داگلاس ای-۴ اسکای‌هاوک

داگلاس ای-۴ اسکای‌هاوک  یک هواپیمای آفندی و تهاجمی سبک تک سرنشینه ناوپایه مادون صوت است که توسط شرکت آمریکایی
هواپیماسازی داگلاس و بعداً
مک‌دانل داگلاس طراحی و تولید شده است. نام اولیه این هواپیما در ابتدا در سیستم تعیین شناسه نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا قبل از سال ۱۹۶۲ به عنوان ای۴دی (A4D) تعیین شده بود.

اسکای‌هاوک در اوایل دهه ۱۹۵۰ برای نیروی دریایی ایالات متحده و سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده آمریکا به عنوان جایگزینی برای هواپیمای با پیشرانه ملخی داگلاس ای-۱ (ای‌دی) اسکای‌ریدر توسعه یافت. در مقام مقایسه، ای-۴ یک هواپیمای جمع و جور، ساده و سبک‌وزن برای آن دوران است. حداکثر وزن برخاست آن  تقریباً نیمی از وزن مورد نظر نیروی دریایی بود.اسکای‌هاوک دارای یک پیکربندی بال دلتا با بازه بال کوتاه، یک ارابه فرود دارای سه چرخه بوده، و پیشرانه آن یک موتور توربوجت می‌باشد. نیروی دریایی ایالات متحده قراردادی را برای این هواپیما در ۱۲ ژوئن ۱۹۵۲ صادر کرد. در ۲۲ ژوئن ۱۹۵۴ (۳ تیرماه ۱۳۳۳ خورشیدی)، نمونه اولیه XA4D-1 اولین پرواز خود را انجام داد. در ۱۵ اکتبر ۱۹۵۵ رکورد سرعت جهانی ۶۹۵٫۱۶۳ مایل بر ساعت را ثبت نمود. در ۱ اکتبر ۱۹۵۶، اسکای هاوک وارد به خدمات عملیاتی شد.

پنج جایگاه حمل تسلیحات اسکای هاوک قابلیت حما انواع موشک‌ها، بمب‌ها و مهمات دیگر را به این هواپیما داده. این هواپیما را قادر به حمل بار بمبی معادل بمب افکن بوئینگ بی-۱۷ دوران جنگ جهانی دوم می‌گرداند. اسکای هاوک می‌تواند سلاح‌های هسته ای را با استفاده از سیستم بمباران در ارتفاع پایین و تکنیک بمباران کمانی پرتاب نماید. علاوه بر این، اسکای هاوک از پیشگامان تکنییک سوخت رسانی هوایی به هواگرد هم قطار بوده، که هواپیما را قادر می‌سازد تا به سایرین سوخت رسانی نموده و نیاز به تانکرهای سوخت رسان هوایی تخصصی را کاهش دهد.اسکای هاوک در اصل از موتور توربوجت رایت جِی۶۵ استفاده می‌نمود. از گونه ای-۴ئی به بعد، موتور پرت اند ویتنی جی۵۲ به جای آن استفاده شد.اسکای هاوک تا فوریه ۱۹۷۹ در حال تولید بود و در آن زمان۲٬۹۶۰ فروند هواپیما به کاربران مختلف تحویل داده شد. ۵۵۵ هواپیما به تنهایی به عنوان هواپیمای تخصصی آموزشی دو سرنشینه ساخته شدند.

اسکای هاوک در چندین موقعیت شاهد نبردهای فعال بود. نیروی دریایی ایالات متحده این هواپیما را به عنوان اصلی‌ترین هواپیمای تهاجمی سبک خود در طی جنگ ویتنام به کار گرفت و اسکای هاوک برخی از اولین حملات هوایی توسط ایالات متحده را در طول این جنگ انجام داد.اسکای هاوک هواپیمای اصلی آفندی و حمله زمینی نیروی هوایی اسرائیل در هر دو جنگ فرسایش‌زا و جنگ یوم کیپور بود.
در جنگ فالکلند، اسکای هاوک‌های آرژانتین کشتی‌های نیروی دریایی سلطنتی را بمباران نموده و
ناوشکن تیپ ۴۲ اچ‌ام‌اس کاونتری و
ناوچه تیپ ۲۱اچ‌ام‌اس اردنت را غرق نمودند.
اسکای هاوک‌های نیروی هوایی کویت در طی عملیات طوفان صحرا به عملیات علیه نیروهای عراقی پرداختند. در سال ۲۰۲۲، نزدیک به هفت دهه پس از اولین پرواز هواپیما در سال ۱۹۵۴، تعدادی از اسکای هاوک‌ها‌ در خدمت نیروی هوایی آرژانتین و ناوگان هوایی نیروی دریایی برزیل باقی ماندند.

