بیداخوید

بیداخَوید نام روستایی در کشور ایران می‌باشد.

 موقعیت جغرافیایی 
بیداخَوید روستایی از توابع بخش نیر، دهستان بنادکوک شهرستان تفت، در ۷۲ کیلومتری جنوب غربی شهر یزد استان یزد است. همچنین این روستا در ۵۲ کیلومتری جنوب غربی شهر تفت قرار دارد. فاصله ی روستای بیداخوید تا شهر نیر ۲۴ کیلومتر و همچنین فاصله این روستا تا روستای بنادکوک ۱۰ کیلومتر می باشد. 

 جمعیت 
این روستا در دهستان بنادکوک قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۲۴۵ نفر (۹۸خانوار) بوده است.البته در سال ۱۳۶۵، ۶۹۷ نفر جمعيت داشت كه به‌دليل فراهم نبودن امكانات شغلی، بخشی از جمعيت خود را از دست داد. همچنين جمعيت اين روستا در سال ۱۳۸۲ به ۳۵۶ نفر كاهش يافت. 
 وجه تسمیه 
در لغت نامه دهخدا (بیدا) به معنی دشت و همچنین (خَوید) به معنی خوشه گندمی که سبز شده و نرسیده، که در نتیجه می‌توان گفت بیداخَوید به معنی دشت سبز می‌باشد. البته در نقلی دیگر (خَوید) یعنی غله نارسیده و سبز و (بید) هم نام درختی زیبا با نیاز آبی بالاست، لذا به منطقه بیداخَوید منطقه بیدهای سبز هم می گویند.

 قدمت 
عمر تاریخی این روستا در حدود ۸۰۰ سال است.
مستند «بیدخُد»
مستند «بیدخُد» روایتی شاعرانه و آیینی از آیین‌های کهن سوگواری در روستای بیداخوید یزد و چاوشی‌خوانی مردمان دل‌سوخته آن است؛ مردمانی که نسل‌به‌نسل شعله عشق حسینی را در دل و دیوار روستایشان زنده نگه داشته‌اند. این مستند نمونه‌ای ارزشمند از ثبت و ماندگار کردن فرهنگ عاشورایی مردم یزد می باشد.
مردم شناسی
از مردمان نام آشنای این روستا می توان از باباشیخ علی بیداخویدی از عارفان نامدار قرن هشتم هجری، ارغوان رضایی بیداخویدی از ستاره های تنیس جهان و تنیسور سابق تیم ملی زنان فرانسه و همچنین مشهور به ملکه تنیس ایران، غلامرضا احمدی بیداخویدی از مدیران شهری کلانشهرهای تهران و کرج، محمد رضایی بیداخویدی از معاونان اجرایی مجموعه داروخانه های ۱۳ آبان وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تهران، روح الله بیداخویدی رئیس اداره آموزش ابتدایی دوره اول شهر تهران و همچنین امیرحسین میرعلی بیداخَویدی از نفرات برتر کنکور سال ۱۳۹۷ با رتبه ۱۵ در رشته علوم انسانی نام برد.

نام خانوادگی که اهالی روستای بیداخوید به آن شهرت دارند به ترتیب حروف الفبا به شرح زیر می باشد:

