عصر هلنیستی

عصر هلنیستی یا تمدن هلنیستی  به بازه تاریخی میان مرگ اسکندر مقدونی در سال ۳۲۳ پیش از میلاد و ظهور امپراتوری روم که با نبرد آکتیوم در سال ۳۱ پیش از میلاد مشخص می‌شود، اشاره دارد. در این عصر، فرهنگ یونانی به‌طور گسترده‌ای در سراسر مدیترانه و خاور نزدیک منتشر شد و با سنت‌های بومی درآمیخت. این دوره، عصر دستاوردهای بزرگ در هنر، علم، فلسفه و بازرگانی، همچنین دوران رشد شهرهای جدید و پادشاهی‌هایی بود که از امپراتوری اسکندر شکل گرفتند.
بندانگشتی|نقشه محدوده جهان هلنیستی در حدود ۳۰۰ قبل از میلاد

در این دوره، فرهنگ یونانی به عنوان فرهنگ آموزشی و فرهنگ عام مورد استفاده قرار گرفت. همچنین تأثیرات فرهنگ‌های شرقی نیز در این دوره به‌ویژه در هنر، معماری، فلسفه و علم به چشم می‌خورد. این دوره با درگذشت کلئوپاترا، آخرین پادشاهان مصری، به پایان رسید.

در این دوره زبان یونانی به عنوان زبان مشترک در مناطق تحت نفوذ یونانیان مورد استفاده قرار گرفت و آثار ادبی و فلسفی بسیاری به این زبان نوشته شد. مراکز علمی و فرهنگی مهمی مانند اسکندریه در مصر و انطاکیه در سوریه به وجود آمدند که در آن‌ها دانشمندان و فیلسوفان به تحقیق و تدریس می‌پرداختند. کتابخانه اسکندریه یکی از مهم‌ترین نهادهای علمی این دوره بود که ده‌ها هزار طومار پاپیروسی و کتاب را در خود جای داده بود.

اقتصاد در این دوره بر اساس تجارت بین مناطق مختلف استوار بود. شهرهای بزرگ به مراکز مهم تجاری تبدیل شدند و کالاهایی مانند غلات، پارچه و فلزات در مسافت‌های طولانی جابه‌جا می‌شدند. ضرب سکه که در دوره‌های قبلی آغاز شده بود، در این دوره به شکوفایی رسید و تجارت را آسان‌تر کرد.
بندانگشتی|سکه‌هایی که به افتخار سلطنت بطلمیوس سوم ضرب شدند.
هلنی شدن مردم شرق باعث شد که تا سدهٔ هفتم میلادی نوعی زبان یونانی در کنار آرامی (دست‌کم در شهرهای سوریه) استفاده شود. این زبان «کوینه» نام داشت و در آسیای صغیر مدت طولانی‌تری هم زنده ماند. سنت‌های فرهنگی هلنیسم حتی پس از فروپاشی سیاسی دولت‌ها دوام آوردند و قرن‌ها در روم و سپس امپراتوری بیزانس اثر گذاشتند.

 تأثیرات از دیگر تمدن‌ها 
بندانگشتی|مجسمهٔ نایک، الهه پیروزی یونان در موزه‌ای در گرجستان
در عصر هلنیستی، یونان تحت تأثیر فرهنگی و سیاسی مصر و پادشاهی‌های اشکانی و سلوکی قرار گرفت. این تأثیرات باعث تغییرات فرهنگی در یونان شد که عبارت بود از:
 تغییر در فرهنگ و هنر: هنرمندان یونانی در این دوره به سمت هنرهای مصری و شرقی روی می‌آوردند و از عناصر جدید در آثار خود استفاده می‌کردند، در این دوره، فرهنگ‌های یونانی، مصری، مسیحی، رومی و شرقی با هم ترکیب شدند و در نتیجه فرهنگی کاملاً جدید شکل گرفت.
 تغییر در فلسفه: فلسفه هلنیستی بر اساس افکار ارسطو و افلاطون و نظریات جدید به وجود آمد.
 تغییر در ساختار اجتماعی: پادشاهان هلنیستی باعث تغییر در ساختار اجتماعی شدند و با تأسیس شهرهای جدید، جامعه‌های جدید به وجود آوردند.
 تغییر در زبان: زبان یونانی در این دوره به عنوان زبان رسمی مصر و شرقی شد و به‌طور گسترده در امپراتوری‌های هلنیستی استفاده می‌شد، با گسترش فرهنگ و تمدن یونانی به سراسر جهان، هلنیسم به عنوان فرهنگ جهانی شکل گرفت و تأثیرات آن در ادبیات، هنر، معماری و سایر زمینه‌های فرهنگی جهان گسترش یافت.
 تغییر در مذهب: با تأسیس مذهب‌های جدید مانند مذهب سریانی، مذهب مصری، و مذهب زرتشتی، تغییرات بزرگی در مذهب یونان به وجود آمد. در این دوره، مسیحیت به شکلی نسبتاً پررنگ در اروپا و سایر مناطق جهان گسترش یافت. به این ترتیب، تأثیرات مسیحیت بر فرهنگ و تمدن هلنیستی نیز قابل رویت است.
 توسعه شهرنشینی: در عصر هلنیستی، شهرهای بزرگی مانند اسکندریه و انطاکیه ساخته شدند. این شهرها با زیرساخت‌های پیشرفته، بناهای بزرگ و کتابخانه‌های قابل توجهی که در آن‌ها وجود داشت، به عنوان مراکز فرهنگی و تمدنی شناخته می‌شدند.

