شارل اوژن گویه

شارل اوژن گویه () (زادهٔ ۱۵ اکتبر ۱۸۶۶ – درگذشتهٔ ۱۵ ژوئیه ۱۹۴۲) یک فیزیکدان سوئیسی بود که به دلیل آزمایش‌های تجربی‌اش در زمینهٔ وابستگی جرم الکترون به سرعت آن شناخته می‌شود. این آزمایش‌ها نقش مهمی در تأیید پیش‌بینی‌های هندریک آنتون لورنتز و آلبرت اینشتین در چارچوب نسبیت خاص ایفا کردند. 

گویه بیش از سه دهه استاد فیزیک تجربی و مدیر موسسه فیزیک دانشگاه ژنو بود و بیش از ۲۰۰ مقاله علمی و چندین کتاب عمومی در زمینهٔ فیزیک، فلسفه و مرزهای میان فیزیک و زیست‌شناسی نوشت. او همچنین در کنفرانس‌های سلوی شرکت کرد و جوایز متعددی دریافت نمود. کارهای او بر روی جریان‌های الکتریکی، مغناطیس و تخلیه‌های الکتریکی در گازها تمرکز داشت و به عنوان یکی از پیشگامان فیزیک تجربی در اوایل قرن بیستم شناخته می‌شود.

 زندگی‌ 
شارل اوژن گویه در ۱۵ اکتبر ۱۸۶۶ در روستای سنت‌کریستوف، که بخشی از کمون شمپونت در کانتون وو (سوئیس) است، زاده شد. پدرش فیلیپ گویه و مادرش الیز بسانسون بودند. برادر بزرگ‌تر او، فیلیپ-آگوست گویه (۱۸۶۲–۱۹۲۲)، یک شیمی‌دان برجسته بود که کارهای مهمی در زمینهٔ اندازه‌گیری اندازه مولکول‌ها و الکترومغناطیس انجام داد. خانواده گویه ریشه‌ای در علوم طبیعی داشتند و شارل از کودکی به فیزیک علاقه‌مند شد.

گویه تحصیلات خود را در دانشگاه ژنو آغاز کرد و در سال ۱۸۸۹ دکترای خود را در فیزیک دریافت کرد. موضوع رساله دکترای او بررسی پراکندگی چرخشی نوری بود که تحت نظارت شارل سوره، فیزیکدان سوئیسی، انجام شد. این کار اولیه نشان‌دهندهٔ علاقه او به پدیده‌های نوری و الکتریکی بود.

 حرفه دانشگاهی 
پس از دریافت دکترا، گویه از سال ۱۸۹۰ تا ۱۸۹۲ به عنوان پرایوات‌دوزنت (مدرس خصوصی) در دانشگاه ژنو فعالیت کرد. سپس، از سال ۱۸۹۴ تا ۱۹۰۰، به عنوان پرایوات‌دوزنت در پلی‌تکنیک زوریخ (که امروزه مؤسسه فناوری فدرال زوریخ نامیده می‌شود) مشغول به کار شد. در این دوره، یکی از دانشجویان او آلبرت اینشتین بود که بعدها از تأثیر گویه بر آموزش فیزیک تجربی خود یاد کرد.

در سال ۱۹۰۰، گویه به عنوان استاد فیزیک تجربی و مدیر موسسه فیزیک دانشگاه ژنو منصوب شد و تا سال ۱۹۳۰ در این سمت باقی ماند. او در این دوره، آزمایشگاه‌های پیشرفته‌ای راه‌اندازی کرد و دانشجویان متعددی را تربیت نمود، از جمله سیمون راتنووسکی و شارل لوانشی که در آزمایش‌های کلیدی او شرکت داشتند. یکی از دانشجویان دکترای او، کاترین شامی، در سال ۱۹۱۳ رساله‌ای در مورد تأثیر سرعت تغییرات میدان مغناطیسی بر هیسترزیس متناوب نوشت و بعدها با ماری کوری در پاریس همکاری کرد.

گویه در سال ۱۹۳۰ به دلیل مشکلات سلامتی زودتر از موعد بازنشسته شد و عنوان استاد افتخاری دانشگاه ژنو را دریافت کرد. او همچنین رئیس جامعه فیزیک سوئیس از سال ۱۹۱۴ تا ۱۹۱۶ بود و سردبیر مجله و عضو هیئت تحریریه Helvetica Physica Acta شد.

 فعالیت علمی 
کارهای علمی گویه عمدتاً بر روی جریان‌های الکتریکی، مغناطیس و تخلیه‌های الکتریکی در گازها تمرکز داشت. او در دورهٔ اقامت در زوریخ، علاقه‌اش را به مهندسی برق گسترش داد و آزمایش‌هایی در زمینهٔ اندازه‌گیری دقیق تغییرات جرم ذرات انجام داد.