 طراحی و توسعه 
اسکای هاوک توسط اد هاینمن از شرکت هواپیمایی داگلاس در پاسخ به درخواست نیروی دریایی ایالات متحده برای یک هواپیمای تهاجمی با موتور جت برای جایگزینی هواپیمای با موتور پیستونی داگلاس ای‌دی-۱ اسکای‌ریدر (که بعداً بانام ای-۱ اسکای‌ریدر باز طراحی شده بود) طراحی شد.Kilduff 1983, pp. 14–15.هاینمن طرحی را برگزید که اندازه، وزن و پیچیدگی آن را به حداقل برساند.نتیجه هواپیمایی بود که تنها نیمی از مشخصات اعلامی نیروی دریایی را وزن داشت.Wilson 1993, p.  135. بال آن به قدری جمع و جور بود که نیازی به تا شدن آن برای جایگیری بروی ناو هواپیمابر را نداشت.
۵۰۰ نمونه اول تولیدی آن هر کدام به‌طور متوسط  هزینه داشتند که کمتر از برآورد حداکثر یک میلیون دلاری نیروی دریایی در آن زمان است.
اسکای هاوک کوچک به زودی نام‌های خودمانی اسکوتر، ماشین بازی بچه‌ها، بمب افکن بانتام، اسباب یازی سرهم‌بندی شده و به دلیل سرعت و عملکرد زیرک خود،اتومبیل سریع‌السیر هاینمن را دریافت کرد.O'Rourke, G.G. "Of Hosenoses, Stoofs, and Lefthanded Spads." United States Naval Institute Proceedings, July 1968.
نمونه اولیه XA4D-1 رکورد سرعت جهانی ۶۹۵٫۱۶۳ مایل بر ساعت را در ۱۵ اکتبر ۱۹۵۵ ثبت کرد.
این هواپیما دارای طراحی متعارف دوران پسا جنگ جهانی دوم، با بال دلتای پایین، ارابه فرود سه چرخه، و یک موتور توربوجت نصب شده در عقب بدنه هواپیما، با دو ورودی هوا در طرفین بدنه، است. دم هواپیما دارای طراحی صلیبی شکل است و تثبیت کننده افقی در بالای بدنه نصب شده است. تسلیحات شامل دو قبضه توپ ۲۰ میلی‌متری (کالیبر ۷۹) کلت ام کی۱۲، یک توپ در هر ریشه بال، با ۱۰۰ گلوله در هر توپ (ای-۴ام اسکای هاوک۲ و انواع مبتنی بر ای-۴ام دارای ۲۰۰ گلوله در هر قبضه توپ هستند)، به علاوه انواع زیادی از بمب‌ها، راکت‌ها و موشک‌هایی که در جایگاه‌های تسلیحات در زیر بال‌ها و زیر بدنه حمل می‌شوند."Technical Data."  a4skyhawk.org. Retrieved: 21 November 2015.

بال دلتا با بازه بال کوتاه این هواپیما نیازی به پیچیدگی‌های فنی برای تا شدن نوک بال‌ها را نداشت و حدود  در وزن هواپیما صرفه جویی می‌نمود. تیر حامل آن از یک سازه منفرد که در سرتاسر هر دو بال قرار داشت، مهار شده است.Heinemann and Every 1985, pp. 35–36.

هوازه‌ها به گونه ای طراحی شده‌اند که به‌طور خودکار با سرعت مناسب توسط گرانش و فشار هوا به سمت پائین حرکت می‌کنند و با حذف موتورهای الکتریکی و سوئیچ‌ها باعث صرفه جویی در وزن و فضا می‌شوند. به‌طور مشابه، محو اصلی به ارابه فرود داخل بال جمع نمی‌شوند، به گونه ای طراحی شده است که هنگام جمع شدن ارابه فرود، فقط خود چرخ در داخل بال قرار می‌گیرد و پایه‌های زیر بال در یک پَسارگیر زیر بال قرار می‌گیرند؛ بنابراین ساختار بال سبک‌تر با همان استحکام کلی می‌باشد. سکان از یک پانل منفرد ساخته شده بود که با دنده‌های بال خارجی تقویت شده بود.Gunston, Spick, and Miller 1983, p. 118.


موتور توربوجت هواپیما برای سرویس یا تعویض با برداشتن قسمت عقب بدنه و بیرون کشیدن موتور قابل دسترسی بود. این امر نیاز به درب‌های دسترسی را با لولاها و چفت‌ها که باعث افزایش وزن هواپیما و پیچیدگی بیشتر می‌شود، را از بین می‌برد. این برعکس چیزی است که اغلب در طراحی هواپیما می‌تواند اتفاق بیفتد که در آن یک افزایش وزن اندک در یک ناحیه منجر به افزایش ترکیبی در وزن در مناطق دیگر برای جبران می‌شود، و تقاضا برای موتورهای قوی تر، سنگین تر، بال و بازه بال بزرگتر و غیره در یک دایره باطل ایجاد می‌کند."Skyhawk."  Air Victory Museum. Retrieved: 1 October 2012."Douglas A-4F Skyhawk II."  Museum of Flight. Retrieved: 1 October 2012."Collections - Aircraft - Skyhawk (A4D/A-4/TA-4)."  National Museum of Naval Aviation. Retrieved: 31 October 2007.

ای-۴ پیشگام در مفهوم سوخت رسانی هوایی به هواگردهم قطار بود.
این امر به هواپیما اجازه می‌دهد تا به سایر هواپیماهای مشابه سوخت رسانی نموده و نیاز به هواپیماهای تانکر اختصاصی را کاهش می‌دهد که یک مزیت خاص برای گروه‌های کوچک هوایی یا هنگام انجام عملیات در مکان‌های دور را فراهم می‌آورد.
این امکان انعطاف‌پذیری عملیاتی و اطمینان خاطر در برابر از دست دادن یا نقص عملکرد هواپیماهای تانکر را فراهم می‌کند، اگرچه این روش نیروی رزمی مؤثر در هواپیمای حامل سوخت را کاهش می‌دهد.