احمدی بیداخویدی، باقری بیداخویدی ، بیداخویدی، جلالی بیداخویدی، حاجی ابراهیمی بیداخویدی، خلیلی بیداخویدی، رضایی بیداخویدی، سلمانی بیداخویدی، غفوری بیداخویدی، قدیری بیداخویدی، لطفی بیداخویدی، مهرعلی بیداخویدی، میررحیمی بیداخویدی، میرعلی بیداخویدی، هادی بیداخویدیو....
ملکه تنیس ایران
تنیسور ارغوان رضایی بیداخَویدی متولد ۱۴ مارس ۱۹۸۷ در شهر سنت اتین فرانسه و مشهور به ملکه تنیس ایران که در سال ۲۰۱۰ در میان ۱۵ تنیسور برتر زن جهان قرار داشت، اصالتا متعلق به این روستا می باشد. وی سابقه حضور در تیم ملی زنان فرانسه را در کارنامه خود دارد. در سال ۱۳۸۹ سازمان تربیت بدنی ایران از ارغوان رضایی تجلیل کرد که در لوح اهدايی سازمان تربیت بدنی ایران به وی این چنین آمده بود:
 باباشیخ علی بیداخَویدی 
شیخ زین الدین علی بن محمود بن بنیمان، مشهور به باباشیخ علی بیداخویدی، از عرفای قرن هشتم هجری بود که در روستای بیداخوید زندگی می کرد. باباشیخ علی بیداخَویدی از برجسته‌ترین مریدان دادا محمد از مشایخ یزدی بود. کتابی در باب زندگی‌نامه باباشیخ علی بیداخویدی به اثر احمد احمدی بیداخویدی با عنوان (شیخ الاسلام، عالیجناب باباشیخعلی بیداخَویدی - زندگینامه شیخ زین الدین علی بن محمود بن بنیمان مشهور به باباشیخ علی بیداخَویدی) چاپ شده است که این کتاب در کتابخانه تخصصی تاریخ اسلام و ایران موجود می‌باشد.
 شرایط آب و هوایی 
روستای بیداخَوید از مناطق ییلاقی استان یزد محسوب می شود و در فصل‌های بهار و تابستان، منظرگاه طبيعی بسيار زيبايی دارد. اين روستا يكی از سردترين و پرباران‌ترين مناطق استان يزد است كه در يكي از دره‌های كوهستانی شيركوه واقع شده است. در واقع این روستا از روستاهای خوش آب و هوا و از خنک‌ترین نقاط استان یزد می‌باشد. روستای بيداخَويد در يك دره‌ی كوهستانی با چشم‌اندازها و مزرعه‌های متعدد و سرسبز قرار گرفته است كه در بهار و تابستان، آب و هوای مناسب و چشم‌اندازها و جاذبه‌های طبيعی متعددی در كنار رودخانه‌ ی بيداخويد دارد.
پیست اسکی بیداخَوید
در سال های گذشته با احداث پیست اسکی در روستای بیداخَوید مخالفت شد.
 گردنه بیداخَوید 
در راه مواصلاتی این روستا یک گردنه صعب العبور و برفگیر وجود دارد که در استان یزد به گردنه بیداخَوید معروف می‌باشد. این گردنه از زمین چهرهای این منطقه محسوب می شود. همچنین این گردنه در مسیر راه های مواصلاتی شهر یزد به مناطق بنادکوک دیزه، حیدرآباد، کهدوئیه، فخرآباد، بخش گاریزات، دهستان سخوید، بخش نیر، چاهوک و همچنین زردین می باشد.
معدن فلدسپار بیداخوید
معدن فلدسپار بیداخوید در جنوب غرب شیرکوه یزد، در 70 کیلومتری شهر یزد قرار گرفته است. این منطقه از نظر موقعیت زمین شناسی، در زون ایران مرکزی و بخشی از کمربند آتشفشانی ارومیه - دختر قرار دارد. معدن فلدسپار بیداخوید به شکل ذخیره آبرفتی کواترنری در همبری گسلی سنگ های گرانیتی شیرکوه با آهک های سازند جمال (پرمین) واقع است. هم اکنون خروج گازهای گوگردی از این زون گسلی فعال، مشاهده می شود. آرن ها و ماسه سنگ های تحکیم نیافته، سنگ های اصلی معدن را تشکیل می دهد. بیشتر رسوبات این معدن در رده بندی فولک در محدوده کوارتزآرنیت و آرکوز قرار می گیرد. بر اساس مطالعات پراش پرتو X، کانی های اصلی سازنده این ماسه سنگ ها شامل کوارتز، آلبیت، مسکوویت، ایلیت و ارتوکلاز است. گردشدگی و جورشدگی ضعیف در دانه ها نشانگر نزدیک بودن این رسوبات به سنگ منشا است. با توجه به شواهد صحرایی، مطالعات سنگ نگاری و مقایسه ترکیب کانی شناسی رسوبات با گرانیت شیرکوه، به نظر می رسد باتولیت گرانیتی شیرکوه، نقش مهمی در تشکیل کانسار بیداخوید داشته است. این رسوبات که به عنوان خاک صنعتی ارزش اقتصادی دارند، از دیدگاه محیط زمین ساختی در محدوده مرتبط با زون فرورانش قرار می گیرند. الگوی بهنجار شده تغییرات عناصر خاکی کمیاب نمونه های رسوب و گرانیت ها، نشان دهنده غنی شدگی شدید در LREE ها و تهی شدگی در HREE است، الگوی این تغییرات مشابه نمونه های گرانیت های میزبان است که نشان دهنده هم منشا بودن رسوبات و سنگ مادر است. مقادیر حاصل از ایزوتوپ های پایدار O18 و D در رسوبات منطقه بیداخوید به ترتیب (dO18) از ‰ 3.34- تا ‰ 7.6- و (dD) از ‰ 48.34- تا ‰ 75.4- متغیر است که نقش بیشتر آب های زیرزمینی در دگرسان کردن سنگ میزبان نفوذی و ایجاد این رسوبات را نشان می دهد.
 تفرجگاه استان یزد 
روستای بیداخَوید یکی از مناطق تفرجگاهی استان یزد محسوب می‌شود.

