حیوان ناپاک

در برخی ادیان، حیوان ناپاک حیوانی است که مصرف محصولات آن یا سروکار داشتن با آن تابو است؛ بنابراین ادیان، فردی که با این حیوانات سروکار دارد، نیاز است تا آیین طهارت را به جا بیاورد و این ناپاکی‌ها را از خود بزداید.

 یهودیت 
در یهودیت، مفهوم حیوانات ناپاک نقشی اساسی در "کوشر، بخشی از هلاخا که حکم می‌کند چه غذایی باید مصرف شود (kosher) یا چه غذایی برای یهودیان ممنوع است، دارد.

این احکام بر اساس سفر لاویان و سفر تثنیه تورات و در بدنه مفصل تفاسیر ربیانه (تلمود) هستند.

مفهوم حیوانات ناپاک در سفر پیدایش، وقتی به نوح فرمان داده شد از بهایم پاک و از بهایم ناپاک، و از پرندگان و از همهٔ حشرات زمین، جمع کند و به کشتی نوح هم آمده است.

 اسلام 
اصطلاح حرام گوشت، اصطلاحی است که در اسلام به کار برده می‌شود و به حیوانی گفته می‌شود که خوردن گوشت آن حرام شمرده شود.

فهرست حیوانات حرام گوشت ذیل گروه‌های:

۱. چهارپایان ۲. خزندگان ۳. آبزیان ۴. پرندگان ۵. حشرات قابل تفکیک هستند.

 چهارپایان 
۱. چهارپایان حرام گوشت در مذهب امامیه:

در فقه امامیه تمام اقسام چهارپایان علف‌خوار و نشخوار کننده که دارای سم هستند، مانند اقسام گوسفند، بز، گاو، شتر، حلال گوشت می‌باشند.
خوردن گوشت اسب، قاطر، خر اهلی، کانگورو و زرافه کراهت دارد و چهارپایانی که سیرابی نداشته باشند (گیاه‌خوار و نشخوارکننده نباشند) حرام گوشت هستند.سید محمود هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، جلد سوم، (قم: مؤسسه دائره المعارف فقه الاسلامی، ۱۳۸۷ش)، ص ۴۰۸. از حیوانات وحشی، آهو و غزال و گاو و گوسفند کوهی و گوزن و گورخر حلال است (جلد سوم تحریر الوسیله امام خمینی)

۲. چهارپایان حرام گوشت در مذهب شافعی:

در فقه شافعی تمام اقسام گوسفند، بز، گاو، شتر، آهو و گوزن حلال گوشت هستند. خوردن گوشت اسب نیز حلال است. همچنین برخلاف فقه امامیه گوشت خرگوش، حلال و گوشت خر و قاطر، حرام است. گوشت روباه و کفتار هم حلال شمرده می‌شود. سایر چهارپایان نیز حرام گوشت هستند.«حکم خوردن گوشت»، سایت فتاوی، islampp.com.

۳. چهارپایان حرام گوشت در مذهب حنفی:

در فقه حنفی تمام اقسام گوسفند، بز، گاو، شتر، آهو و گوزن حلال گوشت هستند. خوردن گوشت اسب مکروه است. همچنین به مانند فقه شافعی و برخلاف فقه امامیه گوشت خرگوش، حلال و گوشت خر و قاطر، حرام است. گوشت روباه هم حلال شمرده می‌شود اما گوشت کفتار حرام است. سایر چهارپایان نیز حرام گوشت هستند.

۴. چهارپایان حرام گوشت در مذهب حنبلی:

در فقه حنبلی تمام اقسام گوسفند، بز، گاو، شتر، آهو و گوزن حلال گوشت هستند. خوردن گوشت اسب حلال است. همچنین به مانند فقه شافعی و حنفی و برخلاف فقه امامیه گوشت خرگوش، حلال و گوشت خر و قاطر، حرام است. گوشت روباه هم حرام شمرده می‌شود، اما گوشت کفتار حلال است. سایر چهارپایان نیز حرام گوشت هستند.