هواپیمای ای-۴ که به عنوان سوخت رسان تعیین می‌گردید، به یک «منبع سوخت به همقطار» نصب‌شده در زیر بدنه هواپیما مجهز بود، که یک مخزن سوخت خارجی بزرگ با یک قرقره شلنگ کاونددر قسمت عقب و یک قیف سوخت‌گیری قابل افزایش طول در آن نصب شده است. این هواپیما که مسلح نیست سوخت رسانی شد و در ابتدا به پرواز درمی‌آید. هواپیماهای تهاجمی تا حداکثر امکان به جنگ‌افزارها مسلح بودند و به حداکثر اندازه ممکن بیشینه وزن برخاست، که بسیار کمتر از یک مخزن پر بود، سوخت به آنها داده می‌شد.
رویه عملیاتی استاندارد SOP این بود که یک اسکای هاوک را به عنوان تانکر در هر چرخه پرواز-بازیابی به پرواز درمی‌آوردند. در نبرد، ۲ الی ۳ اسکای هاوک در نقش تانکر به پرواز درمی‌آمدند، خصوصاً اگر چندین گروه از هواپیماها ماموریت داشتند تا به یک هدف به شدت دفاع شده حمله کنند.

پس از پرواز، اسکای هاوک‌ها با استفاده از میله سوخت‌گیری ثابت در سمت راست دماغه هواپیما، سوخت مورد نیاز مخازن سوخت خود را از تانکر دریافت نمایند. سپس می‌توانستند هم با تسلیحات کامل و هم با محموله‌های سوخت به پرواز درآیند. پس از اینکه تانکر کی‌ای-۳ اسکایواریر در ناوهای هواپیمابر بزرگتر در دسترس قرار گرفت، ای-۴ به ندرت برای سوخت‌گیری در خدمات ایالات متحده استفاده می‌شد.
ای-۴ اسکای هاوک همچنین به گونه ای طراحی شده بود که بتواند در صورت نقص هیدرولیک، بر روی دو مخزن سوخت خارجی که تقریباً همیشه توسط این هواپیماها حمل می‌شد، فرود اضطراری داشته باشد. چنین فرودهایی تنها منجر به آسیب جزئی به دماغه هواپیما می‌شد که می‌توان آن را در کمتر از یک ساعت تعمیر کرد.

در ۱۲ ژوئن ۱۹۵۲، نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا قراردادی را برای خرید این جنگنده توشیح کرد،Gann Wings of Fame No. 4, p. 99. و در ۲۲ ژوئن ۱۹۵۴ نمونه اولیه شماره یک برای اولین بار از پایگاه نیروی هوایی ادواردز، کالیفرنیا به پرواز درآمد.Elward 2000, p. 25. در اواخر سال ۱۹۵۶ تحویل این جنگنده‌ها به گُردان هوایی (VA-72) نیروی دریایی و گردان هوایی (VMA-224) سپاه تفنگداران دریایی آغاز شد.Gann Wings of Fame No. 4, p. 103.

اسکای هاوک تا سال ۱۹۷۹ با تولید ۲٬۹۶۰ فروند، از جمله ۵۵۵ فروند گونه آموزشی دو سرنشین، در خط تولید باقی ماند.Gann Wings of Fame No. 4, p. 100. آخرین ای-۴ تولیدی، یک ای-۴ام از گُردان هوایی VMA-331 سپاه تفنگداران دریایی بود، که بروی بدنه خود دارای نقش پرچم‌های تمام کشورهایی بود که ای-۴ را ادر خدمت داشتند.

 تاریخچه کاربری 
 ایالات متحده آمریکا 
اسکای هاوک ثابت نمود که یک هواپیمای نسبتاً رایج صادراتی نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا است.
به دلیل ابعاد کوچک آن، می‌توان آن را از ناوهای هواپیمابر قدیمی‌تر و کوچک‌تر دوران جنگ جهانی دوم که هنوز در دهه ۱۹۶۰ در خدمت نیروهای دریایی کوچک‌تر بود، مورد استفاده قرار داد. این ناوهای قدیمی‌تر اغلب نمی‌توانستند جنگنده‌های جدیدتر نیروی دریایی مانند اف-۴ فانتوم ۲ و اف-۸ کروسیدر را در خود جای دهند، که سریع‌تر و توانمندتر از ای-۴ بودند، اما به‌طور قابل توجهی بزرگ‌تر و سنگین‌تر از آن بودند.


نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا ای-۴ را در گُردان‌های هوایی حمله سبک نیروی دریایی عادی و همچنین نیروی دریایی ذخیره (VA) به کار گرفت. اگرچه استفاده از ای-۴ به عنوان یک هواپیمای آموزشی و رقیب تمرینی تا دهه ۱۹۹۰ ادامه یافت، نیروی دریایی در سال ۱۹۶۷ شروع به حذف این هواپیما از اسکادران‌های حمله خط مقدم خود کرد و آخرین آنها (Super Foxes VA-55/212/164) در سال ۱۹۷۶ بازنشسته شدند.

سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده آمریکا اما
ال‌تی‌وی ای-۷ کرسر ۲ که در نیروی دریایی ایالات متحده جایگزین اسکای هاوک شده بود را نپذیرفت، در عوض اسکای هاوک‌ها را در گُردان‌های هوایی آفندی در نیروهای عادی سپاه تفنگدارت دریایی و همچنین  ذخیره سپاه تفنگداران دریایی (VMA) در خدمت نگه داشته و مدل جدید ای-۴ام را سفارش می‌دهند. آخرین اسکای هاوک سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده آمریکا در سال ۱۹۷۹ تحویل داده شد و تا اواسط دهه ۱۹۸۰ قبل از جایگزینی با هواپیمای عمودپرواز  ای‌وی-۸بی هریر ۲ که به همان اندازه کوچک، اما همه‌کاره تر بود، مورد استفاده قرار گرفت."AV-8B Harrier."  Military Analysis Network (Federation of American Scientists). Retrieved: 11 June 2011.

گُردان هوایی آفندی-۱۳۱ تفنگداران دریایی، گروه هواپیمایی ۴۹ (مارهای زنگی پشت‌الماسی) چهار فروند اوای-۴ام آخر خود را در ۲۲ ژوئن ۱۹۹۴ (۱ تیرماه ۱۳۷۳ خورشیدی) بازنشسته کرد. نسخه‌های آموزشی اسکای هاوک در خدمت نیروی دریایی باقی ماندند، با این حال، با ظهور برنامه «برنامه آموزشی در برابر رقیب تمرینی»، زندگی جدیدی پیدا کرد، که در آن ای-۴ چابک به عنوان یک پایه برای میکویان-گورویچ میگ-۱۷ در برنامه آموزشی در برابر رقیب تمرینی نامتجانس  ایفای نقش نمود.اسکای هاوک در  تاپ‌گان (انگلیسی: TOPGUN) تا ۱۹۹۹مورداستفاده قرار گرفت.

زمانی که نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا هواپیماهای خود را برای تیم نمایشی فرشتگان آبی کاهش داد، عملکرد چابک ای-۴ همچنین آن را برای جایگزینی مناسب برای مک‌دانل داگلاس اف-۴ فانتوم ۲ نمو، تا زمانی که در دهه ۱۹۸۰ مک‌دانل داگلاس اف/ای-۱۸ هورنت در دسترس قرار گرفت. آخرین اسکای هاوک‌های نیروی دریایی ایالات متحده، مدل‌های تی‌ای-۴جِی متعلق به گردان هوایی ترکیبی VC-8 بود، که در کاربری‌هایی همانند یدک‌کشی هدف، و به عنوان هواپیمای مهاجم (رقیب)، برای آموزش رزمی در
پایگاه دریایی روزولت رودز باقی ماندند. این هواپیماها در ۳ می ۲۰۰۳ رسماً بازنشسته شدند.

اسکای هاوک به دلیل مقاومت و چابکی مورد علاقه خدمه بود. این ویژگی‌ها به همراه هزینه خرید و عملیات کم و همچنین نگهداری آسان، به محبوبیت ای-۴ در بین نیروهای مسلح آمریکایی و بین‌المللی کمک کرده است. علاوه بر ایالات متحده، حداقل چهار کشور دیگر (آرژانتین، اندونزی، اسرائیل و کویت) از اسکای هاوک در جنگ استفاده نمودند.

 دوران جنگ ویتنام 

اسکای هاوک‌ها اولین هواپیمای تهاجمی سبک نیروی دریایی ایالات متحده بود که در سال‌های اولیه جنگ ویتنام بر فراز ویتنام شمالی مورد استفاده قرارگرفت. بعداً این نقش ماموریت‌های آفندی نیروهای ایالات متحده آمریکا بر عهده ای-۷ کرسر ۲ قرار گرفت اسکای هاوک‌ها برخی از اولین حملات هوایی ایالات متحده را در طول درگیری انجام دادند و اعتقاد بر این است که یک اسکای هاوک از ناوگان سپاه تفنگداران دریایی، آخرین بمب‌های آمریکایی را بر روی ویتنام شمالی پرتاب کرده است.

هوانوردان برجسته نیروی دریایی که با اسکای هاوک پرواز کردند عبارتند از: دریابان‌ها اورت آلوارز جونیور  و جان مک کین و دریابد جیمز استاکدیل. در ۱ مه ۱۹۶۷، یک ای-۴سی اسکای هاوک به خلبانی ناوسروان تئودور آر. سوارتز از گُردان هوایی آفندی-۷۶ (VA-76) از روی ناو هواپیمابر یواساس بُن هوم ریچارد (USS Bon Homme Richard)، یک میگ-۱۷ نیروی هوایی ویتنام شمالی را با راکت غیرقابل هدایت زونی ساقط کرد. این تنها پیروزی هوایی اسکای‌هاوک در جنگ ویتنام بود.Grossnick and Armstrong 1997McCarthy 2009, p. 62.

