yaratık || creature || Sometimes the plural of the old word ("mahlukat") is used by its singular meaning.
|-
|محصول mahsûl * || mahsul || ürün || product || The old word is used for the noun "produce".
|-
|مخصوص mahsûs *|| mahsus || özgü || peculiar
|-
|مقصد maksad *, غایه gaye *, هدف hedef * || maksat, gaye, hedef || amaç or erek || goal
|-
|معقول maʻkûl * || makul || uygun, elverişli || reasonable
|-
|معنة  *|| mâna || anlam || meaning
|-
|معنوی manevî * || manevî || tinsel ** || moral, spiritual || The Turkish word is exclusively used in the context of philosophy.
|-
|مانع  * || mani || engel || obstacle
|-
|مصرف masraf * || masraf || gider, harcama || cost
|-
|mavi *|| mavi || gökçe ** || blue || The Turkish word is derived from the word gök, meaning sky. Although the Turkish word is rarely used in the context of color, it is a common female name, meaning pleasant, beautiful.
|-
|مَجاز mecaz *, استعارَة istiare || mecaz || iğretileme, eğretileme || metaphor
|-
|مجبور mecbûr * || mecbur || zorunlu || obligation, obligatory || Both the new and the old words can be used as either a noun or an adjective.
|-
|مجهول mechûl * || meçhul || bilinmeyen || unknown
|-
|مدنی madanni * || medeni || uygar || civil
|-
|مدنیات madanniyyat * || medeniyet || uygarlık || civilization
|-
|مفهوم mefhûm * || mefhum || kavram || concept
|-
|مکروه mekrûh *|| mekruh || iğrenç || disgusting || The old word also has the religious meaning: Disliked, used by all Muslims. Its Arabic meaning is hated
|-
|meleke || meleke || alışkanlık || habit
|-
|melez * || melez || kırma || hybrid
|-
|مملکت memleket * || memleket || ülke || country || The old word is used for "one's native region"
|-
|مراسم merâsim * || merasim || tören || ceremony
|-
|مرثیه mersiye || mersiye || ağıt || elegy
|-
|مسافه mesafe * || mesafe || uzaklık || distance
|-
|mesame || mesame || gözenek || pore
|-
| مثانة mesane * || mesane || sidik kesesi || urinary bladder
|-
|مثلاً meselâ *|| mesela || örneğin || for example
|-
|mesele *|| mesele || sorun || problem
|-
|مسعود mesʻûd *|| mesut || mutlu, sevinçli || happy
|-
|مسئولیات maʻsûliyyat *|| mesuliyet || sorumluluk || responsibility
|-
|مشهور meşhûr * || meşhur || ünlü || famous
|-
|مشروبات meşrûbât *|| meşrubat || içecek || beverage
|-
|موقع  مکان mekân * || mevki, mekân || yer, konum || location
|-
|میل meyl * || meyil || eğim, eğilim || inclination
|-
|مزار mezar *|| mezar || gömüt **|| cemetery || The Turkish word is derived from the verb göm-, which means to bury.
|-
|منطقة mıntıka || mıntıka || bölge || region
|-
|mısra *|| mısra || dize || verse
|-
|مراث mirâs *|| miras || kalıt ** || inheritance || The new word is almost never used, but its derivatives are in use, such as kalıtımsal (hereditary).
|-
|مسافر misâfir * || misafir || konuk || guest
|-
|مثال misâl * || misal || örnek || example || The Turkish word comes from the verb örmek, meaning to knit, to interweave.
|-
|مسکین miskîn *|| miskin || uyuşuk, mıymıntı || lazy
|-
|معامله muʻâmele *|| muamele || davranış || treatment, behavior
|-
|معما muʻammâ || muamma || bilmece || puzzle, trivia
|-
|معاصر muʻâsır || muasır || çağdaş, güncel || contemporary
|-
|معاون muʻâvin *|| muavin || yardımcı || helper
|-
|معجزه muʻcize * || mucize || tansık ** || miracle || واژه جایگزین تقریباً هرگز به کار نمی‌رود.
|-
|مغذی mugaddii || mugaddi || besleyici || nourisher
|-
|مغالطه mugalata || mugalata || yanıltmaca || deceptive statement
|-
|مغنی، مغنیه muganni, muganniye || muganni,muganniye || şarkıcı || singer
|-
|مغایرة mugayeret || mugayeret || aykırılık || irregularity
|-
|مغایر mugayir || mugayir || aykırı || irregular || The old word has only remained as a legal term meaning adverse.
