آذری‌های روسیه

'آذربایجانی‌های روسیهAzerbaijanis in Russia  و  گروهی از مردمان آذربایجانی ساکن در فدراسیون روسیه که شامل دو دسته می‌شوند: دسته نخست جامعه‌ای بومی در جمهوری داغستان در حاشیه دریای خزر و گروه دیگر که جمعیت بیشتر و قابل توجهی از آذربایجانی‌ها را تشکیل می‌دهد، عموماً اهالی جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی و بعدتر جمهوری آذربایجان می‌باشند، که به نواحی مختلف روسیه به همراه سایر جمهوری‌های خودمختار این کشور، در گذر زمان مهاجرت کرده‌اند. یا از والدینی آذربایجانی تبار در روسیه زاده شده باشند. از مهم‌ترین چهره‌های ایرانیان آذربایجانی روسیه می‌توان از طالبوف تبریزی و میرزا کاظم بیگ نام برد.

 پیشینه 
برای اولین بار مأموریت‌های دیپلماتیک و تجار آذربایجانی در دوران شروانی‌ها و امپراتوری صفوی به روسیه در قرن چهاردهم و پانزدهم آغاز گردید،Azerbaijani Merchants in Nizhny Novgorod . Al Hayat. November 2006. و با فتح اراضی جغرافیای کنونی جمهوری آذربایجان، توسط امپراطوری روسیه، جمعیت آذربایجانی تا نیمه دوم قرن بیستم، تمایل زیادی جهت سکونت در روسیه و ترک سکونتگاه‌های خود داشتند.History of Russian–Azerbaijani Relations - Migration Issues. Vestnik Kavkaza. 6 August 2013. با این حال جوامع جدا شده آذری در روسیه را می‌توان در اواسط قرن نوزدهم ردیابی کرد. جمعیت مناطق سواحل دریای خزر در طول تاریخ روابط اقتصادی قوی با شهر آستاراخان در ساحل شمالی دریای خزر داشته‌اند. آذری‌ها به‌طور خاص زمانی که حدود یک هزار نفر در روسیه جمعیت داشتند در میان مردم محلی با عنوان ایرانیانPersians یا تاتارهای شاماخیShamakhy Tatars شناخته می‌شدند،Azerbaijanis . Ethnoreligious Council of the Governor of the Astrakhan Oblast.  جمعیت آذری‌های شیعه در آستاراخان نسبت به دوران شوروی بیشتر شده و طبق آخرین سرشماری قومی سال ۲۰۱۰ با جمعیت ۵،۷۳۷ نفری معادل ۱٫۳۱٪ نفوس، چهارمین قومیت این منطقه به‌شمار می‌روند.
زندگی آذربایجانی‌ها در اطراف مسجد کیریوشیKriushi Mosque  در سال ۱۹۰۹ متمرکز بود؛ که در سال ۱۹۳۲ بسته شد. البته به تازگی مسجدی شیعی در آستاراخان واقع در خیابان باکو و به نام مسجد باکو بنیان‌گذاری شده‌است.

اولین بار تاجری به نام شمسی اسدالله‌یف در سال ۱۹۰۳ در مسکو استقرار یافت، که در زمینه تجارت و صنعت نفت فعالیت داشت، که در سال ۱۹۱۳ در مسکو درگذشت، وی هزینه‌های ساخت مدارسی برای دختران و پسران و مرکز جامعه مسلمانان در مسکو را متقبل شد. ساختمان چهار طبقه‌ای که بعد از مرگ وی به عنوان کاخ اسدالله یف شناخته می‌شود، در حال حاضر در اداره سازمان خودمختار ملی – فرهنگی تاتارهای مسکو می‌باشد.A Tatar House in Zamoskvorechye: the Asadullayev House Is Turning 100. IslamRf.ru. 8 May 2013.
به همین ترتیب تمام مسلمانان قفقاز و آسیای مرکزی، از جمله آذری‌ها از خدمت سربازی در ارتش امپراتوری روسیه معاف بودند، اما پرداخت مالیات ویژه‌ای نیاز بود. در صورت نیاز و مایل بودن می‌توانستن در ارتش خدمت کنند.Революция и гражданская война в России: 1917—1923 гг. Энциклопедия в 4 томах. — М.: Терра, 2008. — (Great Soviet Encyclopædia). — 100 000 экз. —  یعنی محدودیتی برای سربازی و افسر شدن مسلمانان امپراطوری روسیه نبود، ولی محمدحسن آقا جوانشیر پدر جعفرقلی آقا جوانشیر از نخستین ژنرال‌های امپراطوری روسیه با منشاء آذربایجانی بود.Исмаилов Э. Э. Ханы Карабахские и их потомки.// Генеалогический вестник. Выпуск 12. — СПб. , 2002, pg. 40–55
بعدتر افسران آذری در نبردهای بزرگی فرماندهی ارتش امپراطوری روسیه را بر عهده داشتند که به برخی از آنان از قبیل دوره اول جنگ‌های ایران و روسیه، دوره دوم جنگ‌های ایران و روسیه، جنگ روسیه و عثمانی (۱۸۲۹-۱۸۲۸)  و جنگ روسیه و عثمانی (۱۸۷۷-۱۸۷۸) و بعدتر به انقلاب ۱۸۴۸ مجارستان، نبرد کریمه، جنگ قفقاز و فتح آسیای مرکزی اشاره کرد.Shamistan Nazirli. Azeri Generals. Baku: Ganjlik, 1991