از سال ۱۹۵۶ به بعد، اسکای هاوک‌های نیروی دریایی، اولین هواپیمایی مستقر در خارج از ایالات متحده آمریکا بود که به موشک هوا به هوای ایم-۹ سایدوایندر مجهز شد."VA 42, p. 15."  history.navy.mil. Retrieved: 13 September 2009.
در مأموریت‌های آفندی که مأموریت اصلی اسکای هاوک بود، از تسلیحات هوا به هوا برای دفاع شخصی استفاده می‌شد. در اوایل تا اواسط دهه ۱۹۶۰، گُردان‌های هوایی استاندارد ای-۴بی اسکای هاوک نیروی دریایی ایالات متحده، برای محافظت هوایی (به عنوان جنگنده)
هواپیماهای ضد زیردریایی که از برخی ناوهای هواپیمابر و ضد زیردریایی  کلاس اسکس به پرواز درمی‌آمدند، اختصاص داده شدند. البته این هواپیماها قابلیت حمله زمینی و دریایی خود را حفظ نمودند.ای-۴بی فاقد رادار هوا به هوا بود و نیاز به شناسایی بصری اهداف و هدایت کشتی‌ها یا هواپیمای آواکس گرومن ئی-۱ تریسر داشت.

وزن سبک و ایمنی بالای اسکای هاوک‌ها برای فرود بر روی عرشه‌های کوچک‌تر، قابلیتی بود که بعداً در استرالیا، آرژانتین و برزیل مورد استفاده قرار گرفت. . آن امکان برخاست و فرود از ناوهای هواپیمابر باقی مانده از جنگ جهانی دوم بود که ارتقا یافته بودند و همچنین از ناوهای هواپیمابر و ضد زیردریایی (ASW carrier) سبک بود، که هواپیماهای مدرن بزرک قادر به استفاده از آنها نبودند."VA-93 Blue Blazers: Events 15 October 1963."  skyhawk.org. Retrieved: 1 October 2012."USS Bennington (CV-20)."  Navysite. Retrieved: 1 October 2012.
تسلیحات اولیه هوا به هوا شامل توپ‌های داخلی ۲۰ میلی‌متری (۰٫۷۹اینچی) کلت ام کی۱۲ و توانایی حمل یک موشک ایم-۹ سایدوایندر بر روی هر دو جایگاه تسلیحات زیر بال‌ها بود، که بعداً در برخی از هواپیماها با اضافه شدن دو جایگاه تسلیحات دیگر در زیر بالها ظرفیت کل چهار موشک هوابه هوا شد.

اولین تلفات جنگی یک ای-۴ در ۵ اوت ۱۹۶۴، زمانی رخ داد که ستوان دوم اورت آلوارز، از گردان هوایی آفندی-۱۴۴ (VA-144) که از ناوهواپیمابر یواس‌اس کانستلیشن برخاسته بود، هنگام حمله به قایق‌های اژدرانداز دشمن در ویتنام شمالی سرنگون شد.آلوارز پس از آنکه هواپیمایش مورد اصابت با آتش توپخانه پدافندهوایی قرار گرفت ایجکت کرد و اولین اسیرجنگی نیروی دریایی ایالات متحده در این جنگ شد.Dorr and Bishop 1996, pp. 34, 36.
او به عنوان اسیر جنگی در ۱۲ فوریه ۱۹۷۳ آزاد شد. آخرین تلفات ای-۴ در جنگ ویتنام در ۲۶ سپتامبر ۱۹۷۲ رخ داد، زمانی که خلبان سپاه تفنگداران دریایی، سروان جیمز پی والش ، جمعی گردان هوایی جنگنده آفندی ۲۱۱ سپاه تفنگداران (USMC VMA-211)، که از پایگاه هوایی بین‌هوا، ویتنام جنوبی برای انجام پشتیبانی در طی نبردان لاک  به پرواز درآمد، مورد اصابت آتش پدافند زمینی قرار گرفت.سروان والش از هواپیما به سلامت بیرون پرید و آخرین تفنگدار دریایی ایالات متحده بود که در طول جنگ اسیر شد. او نیز به عنوان اسیر جنگی در ۱۲ فوریه ۱۹۷۳ آزاد شد.

اگرچه اولین هواپیماهای ای-۴ئی در اوایل سال ۱۹۶۵ در ویتنام پرواز کردند، جنگنده‌های ای-۴سی ها تا اواخر سال ۱۹۷۰ مورد استفاده قرار گرفتند. در ۱ ژوئن ۱۹۶۵، پایگاه هوایی چو لی برای پشتیبانی تاکتیکی (SATS) رسماً با ورود هشت فروند اسکای هاوک از پایگاه هوایی کوبی، جزایر فیلیپین افتتاح شد."USN / USMC A-4 Skyhawk Aviators Killed In Action, Missing In Action, Operational Losses, Prisoners Of War, Wounded In Action, Combat Recoveries and Operations Recoveries - 1954 to 1991."  a4skyhawk.org, 5 July 2010. Retrieved: 23 November 2010.
این گروه با کمک گرفتن کابل‌ها فرود آمدند، سوخت‌گیری کرده و با کمک
جاتو با سوخت و بمب برای پشتیبانی از واحدهای رزمی تفنگداران دریایی به هوا برخاستند.اسکای هاوک‌ها جمعی گردان‌های هوایی آفندی سپاه تفنگداران دریایی VMA-225 و VMA-311 بودند.Naval Review 1968, p. 13.

ستوان فرمانده مایکل جی استوکین  از گُردان آفندی ۱۹۲ پس از مرگ به دلیل سقوط هواپیمایش با موشک زمین به هوا در طی حملات هماهنگ علیه اهداف دشمن در هایفونگ، ویتنام شمالی، در ۲۰ آوریل و ۲۶ آوریل ۱۹۶۷، مدال افتخار دریافت کرد.


