جشنواره تئاتر فجر

بندانگشتی
جایگزین=عکس از نمایش دورریز، برگزیدهٔ بهترین گروه تئاتر ایران از نگاه انجمن منتقدان شانزدهمین جشنواره تئاتر فجر در ایران |بندانگشتی|نمایش دور ریز، برگزیده بهترین گروه تئاتر ایران از نگاه انجمن منتقدان شانزدهمین جشنواره تئاتر فجر در ایران (مهر ماه ۱۳۹۷)
جشنوارهٔ بین‌المللی تئاتر فجر از مهم‌ترین جشنواره‌های تئاتر در ایران است که هرساله در دههٔ فجر در ماه بهمن برگزار می‌شود. این جشنواره اغلب رقابتی است و دارای بخش‌های گوناگونی مانند بخش نمایش صحنه‌ای، بخش بین‌الملل، بخش نمایش‌های رادیویی، و بخش نمایش خیابانی است.

برگزارکنندگان این جشنواره مرکز هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، انجمن هنرهای نمایشی ایران، و مؤسسه بین‌المللی تئاتر هستند و دبیرخانهٔ جشنواره در تهران قرار دارد.
شورای سیاست‌گذاری جشنوارهٔ تئاتر فجر شامل معاون امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (رئیس شورا)، استاندار تهران، سرپرست اداره کل هنرهای نمایشی، رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی، قائم‌مقام سازمان صدا و سیما، معاون فرهنگی اجتماعی شهرداری تهران، مدیرعامل خانه تئاتر، مدیر هنرهای نمایشی حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، مشاور هنرهای معاونت امور هنری، مدیر عامل خانه هنرمندان ایران، و پیشکسوتان تئاتر است.درباره‌ی ما - شورای سیاست‌گذاری جشنواره  وبگاه رسمی جشنوارهٔ تئاتر فجر
دبیر فعلی این جشنواره سید وحید فخرموسوی است.

تا بیست و چهارمین دورهٔ جشنوارهٔ فجر، بیشتر نمایش‌ها آثار جدیدی بودند که برای جشنواره تولید می‌شدند؛ اما در دورهٔ ۲۴م و ۲۵م بیشتر نمایش‌هایی که برای حضور در جشنواره انتخاب شدند پیش‌تر اجرای عمومی داشتند و تنها آثار معدودی برای جشنواره تولید شده بودند. این تغییر بر اساس این نظریه که «جشنواره محلی است برای عرضهٔ تولیدات یک‌سالهٔ تئاتر کشور» انجام شد. از دورهٔ ۲۶م تاکنون (دورهٔ ۳۰ام) دو شیوهٔ پیشین انتخاب آثار ترکیب شدند و بخشی از نمایش‌های جشنواره از میان نمایش‌های اجراشده در طول سال انتخاب می‌شوند و برخی از میان کارهای جدیدی که برای حضور در جشنواره آماده شده‌اند، تا شیوه‌ای جامع‌تر به کار گرفته شود.

 دیدگاه‌ها دربارهٔ جشنواره 
در دورهٔ ۳۱م جشنواره بسیاری از نویسندگان و کارگردانان برندهٔ سی دورهٔ گذشتهٔ جشنواره حضور نداشتند.
مریم معترف، کارگردان تئاتر و دبیر تئاتر خیابانی جشنوارهٔ تئاتر فجر، معتقد است افراد معتبرِ تئاتریِ ایران باید در این جشنواره، که جهانی و نمایندهٔ تئاتر ایران است، حضور داشته باشند؛ و می‌افزاید: «در کنار جوانان باید افراد باتجربه در این جشنواره حضور داشته باشند… اگر پیشکسوتان در جشنواره حضور نداشته باشند جوانان فرصت یادگرفتن را از دست می‌دهند و هرکدام از کارگردانان نگاه خود را به این جشنواره دارند.»
اما محمد یعقوبی، نمایشنامه‌نویس و کارگردان، می‌گوید در وضعیت کنونی ممیزی در تئاتر ایران که حضور در جشنواره لزوماً به معنی داشتن اجرای عمومی نیست و مسئولان به‌صراحت می‌گویند که حضور در جشنواره به معنای داشتن اجرای عمومی نیست، حضور حرفه‌ای‌ها در جشنواره نادرست است. او می‌افزاید: «ای‌کاش حرفه‌ای‌ها به جشنواره نمی‌رفتند؛ چون فرصتی است برای جوان‌ها تا بالاخره خودشان را نشان بدهند. ما هم در جشنوارهٔ فجر دیده شدیم و حالا به جوان‌ها حق می‌دهم که از این فرصت استفاده کنند.» او معتقد است که حرفه‌ای‌ها به شرطی باید در جشنواره حضور داشته باشند که نمایش‌شان پیش از جشنواره اجرای عمومی گسترده‌ای داشته باشد.
همچنین، نیما دهقان، کارگردان تئاتر، می‌گوید: «فکر می‌کردم بهترین جایزهٔ زندگی‌ام گرفتن جایزهٔ کارگردانی در جشنوارهٔ فجر است، که البته آن را به‌دست آوردم، اما می‌خواهم اعتراف کنم که اشتباه کردم.»
نهایتاً رویّهٔ جشنواره از دورهٔ سی و چهارم با دبیری سعید اسدی تغییر کرد و نمایش‌ها پس از اجرای عمومی خود می‌توانستند در جشنواره حضور یابند.