آذربایجانی‌ها در سال ۱۹۰۵ میلادی اولین حزب اسلم گرای روسیه را با نام حزب اتفاق‌المسلمین در نیژنی نووگورود تأسیس کردند، حزبی که رهبر آن یک آذری به نام علیمردان توپچوباشوف شد و در سال ۱۹۰۸ به رسمیت شناخته و ثبت گردید.Alimardan Topchubashov: Leader of Muslims in Nizhny Novgorod . Al Hayat. November 2006. که شش آذری در انتخابات مجس دومای روسیه در سال ۱۹۰۶ به مجلس قانون گذاران روسیه راه یافتند.Our Independent State and Parliament: 87 Years Ago and Now.

پیشبنه مهاجرت زیادی از آذربایجانی‌ها به فدراسیون روسیه به اواخر قرن ۱۹اُم (به استثناء داغستان) برمی‌گردد، اما مهاجرت آنان پس از جنگ جهانی دوم شدت گرفت، طوری که با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی روز به روز بر تعداد مهاجرت‌کنندگان آذربایجانی افزوده می‌شود. تعداد فراوانی از مهاجرت‌های اخیر را کارگران و افراد جویای کار اهل جمهوری آذربایجان تشکیل می‌دهند. در  بین مهاجرین، جوامعی از آوارگان جنگی قره باغ، آذربایجانی‌های گرجستان بعد از استقلال گرجستان و آذربایجانی‌های ارمنستان نیز بعد از استقلال این کشور به دلیل اخراج از ارمنستان به روسیه مهاجرت کرده‌اند، به طوری که بازمانده آوارگان جنگ قره باغ و آذری‌های ارمنستان باعث شده‌است امروزه بیش از ۷۰۰،۰۰۰ آواره جنگی تا دو میلیون نفر آذری بحران جمعیت در فدراسیون روسیه پرتال جامع علوم انسانی جویای کار از کشور جمهوری آذربایجان که به صورت غیرقانونی و فصلی در روسیه سکونت دارند، برآورد شود. علاوه بر جمعیت بیش از دو میلیونی آوارگان جنگی، مهاجرین فصلی و غیر قانونی، جمعیت قانونی تبعه و شهروند روسیه که بر اساس سرشماری دولتی فدراسیون روسیه در سال ۲۰۱۰،  بر پایه قومیت آذربایجانی و زبان ترکی آذربایجانی صورت پذیرفت ۶۰۳٬۰۷۰ نفر عنوان شد.