|-
|mugber || muğber || küskün,  gücenmiş, dargın || the state of one not talking to another
|-
|muglak * || muğlak || çapraşık || ambiguous
|-
|مخابره muhabere || muhabere || iletişim, iletişme || communication
|-
|مهاجرة muhaceret || muhaceret || göç || emigration
|-
|مهاجم muhacim || muhacim || saldıran, saldırıcı || attacker, offender
|-
|مهاجر muhacir || muhacir || göçmen || immigrant
|-
|محدب muhaddep || muhaddep || dış bükey || convex
|-
|محافظة muhafaza * || muhafaza || koruma || conservation
|-
|muhafazakar * || muhafazakar || tutucu || conservative
|-
|محافظ muhafız || muhafız || koruyucu || protector
|-
|محاکمه muhakeme * || muhakeme || yargılama, uslamlama || judgment, argumentation
|-
|مدة muddat * || müddet || süre || duration
|-
|محقق muhakkak* || muhakkak || kesin(likle) || certain(ly)
|-
|محقق muhakkik || muhakkik || soruşturmacı || investigator
|-
|محال muhal || muhal || olanaksız || impossible
|-
|مخالفة muhallaffat * || muhalefet || karşıtlık || opposition || واژهٔ عربی در زمینهٔ سیاست همچنان کاربرد دارد.
|-
|مخمن muhammen || muhammen || oranlanan, ön görülen || pre-determined
|-
|مخمس muhammes || muhammes || beşgen || pentagon
|-
|muhammin || muhammin || ön gören || one that pre-determines
|-
|محاربه muhârebe, حرب harb || muharebe, harp ||savaş || war
|-
|محارب muharip || muharip || savaşçı || warrior
|-
|محرر muharrer || muharrer || yazılı, yazılmış || written
|-
|محرک muharrik || muharrik || kışkırtıcı, ayartıcı || provoker
|-
|muharriş || muharriş || tırmalayan, irkilten || aggravator
|-
|muhassamat || muhasamat || çarpışma || collusion
|-
|محاصره muhasara || muhasara || kuşatma || siege
|-
|محاسبه muhasebe * || muhasebe || saymanlık || accounting, bookkeeping
|-
|محاسبجی muhasebeci * || muhasebeci || sayman || accountant, bookkeeper
|-
|muhassır || muhasır || kuşatan || one that envelops
|-
|muhassala || muhassala || bileşke || resultant
|-
|muhassas || muhassas || ayrılmış || reserved
|-
|muhat || muhat || kuşatılmış || one that's enveloped, sieged
|-
|muhavvil || muhavvil || dönüştüren || converter
|-
|muhavvile || muhavvile || dönüştürücü || transformer
|-
|محتمل muhtemel || muhtemel || olası || possible
|-
|محتویات muhteviyyât || muhteviyat || içindekiler || ingredients
|-
|مقدس mukaddes || mukaddes || kutsal || sacred
|-
|منتظم muntazam *|| muntazam || düzgün, düzenli || tidy
|-
|مربع murabbaʻ || murabba || kare || square || واژهٔ kare خود یک واژهٔ فرانسوی (carré) است.
|-
|murafaa || murafaa || duruşma || court hearing
|-
|معتدل muʻtedil || mutedil || ılım(lı) || moderate(ly)
|-
|موفقیت muvaffakıyyet || muvaffakiyet || başarı || success
|-
|مبالغه mübalâga || mübalağa || abartma || exaggeration
|-
|مجادله mücâdele *|| mücadele || çaba, uğraş || endeavor
|-
| مجرد mücerrit || mücerrit || soyut || abstract
|-
|مدافعه müdâfaʻa || müdafaa || koruma || sustain, protect, defend
|-
|مداخله müdâhale * || müdahale || karışma || intervention
|-
|مدت müddet *|| müddet || süre || duration
|-
|مدرکه mudrike || müdrike || anlık || intellect (in psychology)
|-
|mudrir || müdrir || idrar söktürücü || diuretic
|-
|muebbet * || müebbet || yaşam boyu, sonsuz || lifelong, forever || In today's Turkish, the Arabic word is exclusively used in the meaning of lifelong prisonment
|-
|mueccel || müeccel || ertelenmiş || delayed
|-
|مؤدب mueddep || müeddep || uslu || well behaved, demure
|-
|مؤلفات muelleffat || müellefat || (yazılı) yapıt || (written) piece
|-
|مؤلف، محرِّر muellif, muharrir || müellif, muharrir || yazar || writer
|-
|مؤمن muemmen || müemmen || sağlanmış || secured
|-
|مؤنث muennes || müennes || dişil || feminine
|-
|مؤسسه mu'essese || müessese || kurum || foundation
|-
|muessif || müessif || üzücü || saddenning
|-
|مؤثر muessir || müessir || dokunaklı || touching
|-
|مؤسس muessis || müessis || kurucu || founder
|-
|mueyyide || müeyyide || yaptırım || sanction
|-
|مفکره mufekkrireh || müfekkire || düşünce gücü || thought capacity
|-
|muferrih || müferrih || iç açıcı || relaxing, refreshing
|-
|مفرد mufrett || müfret || tekil || singular
|-
|مفلس muflis || müflis || batkın || one that's gone bankrupt
|-
|مهم mühim *|| mühim || önemli || important
|-
|مؤمن mü'min || mümin || inanan, inançlı || believer
|-
|مناسبت münâsebet * || münasebet || ilişki || relation
|-
|مراجعت || müracaat || başvuru || application
|-
|مرکب mürekkeb || mürekkep || birleşmiş, birleşik || composed of || واژهٔ mürekkep هنوز به‌معنی جوهر استفاده می‌شود.