 اماکن تاریخی 
روستای بیداخَوید از مکان‌هایی تاریخی شامل تل شهدا (تپه شهدا)، بقعه شیخ علی بنیمان و مسجد جامع قدیم بیداخوید برخوردار است. بقعه شیخ علی بلیمان بخشی از مجموعه شیخ علی بلیمان می‌باشد. همچنین مسجد جامع قدیم بیداخوید همان مسجد جامع بیداخوید می‌باشد.

تپه شهدا(تل شهدا) قبرستان قدیمی روستا می باشد که دیگر چیزی از آن جز تپه ای از خاک باقیمانده نمانده است. نویسنده ی کتاب یادگارهای یزد در جلد اول آن کتاب، از این قبرستان چنین یاد کرده است:

مجموعه شیخ علی بلیمان یا بنیمان، بنایی مشتمل بر بقعه، خانقاه و مسجد است که از آثار معتبر و ارزشمند منطقه به‌شمار می‌رود و قدمت آن به قرن نهم هجری می‌رسد. بر فراز این اثر ارزشمند گنبدی قرار دارد و در درون آن سه قبر دیده می‌شود که یکی از آنها متعلق به عارف نامدار شیخ علی بلیمان است. بنای خانقاه تقریباً با همان طرح و اسلوب قدیم پا بر جا مانده و مناسب کتیبه‌ها و آثار تاریخی حائز اهمیت می‌باشد. این اثر تاریخی به شماره ۱۶۶۶ در تاریخ یکم مهرماه ۱۳۶۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

مسجد جامع بیداخوید متعلق به قرن هشتم هجری همزمان با حکومت آل مظفر است. محمد کریم پیرنیا نظریه‌پرداز معماری ایرانی در مقاله ای با عنوان (طاق و گنبد) اشاره ای چنین به مسجد بیداخوید داشته اند: نام این مسجد متأثر از نام روستای بیداخوید است. ورودی این مسجد در جبهه غربی آن واقع شده است. گنبدخانه این مسجد به صورت مربع است که در فضای گنبدخانه سه طاق در شرق، شمال و غرب دیده می‌شود. طاق غرب و شمال با کاشی خشت‌های شش ضلعی تزئین شده و در طاق شرقی با نقش مایه به صورت گره‌های چوبی دیده می‌شود. برای دسترسی به طاق‌ها دو ورودی موجود بوده است که یکی در فضای زیر گنبد خانه، کنار ورودی است که هم‌اکنون آن را پوشانده‌اند و فقط درب چوبی آن موجود است و دیگری در خارج از بنا در جبهه شمالی که با پله‌های چوبی به طبقه بالا هدایت می‌شویم وجود دارد. طاق سمت شرقی باز است و یکی از ورودی‌های شبستان به شکل مستطیل است. نوع، شکل و ساختار پلان بنا، قدمت آن و هم‌چنین تزئینات آجرکاری موجود جز ویژگی‌های بارز این بنا محسوب می‌شود. از ویژگی‌های دیگر معماری بنا می‌توان گفت که در وسط محراب مسجد، سنگی مرمر خوش‌تراش گل و بته‌دار وجود دارد که به دستور شمس‌الدین محمد میرک در سال ۸۴۹ (قمری) نصب‌شده است. در طاق محراب مسجد نیز کتیبه‌ای به خط ثلث از کاشی معرق وجود دارد که توسط زین‌الدین پیر علی نوشته‌شده است. در سال ۱۴۰۲ اقدامات مرمتی از قبیل جمع‌آوری اندود کاهگل، جمع‌آوری اندود سفیدکاری داخل مسجد، جمع‌آوری اندود کاه‌گل دیوارهای مسجد، اجرای کاه‌گل و آجر فرش پشت‌بام، اجرای سفیدکاری داخل مسجد، اجرای بندکشی سقف و مرمت آجرهای فرسوده دیوار مسجد و اجرای کاه‌گل دیوارهای مسجد انجام شد. این مسجد تاریخی به شماره ۳۱۳۹۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
حمام تاریخی
این روستا در گذشته دارای یک حمام تاریخی بوده است که متاسفانه تخریب شده و اثری از آن وجود ندارد. نقشه پلان این حمام در مرکز اسناد و کتابخانه پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با عنوان پلان حمام قديمی روستای بيداخَويد موجود می باشد.
بندانگشتی|‌پلان حمام قديمی روستای بيداخويد
 اشیاء تاریخی 
زیلو های پیدا شده در بقعه شیخ علی بلیمان این روستا، در ردیف فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است و جزء زیلو های قدیمی ایران محسوب می‌شوند. همچنین سنگ محراب مسجد جامع بیداخوید متعلق به قرن هشتم هجری همزمان با حکومت آل مظفر می‌باشد. در سال های گذشته یکی از سنگ های تاریخی مزار شیخ علی بنیمان توسط سارقان دزیده شد.
قَدَمگاه
همچنین روستای بیداخَوید را با جایگاه قَدَمگاه تاریخی اش می شناسند.
درختان کهنسال
در بررسی هایی که در سال ۱۳۴۸ شمسی بر روی درختان این روستا انجام شد درختانی کهنسال از قبیل درخت چنار به قدمت ۹۰۰ سال و به ارتفاع ۱۸ متر، درخت گردو به قدمت ۴۰۰ سال و به ارتفاع ۱۳ متر و همچنین درخت گردویی دیگر به قدمت ۵۰۰ سال و به ارتفاع ۱۵ متر شناسایی و ثبت شد.
 بندانگشتی|‌نمایی از درخت چنار ۹۰۰ ساله و به ارتفاع ۱۸متر-سال ۱۳۴۸
بندانگشتی|‌نمایی از درخت گردو ۵۰۰ ساله و به ارتفاع ۱۵ متر-سال ۱۳۴۸
بندانگشتی|‌نمایی از درخت گردو ۴۰۰ ساله و به ارتفاع ۱۳ متر-سال ۱۳۴۸