 روسیه 
مناطق جغرافیایی سکونتگاه قومیت آذربایجانی بر پایه تبعه و شهروندی فدراسیون روسیه به نسبت کل جمعیت منطقه در سال ۲۰۰۲ و در ۲۰۱۰ به شرح ذیل می‌باشد:
+ منطقه جمعیت کل، ۲۰۰۲ قومیت آذربایجانی، ۲۰۰۲ جمعیت کل، ۲۰۱۰ قومیت آذربایجانی، ۲۰۱۰ داغستان۲۵۷۶۵۳۱۱۱۱۶۵۶۲۹۱۰۲۴۹۱۳۰۹۱۹ مسکو  ۱۰۳۸۲۷۵۴۹۵۵۶۳۱۱۵۰۳۵۰۱۵۷۱۲۳ استان تیومن۳۲۶۴۸۴۱۴۲۳۵۹۳۳۹۵۷۵۵۴۳۶۱۰ خانتی-مانسی۱۴۳۲۸۱۷۲۵۰۸۸۱۵۳۲۲۴۳۲۶۰۳۷ استان مسکو۶۶۱۸۵۳۸۱۴۶۵۱۷۰۹۵۱۲۰۱۹۰۶۱ استان روستوف۴۴۰۴۰۱۳۱۶۴۹۸۴۲۷۷۹۷۶۱۷۹۶۱ سرزمین استاوروپول۲۷۳۵۱۳۹۱۵۰۶۹۲۷۸۶۲۸۱۱۷۸۰۰ سن پترزبورگ ۴۶۶۱۲۱۹۱۶۶۱۳۴۸۷۹۵۶۶۱۷۷۱۷ سرزمین کراسنویارسک۲۹۶۶۰۴۲۱۹۴۴۷۲۸۲۸۱۸۷۱۶۳۴۱ استان ساراتوف۲۶۶۸۳۱۰۱۶۴۱۷۲۵۲۱۸۹۲۱۴۸۶۸ استان ولگوگراد۲۶۹۹۲۲۳۱۴۲۵۷۲۶۱۰۱۶۱۱۴۳۹۸ استان سوردلوفسک۴۴۸۶۲۱۴۱۵۱۷۱۴۲۹۷۷۴۷۱۴۲۱۵ استان سامارا۳۲۳۹۷۳۷۱۵۰۴۶۳۲۱۵۵۳۲۱۴۰۹۳ سرزمین کراسنودار۵۱۲۵۲۲۱۱۱۹۴۴۵۲۲۶۶۴۷۱۰۱۶۵ تاتارستان۳۷۷۹۲۶۵۹۹۸۷۳۷۸۶۴۸۸۹۵۲۷ یامالو-ننتس۵۰۷۰۰۶۸۳۵۳۵۲۲۹۰۴۹۲۹۱ استان نیژنی نووگورود۳۵۲۴۰۲۸۸۳۰۹۳ ۳۱۰۵۹۷۸۴۹۴ استان نووسیبیرسک۲۶۹۲۲۵۱۷۳۶۶۲۶۶۵۹۱۱۸۰۰۸ استان آستراخان۱۰۰۵۲۷۶۸۲۱۵۱۰۱۰۰۷۳۷۸۲۸ استان ارنبورگ۲۱۷۹۵۵۱۷۸۰۲۲۰۳۳۰۷۲۷۴۲۱ استان چلیابینسک۳۶۰۳۳۳۹۷۳۷۹۳۴۷۶۲۱۷۷۲۱۳ استان کمروو۲۸۹۹۱۴۲۷۲۵۰۲۷۶۳۱۳۵۶۰۵۷ استان تولا۱۶۷۵۷۵۸۴۴۹۱۱۵۵۳۹۲۵۵۶۲۹ سرزمین پرم۲۸۱۹۴۲۱۵۸۱۴۲۶۳۵۲۷۶۵۶۲۶ استان تور۱۴۷۱۴۵۹۴۶۰۷۱۳۵۳۳۹۲۵۳۸۴ استان ایرکوتسک۲۵۸۱۷۰۵۶۱۲۵۲۴۲۸۷۵۰۵۳۸۴ استان یاروسلاول۱۳۶۷۳۹۸۵۶۶۷۱۲۷۲۴۶۸۵۳۲۷ استان ورونژ۲۳۷۸۸۰۳۴۱۷۷۲۳۳۵۳۸۰۵۰۸۵ سرزمین آلتایی۲۶۰۷۴۲۶۵۸۵۲۲۴۱۹۷۵۵۴۹۵۱ کومی۱۰۱۸۶۷۴۶۰۶۶۹۰۱۱۸۹۴۸۵۸ استان اولیانوفسک۱۳۸۲۸۱۱۵۰۰۶۱۲۹۲۷۹۹۴۶۴۹ استان بلگورود۱۵۱۱۶۲۰۴۵۳۱۱۵۳۲۵۲۶۴۶۲۱ استان لنینگراد۱۶۶۹۲۰۵۳۸۵۵۱۷۱۶۸۶۸۴۵۷۴ استان اومسک۲۰۷۹۲۲۰۴۲۶۰۱۹۷۷۶۶۵۴۲۳۰ استان تومسک۱۰۴۶۰۳۹۴۳۵۴۱۰۴۷۳۹۴۴۱۷۸ سرزمین پریمورسکی۲۰۷۱۲۱۰۴۴۱۱۱۹۵۶۴۹۷۳۹۳۷ استان لیپتسک۱۲۱۳۴۹۹۳۳۷۵۱۱۷۳۵۱۳۳۸۹۷ استان مورمانسک۸۹۲۵۳۴۴۶۱۴۷۹۵۴۰۹۳۸۴۱ استان ریازان۱۲۲۷۹۱۰۲۹۳۹۱۱۵۴۱۱۴۳۶۵۲ سرزمین خاباروفسک۱۴۳۶۵۷۰۴۴۶۳۱۳۴۳۸۶۹۳۶۱۸ استان ایوانوف۱۱۴۸۳۲۹۳۱۶۶۱۰۶۱۶۵۱۳۵۴۵ استان کالوگا۱۰۴۱۶۴۱۳۰۰۷۱۰۱۰۹۳۰۳۴۹۸ استان کالینینگراد۹۵۵۲۸۱۲۹۵۹۹۴۱۸۷۳۳۲۸۲ استان ولادیمیر۱۵۲۳۹۹۰۳۰۹۰۱۴۴۳۶۹۳۳۰۹۹ استان آمور۹۰۲۸۴۴۳۲۱۳۸۳۰۱۰۳۲۷۹۶ استان اسمولنسک۱۰۴۹۵۷۴۲۴۱۶۹۸۵۵۳۷۲۷۰۵ استان آرخانگلسک۱۳۳۶۵۳۹۳۰۳۴۱۲۲۷۶۲۶۲۶۰۵ استان ولوگدا۱۲۶۹۵۶۸۲۶۶۵۱۲۰۲۴۴۴۲۵۹۶ استان بریانسک۱۳۷۸۹۴۱۲۳۷۶۱۲۷۸۲۱۷۲۵۷۴ استان کیروف۱۵۰۳۵۲۹۲۵۰۳۱۳۴۱۳۱۲۲۲۱۵ استان اریول۸۶۰۲۶۲۲۱۲۵۷۸۶۹۳۵۲۱۸۲ کاباردینو-بالکاریا۹۰۱۴۹۴۲۲۸۱۸۵۹۹۳۹۲۰۶۳ سرزمین زابایکالسکی۱۱۵۵۳۴۶۲۱۲۹۱۱۰۷۱۰۷۲۰۴۵ استان تامبوف۱۱۷۸۴۴۳۲۳۰۷۱۰۹۱۹۹۴۱۹۰۳ استان کورگان۱۰۱۹۵۳۲۱۷۲۳۹۱۰۸۰۷۱۷۸۱ استان پنزا۱۴۵۲۹۴۱۱۶۷۹۱ ۳۸۶۱۸۶۱۷۶۰ استان کورسک۱۲۳۵۰۹۱۱۹۳۳۱۱۲۷۰۸۱۱۷۳۶ استان کوستروما۷۳۶۶۴۱۱۴۳۸۶۶۷۵۶۲۱۲۹۱ سرزمین کامچاتکا۳۸۳۹۵۸۱۳۴۹۳۲۲۰۷۹۱۲۷۰ 	 استان نووگورود۶۹۴۳۵۵۱۵۷۴۶۳۴۱۱۱۱۴۹۷ استان ماگادان۱۸۲۷۲۶۵۶۳۱۵۶۹۹۶۵۷۲ استان ساخالین۵۴۶۶۹۵۱۱۳۸۴۹۷۹۷۳۱۱۵۵ استان پسکوف۷۶۰۸۱۰۱۳۱۹۶۷۳۴۲۳۱۲۷۲ باشقیرستان۴۱۰۴۳۳۶۵۰۲۶۴۰۷۲۲۹۲۵۷۳۷ چواشستان۱۳۱۳۷۵۴۸۵۷۱۲۵۱۶۱۹۸۹۱ ماری ال۷۲۷۹۷۹۱۱۵۷۶۹۶۴۵۹۸۴۴ موردوویا۸۸۸۷۶۶۶۷۲۸۳۴۷۵۵۷۰۷ اودمورتیا۱۵۷۰۳۱۶۳۹۰۸۱۵۲۱۴۲۰۳۸۹۵ یاقوتستان۹۴۹۲۸۰۲۲۹۳۹۵۸۵۲۸۲۰۴۰ قره‌چای و چرکس۴۳۹۴۷۰۱۰۲۴۴۷۷۸۵۹۹۷۶ جمهوری آلتایی۲۰۲۹۴۷۲۶۶۲۰۶۱۶۸۳۰۷ تووا۳۰۵۵۱۰۳۰۴۳۰۷۹۳۰۱۵۹ خاکاسیا۵۴۶۰۷۲۱۶۷۲۵۳۲۴۰۳۱۴۹۴ بوریاتیا۹۸۱۲۳۸۱۶۷۴۹۷۲۰۲۱۱۶۰۸ اوستیای شمالی-آلانیا۷۱۰۲۷۵۲۴۲۹۷۱۲۹۸۰۲۸۵۷ آدیغیه۴۴۷۱۰۹۱۳۹۹۴۳۹۹۹۶۱۷۵۸ قالموقستان۲۹۲۴۱۰۸۰۰۲۸۹۴۸۱۷۶۱ اینگوشتیا۴۶۷۲۹۴۱۲۳۴۱۲۵۲۹۸۳ چچن۱۱۰۳۶۸۶۲۲۶۱۲۶۸۹۸۹۶۹۶ جمهوری کارلیا۷۱۶۲۸۱۱۷۵۳۶۴۳۵۴۸۱۷۹۳ ننتسیا۴۱۵۴۶۶۹۴۲۰۹۰۱۵۷ چوکوتکا۵۳۸۲۴۱۰۸۵۰۵۲۶۱۰۷ استان خودگردان یهودی۱۹۰۹۱۵۵۹۴۱۷۶۵۵۸۶۵۵