در ۲۹ ژوئیه ۱۹۶۷، ناو هواپیمابر یواس‌اس فورستال و در طی جنگ ویتنام در حال انجام عملیات جنگی در خلیج تونکین بود. یک راکت زونی به اشتباه شلیک شده و به یک مخزن سوخت خارجی به یک ای-۴ برخورد کرد. سوخت از مخزن نشت و آتش گرفت و آتش‌سوزی عظیمی ایجاد کرد که شناور ساعت‌ها در آتش سوخت، در پی این حریق، ۱۳۴ ملوان کشته شده و ۱۶۱ نفر مجروح شدند.

در طی این درگیری‌ها، ۳۶۲ فروند ای-۴/تی‌ای-۴ اف اسکای هاوک به دلایل مختلف از بین رفتند. نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا ۲۷۱ فروند ای-۴، سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده آمریکا ۸۱ فروند ای-۴ و ۱۰ فروند تی‌ای-۴اف را از دست دادند. در مجموع ۳۲ فروند ای-۴ در اثر موشک‌های سطح به هوا (SAM) و یک فروند ای-۴ در نبرد هوایی با یک میگ-۱۷ در ۲۵ آوریل ۱۹۶۷ از دست رفت.Hobson 2001, pp. 269–270.

 آرژانتین 
 جنگ فالکلند (مالویناس) 

در سال ۹۸۲ و در طی جنگ فالکلند، آرژانتین ۴۸ فروند اسکای هاوک (۲۶ فروند ای-۴بی، ۱۲ فروند ای-۴سی و ۱۰ فروند ای-۴ کیو) آماده به خدمت را در اختیار داشت.Chant 2001, p.76. اسکای هاوک آرژانتینی مجهز به بمب‌های غیرقابل هدایت و فاقد هرگونه امکانات پادکار الکترونیکی یا دفاع علیه موشک‌های دشمن بوده، همچنین نمی‌توانستند به‌طور مؤثر با جنگنده‌های بریتیش ایروسپیس سی هاریر ناوگان هوایی نیروی دریایی سلطنتی به نبردهای هوایی و داگ فایت بپردازند.Winchester 2004, pp. 176-177.

با وجود این، اسکای هاوک‌های نیروی هوایی آرژانتین مأموریت‌های بمباران متعددی را علیه کشتی‌های نیروی دریایی سلطنتی به انجام رسانیدند، ناوشکن تیپ ۴۲  کاونتری را غرق نموده و آسیب‌های مختلفی را به چندین شناور دیگر وارد نمودند: ناوچه تیپ ۲۱
آنتلوپ (که متعاقباً در هنگام تلاش برای خنثی کردن بمب‌های منفجر نشده غرق شد)، به آراف‌ای سرگالاهاد آنقدر آسیب وارد نمودند که تخلیه شده و لاشه کشتی بعداً در ۲۱ ژوئن توسط بریتانیایی‌ها غرق شد، و همچنین ناوشکن تیپ ۴۲ گلاسگو، ناوچه کلاس لئاندر
آرگونات، ناوچه تیپ ۲۲ برودسورد و آراف‌ای سرتریسترام.Winchester 2004, pp. 176-182.

جنگنده‌های ای-۴کیو نیروی دریایی آرژانتین، که از پایگاه هوایی نیروی دریایی در ریو گرانده، تیرا دل فوئگو، پرواز می‌کردند، همچنین در حملات بمباران علیه کشتی‌های بریتانیایی نقش داشته و ناوچه تیپ ۲۱
 اردنت را نابود نمودند.Smith, Gordon. "Argentine Aircraft and Successes against British Ships."  naval-history.net. Retrieved: 12 August 2008.

در مجموع، ۲۲ فروند اسکای هاوک (۱۰ فروند ای-۴بی، ۹ فروند ای-۴سی، و سه فروند ای-۴ کیو) در طی این جنگ شش هفته‌ای از دست رفتند.Elward 2000, p. 158. این تلفات شامل هشت فروندی بود که توسط سی هاریر‌های نیروی دریایی سلطنتی ساقط شدند، هفت فروند توسط موشک زمین به هوای پرتاب از کشتی، چهار فروند توسط موشک زمین به هوا و آتش ضدهوایی (شامل یک مورد باآتش خودی) و سه فروند نیر سقوط کردند.Winchester 2004, p. 182. به گفته نویسنده هوانوردی جیم وینچستر ، اسکای هاوک موثرترین هواپیمای آرژانتینی در طی این جنگ بود.

 استرالیا 

بیست فروند ای-۴جی اسکای‌هاوک توسط نیروی دریایی سلطنتی استرالیا برای عملیات از ناو هواپیمابر اچ‌ام‌ای‌اس ملبورن خریداری شد. این هواپیماها در دو دسته ۱۰ تایی در سال‌های ۱۹۶۷ و ۱۹۷۱ خریداری شدند و عمدتاً برای تأمین دفاع هوایی ناوگان مورد استفاده قرار گرفتند. ده فروند از هواپیماهای ای-۴جی در طی سوانح نابود شدند و مابقی اسکای هاوک‌های باقی مانده در سال ۱۹۸۴ به نیروی هوایی سلطنتی نیوزیلند فروخته شدند.Winchester 2004, pp. 137-138.