۵. چهارپایان حرام گوشت در مذهب مالکی:

در فقه مالکی تمام اقسام گوسفند، بز، گاو، شتر، آهو و گوزن حلال گوشت هستند. خوردن گوشت اسب حلال است. همچنین به مانند فقه شافعی و حنفی و برخلاف فقه امامیه گوشت خرگوش، حلال و گوشت خر و قاطر، حرام است. نکته قابل توجه در فقه مالکی این است که بنا بر قول مشهور، گوشت درندگانی چون روباه، کفتار، گرگ و… مکروه شمرده می‌شود. گوشت سگ و خوک هم حرام است.«طیور مباح أکلها وأخری محرم»، سایت اسلام ویب، islamweb.net. برخی از علمای مالکی قائل به حلیت و برخی دیگر هم قائل به حرمت گوشت درندگان هستند.

 خزندگان 
۱. خزندگان حرام گوشت در مذهب امامیه:

در فقه امامیه تمام اقسام خزندگان حرام گوشت هستند.

۲. خزندگان حرام گوشت در مذهب شافعی:

در فقه شافعی اکثر خزندگان از جمله مار و تمساح حرام گوشت هستند.«ما هو حکم تربیة الحشرات والزواحف»، سایت اسلام ویب، islamweb.net.«حکم خوردن گوشت تمساح و مار»، سایت فتاوی، islampp.com. اما گوشت سوسمار حلال شمرده می‌شود.«حکم أکل لحم الضب»، سایت صیدالفوائد، saaid.net.

۳. خزندگان حرام گوشت در مذهب حنفی:

در فقه حنفی همه خزندگان از جمله مار و تمساح حرام گوشت هستند.«ما هو حکم تربیة الحشرات والزواحف»، سایت اسلام ویب، islamweb.net.«حکم خوردن گوشت تمساح و مار»، سایت فتاوی، islampp.com. گوشت سوسمار نیز برخلاف سایر مذاهب اهل سنت حرام شمرده می‌شود.«حکم أکل لحم الضب»، سایت صیدالفوائد، saaid.net.

۴. خزندگان حرام گوشت در مذهب حنبلی:

در فقه حنبلی اکثر خزندگان از جمله مار و تمساح حرام گوشت هستند.«ما هو حکم تربیة الحشرات والزواحف»، سایت اسلام ویب، islamweb.net.«حکم خوردن گوشت تمساح و مار»، سایت فتاوی، islampp.com. اما گوشت سوسمار حلال شمرده می‌شود.«حکم أکل لحم الضب»، سایت صیدالفوائد، saaid.net.

۵. خزندگان حرام گوشت در مذهب مالکی:

در فقه مالکی خوردن خزندگان اگر ضرری برای انسان نداشته باشد حلال است.«ما هو حکم تربیة الحشرات والزواحف»، سایت اسلام ویب، islamweb.net. از نظر فقه مالکی تمساح جزء حیوانات دریایی محسوب و گوشت آن حلال شمرده می‌شود،«حکم خوردن گوشت تمساح و مار»، سایت فتاوی، islampp.com. مار هم اگر سمی نباشد و ذبح شرعی گردد (گردن آن قطع شود و ذکر یاد خدا شود) گوشت آن جایز است.«حکم خوردن گوشت تمساح و مار»، سایت فتاوی، islampp.com. گوشت سوسمار نیز حلال شمرده می‌شود.«حکم أکل لحم الضب»، سایت صیدالفوائد، saaid.net.

 آبزیان 
۱. آبزیان حرام گوشت در مذهب امامیه:

در فقه امامیه، بنابر سخن مشهور، همه آبزیان به جز ماهی فلس دار و میگو حرام گوشت هستند.

