دوازده امام

دوازده امام  جانشینان معنوی و سیاسیِ محمد، پیامبر اسلام، در اسلام شیعهٔ دوازده امامی هستند. این باور شامل عَلَویان سوریه و ترکیه نیز می‌شود. بنابر اصول شیعه، جانشین محمد انسانِ معصومی است که نه فقط با عدالت بر جامعه حکومت می‌کند، بلکه قانون الهی را حفظ و معنای تأویلیِ آن را بیان می‌کند. گفتار و کردار پیامبر و ائمه راهنما و الگویی برای جامعه است تا از آن پیروی کنند؛ در نتیجه آنان باید از گناه و اشتباه به‌دور باشند (عصمت) و براساس دستور الهی، یا نصّ، از طریق پیامبر برگزیده شوند.

 در باور شیعیان 
بنابر نظرِ شیعیان اَثنی‌ٰعَشَری، عقل یا خِرَدِ الهی، سرچشمهٔ روحِ پیامبران و امامان است و به آن‌ها دانشی باطنی به‌نام حکمت می‌دهد. اگر چه امام دریافت‌کنندهٔ وحی نیست، اما ارتباط نزدیکی با خدا دارد و بدین طریق خدا او را و امام هم به‌نوبهٔ خود مردم را راهنمایی می‌کند. نیز متون مقدسِ نزد امام او را در این کار کمک می‌کنند. امامت یا باور به راهنمایی الهی، باور بنیادین شاخه‌های اثنی‌عشری و اسماعیلیِ شیعه بوده، و مبتنی بر این مفهوم است که خداوند بشریت را بدون دسترسی به راهنمایی الهی رها نمی‌کند.

بنابر نظر شیعهٔ دوازده امامی، در هر عصری همواره امامی هست که متصدی همهٔ امورِ دین و شریعت در جامعهٔ مسلمان است. در نظر شیعیانِ دوازده امامی و صوفیان، علی اولین امام و جانشین محمد است و فرزندان وی از نسل فاطمهٔ زهرا، دختر پیامبر، امامان بعدی هستند. هر امام فرزندِ امام قبلی است، جز حسین بن علی که برادر حسن مجتبی است. آخرین امام حجت بن الحسن، کسی است که در نظر شیعیان هنوز زنده پنداشته می‌شود و به‌اعتقاد آنان در غیبت است و سرانجام روزی برای ایجاد عدل در جهان بازخواهد گشت. نیز بنابر باور شیعیان دوازده امامی و علوی، از پیش در حدیث دوازده خلیفه وجود امامان دوازده‌گانه پیش‌گویی شده‌است.

در هستی‌شناسیِ شیعیانِ علوی، خدا را «اَلْحَقّ (حقیقت)» نیز می‌نامند یا از او به‌عنوان «اَللّٰه» یاد می‌شود. خداوند زندگی (امکان) را آفریده و بخشی از خویش به‌نام روح را در آن قرار داده است؛ بنابراین جهانِ آفریده می‌تواند وجود او را منعکس کند. علویان به وحدتِ خداوند، محمد و علی اعتقاد دارند، اما این تثلیثی مُرَّکَب از خدا و شخصیت‌های تاریخیِ محمد و علی نیست؛ بلکه، محمد و علی نمایانگرِ نورِ خدا هستند، و نه خودِ خدا؛ نه از خدا مستقل هستند و نه ویژگی‌های جداگانه‌ای از او دارند.