 تغییرات مذهبی 
یکی از تغییرات مذهبی بزرگ در عصر هلنیستی، پخش فرهنگ یونانی و هلنیسم بود. با پخش فرهنگ یونانی به سایر نواحی، این فرهنگ با دیگر فرهنگ‌های محلی ترکیب شد و نوعی از هم‌زیستی فرهنگی به‌وجود آمد. این هم‌زیستی فرهنگی، به‌طور خاص در میان جوامع یهودی و مسیحی نیز مشهود بود و در مواردی با ترکیب عناصر فرهنگی یونانی، یهودی و شرقی، مذاهب جدیدی مانند مسیحیت و اسلام به وجود آمدند.

همچنین در این دوره، ادیان پیشین نیز درگیر تحولاتی شدند. به عنوان مثال، در دوره هلنیستی، یهودیان به اطراف جهان پناه برده بودند و این تبعیضات انحصاریت مذهبی را به چالش کشید. برای مثال، در دوره هلنیستی، پیامبر یهودی موسی، به نام موسی ابن میمون، تلاش کرد تا تفسیری را برای تورات بیان کند که قابل درک برای مردم خارج از جامعه یهودی باشد. این تفسیر، با نام «میشناه تورات» شناخته می‌شود و به عنوان یکی از کتب مقدس یهودیان شناخته می‌شود.Encyclopedia Britannica. (n.d.). Hellenistic Age. In Encyclopedia Britannica. Retrieved May 20, 2023, from https://www.britannica.com/event/Hellenistic-Age

History.com Editors. (2019, November 18). Hellenistic Greece. In HISTORY. Retrieved May 20, 2023, from https://www.history.com/topics/ancient-greece/hellenistic-greece

Mark, J. J. (2021, March 16). Hellenistic Period. In Ancient History Encyclopedia. Retrieved May 20, 2023, from https://www.ancient.eu/hellenistic-period/

 تأثیر فرهنگ یهودی بر فرهنگ محلی 
در دوران هلنیستی، تأثیر فرهنگ یهودی بر فرهنگ محلی در بسیاری از مناطق جهان به چشم می‌خورد. یهودیان در این دوره به دلیل تبعیضات نژادی و مذهبی که در این دوره وجود داشت، به سایر نواحی جهان پناه برده بودند. این مهاجرت‌ها منجر به پخش فرهنگ یهودی شد که در بسیاری از نواحی جهان، به واسطه ترکیب با فرهنگ محلی، باعث شکل‌گیری فرهنگ‌های جدید شد.

یکی از نمونه‌های این تأثیرات، تأثیر فرهنگ یهودی بر فرهنگ یونانی در سرزمین‌های خودرویی یهودی بود. در این مناطق، یهودیان به عنوان یکی از اقلیت‌هایی که تحت حمایت پادشاهان یونانی قرار داشتند، زندگی می‌کردند.