|-
|مرتب murrettip || mürettip || dizgici || type setter
|-
|مسابقه müsâbaka || müsabaka || karşılaşma || match, competition
|-
|مسامحه müsâmaha || müsamaha || hoşgörü || tolerance
|-
|مساوی musavi || müsavi || eşit || equal
|-
|مستهجن  müstehcen *|| müstehcen || uygunsuz || inappropriate, obscene
|-
| مستملک mustamlak || müstemleke || sömürge || colony (exploitee)
|-
|مسوده müsvedde * || müsvedde || taslak || draft
|-
|مشابه، مماثل muşabbih, mumassil || müşabih, mümasil || benzer || similar
|-
|مشبهات muşşabbahat || müşabehet || benzerlik || similarity
|-
|مشخص müşahhas || müşahhas || somut || concrete (in concept) (opposite of abstract)
|-
|مشکل müşkül || müşkül || çetin ** || difficult
|-
|muşkul-pesend || müşkülpesent || titiz || fussy
|-
|مشرک muşrik || müşrik || çoktanrıcı || polytheist
|-
| مشتق müştak || müştak || türev || derivative
|-
|muştehi || müştehi || istekli || willing (person)
|-
|مشتکی muşteki || müşteki || yakınan, sızlanan || one who complains, whiner
|-
|مشتملات muştemilat || müştemilat || eklenti || attachment, appandage
|-
|مشترک muşterek *|| müşterek || ortak || partner
|-
|muştereken || müştereken || ortaklaşa || jointly
|-
|مشتری muşteri * || müşteri || alıcı, alımcı || customer
|-
|mut'a || müt'a || geçici kazanç || temporary earning
|-
|مطالعه mütâlâʻa || mütalâa || düşünce || thought
|-
|متارکه mütâreke || mütareke || antlaşma || armistice
|-
|متعدد muteaddit || müteaddit || birçok || a lot, many
|-
|متفن muteaffin || müteaffin || kokuşuk || malodorous
|-
|متعهد muteahhid * || müteahhit || üstenci || contractor
|-
|muteahhidlik || müteahhitlik || üstencilik || contractor (as a profession)
|-
|muteakiben || müteakiben || arkadan || following
|-
|متعاقب muteakib || müteakip || sonra, ardından || after, thereafter
|-
|متعالیه mutealiye || mütealiye || deneyüstücülük || transcendentalism
|-
|متعلق muteallik || müteallik || ilişkin, ilgili || related (to)
|-
|متعمم muteammim|| müteammim || yaygınlaşmış, genelleşmiş || something that has widespread
|-
|متعارفه mutearife || mütearife || belit **|| axiom || واژه فرانسوی aksiyom رایج‌تر است.
|-
|متبقی mutebaki || mütebaki || kalan || remaining
|-
|mutebasbıs || mütebasbıs || yaltakçı || slimy
|-
|متبدل mutebeddil || mütebeddil || değişen, kararsız || one that changes, undecided
|-
|متبسم mutebessim || mütebessim || gülümseyen, güleç || one that smiles
|-
|متجنس mutecanis || mütecanis || bağdaşık || homogenous
|-
|mutecasir || mütecasir || yeltenen || one who dares
|-
|متجاوز mutecaviz || mütecaviz || saldırgan || attacker
|-
|متدین mutedeyyin || mütedeyyin || dindar || religious
|-
|متأثر muteessir || müteessir || üzüntülü || sad (person)
|-
|متفکر mutefekkir || mütefekkir || düşünür || thinker, intellectual
|-
|متفرق müteferrik || müteferrik || dağınık || untidy
|-
|متحمل mutehammil || mütehammil || dayanıklı || durable
|-
|متحرک muteharrik || müteharrik || devingen, oynar || mobile
|-
|متخصص mütehassıs || mütehassıs || uzman || expert
|-
|متشبث muteşşebbis || müteşebbis || girişimci || entrepreneur
|-
| متواضع mütevâzî *|| mütevazi || alçakgönüllü || humble
|-
|متوفی muteveffa || müteveffa || ölü, ölmüş || dead
|-
|متفق muttefik *|| müttefik || bağlaşık ** || ally
|-
|مزایده muzayyadeh || müzayede || açık arttırma || auction
|-
|مزمن müzmin || müzmin || süreğen || chronic || واژه جایگزین به ندرت به کار می‌رود.
