مورتی

مورتی (در زبان ، ) در سنت هندو یک تمثال عبادیMonier Monier-Williams, Sanskrit English Dictionary, Oxford University Press,  (Reprinted in 2011), page 824 مانند مجسمه یا نماد، یک خدا یا قدیسPK Acharya, An Encyclopedia of Hindu Architecture, Oxford University Press, page 426 است که در حین پوجا یا در سایر رسوم برگزار شده در معابد و زیارتگاه‌های هندو، برای ابراز ارادت و احترام استفاده می‌شود. مورتی شمایلی از الوهیت را به منظور انجام فعالیت‌های عبادی نشان می‌دهد؛ بنابراین، همه نمادهای خدایان و قدیسان مورتی نیستند. به عنوان مثال، تصاویر صرفاً تزئینی از شخصیت‌های الهی که اغلب در معماری معابد هندو، در چارچوب درهای حکاکی شده، روی دیوارهای رنگارنگ و گنبدهای تزئین شده روی پشت بام تزئین می‌کنند، مورتی نیست،Jeaneane D Fowler (1996), Hinduism: Beliefs and Practices, Sussex Academic Press, , pages 41–45 بلکه صرفاً یک شکل معرف، تجسم نمادین یا تجلی نمادین خداست.

مورتی‌ها همچنین در برخی از سنت‌های غیر خداباور مانند جین یافت می‌شوند، جایی که آنها به عنوان نمادی از فانیان محترم در معابد جین هستند و در آیین‌های مورتیپوجاکا پرستش می‌شوند.John Cort (2011), Jains in the World, Oxford University Press, , pages 80-85Murtipujakas, Overview of World Religions, University of Cumbria (2009)

مورتی معمولاً با کنده کاری روی سنگ، چوب کاری، ریخته‌گری فلز یا از طریق سفال ساخته می‌شود. متون دوران باستان که تناسبات، موقعیت‌ها و ژست‌های مناسب آنها را توصیف می‌کنند شامل پوراناها، آگاماها و سامهیتاس‌ها هستند.Klaus Klostermaier (2010), A Survey of Hinduism, State University of New York Press, , pages 264–267 در سنت‌های هندو، عبارات توصیفی در مورتی متفاوت است؛ از اوگرا (به معنی عصبانی) نمادی برای بیان ویرانی، ترس و خشونت (دورگا، کالی) تا ساومیا (به معنی آرام) نمادی برای بیان شادی، دانش و هماهنگی (ساراسواتی، لاکشمی و گانپاتی) متفاوت است. تصاویر ساومیا در معابد هندو رایج‌تر است.Gopinath Rao, Elements of Hindu Iconography Madras, Cornell University Archives, pages 17–39 سایر اشکال مورتی که در هندوئیسم یافت می‌شوند عبارتند از لینگام.Stella Kramrisch (1994), The Presence of Siva, Princeton University Press, ISBN 978-0-691-01930-7, pages 179–187

مورتی برای برخی از هندوها تجسم الهی، واقعیت نهایی یا برهمن است. در دایره مذهب، آنها در معابد یا خانه‌های هندوها یافت می‌شوند، جایی که ممکن است به عنوان یک مهمان محبوب با آنها رفتار شود و به عنوان یک شرکت کننده در پوجا خدمت کنند.Michael Willis (2009), The Archaeology of Hindu Ritual, Cambridge University Press, , pages 96–112, 123–143, 168–172 در موارد دیگر، آنها به عنوان مرکز توجه در دسته‌های زائران در جشن‌های سالانه حضور دارند. به اینها اوتساوا مورتی می‌گویند.James Lochtefeld (2002), The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M, The Rosen Publishing Group, , page 726 اولین ذکر از مورتی‌ها توسط پانینی در قرن چهارم قبل از میلاد ذکر شده است.

مورتی همچنین ممکن است به عنوان ویگراها، پراتیما یا به سادگی خدا شناخته شود.

هندوها برای گرفتن دارشان به مندیرها می‌روند و هدایایی می‌آورند تا در محراب، در حضور خدا برکت داده شوند و مراسم پوجا و آرتی انجام دهند.
بندانگشتی| الهه دورگا و پانتئونی از خدایان و الهه‌های دیگر (گانش، لاکشمی، ساراسواتی، کارتیک) که در دورگا پوجا، کلکته شمالی پرستش می‌شود.در دوره معاصر مورتی هر تصویر یا مجسمه ای است که ممکن است در داخل یا خارج از معبد یا خانه هندوها یافت شود، در یک محل نصب شده باشد یا برای یک راهپیمایی در جشن‌ها جابجا شود.James Lochtefeld (2002), The Illustrated Encyclopedia of Hinduism: A-M, The Rosen Publishing Group, , page 726 این بخش مهمی از شمایل نگاری هندو است و به طرق مختلف اجرا می‌شود. دو دسته عمده عبارتند از:Gopinath Rao, Elements of Hindu Iconography Madras, Cornell University Archives, pages 17–39
 رائودرا یا اوگرا (Raudra یا Ugra) - تصاویری هستند که برای ترساندن، ایجاد ترس طراحی شده‌اند. اینها معمولاً چشم‌های گشاد و دایره‌ای دارند، سلاح حمل می‌کنند، جمجمه و استخوان به عنوان زینت دارند. این بت‌ها قبل از رفتن به جنگ توسط سربازان یا مردم در مواقع پریشانی یا خطا پرستیده می‌شدند. معابد خدای رائودرا در داخل روستاها یا شهرها برپا نمی‌شدند، بلکه همیشه در خارج و در مناطق دورافتاده ایجاد می‌شدند.
 شانتا و ساومیا (Shanta و Saumya) - تصاویری آرام، صلح آمیز و بیانگر عشق، شفقت، مهربانی و دیگر فضایل در پانتئون هندو بودند. این تصاویر نمادهای صلح، دانش، موسیقی، ثروت، گل‌ها، احساسات و چیزهای دیگر را به همراه دارند. در هند باستان، این معابد در داخل روستاها و شهرها غالب بودند.

بندانگشتی| مورتی از الهه مادر ماتریکا، از راجستان قرن ششم پس از میلاد

 پرستش مورتی 
پرستش مورتی شامل حالت‌ها و آیین‌های مختلفی است. قبل از پرستش مورتی، مراسمی به نام پرانا پراتیشتا برگزار می‌شود. این آیین برای فراخوانی حضور خدا یا الهه به شکل فیزیکی مورتی انجام می‌شود.

در معابد، این مراسم در هر رویداد، یک بار برای یک مورتی خاص برگزار می‌شود.

در آیین‌های خانگی، هر بار که پوجا برگزار می‌شود، از خدا دعوت می‌شود تا از طریق آواهانا در مورتی مقیم گردد و سپس در پایان پوجا، از آن خارج شود.

آراستن مورتی رسمی است که به مریدان امکان می‌دهد عشق خود را به خدایشان ابراز کنند و به صورت بصری و تجربی با طبیعت آن خدا یا الهه ارتباط برقرار کنند.

در عبادت جمعی در معابد، لحظه مهم زمانی است که مورتی آراسته شده آشکار می‌شود و عبادت کنندگان با مشاهده مورتی آراسته، دارشانا می‌گیرند.

 منابع 

رده:بت‌ها