دهلی قدیم

دهلی قدیم یا شاه‌جهان‌آباد شهرِ محصور دهلی است که توسط شاه‌جهان گورکانی در ۱۰۱۷ هجری شمسی بنیان نهاده شده است. این شهر تا پایان کار گورکانیان هند پایتخت این سلسله بود. در آغاز این شهر پر بود از کاخ‌های نجبا و اعضای دیوان سلطنتی و مساجد و باغ‌های زیبا. امروزه علی‌رغم اینکه بسیار شلوغ و چندپاره شده است، هنوز قلب نمادین دهلی مسلمان محسوب می‌شود.

شاه‌جهان‌آباد،  که در محاوره با نام دهلی قدیم ( به هندی : Purāni Dilliī ) شناخته می‌شود،  منطقه‌ای در ناحیه مرکزی دهلی در هند است. این شهر در سال 1648، زمانی که شاه جهان تصمیم به انتقال پایتخت مغول از آگرا گرفت، به عنوان شهری محصور و رسماً شاه‌جهان‌آباد نامگذاری شد.  ساخت این شهر در سال 1648 به پایان رسید و تا زمان سقوط آن در سال 1857، پایتخت هند مغول باقی ماند.  History of Mughal Architecture By R. Nath, Abhinav Publications, 2006 City of Djinns: A Year in Delhi By William Dalrymple, Olivia Fraser, HarperCollins, 1993 زمانی که امپراتوری بریتانیا (که پایتخت هند آن در کلکته بود) به عنوان قدرت برتر در شبه قاره هند به قدرت رسید. پس از افتتاح دهلی نو به عنوان پایتخت هند، این شهر به صورت محاوره‌ای با نام دهلی قدیم شناخته شد تا از بقیه شهر متمایز شود.بندانگشتی|نمای دهلی کهنه از فراز مسجد جهان‌نما
این شهر به عنوان قلب نمادین کلان‌شهر دهلی شناخته می‌شود و به خاطر بازارها، رستوران‌ها، غذاهای خیابانی، مراکز خرید و معماری اسلامی خود شناخته می‌شود؛ مسجد جامع برجسته‌ترین نمونه آن است که در میان شهر قدیمی قد برافراشته است. تنها تعداد کمی از هاولی‌ها باقی مانده و نگهداری می‌شوند.

پس از سه گانه شدن شرکت شهرداری دهلی در سال ۲۰۱۲، شاهجهان آباد توسط شرکت شهرداری دهلی شمالی اداره شد،   اما در ماه مه سال ۲۰۲۲ شهر تحت یک شرکت شهرداریی جدید دهلی دوباره متحد شد.

 تاریخچه 

 دوران سلطنت دهلی 
محل شهجهان آباد شمال مستوطنات قبلی دهلی است. بخش جنوبی آن بخشی از منطقه ای را که توسط تگلاک ها در قرن ۱۴ میلادی در محل سلطانت دهلی بود، پوشش می دهد. سلطانت ها بین سال های 1206 و 1526 از دهلی حکومت کردند، زمانی که آخرین سلطان توسط سلسله مغل جایگزین شد.  پنج خاندان خاندان ماملوک (1206-90) ، خاندان خلجی (1290-1320) ، خاندان توگلاک (1320-1414) ، خاندان سید (1414-51) و خاندان لودی (1451-1526) بودند.

 دوران مغول 
دهلی همچنان مکانی مهم برای مغول‌ها باقی ماند، که کاخ‌ها و قلعه‌هایی ساختند. از همه مهم‌تر، شاه جهان به معمار ارشد مشهور خود ، استاد احمد لاهوری، دستور داد تا این شهر محصور را بین سال‌های 1638 تا 1649 بسازد که شامل لال قلعه و چاندی چوک می‌شد .  دهلی یکی از دوازده سوباه (استان‌های امپراتوری مغول) اصلی بود که در سال 1648 به شاه‌جهان‌آباد تغییر نام داد و با سوباه‌های عوض ، آگرا، اجمیر ، مولتان و لاهور هم‌مرز بود. دریاگنج پس از سال 1803، اردوگاه اصلی دهلی را داشت که در آن یک هنگ بومی از پادگان دهلی مستقر بود که بعداً به منطقه ریج منتقل شد. در شرق دریاگنج، دروازه راج گات شهر محصور قرار داشت که به راج گات در رودخانه یامونا باز می‌شد.  اولین بازار عمده‌فروشی دهلی قدیم به عنوان بازار ابزارآلات در بازار چاوری در سال 1840 افتتاح شد، بازار عمده‌فروشی بعدی، بازار میوه‌های خشک، ادویه‌جات و گیاهان دارویی در خاری بائولی بود که در سال 1850 افتتاح شد. فوول مندی (بازار گل) دریاگنج در سال 1869 تأسیس شد و حتی امروزه، با وجود خدمت‌رسانی به یک منطقه جغرافیایی کوچک، به دلیل جمعیت متراکم از اهمیت زیادی برخوردار است. History of Mughal Architecture By R. Nath, Abhinav Publications, 2006

 دوران استعماری 
پس از سقوط امپراتوری مغول پس از شورش ۱۸۵۷، راج بریتانیا پایتخت سرزمین‌های تحت کنترل بریتانیا در هند را به شهری آرام‌تر، کلکته در بنگال، منتقل کرد و تا سال ۱۹۱۱ در آنجا ماند. پس از اعلام این تغییر، بریتانیا دهلی لوتینز (در دهلی نو امروزی) را درست در جنوب غربی شاه‌جهان‌آباد توسعه داد. در این مرحله، شهر قدیمی‌تر به دهلی قدیم معروف شد، زیرا دهلی نو به مقر یک دولت ملی تبدیل شد. این شهر رسماً در سال ۱۹۳۱ به این عنوان افتتاح شد.

 جمعیت شناسی 
جمعیت دهلی قدیم همچنان ترکیبی از گروه‌های قومی مختلف است. در حالی که این منطقه تحت سلطه مسلمانان است، زبان هندی-اردو (هندوستانی) رایج‌ترین زبان است.

 منابع 

 ویکی‌پدیای انگلیسی

رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۶۳۹ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۶۳۹ (میلادی) در هند
رده:پایتخت‌های تاریخی هند
رده:تاریخ دهلی
رده:جاذبه‌های گردشگری دهلی
رده:محله‌ها در دهلی
رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۶۳۹ (میلادی)