این تعامل میان فرهنگ یهودی و یونانی، به واسطه ترکیب با هم، منجر به شکل‌گیری فرهنگ هلنیستی-یهودی شد که شامل عناصر فرهنگی یونانی، یهودی و شرقی بود. این فرهنگ، در نهایت به عنوان یکی از مهم‌ترین فرهنگ‌های تأثیرگذار در تاریخ یهودیان شناخته می‌شود.

یکی دیگر از نمونه‌های تأثیر فرهنگ یهودی در دوران هلنیستی، تأثیر آن بر فرهنگ مصری بود. در این دوره، یهودیان به عنوان یکی از اقلیت‌هایی که در مصر زندگی می‌کردند، به تدریج با فرهنگ محلی درگیر شدند. این تعامل، در نهایت منجر به شکل‌گیری فرهنگ یهودی-مصری شد که عناصری از فرهنگ یهودی و مصری را ترکیب کرده بود. این فرهنگ، بر روی مذهب یهودی تأثیرات عمیقی داشت و به عنوان یکی از مهم‌ترین فرهنگ‌های تأثیرگذار در تاریخ یهودیان شناخته می‌شود.

در کل، تأثیر فرهنگ یهودی در دوران هلنیستی بسیار گسترده و پویا بود و در بسیاری از نواحی جهان، به واسطه ترکیب با فرهنگ‌های محلی، منجر به شکل‌گیری فرهنگ‌های جدید شد. این تأثیرات در علوم، هنر، معماری، مذهب و سیاست قابل مشاهده بود و به‌طور کلی، منجر به تحولات چشمگیری در فرهنگ جهانی شد.Grabbe, L. L. (2010). Judaism from Cyrus to Hadrian. Fortress Press.
Schiffman, L. H. (2011). From Text to Tradition: A History of Second Temple and Rabbinic Judaism. KTAV Publishing House, Inc.
Stern, S. J. (1992). Jewish Identity in Early Rabbinic Writings. Brill.

 تأثیر بر فرهنگ ایرانی 
تأثیر فرهنگ یهودی در دوران هلنیستی بر فرهنگ ایرانی نیز مشاهده شده است. در این دوران، یهودیان در بخش‌هایی از ایران زندگی می‌کردند و تعاملات فرهنگی با مردم محلی داشتند.

در این دوره، یهودیان به عنوان یکی از اقلیت‌های مذهبی در ایران زندگی می‌کردند و با مذهب زرتشتی درگیر شده بودند. این تعاملات، به واسطه ترکیب با یکدیگر، منجر به شکل‌گیری فرهنگ یهودی-ایرانی شد که عناصری از فرهنگ یهودی و زرتشتی را ترکیب کرده بود.

همچنین، یهودیان در این دوره به عنوان یکی از اقلیت‌هایی که در ایران زندگی می‌کردند، به تدریج با فرهنگ محلی درگیر شدند و به ترکیب با آن پرداختند. این تعامل، در نهایت به شکل‌گیری فرهنگ یهودی-ایرانی که شامل عناصری از فرهنگ یهودی و فرهنگ ایرانی بود، منجر شد.Tafazzoli, A. (2017). Iranian Jewish Presence: Dynamics of a Minority's Culture, History, and Community. In The Jews of Iran (pp. 19-35). Brill.
Zargari, A. (2014). Iranian Jews and TheirCultural Interactions in the Hellenistic World. Journal of Persianate Studies, 7(2), 210-229. doi: 10.1163/18747167-12341267

 پایان دوره 
پایان دوره هلنیستی با ورود رومی‌ها به صحنه تاریخی آغاز می‌شود. در سال ۱۴۶ پیش از میلاد، رومی‌ها پس از تصرف تودهٔ یونان، به تصرف پایتخت هلنیستی، یعنی آتن، رسیدند و این به معنای پایان دوره هلنیستی بود. با تصرف رومی‌ها، فرهنگ رومی به همراه خود به مناطق فراوانی از جهان گسترش یافت و فرهنگ هلنیستی نیز تحت تأثیر آن قرار گرفت.Walbank, F. W. (1993). The Hellenistic World (Rev. ed.). Harvard University Press.

 منابع 

 کتابشناسی 

 Alexander The Great and the Hellenistic Age. Green P. 

رده:انحلال‌های سده ۶ (میلادی) در اروپا
رده:بنیان‌گذاری‌ها در سده ۳ (پیش از میلاد) در اروپا
رده:تاریخ یونان باستان بر پایه دوره
رده:دوره هلنیستی