 حواشی 
در سی و هشتمین جشنوارهٔ تئاتر فجر، که در بهمن ۱۳۹۸ برگزار شد، ۱۸ نمایش از بخش مسابقهٔ جشنوارهٔ تئاتر فجر، تمام گروه‌های نمایشی بخش دیگر گونه‌های اجرایی (۱۶ نمایش) و بیش از ۱۰ نمایش از بخش میهمان جشنوارهٔ بین‌المللی تئاتر فجر به دلیل آنچه اعتراض به سرنگونی پرواز شماره ۷۵۲ هواپیمایی بین‌المللی اوکراین و برخورد با اعتراضات آبان ۱۳۹۸ ایران بود، از حضور در این جشنواره انصراف دادند.۱۸[نمایش از بخش مسابقه‌ی جشنواره‌ی تئاتر فجر، ۱۶ نمایش به‌عنوان تمام گروه‌های نمایشی بخش دیگر گونه‌های اجرایی، گروه‌های نمایشی مشهد و بیش از ۱۰ نمایش از بخش میهمان جشنواره‌ی بین‌المللی تئاتر فجر و ۵ عکاس از حضور در این جشنواره انصراف دادند.]

 برگزیدگان 

بسیاری از دوره‌های جشنوارهٔ تئاتر فجر غیررقابتی برگزار شده‌اند. در بسیاری از دوره‌ها تنها یک بخش مسابقه و در برخی دو یا سه بخش وجود داشته‌اند.

 کارگردانان برگزیده 
کارگردانان برگزیده مسابقهٔ تئاتر ایران جشنواره تئاتر فجر:
 سال  دوره  کارگردان(ها) ۱۳۶۱  اول  رضا صابری ۱۳۶۲  دوم  محمد احمدی، رضا صابری۱۳۶۳  سوم  مصطفی قلندری، ابراهیم کریم، محمد احمدی۱۳۶۴چهارمخسرو شکیبایی، فرج‌الله زاهدی‌راد، یونس آبسالان۱۳۶۵پنجمتقدیر: انوشیروان ارجمند، نعمت‌الله لاریان۱۳۶۶ششمسلمان فارسی، صالح زهی، هواس پلوک، سعید سهیلی، مجید افشاریان، علیرضا درویش‌نژاد۱۳۶۷هفتماحمد سپاسدار، ابوالقاسم جلالی، محمد احمدی، مجید افشاریان۱۳۶۸هشتمتقدیر: نورالدین آزاد، محمدعلی پوراسلامی، جواد کبودرآهنگی، بهمن مرتضوی۱۳۶۹نهمتقدیر از تمام کارگردان‌های بخش جشنوارهٔ جشنواره‌ها۱۳۷۰دهمگلاب آدینه۱۳۷۱یازدهمغیررقابتی۱۳۷۲دوازدهمرضا صابری، کورش زارعی، شهرام میرزایی۱۳۷۳سیزدهممحمدهادی نامور۱۳۷۴چهاردهمچیستا یثربی، علی فرحناک۱۳۷۵پانزدهماحمد رافعی، علی فرحناک، تقدیر: محسن قصابیان۱۳۷۶شانزدهممحمد یعقوبی، محمد رحمانیان، زهرا اسماعیلی۱۳۷۷هفدهمحمید امجد، محمد یعقوبی، محمد رحمانیان۱۳۷۸هجدهمابراهیم پشت‌کوهی، کوروش نریمانی، مهرداد رایانی‌مخصوص، محمد یعقوبی۱۳۷۹نوزدهممحسن علیخانی، حسین کیانی، محمد یعقوبی و کیومرث مرادی۱۳۸۰بیستمندا هنگامی، مجید واحدی‌زاده، نادر برهانی‌مرند، تقدیر: امیر ناصری‌نیا۱۳۸۱بیست و یکمکیومرث مرادی، شبنم طلوعی، کورش زارعی، تقدیر: سوسن پرور، میثم عبدی۱۳۸۲بیست و دوممحمد عاقبتی، خسرو امیری، نادر برهانی‌مرند۱۳۸۳بیست و سومغیررقابتی۱۳۸۴بیست و چهارمهادی مرزبان۱۳۸۵بیست و پنجمغیررقابتی۱۳۸۶بیست و ششمغیررقابتی۱۳۸۷بیست و هفتممنوچهر عبدی مصفا۱۳۸۸بیست و هشتمنیما دهقان۱۳۸۹بیست و نهمکلودیو سوراس۱۳۹۰سی‌امسمانه زندی‌نژاد، تقدیر: حسین پاکدل و آرش دادگر۱۳۹۱سی و یکمسیما تیرانداز، عامر مسافر آستانه، علی‌اصغر دشتی، نیکلاس هلبینگ۱۳۹۲ سی و دومآرش دادگر، سید محسن حسن‌زاده۱۳۹۳سی و سومهادی حجازی‌فر، خیرالله تقیانی‌پور، محمد مساوات۱۳۹۴ سی و چهارمشهاب‌الدین حسین‌پور، ایمان افشاریان۱۳۹۵ سی و پنجم پیام لاریان، یرزی زون۱۳۹۶ سی و ششماشکان خیل‌نژاد، پیام لاریان، امین میری۱۳۹۷ سی و هفتمعلی‌اصغر دشتی، رضا صابری، مهرداد مصطفوی۱۳۹۸سی و هشتممحمد مساوات۱۳۹۹سی و نهمعلی بهرامی، نیما ایمان‌زاده۱۴۰۰چهلممجتبی رستمی‌فر۱۴۰۱چهل و یکمسعید بادینی