|-
| نادر، اندر nadir *, ender * || nadir, ender || seyrek || rare(ly)
|-
|نغمه nağme || nağme || ezgi || melody
|-
|nafile *|| nafile || boşuna || futile
|-
|نصیحت nasîhat * || nasihat || öğüt || advice, counsel
|-
|نظیر nâzır || nazır || bakan || minister
|-
|نفس nefes * || nefes || soluk || breath
|-
|نسیج nesiç || nesiç || doku || tissue
|-
|نسل nesl *|| nesil || kuşak || generation
|-
|نتیجه netîce * || netice || sonuç || result
|-
|نزیف nezif || nezif || kanama || hemorrhage
|-
|نصف nısf || nısıf || yarı(m) || half
|-
|نهایت nihâyet * || nihayet || son(unda) || final(ly)
|-
|نکاحدر ترکی نوین nikâh * || nikâh || düğün || wedding || واژهٔ nikâh برای مراسم ازدواج استفاده می‌شود، درحالی‌که düğün به‌معنی مهمانی عروسی به‌کار می‌رود.
|-
|نسبت nisbet * || nispet || oran || ratio
|-
| نطق nutk * || nutuk || söylev || speech
|-
|رغما ragmen *|| rağmen || karşın || despite, in spite of
|-
|رفاه  rafāh *|| refah || gönenç || prosperity
|-
|رأی re'y || rey || oy || vote
|-
|رئیس re'îs || reis || başkan || president
|-
|روح ruh *|| ruh || tin ** || spirit || واژهٔ ترکی تقریباً هرگز استفاده نمی‌شود مگر در متن‌های فیلسوفانه.
|-
|رطوبه rutûbet *|| rutubet || yaşlık, ıslaklık || moisture
|-
|رؤیا  rü'ya *|| rüya || düş || dream
|-
|سادهّ، سائد sade, sa'aid *|| sade || yalın || plain || واژهٔ ترکی به‌ندرت استفاده می‌شود.
|-
| صفحة  safha * || safha || evre, aşama || stage, phase
|-
| صفراء safra * || safra || öd || bile
|-
|ساحل sahil *|| sahil || kıyı || coast
|-
|صاحب sahip *|| sahip || iye **|| owner || واژهٔ ترکی به‌ندرت استفاده می‌شود؛ به‌هرروی معمولاً در متن دستور زبان و هنگام توصیف پسوند مالکیت به‌کار می‌رود.
|-
|sahte * || sahte || düzmece || fake
|-
| samimî *|| samimi || içten || sincere || واژهٔ ترکی دقیقاً معنی "از درون" می‌دهد.|-
|سطح sath || satıh || yüzey || surface
|-
|سیاره sayyâre || seyyare || araba, taşıt || car || Interestingly,"araba" is the outdated expression for "car" in Arabic. The current word in Arabic for car is "Seyyara" but in Turkish seyyar, means "transportable" or given to travel.
|-
|سبب sebeb * || sebep || neden || reason
|-
|سفاره safarat || sefaret || büyükelçilik || embassy
|-
|سلامت selâmet || selamet || esenlik || health, soundness
|-
|سما semâ || sema || gök || sky
|-
|سنه sene * || sene || yıl || year
|-
| seviye *|| seviye || düzey || level
|-
|صحت sıhhat || sıhhat || sağlık || health
|-
|سحر sihr *|| sihir || büyü || magic
|-
|صحبت sohbet * || sohbet || söyleşi || chat || این واژه در زمینهٔ متفاوتی استفاده می‌شود.
|-
|سؤال su'âl || sual || soru || question
|-
|صلح sulh || sulh || barış || peace
|-
|صنع sunî || suni || yapay || artificial || واژهٔ ترکی از yapmak ریشه گرفته‌است به‌معنی انجام دادن.
|-
|سکوت sükût || sükût || sessizlik || silence || واژهٔ ترکی به‌معنی "بی‌صدایی" است.
|-
| * || sürat || hız || velocity, speed || In physics, the old word word is used for speed (scalar) and the new word is used for velocity (vectoral). The new word is actually a loanword from Persian خیز (khiz), meaning "move!"
|-
|شاهد şâhid *|| şahit || tanık || witness || واژهٔ ترکی از فعل tanımak به‌معنی شناختن ریشه گرفته‌است.
|-
|شاعر şair *|| şair || ozan || poet
|-
|شرق şark || şark || doğu || east || واژهٔ ترکی از فعل doğmak به‌معنی زاده‌شده گرفته شده‌است.
