دروازه جهنم

دروازهٔ جهنم (به ترکمنی: Jähennem derwezesi/جهنم دروازه‌سی) یک میدان گازی در کنار روستای دروازه در قره‌قوم، استان آخال ترکمنستان است.

گودالی عظیم به قطر حدود ۷۰ متر و گودی بیشینه تا ۲۰ متر که در آتش ناشی از تراوش گاز طبیعی، از سال ۱۳۴۹ خورشیدی در حال سوختن است و بوی گاز و ترکیبات دارای گوگرد آن تا مسافت زیادی در اطراف گودال به مشام می‌رسد. محدودهٔ حرارت غیرقابل تحمل آن تا حدود ۶۰ متری لبهٔ گودال می‌رسد.

این گودال در صحرای قره‌قوم قرار دارد و پیشینهٔ آن به سال ۱۹۷۱ میلادی بازمی‌گردد؛ زمانی که در پی ریزش یک دکل حفاری در دورهٔ اتحاد شوروی، حفره‌ای بزرگ در زمین پدید آمد. برای جلوگیری از انتشار گازهای سمی، در آن زمان تصمیم گرفته شد گازها سوزانده شوند، با این تصور که آتش ظرف چند هفته خاموش خواهد شد، اما این شعله‌ها بیش از پنج دهه ادامه یافت.

هرچند «دروازهٔ جهنم» در دهه‌های گذشته به یکی از جاذبه‌های گردشگری شناخته‌شدهٔ ترکمنستان تبدیل شده بود، اما اولویت‌های زیست‌محیطی و اقتصادی سبب شده است سردار بردی‌محمداف، رئیس‌جمهور این کشور، بر پایان دادن به این پدیده تأکید کند. در همین راستا، همکاری‌های بین‌المللی، از جمله با سازمان‌های جهانی فعال در حوزهٔ محیط زیست، برای کاهش نشت متان در این منطقه در حال گسترش است.

 جغرافیا 
روستای دروازه در میانهٔ صحرای قره‌قوم در فاصلهٔ ۲۶۰ کیلومتری شمال شهر عشق آباد قرار گرفته است. منابع گاز طبیعی کشف شده در این منطقه از جمله بزرگ‌ترین منابع گازی جهان به‌شمار می‌آیند.

مختصات تقریبی گودال عبارتند از: طول جغرافیایی ۵۸ درجه و ۲۶ دقیقه و ۲۱٫۸ ثانیه شرقی و عرض جغرافیایی ۴۰ درجه ۱۵ دقیقه و ۹٫۴ ثانیه شمالی.

 تاریخچه 
به دنبال فعالیت‌های اکتشاف نفت در محدودهٔ یاد شده در سال ۱۹۷۱ میلادی توسط محققان اتحاد جماهیر شوروی این میدان گازی در محل کشف شد. در پی نصب تجهیزات برای حفاری چاه‌های اکتشافی و شناسایی میزان ذخایر گازی میدان، توسط گروه‌های اکتشافی یاد شده، و پس از شروع عملیات حفاری، زمین مجاور دکل حفاری و تأسیسات جانبی در حفره‌ای عظیم ریزش کرد و ناپدید شد. گرچه در این حادثه به کسی آسیب نرسید اما در پی ریزش و پدید آمدن گودال بزرگ، مقادیر بسیار زیادی گاز و خصوصاً گاز متان در فضا پخش گردید که باعث بروز خطرات محیط زیستی در منطقه و تهدیدی برای سلامتی ساکنان روستا گردید.

به علت سمی بودن گازها متخصصان به جای کنترل مخزن با هزینه‌های سنگین تصمیم به سوزاندن آن‌ها گرفتند چرا که در چنین حالاتی که کنترل منابع نشت گاز غیرممکن یا پرهزینه می‌باشد راه‌حل بعدی سوزاندن گازهای سمی است. با این تصور که گازهای محدوده سوخته و آتش خاموش می‌شود اقدام به آتش زدن گودال نمودند ولی برخلاف تصور آن‌ها آتش از سال ۱۳۴۹ شمسی تاکنون (سال ۱۴۰۳ شمسی) ادامه دارد و با توجه به وجود منابع گاز و نفت در آن منطقه کماکان ادامه خواهد داشت.