 نمایشنامه‌نویسان برگزیده 
نمایشنامه‌نویسان برگزیدهٔ بخش مسابقهٔ ایران جشنوارهٔ تئاتر فجر:

 سال  دوره  نمایشنامه‌نویس(ها) ۱۳۶۱  اول  رضا صابری، منصور اویسی، گروه دقیانوس ۱۳۶۲  دوم  حسین نوری، رضا صابری، محمد احمدی۱۳۶۳  سوم  محمدرضا زندی، محمد احمدی، خسرو ثقفیان، مهدی پوررضاییان و مهدی رضابدلی۱۳۶۴چهارم تقدیر: محمدهادی نامور، مجید زارع‌کار، حسین عباسی۱۳۶۵پنجمپرویز عرب، محسن خسروی، عبدالحی شماسی، نعمت‌الله لاریان۱۳۶۶ششم تقدیر: سعید سهیلی، هواس پلوک۱۳۶۷هفتم ندارد۱۳۶۸هشتم تقدیر: غلامحسین منیرزاد، آی‌محمد آی‌محمدی، صادق عاشورپور۱۳۶۹نهم ندارد۱۳۷۰دهم حسن حامد، بهمن عیوق، تقدیر: عبدالخالق مصدق۱۳۷۱یازدهمغیررقابتی۱۳۷۲دوازدهمرضا صابری، علی رضایی و عزت‌الله مهرآوران، جواد موسوی۱۳۷۳سیزدهمندارد۱۳۷۴چهاردهمچیستا یثربی، شبنم طلوعی، حسن باستانی، تقدیر: حسین نوری۱۳۷۵پانزدهمنادر برهانی‌مرند، چیستا یثربی۱۳۷۶شانزدهممحمد یعقوبی، محمد رحمانیان۱۳۷۷هفدهمحمید امجد، محمد یعقوبی، علیرضا نادری‌نجف‌آبادی۱۳۷۸هجدهمحسین کیانی، کوروش نریمانی، امیررضا کوهستانی، محمد یعقوبی، گلبرگ ابوترابیان۱۳۷۹نوزدهمعلیرضا نادری، حسین کیانی، نغمه ثمینی۱۳۸۰بیستممحمدباقر بنایی‌مقدم، نادر برهانی‌مرند، زهرا نجف‌پور تقدیر: داریوش رعیت۱۳۸۱بیست و یکمنغمه ثمینی و چیستا یثربی، علیرضا نادری، حسین مهکام۱۳۸۲بیست و دومنغمه ثمینی، محمدامیر یاراحمدی، حمید امجد۱۳۸۳بیست و سومغیررقابتی۱۳۸۴بیست و چهارممحمد رحمانیان۱۳۸۵بیست و پنجمغیررقابتی۱۳۸۶بیست و ششمغیررقابتی۱۳۸۷بیست و هفتممنوچهر عبدی مصفا۱۳۸۸بیست و هشتمحمیدرضا آذرنگ۱۳۸۹بیست و نهم بخش بین‌الملل: رضا گوران۱۳۹۰سی‌امسلما رفیعی، تقدیر: صحرا رمضانیان۱۳۹۱سی و یکم میلاد اکبرنژاد، اصغر گروسی، طلا معتضدی، نسیم احمدپور۱۳۹۲سی و دوم رسول حق‌جو،https://www.tabnak.ir/fa/news/375466/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA% حسین کیانی، علیرضا نادری۱۳۹۳سی و سوم ناصر حبیبیان، خیرالله تقیانی‌پور، مهین صدری۱۳۹۴سی و چهارمساناز بیان، امین ابراهیمی۱۳۹۵سی و پنجمپیام لاریان، حسین پاکدل۱۳۹۶سی و ششمعلیرضا نادری، مهدی ضیاچمنی، ساناز بیان۱۳۹۷سی و هفتمپیام لاریان، علی شمس۱۳۹۸سی و هشتممحمد مساوات، عمادالدین رجبلو۱۳۹۹سی و نهمسینا نیکوکار، محمد چرمشیر۱۴۰۰چهلمباقر سروش، پیام لاریان، سعیدرضا خوش‌شانس۱۴۰۱چهل و یکمعلی حسن‌زاده، غلام‌حسین دولت‌آبادی، رسول حق‌جو۱۴۰۲چهل و دومعمادالدین رجبلو، یاسین رضوانی