|-
|شرط şart * || şart || koşul || condition
|-
|şatafat(lı) || şatafat(lı) || gösteriş(li) || spectacular (noun and adjective)
|-
|شمال şimâl || şimal || kuzey || north
|-
| *|| şuur || bilinç || conscience || واژه ترکی از فعل bilmek گرفته شده است که به معنی دانستن است.
|-
| şübheli *|| şüpheli || sanık || suspect; someone charged with an offense
|-
| تعلق taalluk || taalluk || ilinti || connection, relation
|-
|طبقه tabaqqa *|| tabaka || katman || layer
|-
|طبیعت ṭabîʻat * || tabiat || doğa || nature || واژهٔ ترکی از ریشهٔ doğmak به‌معنی زاده‌شده آمده‌است.
|-
|طبیعی ṭabîʻî * || tabii || doğal || natural || واژهٔ عربی بیشتر معنی البته و مشخصاً می‌دهد، درحالی‌که واژهٔ جایگزین‌شده چنین معنایی ندارد.
|-
|تعبیر، افاده taʻbîr, ifâde* || tabir, ifade || deyiş** || narration
|-
|ṭâbiyet* || tâbiyet || uyruk** || nationality
|-
| تحلیل tahlil *|| tahlil || inceleme || (laboratory) test (as in medicine)
|-
| تخمین tahmin *|| tahmin || kestirim ** || guess, prediction
|-
| تعقیب taʻkib* || takip || izlem ** || follow-up || واژهٔ ترکی از izlemek ریشه گرفته‌است به‌معنی مراقب بودن یا پاییدن.
|-
|طلب ṭaleb * || talep || istek || request, demand, wish
|-
|طلبه ṭalebe || talebe || öğrenci || student (plural of طالب ṭâlib, "seeker" [of knowledge])
|-
|تعمیر taʻmîr *, تعدیلات taʻdîlât * || tamir, tadilat || onarım || repair, renovation
|-
|طرف taraf * || taraf || yan || side
|-
|taraftar * || taraftar || yandaş || supporter, proponent || در حالی که واژه ترکی بسیار پرکاربرد است، واژه عربی تنها برای هوادار تیم‌های ورزشی به کار می‌رود.
|-
|تاریخ tarih *|| tarih || günay ** || date (in time) || واژه ترکی گون آی به معنی روز و ماه است و واژه تاریخ هنوز بکار می‌رود.
|-
|تسلط tasallut || tasallut || sarkıntılık || (sexual) harassment
|-
|تصور tasavvur || tasavvur || canlandırma, tasarı || imagine
|-
|تصدیق tasdîk *|| tasdik || onay || approve
|-
|تصحیح tashîh || tashih || düzeltme || correction
|-
|تصویر tasvîr * || tasvir || betimleme || description
|-
|طیاره tayyâre || tayyare || uçak || airplane
|-
|توصیه tavsiye * || tavsiye || salık || advice
|-
|تعادل teʻâdül || teadül || denklik || equivalence
|-
|تعامل teʻâmül || teamül || tepkime, davranış || reaction, behavior
|-
|تبسم tebessüm || tebessüm || gülümseme || smile
|-
|تبدیل tebdîl || tebdil || değişiklik || change
|-
|تبریک tebrîk * || tebrik || kutlama || congratulate || واژه تازه همچنین به معنی مراسم و جشن نیز به کار می‌رود.
|-
|تجلی tecellî || tecelli || belirme || emerge, appear
|-
|تجسم tecessüm || tecessüm || görünme || appearance, manifestation
|-
|تجربة tecrübe * || tecrübe || deneyim || experience
|-
|تجهیزات techîzât *|| teçhizat || donanım || equipment
|-
|تداوی tedavi *|| tedavi || sağaltım ** || therapy
|-
|تدبیر tedbîr *|| tedbir || önlem || precaution
|-
|تأثر te'essür || teessür || üzüntü || agony
|-
|teferruat || teferruat || ayrıntı || detail
|-
|تکامل tekâmül || tekamül || evrim, başkalaşım || maturation, metamorphosis, evolution
|-
|تقاعد tekaʻüd || tekaüt || emeklilik || retirement
|-
| تکفل tekeffül || tekeffül || yükümlenme || standing surety
|-
|تکلیف teklîf * || teklif || öneri || proposal
|-
| تکرار tekrar * || tekrar || yine || again
|-
|تلاش telâş * || telaş || tasa, kaygı || worry
|-
|تناسب tenâsüb || tenasüp || uyum || congruity
|-
|تنبیه tenbîh * || tembih || uyarı || warning
|-
| tercîh etmek * || tercih etmek || yeğlemek || to prefer
|-
|ترجمه tercüme *|| tercüme || çeviri || translation
|-
|تردد terreddut * || tereddüt || duraksama || hesitancy
|-
|ترتیب tertip * || tertip || düzen || order, tidiness
|-
|تأثیر tesir * || tesir || etki || effect
|-
|تسلی teselli * || teselli || avunma || console
|-
|تشخیص teşhis *|| teşhis || tanı || diagnosis || واژه تانی از فعل تانیماک به معنی شناختن گرفته شده است.