از سال ۱۹۰۷ به بعد، گویه و همکارانش آزمایش‌هایی با پرتوهای کاتدی انجام دادند تا وابستگی جرم الکترون به سرعت آن را بررسی کنند. این آزمایش‌ها بخشی از سری آزمایش‌های کافمن-بوخرر-نویمان بودند و نتایج گویه (به ویژه با لوانشی) نشان داد که جرم الکترون با افزایش سرعت افزایش می‌یابد، که با پیش‌بینی‌های نظریه هندریک آنتون لورنتز و نسبیت خاص اینشتین همخوانی داشت و نظریه رقیب ماکس آبراهام را رد کرد. این نتایج در سال‌های ۱۹۰۸ تا ۱۹۱۷ منتشر شدند و نقش مهمی در پذیرش جهانی نسبیت خاص ایفا کردند.

گویه همچنین بر روی پدیده‌های الکتریکی در گازها تحقیق کرد، که ممکن است به درک اولیه از پلاسما کمک کرده باشد، هرچند او به عنوان "پدر پلاسما" شناخته نمی‌شود (این لقب معمولاً به ایروینگ لانگمویر تعلق دارد). او بیش از ۲۰۰ مقاله علمی نوشت و کتاب‌هایی مانند "فیزیک-شیمی-زیست‌شناسی: پایه‌های تکامل" و "مرزهای فیزیک و زیست‌شناسی" تألیف کرد که جنبه‌های فلسفی علوم را بررسی می‌کردند.

 آزمایش‌های کلیدی 
آزمایش‌های اصلی گویه بر روی پرتوهای کاتدی تمرکز داشتند. او و سیمون راتنووسکی در سال ۱۹۰۷ شروع به اندازه‌گیری دقیق جرم الکترون در سرعت‌های مختلف کردند. بعدها، با شارل لوانشی، این آزمایش‌ها را بهبود بخشیدند و نتایج را در سال‌های ۱۹۱۵ و ۱۹۱۶ منتشر کردند. این آزمایش‌ها شامل شتاب‌دهی الکترون‌ها در میدان‌های مغناطیسی و اندازه‌گیری انحراف آن‌ها بود، که نشان‌دهندهٔ افزایش جرم نسبیتی بود.

این کارهای تجربی، همراه با آزمایش‌های والتر کافمن و آدولف بوخرر، از شواهد اولیه برای نسبیت خاص بودند و به حل مناقشه میان نظریه‌های الکترون کمک کردند.

 جوایز و افتخارات 
گویه جوایز متعددی دریافت کرد، از جمله دکترای افتخاری از دانشگاه پاریس در سال ۱۹۲۶. او در کنفرانس‌های سلوی پنجم (۱۹۲۷، بروکسل، در مورد مکانیک کوانتومی) و هفتم (۱۹۳۳، پاریس) شرکت کرد، جایی که با فیزیکدانانی مانند ماکس پلانک، ماری کوری، آلبرت اینشتین و چارلز تامسون ریس ویلسون هم‌نشین بود.

در سال ۲۰۱۷، جامعه فیزیک اروپا ساختمان باستیون دانشگاه ژنو را به عنوان سایت تاریخی EPS اعلام کرد تا از دستاوردهای گویه و ارنست اشتاکلبرگ قدردانی کند.

 آثار و انتشارات 
گویه نویسنده یا هم‌نویسنده بیش از ۲۰۰ مقاله علمی بود که در برخی مجلات منتشر شدند. برخی از کتاب‌های محبوب او عبارتند از:
 Physico-chimie et évolution (فیزیک-شیمی و تکامل، ۱۹۲۲)، که جنبه‌های ترمودینامیکی تکامل را بررسی می‌کند.
 Les limites de la physique et de la biologie (مرزهای فیزیک و زیست‌شناسی).
او همچنین کتاب‌هایی در مورد فلسفه علم نوشت و به عنوان ویرایشگر، نقش مهمی در انتشار دانش فیزیک در سوئیس داشت.

 مرگ و میراث 
شارل اوژن گویه در ۱۵ ژوئیه ۱۹۴۲ در سن ۷۵ سالگی در ژنو درگذشت. میراث او در فیزیک تجربی، به ویژه در تأیید تجربی نسبیت، ماندگار است. آزمایش‌های او الهام‌بخش نسل‌های بعدی فیزیکدانان بودند و نام او در تاریخ فیزیک مدرن به عنوان یکی از حامیان اولیه نظریه اینشتین ثبت شده است. ساختمان موسسه فیزیک دانشگاه ژنو امروزه به عنوان یادبودی از کارهای او شناخته می‌شود.

 جستارهای وابسته 
 فیلیپ آگوسته گویه
 کنفرانس سلوی

 منابع 

 ویکی‌پدیای انگلیسی

رده:دانش‌آموختگان دانشگاه ژنو
رده:درگذشتگان ۱۹۴۲ (میلادی)
رده:زادگان ۱۸۶۶ (میلادی)
رده:فیزیک‌دانان اهل سوئیس
رده:استادان دانشگاه صنعتی زوریخ
رده:استادان دانشگاه ژنو
رده:فیزیک‌دانان آزمایشگاهی