خاصگی سلطان

خاصگی سلطان ، ، عنوانی بود که برای همسر اصلی سلطان عثمانی استفاده می‌شد. این عنوان توسط دولتلو عصمتلو خرم خاصگی سلطان ایجاد شد و نماد قدرتمندترین همسر یک سلطان بود. بعداً، معنای این عنوان به «ملکه همسر» تغییر کرد. این عنوان انحصار خود را برای یک زن در زمان ابراهیم دیوانه که آن را به هشت زن به‌طور همزمان اعطا کرد، از دست داد. عنوان خاسگی سلطان تا قرن هفدهم استفاده می‌شد. پس از آن، باش کادین بالاترین عنوان برای همسران امپراتوری شد و بقیه زنان افندی و کادین می‌گرفتند، اگرچه این عنوان به اندازه خاصگی سلطان معتبر نبود. خرم سلطان قدرتمندترین، تأثیرگذارترین و مشهورترین خاصگی سلطان امپراتوری عثمانی بود به طوری که نوربانو سلطان، صفیه سلطان، کوسم سلطان، تورخان سلطان و گلنوش سلطان هرگز به نفوذ و قدرت او در دوران خاصگی سلطانی نرسیدند.

 تاریخچه 
کلمه خاصگی (حسکی) از کلمه عربی (خاصه) گرفته شده است که پسوند (گی) فارسی است و به معنای «انتساب چیزی منحصر برای یک فرد» است. سلطان کلمه‌ای عربی است که به معنای «اقتدار» یا «سلطنت» است؛ بنابراین خاصگی سلطان کسی است که منحصراً به سلطان عثمانی تعلق دارد. یک خاسگی جایگاه مهمی در کاخ داشت و دومین زن قدرتمند بود و بعد از والده سلطان از بیشترین جایگاه در حرمسرای امپراتوری برخوردار بود و معمولاً اتاق‌هایی نزدیک به اتاق سلطان داشت. اگر چه این زنان برده‌های سابق سلطان بودند، اما استفاده از این لقب توسط پادشاه موقعیت آن‌ها را بالاتر از شاهزاده خانم‌های عثمانی قرار می‌داد و آن‌ها را همتای همسران امپراتور در اروپا قرار می‌داد. اگر موقعیت والده سلطان در حرم‌سرا خالی بود، یک خاسگی می‌توانست نقش او را بر عهده بگیرد، به منابع اقتصادی قابل توجهی دسترسی داشته باشد، رئیس حرمسرای امپراتوری شود، مشاور سلطان در امور سیاسی شود، و حتی در سیاست خارجی نفوذ داشته باشد.

ابتدا در قرن شانزدهم (دوران بایزید دوم) عنوان سلطانه برای زنان منصوب به خاندان عثمانی استفاده شد (شاهزاده خان‌ها). استفاده از این لقب توسط سلطان، به عنوان امتیاز خانواده تأکید می‌کرد. لقب خاسگی سلطان یک عنوان معادل ملکه همسر بود. قبل از خرم سلطان، امپراتوری عثمانی هرگز ملکه‌ای با عنوان نداشت. با این حال، سلیمان یکم سنت شکنی کرد و صیغه خود، خرم را از بردگی آزاد کرد و به‌طور قانونی با او ازدواج کرد و موقعیت او را از صیغه مورد علاقه به ملکه همسر ارتقا داد. تعداد انگشت شماری از سلاطین عثمانی پس از خرم همین عنوان را داشتند، اما لزوماً مانند خرم سلطان، نوربانو سلطان، ماه‌پیکر سلطان و هماشاه سلطان به‌طور قانونی با همسران خود، سلطان‌های عثمانی، ازدواج کردند.

وجود بیش از یک خاصگی در زمان مراد چهارم و ابراهیم یکم تغییر قابل توجهی بود در حرم‌سرا بود و نشان از پایان یافتن عصر خاصه داشت. در این دوره معنای عنوان از «همسر ارشد» و «مورد علاقه» به چیزی کلی تر مانند «همسر شاه»، مشابه لقب خاتون قرار گرفت.

 فهرست خاصگی‌ها 
نامنام اصلیاصالتآغاز دورهپایان دورهمرگهمسر (سلطان)خرم سلطانروکسلانا لیسوفسکاروهاتینلهستان مه
۱۵۳۴۱۵آوریل۱۵۵۸سلیمان قانونینوربانو سلطانسیسیلیا بافویهودی، جمهوری ونیز ۱۵۶۶ ۱۵ دسامبر ۱۵۷۴۷ دسامبر ۱۵۸۳سلیم دومصفیه سلطانصوفیا بافودوکانجی آلبانی ۱۵۷۵۱۵ ژانویه ۱۵۹۵ ۱۰ نوامبر ۱۶۱۸مراد سومکوسم سلطانآناستازیا
انزویونان جزیره تینوس۱۶۰۵۲۲ نوامبر ۱۶۱۷۳ سپتامبر ۱۶۵۱احمد یکمعایشه سلطانآلبانی ۱۶۱۹۲۰می۱۶۲۲ ۱۶۴۰عثمان دومعایشه سلطانیونانی ۱۶۲۸۸فوریه ۱۶۴۰ ۱۶۸۰مراد چهارمشمس‌شاه سلطانزلهیان
دادیانی ۱۶۳۸تورخان سلطاننادیاکریمه اوکراین ۱۶۴۲۱۲اوت۱۶۴۸۵اوت۱۶۸۳ابراهیم یکمدلاشوب سلطانکاتریناصربستان ۱۶۴۲۳ ژانویه ۱۶۹۰معزز سلطان۱۶۴۲۱۲ سپتامبر ۱۶۸۷عایشه سلطانتاتار۱۶۴۳ماه‌انور سلطان۱۶۴۴لیلا سلطان۱۶۴۵شیوه‌کار سلطانارمنی۱۶۴۶هماشاه سلطانچرکس۱۶۴۷گلنوش سلطانایوانیایونانی۱۶۶۲۸ نوامبر ۱۶۸۷۱۵ نوامبر ۱۷۱۵محمد چهارمرابعه سلطانیونانی۱۶۹۱۶ فوریه ۱۶۹۵۱۲ ژانویه ۱۷۱۲احمد دوم

 جستارهای وابسته 
 ملکه همسر
 والده سلطان
 پادشاه بیگم
 فهرست مادران سلاطین عثمانی

 منابع 

 Davis, Fanny (1986). The Ottoman Lady: A Social History from 1718 to 1918. Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-24811-5.
 Peirce, Leslie P. (1993). The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire. New York: Oxford University Press, Inc. ISBN 0-19-507673-7.
 Piterberg, Gabriel (2003). An Ottoman Tragedy: History and Historiography at Play. California: University of California Press. ISBN 0-520-23836-2.

رده:اسلام و زنان
رده:بردگان عثمانی
رده:تاریخ اسلام
رده:شهبانوان
رده:عنوان‌های درباری
رده:فهرست‌های دودمان‌های پادشاهی
رده:فهرست‌های ملکه‌ها
رده:واژه‌ها و عبارت‌های ترکی
رده:همسران سلطان‌های عثمانی
رده:هم‌بالینان در امپراتوری عثمانی