|-
| تشکیل teshkil || teşkil etmek ||  oluşturmak  || to constitute
|-
|تشرین اول teşrîn-i evvel || || ekim || October
|-
|تشرین ثانی teşrîn-i sânî || || kasım || November
|-
|تشویق teşvik *|| teşvik || özendirme, kışkırtma || (providing) incentive, provocation
|-
|usûl *|| usul || yöntem || method
|-
|عنصر unsur * || unsur ||  öğe  || constituent, element
|-
|عنوان unvan *|| ünvan || san || (professional) title
|-
|اسلوب uslup *|| üslup || biçem ** || style
|-
|وعد vaʻd *|| vaat || söz || promise (noun)
|-
|واقعه vakʻâ *|| vaka || olay || event
|-
|وقور vakûr || vakur || ağır başlı || dignified || واژهٔ ترکی جایگزین‌شده دقیقاً به‌معنی "سرسنگین" است..
|-
|وصف vasf *|| vasıf || nitelik || feature, quality
|-
|واسطه vasıta || vasıta || araç || vehicle
|-
|وسیع vâsi || vâsi || engin || vast
|-
|وطن vatan *|| vatan || yurt || homeland
|-
|vatandaş * || vatandaş || yurttaş ** || citizen ||واژه ترکی در بیشتر از سی سال پیش، بیشتر به کار می‌رفت.
|-
|vaz geçmek *|| vazgeçmek || caymak **|| to change one's mind; to give up (on something/someone) || Here, vaz is the Persian loan word, and geçmek is a Turkish auxiliary verb.
|-
|وظیفه vazîfe * || vazife || görev || task, mission
|-
|و ve * || ve || ile || and || Although the Turkish word is also very common, it cannot always replace the Arabic word. For example, in a sentence like, I came and I ate, the Turkish word ile cannot be used in this context.
|-
|وهم vehm || vehim || kuruntu || apprehension, fancy
|-
|ولایة vilâyet* || vilayet || il || province
|-
|تفسیر tefsîr * || tefsir || yorum || interpretation, analysis, comment
|-
| ضبط  dzabt * || zabıt || tutanak || minute of proceeding, trial
|-
|ضمیر zamîr * || zamir || adıl ** || pronoun
|-
| زاویه zaviye || zaviye || açı  || angle
|}

 وام‌واژه‌های فارسی 
*واژه‌های تازه به فراوانیِ واژه‌های قدیمی استفاده نمی‌شوند.
ترکی عثمانیتلفظ نوینِ واژه در ترکی عثمانیمترادف در ترکی نوینمعنی در انگلیسیتوضیحبرابرberaberbirlikte*togetherبوسهbuseöpücükkissجنگcenksavaşwarچابکçabukivedi *quick(ly)واژهٔ ترکی از ivmek ریشه گرفته‌است به‌معنی شتافتن و عجله کردن.چارهçareçözümsolutionچهرهçehreyüzfaceچنبرçemberyuvarlakcircleچشیدçeşittürkind, varietyÇeşit همچنان پرکاربرد است.چهاریکçeyrekdörtte birquarterهر دو معنیِ یکی از چهار می‌دهند.دردdertağrıpainDert تغییر معنی داده و اکنون به‌معنی مشکل استفاده می‌شود.دیگرdiğeröbür, ötekiotherدشمنdüşmanyağı *enemyجایگزین ترکی تقریباً هرگز استفاده نمی‌شود.اندیشهendişekaygıworry (noun)گزیدهgüzideseçkinéliteبرای دیدن ریشه seçkin به آغاز همین نوشتار بنگرید. ""خستهhastasayrı*patient, sickجایگزین ترکی تقریباً هرگز استفاده نمی‌شود.همیشهhemîşeher zamanalwaysواژه فارسی تقریباً دیگر استفاده نمی‌شود؛ ولی "هر زمان" نیز فارسی است.هنوزhenüzdahayetهر دو واژه همچنان استفاده می‌شوند.زیرکkurnazaçıkgözlücunningواژهٔ ترکی به‌معنی چشم‌باز است. هر دو واژه استفاده می‌شود.مهتابmehtapay ışığımoonlightپاپوشpabuçayakkabıshoeهر دو معنی پاپوش می‌دهند.سرخوشsarhoşesrik *drunkواژه ترکی از es به معنی ضربه ریشه گرفته است و معنی سرمستی و سرخوشی نمی‌دهد. واژه ترکی دیگر به کار نمی‌رود.سرserbaşheadسربست (مجاز)serbesterkin *free, footlooseواژهٔ ترکی تقریباً هرگز استفاده نمی‌شود.سرسریserseribaşıboşbum, runaboutواژه ترکی به ندرت استفاده می‌شود.سیاهsiyahkarablackهر دو واژه در موقعیت‌های گوناگونی مورد کاربرد قرار می‌گیرد.پاییزsonbahargüz*fall (season)واژه سون بهار در ترکی به معنی پایان بهار است و برای پاییز بکار می‌رود. برای بهار ایلکبهار به کار می‌رود که به معنی بهار نخستین است که معمولاً تنها بهار گفته می‌شود.