 فهرست 
 شماره نامکاملکنیه عنوان تاریخ ولادت و درگذشته‍.قم طول عمر اهمیت زادگاه علت و محل درگذشتو محل به خاک‌سپاری۱علی بن ابی‌طالب اَبُوالْحَسَن امیرالمؤمنین(پیشوای مؤمنان)
 (دوست‌داشته‌شده)
 (جانشین و یاری‌دهندهٔ پیامبر در انجام دستورهای خداوند)
 (صاحب ولایت)۲۳ (پیش از هجرت) – ۴۰ (پس از هجرت)
۶۰۰–۶۶۱۶۱پسرعمو و داماد محمد. شیعیان او را جانشینِ راستینِ پیامبر، و اهل سنت او را خلیفهٔ چهارم می‌دانند. او تقریباً در همهٔ طریقت‌های تصوف جایگاه والایی دارد و اعضای این طریقت‌ها ارتباط‌شان با محمد را از طریق او به‌دست می‌آورند.مکه،حجازتوسط ابن ملجم مرادی، از خوارج، در کوفه ترور شد. ابن ملجم وی را با شمشیری زهرآلود در هنگام نماز، مورد ضربت قرار داد. مدفون در حرم علی بن ابی‌طالب در نجف،عراق.۲حسن مجتبیابومحمداَلْمُجتَبیٰ(برگزیده)۳–۵۰
۶۲۴–۶۷۰۴۷او بزرگ‌ترین نوهٔ زندهٔ محمد، از طریق دخترش فاطمه زهرا بود. حسن در کوفه، به‌عنوان خلیفه جانشین پدرش شد و براساس پیمان صلح با معاویة بن ابی‌سفیان، پس از تنها هفت ماه خلافت، کنترل بر عراق را واگذار کرد.مدینه،حکومتِ محمدبه‌باور شیعه توسط همسرش و به‌دستور معاویه مسموم شد. مدفون در بقیع، مدینه،عربستان سعودی.۳حسین بن علیابوعَبدِاللهسَیِّدُالشُّهَداء(سَرورِ شهیدان)۴–۶۱
۶۲۶–۶۸۰۵۷او نوهٔ محمد و برادر حسن مجتبی بود. حسین اعتبار خلافتِ یزید را زیر سؤال برد. نتیجتاً او و خانواده‌اش در نبرد کربلا توسط لشکریانِ یزید کشته شدند. پس از این واقعه، سوگواری محرم مراسمی کلیدی در هویت شیعیان شد.مدینه،حکومتِ محمدکشته و سربریده‌شده در نبرد کربلا. مدفون در حرم حسین بن علی در کربلا،عراق.۴علی بن الحسینابومحمدسَجّاد، زَیْن‌ُالْعابِدین(کسی که دائماً سجده می‌کند، زینتِ عبادت‌کنندگان)۳۸–۹۵
۶۵۸/۹ – ۷۱۲۵۷تنها پسر بازمانده حسین بن علی و نویسندهٔ ادعیهٔ صَحیفهٔ سَجّادیه، که به‌عنوان «زبور آل محمد» مشهور است.مدینه،خلافت راشدینبنابر نظر بیشتر علمای شیعه، او به‌دستور وَلید بن عَبدُالْمَلِک در مدینه مسموم شد. مدفون در بقیع، مدینه،عربستان سعودی.۵محمد بن علیابوجعفرباقِرُالْعُلوم(شکافندهٔ دانش‌ها)۵۷–۱۱۴
۶۷۷–۷۳۲۵۷منابعِ سنی و شیعه هردو او را از اولین و برجسته‌ترین فقها توصیف می‌کنند، که در دوره‌اش شاگردان بسیاری تربیت شده‌اند.مدینه،خلافت امویبنابر قول برخی از علمای شیعه، او به‌وسیلهٔ ابراهیم بن ولید در مدینه به‌دستور هشام بن عبدالملک مسموم شد. مدفون در بقیع، مدینه،عربستان سعودی.۶جعفر بن محمدابوعبداللهاَلصّادِق(راستگو)۸۳–۱۴۸
