کتا

روستای کتا در استان کهگیلویه و بویراحمد، شهرستان دنا، بخش پاتاوه، دهستان سادات محمودی قرار دارد.

این روستا به تنهایی مرز بین سه استان را مشخص می‌کند. مرز بین استان کهگیلویه و بویراحمد با چهارمحال بختیاری و استان اصفهان.

وجود دو رودخانهٔ دائمی (خرسان و شیلانه)، قرار گرفتن در مجاورت آلپ ایران (دنا)، سبب شده تا سر سبزی در حوالی این روستا به حد غیرقابل توصیف شود.دره‌ها، شیب‌ها، گودال‌ها و ناهمواری‌هایی که روستای کتا و کوه‌های فراوان آن را در بر گرفته‌است، باعث رقم خوردن مناظری زیبا، دلپذیر  و  پر برکت شده‌است.

وجود چشمه‌های فراوان، که در بهاران نظر هر کائنی رو به خود جلب می‌کند، دشت‌های پوشیده از علف‌های سبز و گل‌های بابونه، شقایق و گل‌های وحشی دیگر و همچنین گیاهان داروئی مانند آویشن،  برنجاس، هلپه، گل گاو زبون، دَرَمه، شیرین بیان، پونه، پشموک (پشمک کوهی)، بَکَلو و ... سبب غنی بودن روستای کتا می‌شود.

وجود باغ‌های زیاد، شالیزارهای وسیع، زمین‌های حاصل خیز، راه‌های عبور و مرور که سبب راحتی دسترسی به کوه‌ها و روستاهای اطراف می‌شود و همچین داشتن دام‌هایی از جمله بز، گاو، گوسفند و ... عامل خوداشتغالی مردم روستا شده

 پوشش گیاهی و جنگلی و جانوری 

پرندگان و حیوانات:

در این روستا و روستاهای اطراف می‌توان به شدت شاهد پرواز پرنده‌ها در اوج آسمان بود که منظرهٔ دلربای این مناطق را افزونتر می‌کند.

پرندگان:

پرندگانی همچون، پرستو، گنجشک، کلاغ، شاهین، عقاب، هما، کلکمری، تیهو، چکاوک، کبک، سهره‌ها، سینه سبز، لک لک، مرغ ماهی خوار و ...

حیوانات:

در طبیعت وحشی و کوه‌های روستا می‌توان حیواناتی از جمله، گرگ، روباه، گراز، کفتار، جوجه تیغی، راسو، سنجاب، سمور، و به ندرت خرس،لاک‌پشت و به وفور خزندگانی چون مارهای سمی و غیر سمی، انواع مارمولک، آفتاب پرست و ... اشاره کرد

پوشش جنگلی:

درختان بید، صنوبر، گز، تگ، ارژن، سپیدار، کَیکُم، و درخت‌هایی که دارای میوه قابل استفاده هستند مانند  بلوط، سرنجل، بن، کَلَخُنگ، سرو، کاج، انجیر، کَرَتُر، توت وحشی، زالزالک، بادام کوهی و ...

 محصولات کشاورزی 

درختان دست نشان(باغی):

سیب، انار، انگور، بادام، هلو، شفتالو، آلو زرد، آلوچه، گردو و ...

غلات و حبوبات:

برنج، گندم، جو، نخود، لوبیا، عدس، ماش و انواع سبزیجات معطر و صیفی جات و...

که البته در این موارد، سیب، برنج، گندم و جو از اهمیت بیشتری برخوردار هستند.

اهالی این روستا در کنار باغ‌داری و کشت محصولات زراعی، به دامداری و دامپروری نیز اشتغال دارند.

 امکانات روستای کتا قبل از انقلاب 
 بیمارستان
 حمام عمومی
 شرکت تعاونی
 آسیاب آرد و برنج
 راه ورود و خروج روستا
 راه‌های کوهی برای مزارع
 آب لوله‌کشی خانه به خانه (در اواخر دورهٔ حکومت محمدرضا شاه)
 مولد برق و برق کشی تمام خانه‌ها (که بعضی از شهرهای از آن بی‌بهره بودند)
 مدرسه ابتدایی (پس از انقلاب چیزی به آن افزوده نشد اما در سال 88 بازسازی شد)
 شرکت زغال (که تعداد کثیری از مردم روستاهای اطراف و دور در آن مشغول بودند(این شرکت توسط فردی بهایی به نام خانجانی اداره می‌شد))

و ...

 امکانات روستای کتا پس از انقلاب 
 مخابرات
 خانه بهداشت
 گیرنده‌های تلویزیون
 بازسازی راه ورود به روستا و آسفالت آن
 بازسازی مسجد صاحب الزمان روستای کتا(در سال 89 – 91 (تاریخ ساخت 1359 ))
 ساخت پل رودخانهٔ شیلانه )برای عبور ومرور به کوه‌ها و حمل محصولات زراعی)
 برق کشی خانه‌ها (سال 74 - 75)
 گاز کشی (1392)
 واگذاری زمین‌های آبی در قبال وجه به اهالی روستای کتا

... و

 وجه تسمیه 

به گفتهٔ برخی از بزرگان این روستا، دلیل نام‌گذاری روستای کتا، واگذاری این قسمت توسط یکی از خوانین که بر این منطقه و مناطق همجوار اداره می‌شد، به همسرش به نام "کتایون" بود. که از این رو کَتا نامیده شد

 کوچ اجباری و مصادره زمینهای کشاورزی بهائیان 
حدود ۲۰۰۰ بهائی کمی بعد از انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۸، توسط حکومت به دلیل اعتقادات دینی از کتا اخراج و در صحراهای اطراف آواره شدند. سه گزینه به بهائیان کتا داده شده بود، گرویدن به اسلام، ماندن و قتل عام شدن و یا ترک روستا. بهائیان آخرین گزینه را انتخاب کردند و برای احقاق حقوق خود شروع به تهیه و ارسال شکوائیه‌هایی نمودند. مقامات قضایی اما در پاسخ حکم به مصادره اموال بهائیان و دادن آن به مسلمانان روستا دادند.

 منابع 

رده:روستاهای شهرستان دنا