شهرşehirkentcityواژه کنت از زبان سغدی آمده است. زبان سغدی زبانی ایرانی‌تبار بود که دیگر وجود ندارد.تازهtazeyeninewتازه و یئنی در موقعیت‌های گوناگونی به کار می‌روند. تازه به معنی تازه و یئنی به معنی نو به کار می‌رود.تنبلtembelhaylazlazyویرانviranyıkıkruinیاورyaveryardımcıhelperواژه فارسی به ندرت استفاده می‌شود گرچه بخش نخست واژه ترکی یعنی «یار»، نیز فارسی است.یک نسک (یکنواخت)yeknesaktekdüzemonotonousیکپارهyekparebütünwholeزهرzehirağı *poison, toxinجایگزین ترکی به ندرت استفاده می‌شود.سنگینzenginvarsıl *, varlıklırichواژه ترکی به ندرت استفاده می‌شود.زورzorçetin *difficultهردو استفاده می‌شوند، ولی çetin به‌معنی بسیار سخت است.

 وام‌واژه‌های فرانسوی 
بیشترِ وام‌واژه‌های فرانسوی هنوز به‌گستردگی در ترکی استفاده می‌شوند.

* واژه‌هایی که هنوز در کنار همتایان ترکی خود مورد استفاده هستند.

 وام‌واژه مترادف ترکی معنی در انگلیسی تلفظ اصلی فرانسویajanda *  andaç  agenda  agendaakselerasyon  ivme  acceleration  accélérationaksesuar * süs  accessory (decorative)  accessoireaktif *  etkin  active  actifalternatif *  seçenek  alternative (noun)  alternatifanaliz *  çözümleme  analysis  analyseasimilasyon, anabolizma *  özümleme  assimilation, anabolism  assimilation, anabolismeastronomi *  gökbilim  astronomy  astronomieavantaj *  üstünlük  advantage  avantagedone  veri  data  donnéedetay *  ayrıntı  detail  détaildirekt *  doğrudan  directly  directdikte *  yazdırım  dictation  dictéedoktrin  öğreti  doctrine  doctrinedoküman *  belge  document  documentdomestik *  evcil  domestic  domestiquedominant  baskın  dominant  dominantegzersiz *  alıştırma  exercise  exerciceendemik * salgın  endemic  endémiqueenerji *  erke  energy  énergieenflamasyon *  yangı  inflammation  inflammationenformatik  bilişim  information technology  informatiqueenteresan *  ilginç  interesting  intéressanteritrosit  alyuvar  red blood cell  érythrocyteeksper *  bilirkişi  expert  expertfaks *  belgeç, belgegeçer  fax  faxfaktör *  etken  factor  facteurfenomen *  olgu  phenomenon  phénomènefiloloji *  dilbilim  philology  philologiefiltre *  süzgeç  filter  filtrefizyoloji *  işlevbilim  physiology  physiologiefonksiyon *  işlev  function  fonctionfotokopi *  tıpkıbasım  photocopy  photocopiegaranti *  güvence  insurance, assurance  garantieglobal *  küresel  global  globalgramer  dil bilgisi  grammar  grammairegrup *  öbek  group  groupehalüsinasyon *  sanrı  hallucination  hallucinationhistoloji  doku bilimi  histology  histologiehomojen * bağdaşık  homogenous  homogèneillüzyon *  yanılsama  illusion  illusionistatistik *  sayımlama  statistics  statistiquesizolasyon *  yalıtım  isolation  isolationkalite *  nitelik  quality  qualitékampüs * yerleşke  campus  campuskapasite *  sığa, kapsam  capacity  capacitékarakter *  kişilik   character, personality  caractèrekategori *  ulam  category  catégoriekompleks *  karmaşık  complex  complexekomünikasyon  iletişim  communication  communicationkonsantrasyon *  derişim  concentration  concentrationkonsolidasyon *  süreletme  consolidation (economics)  consolidationkontrol *  denetim  control  contrôlekorelasyon  bağıntı  correlation  corrélationkramp *  kasınç  (muscle) cramp  crampekriter *  ölçüt  criteria  critèreskronik * süreğen  chronic(ally)  chroniquekuaför *  güzellik salonu/berber  beauty/hair salon, barber coiffeurlenf *  ak kan  lymph  lympheliste *  dizelge  list  listelokosit  akyuvar  white blood cell  leucocytemedya *  basın-yayın  media  médiamekanizma *  düzenek  mechanism  mécanismemeridyen *  boylam  longitude  méridienmesaj, posta * ileti  message  messagemetamorfoz *  başkalaşım  metamorphosis  métamorphosemetot *  yöntem  method  méthodemonoton *  tekdüze  monotonous  monotonemobilya *  ?  