 کویت 
در نوامبر ۱۹۷۴، دولت کویت قصد خود را برای خرید ۳۶ فروند اسکای هاوک جدید، همراه با موشک‌های ایم-۹ سایدوایندر، تجهیزات پشتیبانی و قطعات یدکی در ازای ۲۵۰ میلیون دلار اعلام کرد.Winchester 2004, p. 142. اکثر هواپیماها از گونه تک سرنشینه ای-۴ کی‌یو عرضه شده، در حالی که تعداد انگشت شماری از گونه دو سرنشینه تی‌ای-۴کی‌یو نیز تهیه شد. در پایان سال ۱۹۷۸، تمامی هواپیماها تحویل و وارد خدمت در نیروی هوایی کویت شدند.Winchester 2004, pp. 142-143. در طول سال ۱۹۸۴، کویت ناوگان اسکای هاوک خود را برای فروش قرار داد، اما هیچ‌کدام در این زمان فروخته نشدند.Winchester 2004, p. 143.


در سال ۱۹۹۱، اسکای هاوک‌های کویت در عملیات طوفان صحرا شرکت داشتند. هنگامی که عراق به کویت حمله کرد، تمامی اسکای هاوک‌های موجود، مأموریت‌های حمله ای را علیه نیروهای در حال پیشروی عراقی انجام دادند که پس از تسخیر پایگاه‌های آنها، از جاده‌های متروکه به عملیات می‌پرداختند.
تعداد زیادی هلیکوپتر تهاجمی عراقی قبل از عقب‌نشینی نیروهای کویتی، توسط اسکای هاوک‌ها منهدم شدند.Winchester 2004, pp. 190-191.پنج فروند از این هواپیماها بر روی زمین توسط نیروهای عراقی به غنیمت گرفته شدند.
۲۴ فروند از ۲۹ فروند ای-۴کی‌یو که در خدمت کویت باقی مانده بودند به عربستان سعودی گریختند.اسکای هاوک‌های مذکور (همراه با جنگنده‌های فراری میراژ-اف۱) به عنوان نیروی هوایی کویت آزاد وارد عملیات شده و ۱٬۳۶۱ سورتی پرواز را در طول عملیات آزادسازی کویت انجام دادند.Elward 2000, p. 164.
۲۳ فروند ای-۴ کی‌یو از درگیری‌ها و تهاجم علیه مواضع و نیروهای عراقی جان سالم به در بردند،Gann Wings of Fame No. 5, p. 142. در ۱۷ ژانویه ۱۹۹۱ (۲۷ دی ماه ۱۳۶۹ خورشیدی) تنها یک فروند ای-۴کی‌یو با شماره شناسایی (KAF-828، BuNo. 160207) با یک موشک پدافندی سطح به هوا با هدایت راداری مورد اصابت قرار گرفت و ساقط شد.Winchester 2004, p. 141. محمد مبارک خلبان هواپیما، با صندلی پران از هواپیما خارج شد و به اسارات عراقی‌ها درآمد."Gulf War POWs."  Ejection history. Retrieved: 30 September 2012.

در اوایل دهه ۱۹۹۰، زمانی که کویت منتظر تحویل جنگنده‌های توانمندتر مک‌دانل داگلاس اف/ای-۱۸ هورنت بود، تلاش‌های طولانی مدتی برای فروش اسکای هاوک‌های باقی مانده خود را انجام شد. با کمک وزارت خارجه ایالات متحده، مذاکرات بی‌نتیجه ای با بوسنی و فیلیپین به انجام رسید. در سال ۱۹۹۸، کل ناوگان به برزیل فروخته شده، و بروی ناو هواپیمابر سائو پائولو (NAe São Paulo) در نیروی دریایی برزیل وارد خدمت شدند.Baugher, Joe. "Douglas A-4KU/TA-4KU Skyhawk for Kuwait".  A-4 Skyhawk, 6 November 2001. Retrieved: 12 August 2008.

 مالزی 
در سال ۱۹۸۲، مالزی ۸۰ فروند ای-۴سی و ای-۴ال بازسازی شده را تحت یک برنامه نوسازی به نام PERISTA خریداری کرد.
۴۰ بدنه هواپیما با سیستم بمباران زاویه ای هیوز ای‌ان/ای‌اس‌بی-۱۹، قابلیت سوخت‌گیری هوایی و افزایش بار ارتقاء یافتند، در حالی که بقیه به عنوان ذخیره و به عنوان منبع قطعات یدکی در ایالات متحده نگهداری می‌شدند. این نسخه اصلاح شده مجدداً به عنوان ای-۴پی‌تی‌ام طراحی شد و انحصارا برای برای مالزی بود. تحویل این گونه بین سالهای ۱۹۸۴ و ۱۹۸۵ به انجام رسید.Winchester 2004, p. 169.

