آندیا

آندیا (Andia) یکی از تمدن‌های آغاز هزارهٔ اول پیش از میلاد در حاشیهٔ رود قزل اوزن بود.

 نفوذ به آندیا 
بندانگشتی|260px|چپ|تیپ قبایل سکنه ماد
در سال‌های -۷۱۵ تا ۷۱۳ پ.م. - سارگون دوم در پیشروی بسوی مشرق و بعد از اسارت دیاکو رهبر قبایل اتحادیه قبایل ماد تهاجم بسوی بخش سفلای قزل اوزن پیشروی را ادامه داد و وارد آندیا شد.می‌سیاندا، در کتبهٔ رسمی چنین است. همچنین ناحیه مسو یا مسی در ماننا این محل متصرفهٔ شخصی بود بنام تلوسینا که دست کم از سال - ۷۱۹ پ.م. - متحد روسای یکم شمرده می‌شد. در آن زمان تلوسینابرای نام تلوسینا (Telusina) اشتقاق هوری پیشنهاد شده است. ییی به یاری بگداتو فرمانفرمای اوئیش دیش و متاتی فرمانفرمای زیکرتو علیه آزا پسر ایران‌زو حاکم جدید ماننا مبارزه می‌کرد.

آشوریان از این ناحیه ۴۲۰۰ تن اسیر و تعداد زیادی دام بدست آوردند. از نامه‌ای خطاب به سارگون دوم که در آن از رسیدن اسبان و قاطران از طرف شاهزادهٔ آندیا که به همراه سفیر ماننا وارد شده سخن رفته است.اومستد این نامه را مربوط به آشور باناپال می‌داند سارگون دوم به منظور تسجیل برتری خویش بر سرزمین شرقی، در ایزیرت تختگاه ماننا تصویر خود را بر سنگ منقور کرد.

 اسناد میخی 
بندانگشتی|260px|چپ|خشت میخی به خط میخی‌عیلامی مکشوف از تپه مارلیک
منابع آشوری نیز از شاهکان و نقاط مسکونی اندیا، زیکرتو، گیزیل بوندا و مادای تحت عنوان اتحادیه قبایل ماد و سلف پادشاهی بزرگ ماد را نام می‌برند، با توجه به اینکه وجود قلاع نشانهٔ حاکم‌نشین شدن منطقه‌ای بود آشوریان در جنوب نواحی فوق از دژهای سیبار در زنجان، خارخار در بین همدان و زنجان و آرازیاشاحتمالاً ری نزدیک تهران را در نقطهٔ شرقی‌تر در دامنه‌های البرز را نام می‌برند.

 نائیری 
آشوریان در سال -۸۰۲ پ.م. - مدعی فرمانروایی بر الی پی، خارخار، آرازیاش، مسو و کشور مادی‌ها و سراسر گیزیل بوندا و ماننا و پارسوآ و آلابریا در قسمت علیای زاب کوچک و آبدادان تا آندیا و دریای کاسپی بودند. همهٔ این سرزمین‌ها در لوح نبشتهٔ شامشی آداد پنجم تحت عنوان نائیری نام‌گذاری شده‌اند.

 تمدن مارلیک 
تپه‌های مارلیک در ۱۴ کیلومتری شهرستان رودبار و تپه‌های املش، کلاردشت و عمارلو از جمله مناطق تاریخی هستند که اشیاء نفیس و زینتی از طلا و نقره در آن‌ها یافت شده که تعلق آن‌ها به اقوام و قبایل ایرانی و آریایی مکشوف نیست.گنجینه‌های مشابهی خارج از حدود قزل اوزن در تپهٔ زیویه در کردستان و تپه حسنلو در آذربایجان و غار کلماکره در استان لرستان یافت شده که به درست یا غلط به قوم آریا منتسب می‌شود. در این نواحی بخش طارم علیا اهمیت بسیار زیادی داشته و در دوران میانه اسلام به هندوستان ایران معروف بود.

 جستارهای وابسته 
 امردا
 مارلیک
 اتحادیه قبایل ماد
  طارم 

 پانویس 

 منابع 
 ای.م. دیاکونوف. تاریخ ماد. 
 محمدپناه بهنام. کهن‌دیار. 

 پیوند به بیرون 

شاهان ماد

رده:اقوام باستانی فلات ایران
رده:تاریخ ایران
رده:تاریخ ایران باستان
رده:تمدن‌های باستانی
رده:سکاها
رده:کوه‌های نابارا
رده:کیمری
رده:مادها
رده:مردمان باستانی ایران
رده:منائیان