 داغستان 

بندانگشتی|راست|200px|جمعیت بومیان آذربایجانی اهل داغستان با رنگ زرد مشخص شده‌است.
داغستان منطقه بومی‌نشینDecree 191 of the Dagestan State Council "On the Native Communities of Dagestan" . آذربایجانی‌هادر سال ۲۰۰۰ میلادی با فرمان ریاست جمهوری روسیه، آذربایجانی‌ها به همراه ۱۳ گروه قومی دیگر جمهوری داغستان به وضعیت جامعه بومی فدراسیون روسیه ارتقاء یافتند. بر پایه سرشماری سال ۲۰۱۰ میلادی ۱۳۰٬۹۱۹ نفر آذربایجانی داشته‌است. با این حساب، ششمین قومیت این جمهوری و ۴/۵٪ از کل جمعیت جمهوری داغستان، آذربایجانی است. در بیش از ۲۰ شهر و روستا آذری‌ها سکونت دارند، که بیشترین و مهم‌ترین تجمعشان در  دربند  است، که  ۱/۳ جمعیت شهر را شامل می‌شوند. و در سایر شهرهای داغستان نظیر مخاچ‌قلعه، خاسافیورت، بویناکسک و کیزلیار اقلیتی کوچک ساکن هستند.Islam and the Problems of National Security in the Southern Federal District  by K. Khanbabaev. RIA-Dagestan News Agency. 5 September 2005. Retrieved 15 September 2006 (in Russian) و چهار نفر از مردمان آذربایجانی در شورای دولتی - ایالتی داغستان حضور دارند.Number of Azeris in Dagestan Increasing. Timeturk Azerbaijan. 21 April 2011. Retrieved 10 August 2012.

 سن پترزبورگ 
آذربایجانی‌ها در سن پترزبورگ یکی از بزرگترین جوامع قومی در شهر هستند، تعدادشان در حدود ۲۸۰ هزار نفر ولی افراد تبعه و قانونی آذربایجانی تبار این شهر ۱۷،۷۱۷ نفر است. که تعداد قابل توجهی از آنان در طول جنگ در قره باغ کوهستانی به این شهر مهاجرت کرده‌اند، در سال ۱۹۹۹ در سن پترزبورگ، استقلال ملی-فرهنگی آذربایجانیНационально-культурная автономия азербайджанцев Санкт-Петербурга و در سال ۲۰۰۲، اتحادیه جوانان آذربایجانی سن پترزبورگ را ایجاد کردند،. حتی جمهوری آذربایجان نیز، در این شهر دارای کنسولگری می‌باشد.