اسکای هاوک‌ها توسط نیروی هوایی سلطنتی مالزی (RMAF) که در گُردان‌های هوایی شماره ۶ و ۷، مستقر در پایگاه هوایی کوانتان، خدمت می‌کردند.
در اواخر دهه۱۹۸۰، آرژانتین تلاش کرد در دادوستدی پایاپای در ازای هواپیماهای اف‌ام‌ای آی‌ای-۶۳ پامپا و وسایل نقلیه زمینی، جنگنده‌های اسکای هاوک مالزی را دریافت نماید، اما چنین معامله ای به انجام نرسید.
در حالی ناوگان اسکای هاوک‌های در خدمت نیروی هوایی سلطنتی مالزی، از میزان سوانح بالا و میران تعمیر و نگهداری مکرر رنج می‌برد. اعتقاد بر این است که این مسائل به عمر نسبتاً کوتاه این جنگنده در این نیرو کمک کرده است.Winchester 2004, pp. 169-170.در سال ۱۹۹۵، ناوگان اسکای‌هاوک‌ها بازنشسته شد و نمونه‌های باقی مانده در خارج ذخیره شدند، و نیروی هوایی سلطنتی مالزی این جنگنده‌ها را با بی‌ای‌ئی سیستمز هاوک جایگزین نمود. گزارش شده است که مالزی در دهه ۲۰۰۰ علاقه خود را به خرید اسکای هاوک‌ها را از نیوزلند ابراز کرد.Winchester 2004, pp. 170-171.

 کاربران 

 نیروی هوایی آرژانتین – از گونه روزآمد شده ای-۴ای‌آر به عنوان جنگنده و جنگنده آموزشی استفاده می‌نماید.

 نیروی دریایی برزیل – ۴ فروند ای-۴کی‌یو به روزرسانی شده را برای اهداف عملیاتی و سه فروند ای-۴کی‌یو را برای ماموریت‌های آموزشی در خدمت دارد.

 تاپ ایسِس ای‌ان‌سی - تعداد ۱۳ فروند ای-۴ان از ناوگان سابق نیروی هوایی اسرائیل و یک فروند تی‌ای-۴جِی را در اختیار داشته پ از آنها برای اهداف آموزشی و به عنوان هواپیمای متجاوز (رقیب) استفاده می‌نمایند.

 دراکن اینترنشنال – مستقر در فرودگاه لیکلند لیندر ریجنل، ۷ فروند ای/تی‌ای-۴کی از ناوگان سابق نیروی هوایی نیوزلند و ۶ فروند ای-۴ان که قبلاً در خدمت اسرائیل بودند را در مالکیت داشته و از آنها بهره‌برداری می‌نمایند.
 AeroGroup، یک شرکت تجاری خصوصی آمریکایی که قبلاً هواپیمای A-4 را اداره می‌کرد."AeroGroup Concludes F-16 Pilot Training Contract with the Air Education and Training Command (AETC) for the Belgian Air Force, Belgian Air Component."  Pr.com, 31 January 2014. Retrieved: 27 November 2015.
 شرکت A-4L, LLC - مالک هفت فروند هواپیمای اسکای‌هاوک A-4L (A4D-2N) است و در حال حاضر سه فروند از این هواپیماها را اداره می‌کند. این هواپیماها در فرودگاه منطقه‌ای شمال تگزاس/پرین فیلد در دنیسون تگزاس مستقر هستند.http://a4lskyhawk.com Ben Sly A-4L, LLC

 کاربران سابق 

 نیروی دریایی آرژانتین

 نیروی دریایی سلطنتی استرالیا – به نیروی هوایی سلطنتی نیوزیلند فروخته شدند.

 نیروی هوایی اندونزی (TNI-AU) – در سال ۲۰۰۴ از خدمت خارج شدند.

 نیروی هوایی اسرائیل – از خدمت در خط مقدم در سال ۲۰۰۸ و از ماموریت‌های آموزشی در دسامبر ۲۰۱۵ خارج شدند.http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-4738755,00.html  "IAF retires Skyhawk after 48 years in service.

 نیروی هوایی کویت – به نیروی دریایی برزیل فروخته شد.

 نیروی هوایی سلطنتی مالزی – retired from service. Some are on display and some were donated to universities for aero-mechanical studies.

 نیروی هوایی سلطنتی نیوزیلند – در سال ۲۰۰۱ از خدمت خارج شدند.

 نیروی هوایی سنگاپور در سال ۲۰۰۵ از خدمت در خط مقدم بازنشسته شدند و به عنوان جت‌های آموزشی پیشرفته به فرانسه (پایگاه هوایی کازو) منتقل شدند. اسکای‌هاوک‌ها از سال ۲۰۱۳ از پروازهای آموزشی بازنشسته شدند و با آلنیا آئرماکی ام-۳۴۶ جایگزین شدند. ۱ فروند A-4SU نیروی هوایی سلطنتی عربستان سعودی برای اهداف حرفه‌ای و آموزشی به موسسه آموزش فنی (کالج مرکزی ITE) اهدا شد.

 نیروی دریایی ایالات متحده آمریکا
 سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده آمریکا

 مشخصات (ای۴دی-۵/ای-۴ئی اسکای هاوک) 
300px|thumb|طرح سه نمای جنگنده ای-۴ ئی/اف اسکای‌هاوک

 جستارهای وابسته 

 منابع 


رده:تجهیزات نظامی جنگ ویتنام
رده:جت‌های تک‌موتوره
رده:نخستین پرواز هواگردها در ۱۹۵۴ (میلادی)
رده:هواگردهای بال پایین
رده:هواگردهای تهاجمی آمریکایی دهه ۱۹۵۰ (میلادی)
رده:هواگردهای تهاجمی
رده:هواگردهای جت تک‌موتوره
رده:هواگردهای جنگ ویتنام
رده:هواگردهای داگلاس
رده:هواگردهای ناوپایه