۲. آبزیان حرام گوشت در مذهب شافعی:

دربارهٔ آبزیان از امام شافعی چهار قول نقل شده است: الف. قول نخست طبق دیدگاه احناف است. ب. نظایر جانوران حلال گوشت خشکی در دریا نیز حلال اند، مانند اسب آبی، و آن دسته از جانورانی که در خشکی حرام اند امثال آن‌ها در دریا نیز حرام محسوب می‌شود؛ مانند سگ دریایی، و بخشی از جانوران دریایی که در خشکی نظایری ندارند نیز حلال اند. پ. قورباغه، تمساح، لاک پشت، سگ و خنزیر دریایی حرام و سایر جانوران حلال هستند. ت. علاوه از قورباغه، همه جانوران دریایی حلال اند. نووی قول آخر ایشان را ترجیح داده و آن را نظریه «مفتی به» شوافع می‌داند.«حکم خوردن گوشت خرچنگ و ماهی مرکب»، پایگاه رسمی اهل سنت ایران، sunnionline.us.

۳. آبزیان حرام گوشت در مذهب حنفی:

در فقه حنفی همه آبزیان به جز ماهی حرام گوشت هستند. ماهی تافی نیز از حکم حلّت مستثنی شده است. ماهی مرکب نیز نزد احناف مصداق تعریف ماهی نیست و خوردن آن حرام شمرده می‌شود.

۴. آبزیان حرام گوشت در مذهب حنبلی:

در فقه حنبلی همه آبزیان حلال گوشت هستند.«حکم خوردن گوشت خرچنگ و ماهی مرکب»، پایگاه رسمی اهل سنت ایران، sunnionline.us.

۵. آبزیان حرام گوشت در مذهب مالکی:

در فقه مالکی همه آبزیان حلال گوشت هستند.موفق الدین عبدالله بن أحمد بن قدامة، المغنی، الجزء التاسع، (بی جا: دار إحیار التراث العربی، ۱۹۸۵م)، ص ۳۱۴: أن السمک وغیره من ذوات الماء آلتی لا تعیش إلا فیه، إذا ماتت فهی حلال.

 پرندگان 
۱. پرندگان حرام گوشت در مذهب امامیه:

در فقه امامیه تمام انواع مرغ خانگی، مرغابی، بوقلمون، شترمرغ، گنجشک، کبوتر، کبک، تیهو و بلبل حلال گوشت هستند. خوردن گوشت، هدهد، چلچله، پرستو، مکروه است. در کراهت گوشت زاغ تأکید بیش تری شده است.سید روح‌الله خمینی، تحریر الوسیله، جلد سوم، ترجمه علی اسلامی، (قم: دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۲۵ق)، ص ۲۷۵ تا ۲۷۹. برخی قائل به حرمت آن هستند. از طرف دیگر پرندگان دارای چنگال قوی یا ضعیف چون عقاب، باز، شاهین، لاشخور و کرکس و پرندگان مسخ شده چون خفاش، حرام گوشت هستند. در موارد مشکوک پرندگانی که دارای یکی از این شرایط باشند حلال گوشت هستند: داشتن چینه دان، داشتن سنگ دان، داشتن خار پشت پا و بال زدن بیش از صاف نگه داشتن بال. حلیت و حرمت تخم پرنده‌ها هم از حلیت و حرام گوشت آن‌ها پیروی می‌کند.سید محمود هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، جلد دوم، (قم: مؤسسه دائره المعارف فقه الاسلامی، ۱۳۸۷ش)، ص ۲۵۵.

۲. پرندگان حرام گوشت در مذهب شافعی:

در فقه شافعی پرندگان دارای چنگال شکاری چون عقاب، باز، شاهین، لاشخور، کرکس، خفاش، کلاغ و هدهد، حرام گوشت هستند.مصطفی جعفر پیشه‌فرد، درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، (قم:، ۱۳۸۹ش)، ص ۴۲۴.محمد بن إدریس الشافعی، فروع الفقه الشافعی، (بی جا: دارالمعرفه، ۱۴۱۰ق)، ص ۲۶۵.