اشتغال سنتی آذربایجانی‌ها در سن پترزبورگ در تجارت میوه و گیاهان است. همچنین، برخی از آذری‌ها سهم عمده‌ای در کسب و کار داروسازی این شهر را ایفاء می‌کنند.Убийство Исмаила Рагимова آذربایجانی‌ها در سن پترزبورگ یک شنبه‌ها (روز تعطیل) می‌توانند زبان و ادبیات آذربایجانی را بیاموزند و روزنامه‌ای به زبان ترکی آذربایجانی به نام "روزنامه آذری" از سال ۱۹۹۹ با ۵،۰۰۰ نسخه در روز منتشر می‌شود، در جشن‌ها، سالگردهای آزار آذربایجانی‌ها نظیر ژانویه سیاهАзербайджанская диаспора Санкт-Петербурга провела мероприятие, посвященное памяти жертв 20 января، اعیاد ملی و مشترک آذربایجانی‌ها نظیر نوروز، مراسم ازدواج دارای گروه رقصی منظم به نام "پاراچنار" می‌باشند. در روزهای ولادت و شهادت اهل بیت نیز مراسمی از سوی آذربایجانی شیعه این شهر برگزار می‌شود.شیعیان آذری شهر سن پترزبورگ روسیه میلاد را جشن گرفتند.  موسسه علمی و فرهنگی راه حق با این حال زندگی مهاجرین آذربایجانی به دلیل اختلافات ملی با ارمنی‌های مهاجر در روسیه و نیز داغستانВ Санкт-Петербурге произошла кровавая разборка между азербайджанцами и дагестанцами حالت پیچیده‌ای دارد.

در ۱۴ ژوئن سال ۲۰۰۵ میلادی، در خیابان گوروخوایای شهر سن پترزبورگ، بنای یادبود به افتخار حیدر علی اف افتتاح شد. وی مابین سال‌های ۱۹۴۵-۵۰ در مدرسه عالی وزارت امور خارجه اتحاد جماهیر شوروی سابق تحصیل کرده بود.В Петербурге открыли памятную доску Гейдару Алиеву // Информационное агентство Росбалт. — 14 июня 2005
تغییرات جمعیتی مردمان آذربایجانی که تبعه قانونی فدراسیون روسیه مقیم سن پترزبورگ می‌باشند، به شرح ذیل می‌باشد
 ۱۹۲۶۱۹۳۹۱۹۵۹۱۹۷۰۱۹۷۹۱۹۸۹ ۲۰۰۲ ۹۷ ۳۸۵  ۸۵۵  ۱،۵۷۶  ۳،۱۷۱  ۱۱،۸۰۴  ۱۶،۶۱۳

 جمعیت 
بندانگشتی|چپ|250px|جنسیت و ساختار سنی شهروندان آذربایجانی تبعه فدراسیون روسیه که جمعیت غالب را مردان به خصوص در سنین کار نشان می‌دهد.
با توجه به سرشماری سال ۲۰۰۲ میلادی، جمعیت آذری‌های شهروند روسیه در تمامی مناطق فدراسیون روسیه شامل روسیه و جمهوری‌های روسیه، ۶۲۱،۸۴۰ نفرhttp://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr_nac_26.php?reg=2 و در سال ۲۰۱۰ میلادی ۶۰۳٬۰۷۰  نفر (۰٫۴۴٪ از کل جمعیت فدراسیون روسیه) شمارش شده‌بود، که حدود ۱۰۰،۰۰۰ نفر از آنان در مسکو سکونت دارند. در صورتی جمعیت کل آذری‌های مجاز و غبر مجاز فصلی، کارگری، دانشجویی و... که از کشورهای مختلف به روسیه مهاجرت کرده‌اند، بیش از ۳،۰۰۰،۰۰۰ نفر برآورد می‌شود.Azerbaijan Acts to Limit the Discrimination Against Azeris in Russia by Nailia Sohbetqizi. Eurasianet.org. 11 November 2002. Retrieved 15 September 2006  و اکثریت‌شان از مناطق روستایی قفقاز و از کشورهایی نظیر جمهوری آذربایجان، ارمنستان و گرجستان بعد از سال ۱۹۹۱ میلادی به فدراسیون روسیه مهاجرت کرده‌اند.

سخنی از ولادیمیر پوتین در مورد پراکنش آذربایجانی‌های روسیه در سفر خود به جمهوری آذربایجان در سال ۲۰۰۱См.: газеты «Эхо», 15 марта 2006 г. и «Новое время» от 16 января и 13 июля 2007 г. ; Азербайджанцы мира. Под ред. Р. Э. Мехтиева. Том I. — Баку, 2006, С. 4-5.