 اماکن دیدنی 
علاوه بر اماکن تاریخی روستا، تعدادی مکان طبیعی زیبا و دیدنی نیز در روستای بیداخوید و اطراف آن وجود دارد که از آنها می‌توان چمن، برفخانه، شورگ و کنج چشمه را نام برد.
 قنات‌ها 
از قنات‌های مهم این روستا می‌توان به قنات قنداب اشاره کرد. روستاي بيداخويد ۹ رشته قنات و تعداد زيادي چشمه دارد و همچنین به تعداد ۶۵ مزرعه و قنات، وابسته و متصل به اين روستا هستند. در فهرست قنات‌های شهرستان تفت، اسامی قنات‌های حوزهٔ روستای بیداخَوید به شرح زیر می‌باشد:

رودخانه، شهری، گنبدک، مزرعه آقا، عبدل، استاد خلیل، اسپیدارک، اشکوف، الله‌آباد، اکبرآباد، مزرعه مورک، بیدخون، بیددوانه، مزرعه محمدغفور، پَشَمَک، چشمه خضری، نیم برجو، بید نوازون، عشق آباد، لای گدارسرخ، لای سیاه، مزرعه آقاحسین، مزرعه مرشدی و عیاس، مزرعه میان، مزرعه میرزا، هوشنگ اناری، لای سیاه سفلی، لای سیاه علیا، جنوب غرب فیض‌آباد، حاجی محمدغفور، حاجی‌آباد، حجت‌آباد حسن‌آباد، حجت‌آباد عباس‌آباد، حسن‌آباد، حسین‌آباد، حسین‌آباد بالا، حسین‌آباد وسط، حسین‌آباد پایین، دهنه سنگ آتشی، دوکله علی‌آباد، دوکله وعلی اکبر، سفیل‌آباد، سنجدی بالا، سنگ آب بالا، سنگ آب پایین، شیخ‌آباد، عباس فیض‌آباد، عباس‌آباد بالا، عباس‌آباد ۱، علی‌آباد، لای مندجعفر، لای همت‌آباد، محمدآباد، مرغ‌آباد، مزرعه استاد خلیل، مزرعه جنب عیاس‌آباد، مزرعه حسن عیاس، مزرعه داییون، مزرعه رضا، مزرعه شهری، مزرعه عزیزیان بالا، مزرعه عزیزیان پایین، مزرعه میرزا علیا، کاظم‌آباد، گردشاطر، گلوش بلند، گودداربند.

 مزارع 
همان‌طور که در فهرست قنات‌های شهرستان تفت ثبت است این روستا دارای مزارع زیادی در فاصله‌های دور و نزدیک نسبت به روستا است که می‌توان از گُنبَدَک (گُنبدُگ)، مورُگ، نیمبِرجو، اِشکَفت، کِشبون، بیدَخون، بیدَک (بیدُگ)، اِشکِستِه‌ها، پَشَمَک (پَشَمُگ)، زرگین و … را نام برد.
 محصولات کشاورزی 
از عمده‌ترین محصولات کشاورزی درختی روستا می‌توان از بادام، گردو، توت، سیب، زردآلو را نام برد. محصولات جالیزی مانند خیار، کدو، هندوانه، سیب زمینی و شلغم نیز بصورت محدود و در حد مصرف خود کشاورزها کشت می‌شود. 

 منابع 



بیداخوید
رده:مناطق مسکونی در شهرستان تفت