فواره قطبی

فواره قطبی  پدیده‌ای است که اغلب در اخترشناسی مشاهده می‌شود و طی آن جریان‌هایی از ماده در راستای محور چرخش یک جسم فشرده به فضا پاشیده می‌شوند. این پدیده اغلب بر اثر برهمکنش‌های دینامیک در درون یک قرص برافزایشی به وجود می‌آید. وقتی که ماده در این فواره‌ها با سرعتی نزدیک به سرعت نور در فضا پخش می‌شود، به آن فواره نسبیتی می‌گویند. بزرگ‌ترین فواره‌های قطبی در کهکشانهای فعال مانند اختروش‌ها دیده می‌شوند. دیگر سامانه‌هایی که اغلب دارای فواره‌های قطبی هستند عبارتند از: ستارگان متغیر فورانی، دوتایی‌های پرتو ایکس و ستارگان تی ثوری. از برهمکنش فواره‌های قطبی با ماده میان ستاره ای منجر به پیدایش اشیای هربیگ-هارو می‌شود.

گرچه هنوز چگونگی شکل‌گیری و انرژی فواره‌های قطبی تا حدود زیادی ناشناخته مانده است، اما دو پندار غالب در مورد منشأ این فواره‌ها جسم مرکزی (مانند سیاهچاله) و قرص برافزایشی هستند. فواره‌های قطبی نزدیکترین سازه به کرمچاله‌ها هستند که توسط انیشتین پیش‌بینی شده بود، به نظر می‌رسد در فواره‌های قطبی به جای جذب به سمت سیاهچاله، عمل دفع با سرعت زیاد در حال وقوع است و اگر شما به‌طور اتفاقی با یک فضاپیمای محکم در آنجا قرار بگیرید می‌توانید در زمانی بسیار کم به نقاط دور دست سفر کنید، این شبیه موج سواری خواهد بود.

 فواره‌های نسبیتی 
فواره‌های نسبیتی  فواره‌های بسیار قدرتمندی از پلاسما هستند که از جرم‌های سنگینی که گمان می‌رود در مراکز کهکشانهای فعال همچون کهکشانهای رادیویی و اختروش‌ها وجود داشته باشند، فوران می‌کنند. طول آن‌ها ممکن است به چندین هزارBiretta, J. (1999, January 6). Hubble Detects Faster-Than-Light Motion in Galaxy M87 (http://www.stsci.edu/ftp/science/m87/m87.html) یا حتی چند صد هزار سال نوری برسد.Yale University - Office of Public Affairs (2006, June 20). Evidence for Ultra-Energetic Particles in Jet from
Black Hole (https://web.archive.org/web/20080513034113/http://www.yale.edu/opa/newsr/06-06-20-01.all.html)
فرضیه موجود این است که پیچش میدان‌های مغناطیسی در قرص برافزایشی سرریز مواد را به موازات محور چرخش مرکزی جسم درمی‌آورد. هنگامی که شرایط مناسب باشد، از هر طرف قرص برافزایشی فواره‌ای سر می‌زند. مکانیک ایجاد فواره‌هاMeier, L. M. (2003). The Theory and Simulation of Relativistic Jet Formation: Towards a Unified Model For Micro- and Macroquasars, 2003, New Astron. Rev. , 47, 667. (http://arxiv.org/abs/astro-ph/0312048)Semenov, V.S. , Dyadechkin, S.A. and Punsly (2004, August 13). Simulations of Jets Driven by Black Hole Rotation. Science, 305, 978-980. (http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/sci;305/5686/978?maxtoshow=&HITS=10&hits=10&RESULTFORMAT=&fulltext=relativistic+jet&searchid=1&FIRSTINDEX=10&resourcetype=HWCIT) و ترکیباتGeorganopoulos, M. ; Kazanas, D. ; Perlman, E. ; Stecker, F. (2005) Bulk Comptonization of the Cosmic Microwave Background by Extragalactic Jets as a Probe of their Matter Content, The Astrophysical Journal , 625, 656. (http://arxiv.org/abs/astro-ph/0502201) آن‌ها هنوز در جوامع علمی محل بحث و تردید است.

 سایر نگاره‌ها 

 منابع 

رده:اخترفیزیک
رده:پلاسماهای فضایی
رده:سیاه‌چاله‌ها
رده:فیزیک پلاسما
رده:مفهوم‌ها در اخترشناسی
رده:مفهوم‌های اخترفیزیک ستاره‌ای