 تغییرات جمعیتی آذربایجانی‌های شهروند روسیه طی چند دهه اخیر
 ۱۹۲۶۱۹۳۹۱۹۵۹۱۹۷۰۱۹۷۹۱۹۸۹ ۲۰۰۲   ۲۰۱۰ ۹۸۷ ۲۷  ۱۲۳ ۴۳  ۷۰۹۴۷  ۶۸۹ ۹۵  ۴۲۱ ۱۵۲  ۳۳۵۸۸۹  ۶۲۱۸۴۰  ۶۰۳٬۰۷۰
 سالجمعیت قومیت آذربایجانی روسیه% درصد قومیت آذربایجانی روسیه۱۹۲۶۱۹۳۹۱۹۵۹۱۹۷۰۱۹۷۹۱۹۸۹۲۰۰۲۲۰۱۰

 فرهنگ و زبان 
در جمهوری داغستان، زبان ترکی آذربایجانی یکی از زبان‌های رسمی مصوب قانون مجلس روسیه در این منطقه می‌باشد، روزنامه‌ها و مجلات بسیاری در داغستان به زبان ترکی آذربایجانی منتشر می‌شود. در ۷۲ مدرسه دولتی جمهوری داغستان ترکی آذربایجانی به عنوان زبان دوم، در کنار زبان روسی، به  آذربایجانی‌های داغستان آموزش داده می‌شود. و از سال ۱۹۰۴ میلادی تئاتر فولکوریک آذربایجانی در دربند بنیان‌گذاری شده‌است.History of the Azerbaijani State Drama Theatre in Derbent . از نظر تاریخی آذربایجانی‌های داغستان به قالی‌بافی نیز مشغول هستند، تولید و ساخت جواهرات و ظروف مسی نیز در بین‌شان رواج دارد.The Peoples of Dagestan. Lakia.net. Retrieved 15 September 2006 (in Russian) روستانشینان آذربایجانی داغستان اغلب به شغل کشاورزی مشغول هستند.http://anthropologie.kunstkamera.ru/files/pdf/013/13_magomedkhanov.pdf

در دهه‌های گذشته، آذربایجانی‌ها نقش قابل توجهی در توسعه اقتصاد روسیه داشته‌اند. که بسیاری از آن‌ها کارآفرین بوده و در مناطق عمده اقتصادی، مانند تجارت و صنعت نفت به کار مشغول هستند. در میان ۱۰۰ ثروتمند اهل روسیه که توسط مجله فوربز در سال ۲۰۰۴ اعلام شد، ۳ آذربایجانی در رتبه بندی ۱۰، ۶۶ و ۷۴ قرار داشتند.The 100 Richest Russians  by Paul Khlebnikov (ed.). Forbes. 23 July 2004. Retrieved 15 September 2006 جوامع متعدد فرهنگی، کنگره آذربایجانی‌های روسیه برای کنترل جامعه کوچک آذربایجانی‌های روسیه تشکیل شده‌است. در مسکو نیز دانش‌آموزان در ۱۵۷ مدرسه زبان و فرهنگ آذربایجانی را می‌آموزند.The Moscow Public Secondary School #157 with the Ethnocultural Azeri Element  by Aida Quliyeva. Azeri.ru. Retrieved 15 September 2006 (in Russian) آذربایجانی‌ها  در حدود ۱٪ از جمعیت شهر مسکو را تشکیل می‌دهند. آنان به عنوان قوی‌ترین نگهدارنده سنت، فرهنگ و ازدواج درون جامعه قومی در مقایسه با ارامنه، گرجی‌ها، اوکراینی‌ها، و تاتارها اعلام شده‌است. که حداکثر توانایی و ایستادگی خود را در مقابل ادغام در جامعه مردم روس انجام می‌دهند، با توجه به یک نظرسنجی که در سال ۲۰۰۶، ۷۱٪ از آذری‌های مسکو خود را به عنوان شخصی پایند به مذهب توصیف کرده‌اند. و بسیاری از آنان نیز شهروندی جمهوری آذربایجان را دارند. Азербайджанцы, армяне, грузины в Москве: этносоциальные общности и различия. Regnum. 13 January 2007.