۳. پرندگان حرام گوشت در مذهب حنفی:

در فقه حنفی پرندگان دارای چنگال شکاری چون عقاب، باز، شاهین، لاشخور، کرکس، خفاش و هدهد، حرام گوشت هستند.قاضی ثناء الله پانی پتی، احکام فقه حنفی به زبان ساده، (بی جا: انتشارات فاروغ اعظم، بی تا)، ص ۱۰۳.مصطفی جعفر پیشه‌فرد، درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، (قم:، ۱۳۸۹ش)، ص ۴۲۴. خوردن گوشت زاغ نیز مکروه است.قاضی ثناء الله پانی پتی، احکام فقه حنفی به زبان ساده، (بی جا: انتشارات فاروغ اعظم، بی تا)، ص ۱۰۳. سایر پرندگان حلال گوشت هستند.قاضی ثناء الله پانی پتی، احکام فقه حنفی به زبان ساده، (بی جا: انتشارات فاروغ اعظم، بی تا)، ص ۱۰۳.

۴. پرندگان حرام گوشت در مذهب حنبلی:

در فقه حنبلی پرندگان دارای چنگال شکاری چون عقاب، باز، شاهین، لاشخور، کرکس، زاغ، خفاش و هدهد، حرام گوشت هستند.قاضی ثناء الله پانی پتی، احکام فقه حنفی به زبان ساده، (بی جا: انتشارات فاروغ اعظم، بی تا)، ص ۱۰۳.مصطفی جعفر پیشه‌فرد، درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، (قم:، ۱۳۸۹ش)، ص ۴۲۴.«الأعیان الحیوانیة من حیث حل أکلها وحرمته»، سایت الملتقی الفقهی، feqhweb.com.

۵. پرندگان حرام گوشت در مذهب مالکی:

در مذهب مالکی بنابر قول مشهور همه پرندگان حلال گوشت هستند.«مذهب مالک فی أکل ذی الناب من السباع، وذی المخلب من الطیر»، سایت مرکز الفتوی، islamweb.net.

 حشرات 
۱. حشرات حرام گوشت در مذهب امامیه:

در فقه امامیه خوردن ملخی که بال درآورده و پرواز می‌کند حلال است،سید محمود هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم السلام، جلد دوم، (قم: مؤسسه دائره المعارف فقه الاسلامی، ۱۳۸۷ش)، ص ۲۵۵. و سایر حشرات حرام گوشت هستند؛

۲. حشرات حرام گوشت در مذهب شافعی:

در فقه شافعی خوردن ملخ حلال است«آیا خوردن ملخ و گوشت خرگوش و روباه حلال است؟»، سایت مذاهب اسلامی، mazaheb.ir. و سایر حشرات حرام گوشت هستند.مصطفی جعفر پیشه‌فرد، درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، (قم:، ۱۳۸۹ش)، ص ۴۲۴.

۳. حشرات حرام گوشت در مذهب حنفی:

در فقه حنفی خوردن ملخ حلال است«آیا خوردن ملخ و گوشت خرگوش و روباه حلال است؟»، سایت مذاهب اسلامی، mazaheb.ir. و سایر حشرات حرام گوشت هستند.مصطفی جعفر پیشه‌فرد، درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، (قم:، ۱۳۸۹ش)، ص ۴۲۴.

۴. حشرات حرام گوشت در مذهب حنبلی:

در فقه حنبلی خوردن ملخ حلال است«آیا خوردن ملخ و گوشت خرگوش و روباه حلال است؟»، سایت مذاهب اسلامی، mazaheb.ir. و سایر حشرات حرام گوشت هستند.مصطفی جعفر پیشه‌فرد، درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، (قم:، ۱۳۸۹ش)، ص ۴۲۴.

۵. حشرات حرام گوشت در مذهب مالکی:

در فقه مالکی خوردن ملخ حلال است. همچنین برخلاف دیگر مذاهب حشراتی که خوردن آن‌ها مضر نباشد و قومی به خوردن آن‌ها عادت داشته باشند حلال هستند.مصطفی جعفر پیشه‌فرد، درسنامه درآمدی بر فقه مقارن، (قم:، ۱۳۸۹ش)، ص ۴۲۴.

 منابع 

رده:احکام غذایی اسلام
رده:اسلام و جانوران
رده:جانوران در کتاب مقدس
رده:جانوران در مسیحیت
رده:رژیم غذایی بر پایه مذهب
رده:سلاخی مذهبی
رده:خوراک کوشر