۷۰۲–۷۶۵۶۵فقه جعفری را تأسیس کرد و کلام شیعه را توسعه داد. او علمای بسیاری را در زمینه‌های گوناگون تربیت کرد.مدینه،خلافت امویبنابر قول منابع شیعه، او در مدینه به‌دستور ابوجعفر عبدالله منصور مسموم شد. مدفون در بقیع، مدینه،عربستان سعودی.۷موسی بن جعفرابوالحسن اوّلاَلْکاظِم(آرام)۱۲۸–۱۸۳
۷۴۴–۷۹۹۵۵رهبر جمعیت شیعی در دورهٔ انشعابِ اسماعیلیان و دیگر شاخه‌ها، پس از درگذشت جعفر صادق. او شبکه‌ای از وکلا را ایجاد کرد که خُمس را از جمعیت‌های شیعی در خاورمیانه و خراسان جمع‌آوری می‌کردند.مدینه،خلافت امویوی در بغداد به‌دستور هارون‌الرشید زندانی و مسموم شد.مدفون در حرم کاظمین در بغداد،عراق.۸علی بن موسیابوالحسن ثانیاَلرِّضا(پسندیده)۱۴۸–۲۰۳
۷۶۵–۸۱۷۵۵ولیعهدِ مأمون شد، به‌خاطر مباحثاتش با علمای مسلمان و غیرمسلمان معروف است.مدینه،خلافت عباسیبنابر منابع شیعی، او در طوس (مشهد امروزی) به‌دستور مأمون مسموم شد. مدفون در حرم علی بن موسیَ الرِّضا در مشهد،ایران.۹محمد بن علیابوجعفراَلْجَواد، اَلتَّقی(سخاوتمند، پرهیزکار)۱۹۵–۲۲۰
۸۱۰–۸۳۵۲۵در مواجه با خلافت عباسیان به سخاوتمندی و پرهیزکاری مشهور بود.مدینه،خلافت عباسیبنابر منابع شیعی، مسمومیت توسط همسر (دختر مأمون) در عراق، به‌دستور ابواسحاق محمد مُعْتَصَم. مدفون در حرم کاظمین در بغداد،عراق.۱۰علی بن محمدابوالحسن ثالثاَلْهادی، اَلنَّقی(راهنما، پیراسته)۲۱۲–۲۵۴
۸۲۷–۸۶۸۴۲شبکهٔ وکلا را در جامعهٔ شیعه تقویت کرد. او وکلا را با سفارش‌ها و آموزش‌هایی می‌فرستاد و درعوض، سهم امام از خمس و وجوهات شرعی را دریافت می‌کرد.مدینه،خلافت عباسیمسمومیت به‌دستور ابوعبدالله محمد مُعْتَزّ در سامرا. مدفون در حرم عسکریین در سامرا،عراق.۱۱حسن عسکریالحسن بن علیابومحمداَلْعَسکَری(ساکن پادگان نظامی)۲۳۲–۲۶۰
۸۴۶–۸۷۴۲۸پس از درگذشت پدرش، مُعتَمِد عباسی محدودیت‌هایی برای او در بیشتر دوران زندگی‌اش اعمال کرد. شیعیان به‌خاطر جمعیت و قدرت فزاینده‌شان به‌شدت سرکوب می‌شدند.مدینه،خلافت عباسیمسمومیت به‌دستور ابوعباس محمد معتمد در سامرا. مدفون در حرم عسکریین در سامرا،عراق.۱۲حجت بن الحسنابوالْقاسماَلْمَهدی، اَلْحُجَّة، اَلْاِمامُ الْغائِب(نشانه، ملاک و معیار)* ۲۵۵–تاکنون
۸۶۸–تاکنونمطابق اعتقادات شیعیان دوازده امامی، صوفیان و مسلمانان سنی، او یک شخصیت تاریخی واقعی است.سامرا،خلافت عباسیبنابر اعتقادات شیعه (مهدویت) او از سال ۲۶۰ ه‍.ق زنده است و در غیبت به‌سرمی‌برد و این غیبت تا زمانی که خدا بخواهد ادامه دارد.

 سال‌شمار 

 یادداشت‌ها 

 پانویس 

 منابع 

















 پیوند به بیرون 

*
رده:مقاله‌های مربوط به چندین نفر
رده:فهرست‌های مرتبط با اسلام
رده:فهرست‌های مرتبط با شیعه دوازده‌امامی
رده:امامان دوازده‌گانه