 دین و مذهب 
اکثریت آذربایجانی‌های روسیه را شیعیان  مهاجر تشکیل می‌دهند ولی اقلیت‌های حنفی، شافعی، تصوف و نقشبندیه نیز در بین‌شان یافت می‌شود. Igor Dobayev. Radicalisation of Islamic Movements in Central Asia and the North Caucasus: A Comparative Political Analysis. Chapter IV: Islam and Islamism in the Republic of Dagestan . СКНЦ ВШ ЮФУ: Moscow, 2010.

 سرشناسان 
 دانشمندان و روشنفکران 
 ردیف نام تصویر توضیحات منبع ۱میرزا کاظم بیگ150pxخاورشناس و دانشمندRobert P. Geraci. Window on the East: National and Imperial Identities in Late Tsarist Russia. (Cornell University Press, 2001), 310. , 9780801434228۲کریم کریموف150pxدانشمند مهندسی هوافضا۳عبدالرحیم طالبوف150pxاز روشنفکران مشروطیت۴فرمان سلمانوف150pxزمین‌شناس و کاشف نفت و گاز در سیبری

 هنرمندان 
 ردیف نام تصویر توضیحات منبع۱رستم ابراهیم‌بیگف150pxکارگردان، فیلمنامه‌نویس و...۲مسلم ماقمایف150pxخواننده اپرا و پاپ۳تیمور رودریگوئز150pxموسیقی دان و خوانندهhttp://news.rambler.ru/2163989/۴امین آقالاروف150px خوانندهПопулярный азербайджанский певец и композитор Эмин Агаларов ۲۲ июля даст концерт в Лондоне. - Mediafax۵طاهر سالاخوفنقاش

 کارآفرینان و تجار 
 ردیف نام تصویر توضیحات منبع۱واحد علی‌اکبروف150pxکارآفرین، تاجر و ثروتمند۲ارس آقالاروفکارآفرین، تاجر و ثروتمندhttp://www.forbes.com/lists/2008/10/billionaires08_Aras-Agalarov_7DHZ.html۳فرهاد احمدوفکارآفرین، تاجر و ثروتمندhttp://www.forbes.com/lists/2008/10/billionaires08_Farkhad-Akhmedov_RFA1.html

 سیاست مداران و امور اجرایی 
 ردیف نام تصویر توضیحات منبع۱حیدر جمالرئیس کمیته اسلامی فدراسیون روسیه۲ثابت اروجوفوزیر و معاون وزیر نفت و گاز شوروی
 نظامیان 
 ردیف نام تصویر توضیحات منبع۱حسین خان نخجوانی150pxژنرال

 ورزشکاران 
 ردیف نام تصویر توضیحات منبع۱رامیز محمدوف150pxبازیکن اسبق تیم ملی فوتبال روسیه و باشگاه فوتبال اسپارتاک مسکو۲الکساندر صمدوف150pxبازیکن تیم ملی فوتبال روسیه و باشگاه فوتبال لوکوموتیو مسکوДомашний ребенок. Новобранец «Локомотива» Александр Самедов всегда спешит к родному очагуАлександр Самедов: «Понимаю, что кто-то в Азербайджане обижается на меня из-за того, что я не соглашаюсь играть за сборную»۳امین محمدوف150pxبازیکن فوتبال تیم ملی جوانان روسیه و باشگاه فوتبال اسپارتاک مسکو۴امین غربیوفژیمناستیک‌کار اهل روسیه و قهرمان اروپاThe official web-site of London 2012 Olympics: Emin GaribovRussian pride of Azerbaijani origin۵تامیلا عباسوواورزشکار اهل روسیه و نائب‌قهرمان المپیک آتن در رشته دوچرخه‌سواری پیست- Soviet Sport. "Bicycle is my spouse"

 جستارهای وابسته 
 مهاجرت ایرانیان به قفقاز و آسیای مرکزی (سده ۱۹ و ۲۰ میلادی)
 ایرانیان روسیه
 کردهای روسیه

 منابع 

 توضیحات 

 پیوند به بیرون 
  Azeris in Russia 
 گزارشی از شیعیان آذری روسیه
 نگاهی به وضعیت شیعیان اذری مسکو

رده:افراد روسی آذری‌تبار
رده:اقوام در داغستان
رده:اقوام در روسیه
رده:جوامع آذربایجانی دور از وطن
رده:جوامع مسلمان روسیه
رده:مهاجرت اهالی جمهوری آذربایجان به روسیه
رده:روابط جمهوری آذربایجان و روسیه