 خاموش کردن شعله‌ها 
دولت ترکمنستان گام‌های جدی و فنی برای خاموش کردن همیشگی گودال گازی «دروازهٔ جهنم» برداشته است. بررسی‌های تازه در سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد شدت شعله‌های این گودال در مقایسه با سال‌های گذشته به‌طور چشمگیری کاهش یافته و به حدود یک‌سوم رسیده است. تصاویر ثبت‌شده در سال ۲۰۲۵ میلادی نشان می‌دهند که دیگر از آتش یکپارچه و عظیم گذشته خبری نیست و تنها چند شعلهٔ پراکنده در کف گودال دیده می‌شود.

در همین چارچوب، دانشمندان مؤسسهٔ پژوهشی گاز طبیعی وابسته به شرکت دولتی ترکمن‌گاز طرحی علمی تدوین کرده‌اند که هدف آن مهار نهایی این آتش است. بر اساس این طرح، با حفر چاه‌های جدید در میدان گازی مجاور موسوم به «چال‌یولبا» (‏‪Chaljulba‬‏)، مسیر جریان گاز از منبع اصلی گودال منحرف می‌شود. استخراج متمرکز گاز از لایه‌های بهره‌ده این میدان، فشار زیرزمینی را تغییر داده و در نتیجه، سوخت‌رسانی به شعله‌های گودال «دروازه» متوقف خواهد شد.

انگیزه‌های اصلی برای پایان دادن به این پدیده، مجموعه‌ای از ملاحظات زیست‌محیطی، اقتصادی و بهداشتی است. این گودال یکی از منابع مهم انتشار گاز متان به‌شمار می‌رود که نقش مخربی در گرمایش زمین دارد. افزون بر آن، هدررفت روزانهٔ حجم قابل‌توجهی از گاز طبیعی، که می‌تواند صادر شود یا در خدمت رفاه شهروندان ترکمنستان قرار گیرد، دیگر از نظر اقتصادی قابل توجیه نیست. از منظر سلامت عمومی نیز، توقف سوختن مداوم مواد هیدروکربنی می‌تواند از آسیب‌های احتمالی به ساکنان مناطق اطراف جلوگیری کند.

 تأثیر بر توسعه‌های آیندهٔ گازی 
بندانگشتی|دروازهٔ جهنم در شب، ۲۰۱۰ میلادی
در آوریل ۲۰۱۰ میلادی قربان‌قلی بردی‌محمدف رئیس جمهور ترکمنستان از محل بازدید کرد و برای جلوگیری از اثر منفی گودال مشتعل بر روی سایر فعالیت‌های توسعهٔ میدان‌های گازی منطقه، تصمیم به کنترل گودال گرفته‌اند اما دروازهٔ دوزخ همچنان در حال سوختن می‌باشد و یکی از جاذبه‌های گردشگری ترکمنستان نیز به‌شمار می‌آید.

اینگونه مسائل در مناطق دارای مخازن نفت و گاز اتفاق می‌افتد که از آن جمله می‌توان به نشت و شعله‌ور شدن گازهای قابل اشتعال در مناطقی از شهر مسجد سلیمان واقع در استان خوزستان ایران نیز اشاره کرد. در موارد متعددی از حفره‌های کوچه‌ها یا حیاط بعضی خانه‌ها شعله‌های آتش موقت و گاه دائمی گزارش شده است.

 نگارخانه 

 منابع 


1.
Chapple A. Closing The “Gates Of Hell”: Turkmenistan’s Fiery Gas Crater Is Being Snuffed Out. RadioFreeEurope/RadioLiberty. Published December 31, 2025. Accessed January 5, 2026. https://www.rferl.org/a/turkmenistan-gas-crater-extinguish-darvaza-fire/33637002.html
‌

رده:انرژی در آسیای میانه
رده:انرژی در ترکمنستان
رده:جاذبه‌های گردشگری در ترکمنستان
رده:دهانه‌های فرونشستی
رده:فاجعه‌های زیست‌محیطی در آسیا
رده:فرورفتگی‌ها
رده:میدان‌های گازی در اتحاد شوروی
رده:میدان‌های گازی در ترکمنستان
رده:میدان‌های گازی
رده:ولایت آخال
رده:استان آخال
رده:آتش‌سوزی‌های طبیعی پایدار