furniture  mobiliermoral *  özgüç  moral  moralemutasyon *  değişinim  mutation  mutationnormal *  olağan  normal  normalobjektif *  nesnel  objective  objectiforganizasyon *  düzenleme  organization  organisationorijinal *  özgün  original  originalotorite *  yetke  authority  autoritéover  yumurtalık  ovary  ovaireparadoks *  çelişki  paradox  paradoxe *  enlem  latitude  parallèleparazit *  asalak  parasite  parasitepasif *  edilgen  passive  passifperformans * başarım  performance  performanceplaj * kumsal  beach  plageplato * yayla  plateau  plateaupopüler, favori *  gözde  popular, favorite  populaire, favoriprensip *  ilke  principal  principeprezentasyon  sunum  presentation  présentationprimer  birincil  primary  primaireproblem *  sorun  problem  problèmeprodüktör  yapımcı  producer  producteurprogram *  izlence  program  programmeproje * tasarı  project  projetprosedür *  işlem, işleyiş  procedure  procédureproses  süreç  process  procèsprovokasyon  kışkırtma  provocation  provocationradyoaktif *  ışın etkin  radioactive  radioactifrandıman *  verim  efficiency  rendementrapor *  yazanak  report  rapportrejisör  yönetmen  director  régisseurresesif  çekinik  recessive  récessifrestoran * aşevi  restaurant  restaurantrezistans  direnç  resistance  résistancesekunder, sekonder  ikincil  secondary  secondairesekreter *  yazman  secretary  secrétairesembol *  simge  symbol  symbolesemptom *  belirti  symptom  symptômesendrom *  belirti  syndrome  syndromesentez *  bireşim  synthesis  synthèsesistem * dizge  system  systèmesimülasyon *  öğrence  simulation  simulationsolüsyon  çözelti  solution  solutionspesifik  özellikli  specific  spécifiquespesiyal  özel  special  spécialstandart *  ölçün  standard  standardstatik *  duruk  static  statiquestatü *  durum  status  statutsubjektif *  öznel  subjective  subjectifteori * kuram  theory  théorietretuvar  kaldırım  pavement / sidewalk  trottoirtümör *  ur  tumor  tumeurversiyon *  sürüm  version  versionviraj *  dönemeç  turn (as in traffic)  virageultrason *  yansılanım (the act of echoing)  ultrasound  ultrason

 وام‌واژه‌های دیگر زبان‌ها *'' واژه‌هایی که هنوز کنار همتایان ترکی خود به کار می‌روند.

 وام واژه مترادف ترکی معنی در انگلیسی زبان اصلی تلفظ اصلی توضیحakut  iveğen  acute(ly)  آلمانی  akutangarya *  yüklenti  drudgery, forced labor  یونانی  αγγαρεία  واژه ترکی همچنان استفاده نشده است.endoskopi *  iç görüm ("inside seeing")  endoscopy  انگلیسی   واژه ترکی کمتر رایج است.fetüs *  dölüt  fetus  لاتین  Fetvs  واژه ترکی گهگاه استفاده می‌شود.genetik *  kalıtım (bilimi) ("the science of heredity")  genetics  آلمانی  Genetik  هر دو واژه ترکی و وام واژه استفاده می‌شوند.hegemonya *  boyunduruk  hegemony  یونانی  ηγεμονία  واژه ترکی بیشتر استفاده می‌شود.İnternet *  Genel Ağ  Internet  انگلیسی   واژه ترکی هنوز استفاده نشده است.konsonant  ünsüz  consonant  آلمانیTDK Online Dictionary - konsonant  Konsonant  وام واژه امروزه دیگر رایج نیست.kundura *  ayakkabı  shoe  ایتالیایی  condura  واژه ترکی بیشتر رایج است.otoban *  otoyol  highway  آلمانی  AutobahnSmoothieKarsanbaçsmoothieانگلیسیvokal  ünlü  vowel  آلمانیTDK Online Dictionary - vokal   Vokal  وام واژه امروزه رایج نیست.

 منابع 

رده:زبان ترکی استانبولی
رده:سره‌گرایی زبانی
رده:فهرست‌های مربوط به ترکیه
رده:فهرست‌های وام‌واژه‌ها
رده:واژه‌ها و عبارت‌های ترکی