نوبه (منطقه)

نوبه نام منطقه‌ای است در آفریقا در امتداد رود نیل است که از جنوب، به شمال سودان و از سمت شمال به جنوب مصر محدود می‌شود. هم‌اکنون نیمی از سرزمین نوبه جزو کشور مصر و نیم دیگر جزو سودان است. منطقه نوبه از جنوب اسوان تا دنقله در سودان ادامه دارد. قسمتی را که در مصر، میان اسوان و وادی حلفا واقع است نوبهٔ سفلی و قسمت دیگر را که در سودان واقع است نوبهٔ علیا می‌نامند. مرکز نوبه در قدیم دنقله بود.

مشهور است که در دوران قدیم در نوبه زرافه بسیار بود.
فراعنهٔ مصر به خاطر تأمین راه بازرگانی به سودان در این منطقه شهرها و دژها و پرستشگاه‌های بسیار بنا کردند. در نیمهٔ سده چهارم میلادی مسیحیان بر آن ناحیه چیرگی یافتند. از آغاز ظهور اسلام دین اسلام در نوبه رواج یافت و سرانجام با فتح دنقله به دست مسلمانان دولت مسیحیان در این منطقه منقرض گشت.الموسوعة العربیة المیسرة ص ۱۸۵۰. ذکرشده در لغتنامه دهخدا.

در دوران امروزی، «نوبی‌ها» به‌عنوان گروه‌های بومیِ ساکن این ناحیه شناخته می‌شوند که زبان‌ها و گویش‌های نوبی و میراث فرهنگی ویژه‌ای دارند. بخشی از جغرافیای تاریخی نوبه، به‌ویژه در نوبهٔ سفلی، در سدهٔ بیستم با ساخت سد اسوان و ایجاد دریاچهٔ ناصر دگرگون شد و برخی محوطه‌ها و بناهای باستانی در معرض آب‌گرفتگی قرار گرفت. در همین زمینه، کارزار بین‌المللی یونسکو برای نجات آثار نوبه (از دههٔ ۱۹۶۰ تا ۱۹۸۰) به جابه‌جایی و حفاظت از مجموعه‌ای از نیایشگاه‌ها و بناهای مهم، از جمله پیرامون ابوسمبل و فیله، انجامید و «یادمان‌های نوبه از ابوسمبل تا فیله» در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. 

جغرافیا
بندانگشتی|چپ|250px|نقشهٔ سرزمین نوبه
نوبه (نوبیه، نوبیا) نام یک منطقهٔ تاریخی و فرهنگی در شمال شرق آفریقا است که در امتداد رود نیل قرار دارد و بخش‌هایی از جنوب مصر و شمال سودان را دربر می‌گیرد. در کاربرد رایج، نوبه معمولاً به سرزمین‌های میان نخستین آبشار نیل در جنوب اسوان تا نواحی میانی نیل در سودان (و در برخی تعریف‌ها تا پیرامون خارطوم، نزدیک محل پیوند نیل آبی و نیل سفید) گفته می‌شود؛ از نظر جغرافیای تاریخی، این ناحیه گاه به «نوبهٔ سفلی» (جنوب مصر و شمالی‌ترین بخش سودان) و «نوبهٔ علیا» (بخش‌های جنوبی‌تر در سودان) تقسیم می‌شود. 

 پیشینه 
بندانگشتی|فراعنه نوبیایی دودمان بیست و پنجم مصر
نوبه از کانون‌های بسیار کهن تمدن در درهٔ نیل به‌شمار می‌آید. در هزاره‌های پیش از میلاد، اجتماعات انسانی در این ناحیه از شکارگری و گردآوری خوراک، به دامداری و کشاورزی گرایش یافتند و مسیرهای رفت‌وآمد و دادوستد در طول نیل، نوبه را به حلقهٔ پیوندی میان آفریقای درونی، مصر و نواحی دریای سرخ تبدیل کرد. یکی از نخستین دولت‌-فرهنگ‌های شاخص در نوبه، فرهنگ کرمه بود که به‌عنوان یک مرکز شهری و سیاسی مهم در سودان امروزی شناخته می‌شود و در دوره‌هایی با مصر باستان در تعامل، رقابت یا کشمکش قرار داشت. 

در دوره‌های بعد، پادشاهی کوش مهم‌ترین قدرت سیاسی نوبه بود. کوش در مقاطعی مرکزیت خود را در ناپاتا و سپس در مرواه سامان داد و میراثی برجسته از شهرسازی، آیین‌ها، هنر و معماری برجا گذاشت. در سدهٔ هشتم پیش از میلاد، فرمانروایان کوشی توانستند مصر را نیز در اختیار بگیرند و دودمان بیست‌وپنجم مصر را تشکیل دهند؛ این دوره در تاریخ مصر و نوبه، نمونه‌ای مهم از جابه‌جایی کانون قدرت در درهٔ نیل است. 

از سده‌های پایانی دوران باستان، بخش‌هایی از نوبه شاهد شکل‌گیری پادشاهی‌های مسیحی (از جمله نوباطیه، مقرّه و علودیه) بود که چندین قرن در منطقه پایدار ماندند و در پیوند با جهان مدیترانه‌ای و نیز همسایگان آفریقایی خود نقش داشتند. این دوره، لایهٔ دیگری به هویت تاریخی نوبه افزود و در آثار باستانی، کتیبه‌ها و سنت‌های فرهنگی بازتاب یافته است. 

بندانگشتی|نقشه مصر باستان با علامت بیابان نوبیه
بندانگشتی|150px|راست|نوبیا، سرزمینی در امتداد رود نیل، در جنوب اسوان (اعداد نشان دهنده آبشارها هستند)
بندانگشتی|150px|راست|امپراتوری مسیحی نوبه

 منابع 

 پیوند به بیرون 

 African Kingdoms
 Ancient Sudan Website 
 Racism and the Rediscovery of Ancient Nubia
 Medieval Sai Project
 "Journey to Ethiopia, Eastern Sudan, and Nigritia" was written by Pierre Trémaux in 1862-63. It features extensive descriptions and drawings of Nubia.

رده:تاریخ نوبه
رده:مردمان باستانی
رده:منطقه‌های تاریخی آفریقا
نوبه
رده:نوبی‌ها
رده:مناطق تقسیم‌شده
رده:بنیان‌گذاری‌ها در هزاره پنجم (پیش از میلاد)
رده:منطقه‌های مصر