جایزه ساخاروف

جایزه ساخاروف برای آزادی اندیشه که معمولاً به عنوان جایزه ساخاروف  شناخته می‌شود، جایزه افتخاری برای افراد یا گروه‌هایی است که زندگی خود را وقف دفاع از حقوق بشر و آزادی اندیشه کرده‌اند. در دسامبر ۱۹۸۸، پارلمان اروپا این جایزه را به نام دانشمند و دگراندیش روسی آندره ساخاروف، بنیان نهاد.

کمیته روابط خارجی و کمیته توسعه پارلمان اروپا هر ساله فهرست کوتاهی از نامزدها را تهیه می‌کنند. سپس در ماه سپتامبر، اعضای پارلمان اروپا که این کمیته‌ها را تشکیل می‌دهند، فهرست نهایی را برمی‌گزینند."Sakharov Prize 2018: three finalists selected", News—European Parliament, 10 September 2018 . پس از آن، انتخاب نهایی به کنفرانس روسای پارلمان اروپا (رئیس جمهور و رهبران گروه‌های سیاسی) تقدیم و نام برنده در اواخر اکتبر اعلام می‌شود. این جایزه در مراسمی در پارلمان استراسبورگ همراه با یک جایزه نقدی ۵۰٬۰۰۰ یورویی، در ماه دسامبر اعطا می‌شود."Sakharov Prize 2018: three finalists selected", News—European Parliament, 10 September 2018 .

اولین جایزه به طور مشترک به نلسون ماندلا از آفریقای جنوبی و آناتولی مارچنکو از روسیه اهدا شد. جایزه سال ۱۹۹۰ به آنگ سان سو چی تعلق گرفت، اما او تا سال ۲۰۱۳ به دلیل زندانی شدن سیاسی در برمه نتوانست آن را دریافت کند. همچنین جایزه ساخاروف به سازمان‌های مختلفی اهدا شده که مادران پلازا د مایو از آرژانتین، اولین سازمان برنده این جایزه در سال ۱۹۹۲ هستند. پنج برنده ساخاروف: نلسون ماندلا،  آنگ سان سو چی، ملاله یوسف‌زی، دنیس موک‌وگه و نادیا مراد، بعدها جایزه صلح نوبل را دریافت کردند.

رزان زیتونه (یکی از برندگان سال ۲۰۱۱) در سال ۲۰۱۳ ربوده شد و همچنان مفقود است. نسرین ستوده و جعفر پناهی، برندگان سال ۲۰۱۲، بعدها از زندان آزاد شدند.