 برگزیدگان بخش عکس تئاتر فجر 
+سالدورهنفر اولنفر دومنفر سومتقدیرشده۱۴۰۰چهلماردلان آشناگرمریم رحمانیمحمد تقویشهریار دبیری، سلاله رویدشتی، شیوا سراج۱۳۹۹سی و نهمشهریار دبیرینیلوفر آستامریم قهرمانی‌زادهمریم جعفری نمین، سلاله رویدشتی، فاطمه حسن‌پور زعفرانی۱۳۹۸سی و هشتمکیارش مسیبیمریم قهرمانی‌زادهعلی‌اصغر اظهاری خوشکارمرجانه پورحسین، مهدی مصباحی۱۳۹۷سی و هفتملیلی صدیقکیارش مسیبیشیوا خدابخشامیررضا ریاضی، فرهاد جاوید۱۳۹۶سی و ششمساینا قادریشهریار اکبریهعلی نیک‌رفتار۱۳۹۵سی و پنجمفرهاد جاویدپرنا بهارعلیسید ضیاءالدین صفویانحامد ملک‌پور، حسین اسماعیلی، مونا تهرانی مؤید، فرناز مطلوبی۱۳۹۴سی و چهارممهرداد متجلیکیارش مسیبیپرنا بهارعلیعماد دولتی، حسین اسماعیلی، سیانا قادری۱۳۹۳سی و سومسید ضیاءالدین صفویانمسعود میرمیریسینا عدلیزهره صفی نور، مریم دیهول، مهسا صفاری‌پور۱۳۹۲سی و دومپیمان ایروانیساره سرلکمهسا صفاری‌پوررضا قاسمی زرنوشته، پریناز آل‌آقا، صنم توکلی۱۳۹۱سی و یکمکاوه کرمیرضا قاسمی زرنوشتهآوا کیاییلیلی صدیق، شرمین ولی‌محمد۱۳۹۰سی‌اممصطفی قاهریمانی لطفی‌زادهمهدی آشنامهرداد متجلی (جایزهٔ ویژه)، عاطفه آرانی، مهدی حسنی، عباس کوثری، رضا موسوی

 جستارهای وابسته 
 جشنواره هنرهای تجسمی فجر
 جشنواره بین‌المللی شعر فجر
 جشنواره فیلم فجر
 جشنواره موسیقی فجر

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 وبگاه رسمی


رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۸۳ (میلادی) در ایران
رده:تئاتر در ایران
رده:جاذبه‌های گردشگری تهران
رده:جشنواره‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۸۳ (میلادی)
رده:رویدادها در تهران
رده:رویدادهای سالانه در ایران
رده:فرهنگ در تهران