 برندگان 
+راهنما  نشان‌دهنده اعطای جایزه پس از مرگ شخص است
 سال تصویر دریافت‌کننده ملیت توضیحات منابع۱۹۸۸100px|alt=نلسون ماندلا was the inaugural winner of the prize, together with آناتولی مارچنکو   مقاومت داخلی علیه آپارتاید و بعدها اولین رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی142x142پیکسل    مخالف شوروی، نویسنده و فعال حقوق بشر ۱۹۸۹100px|alt=Dubček in 1989 الکساندر دوبچک  سیاستمدار اسلواکی، تلاش کرد رژیم کمونیستی را در دوران بهار پراگ اصلاح کند ۱۹۹۰100px|alt=Suu Kyi in 2013 آنگ سان سو چی  سو چی در زمان دریافت این جایزه، یک سیاستمدار مخالف و دبیرکل سابق اتحادیه ملی برای دموکراسی بود که به خاطر مبارزه مسالمت آمیزش علیه حکومت نظامی در میانمار شهرت داشت. او شخصاً در سال ۲۰۱۳ پس از آزادی از ۱۵ سال حبس خانگی، این جایزه را گرفت. در سال ۲۰۲۰، کنفرانس روسای پارلمان اروپا رسماً سو چی را از انجمن جایزه ساخاروف به دلیل نقش او در جنایات علیه مردم روهینگیا تعلیق کرد، اما خودِ جایزه را باطل نکرد.Merlin Sugue, EU Parliament suspends Aung San Suu Kyi from Sakharov Prize Community , Politico (10 September 2020).Press release, Aung San Suu Kyi suspended from the Sakharov Prize Community , European Parliament (10 September 2020).Myanmar's Aung San Suu Kyi suspended from rights prize community , Deutsche Welle (10 September 2020). ۱۹۹۱   سیاستمدار آلبانیایی کوزوو و زندانی سیاسی طولانی مدت ۱۹۹۲100px|alt=The white shawl of the Mothers of the Plaza de Mayo, painted on the floor in Buenos Aires, Argentina مادران میدان مایو  انجمن مادران آرژانتینی که فرزندانشان در طول جنگ کثیف ناپدید شدند ۱۹۹۳100px|alt=The Oslobođenje logo, 2019 اوسلوبودنژی جمهوری بوسنی و هرزگوین روزنامه مشهوری که از بوسنی و هرزگوین به عنوان یک کشور چند قومیتی دفاع می‌کرد ۱۹۹۴100px|alt=Nasrin in 2013   نویسنده فمینیست و پزشک سابق ۱۹۹۵100px|alt=Zana in 2007   سیاستمدار کرد تبار اهل جنوب شرقی ترکیه که به دلیل عضویت در پ.ک.ک به مدت ۱۵ سال زندانی شد ۱۹۹۶100px|alt=Jingsheng in 2010   فعال در جنبش‌های دموکراسی چین ۱۹۹۷100px|alt=Ghezali in 2013   روزنامه نگار و نویسنده، فعال حقوق زنان، حقوق بشر و دموکراسی در الجزایر ۱۹۹۸100px|alt=Rugova in 2004   سیاستمدار آلبانیایی کوزوو و اولین رئیس‌جمهور کوزوو ۱۹۹۹100px|alt=Gusmão in 2011   مبارز سابق و بعداً اولین رئیس‌جمهور تیمور شرقی  ۲۰۰۰   سازمانی که افراد مواضع مختلف سیاسی را علیه تروریسم متحد می کند ۲۰۰۱100px|alt=Peled-Elhanan in 2001   فعال صلح   نویسنده و استاد100px|alt=Zacarias Kamwenho in 2013 زاخاری کامونو  اسقف اعظم و فعال صلح ۲۰۰۲   فعال سیاسی و دگراندیش۲۰۰۳100px|alt=Annan in 2012  برنده جایزه صلح نوبل و هفتمین دبیرکل سازمان ملل متحد100px|alt=The UN-flag since its inception in 1946 سازمان ملل متحد جهانی ۲۰۰۴ انجمن روزنامه‌نگاران بلاروس  سازمان غیردولتی «با هدف تضمین آزادی بیان و دریافت حقوق و توزیع اطلاعات و ارتقای استانداردهای حرفه ای روزنامه‌نگاری» ۲۰۰۵100px|alt=Members of Ladies in White demonstrating in هاوانا, کوبا, in 2012 زنان سفیدپوش  جنبش مخالف، بستگان مخالفان زندانی100px|alt=The Reporters Without Borders logo since 2012 گزارشگران بدون مرز جهانی سازمان غیردولتی مستقر در فرانسه که از آزادی مطبوعات دفاع می‌کند100px|alt=Ibrahim in 2018   حقوقدان، فعال حقوق بشر ۲۰۰۶100px|alt=Milinkevich in 2009   سیاستمدار و نامزد انتخاب شده از طرف نیروهای متحدهٔ دموکراتیک بلاروس برای انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۰۷100px|alt=Osman in 2013   حقوقدان، فعال حقوق بشر ۲۰۰۸100px|alt=Hu Jia هو یا  فعال و دگراندیش ۲۰۰۹  مموریال  انجمن بین‌المللی آزادی‌های مدنی ۲۰۱۰100px|alt=Fariñas in 2014   پزشک، ژورنالیست و مخالف حکومت۲۰۱۱100px|alt=Mahfouz in 2011   پنج نماینده مردم عرب، به منظور به رسمیت شناختن و حمایت از تلاش آنها برای آزادی و حقوق بشر100px|alt=al-Senussi in 2011  100px|alt=Zaitouneh from an unknown date  100px|alt=Ferzat from Michael Netzer's Portraits of the Creators Sketchbook, 2011 علی فرزات محمد بوعزیزی  ۲۰۱۲100px|alt=Panahi in 2007 فعالان ایرانی، ستوده، وکیل دادگستری و پناهی، کارگردان سینما100px|alt=Sotoudeh in 2012  ۲۰۱۳100px|alt=Yousafzai in 2019   فعال حقوق زنان و آموزش  ۲۰۱۴100px|alt=Mukwege in 2014   پزشک زنان قربانیان تجاوز گروهی۲۰۱۵100px|alt=Badawi in 2012 نویسنده و فعال عربستانی۲۰۱۶100px|alt=Murad in 2016 فعالان حقوق بشر که مدتی در دست داعش اسیر بودند100px|alt=Aji Bashar in 2017 ۲۰۱۷ مخالفان دولت ونزوئلاجایزه ساخاروف به همه زندانیان سیاسی ونزوئلا که «فورو پنال»، یکی از سازمان‌های حقوق بشری ونزوئلا نام‌شان را منتشر کرد، اهدا شد.۲۰۱۸100px|alt=Sentsov in 2018  کارگردان فیلم، نماد مبارزه برای آزادی زندانیان سیاسی در روسیه و سراسر جهان۲۰۱۹100px|alt=Tohti in 2011 الهام توختی اقتصاددان، محقق و فعال حقوق بشر اویغور۲۰۲۰100px|alt=Tsikhanouskaya in 2020 مخالفان دولت بلاروس اپوزیسیون دموکراتیک بلاروس به نمایندگی از شورای هماهنگی۲۰۲۱100px|alt=Navalny in 2011  سیاستمدار مخالف و فعال مبارزه با فساد۲۰۲۲100px|alt=Representatives from Ukraine مردم اوکراین به اوکراینی‌هایی اعطا شد که پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ از دموکراسی، آزادی و حاکمیت قانون محافظت کردند.۲۰۲۳100px|alt=A sign with the slogan on it in Central and Northern Kurdish as well as English مهسا امینی  و جنبش زن، زندگی، آزادی کشته‌شدن مهسا امینی منجر به خیزش ۱۴۰۱ ایران تحت شعار زن، زندگی، آزادی.۲۰۲۳ ماریا کورینا ماچادو ادموندو گونزالس  تلاش برای عدالت، دموکراسی و حاکمیت قانون

 یادداشت‌های جدول 

 منابع 

 پیوند به بیرون 





رده:جایزه‌های آزادی بیان
رده:جایزه‌های اروپایی حقوق بشر
رده:جایزه‌های حقوق بشر
رده:جوایز اروپایی
رده:جوایز بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۸۸ (میلادی)
رده:دریافت‌کنندگان جایزه ساخاروف
رده:پارلمان اروپا