فهرست فرماندهان سپاه مغول در حمله به ایران

فرماندهان سپاه چنگیز 

نام مقام توضیحات چنگیز خانخان بزرگ به مدت سه سال (۶۱۹-۶۱۶ ه ق) رهبری جنگ را شخصاً بر عهده داشت.او به همراهی پسرش تولی در رأس قوای اصلی نخست بخارا را تسخیر کرد.در سال ۶۱۷ به سمرقند حمله کرد در سال ۶۱۹ چنگیز پس از تسخیر طالقان، بامیان، طخارستان و پس از جنگ سند به مغولستان برگشت. جوجی پسر ارشد چنگیز خانجوجی در جنگ با سلطان محمد او را شکست داد. فرماندهی و تصرف شهرهای ساحل سیحون به دست او بود. جغتای پسر دوم چنگیز خانبه همراه اوگتای شهر اترار و گرگانج را تسخیر کردهمچنین به همراه دو برادر کوچکترش اوگتای و تولیدر تصرف پایتخت خوارزمشاهیان گرگانج شرکت داشت. پس از مراجعت چنگیز خان به مغولستان  به همراه اوگتای نواحی غزنین و سند و کرمان و مکران را بطور کلی ویران کرد تا در صورت بازگشت جلال‌الدین از هند لشکریان او نتوانند از هیچ وسیلهٔ معیشت از این نقاط بهره بگیرند. اوگتای‌خان پسر سوم وجایگزین چنگیز خانپدر گیوک خانسومین جانشین چنگیزدر تسخیر اترار و همچنین گرگانج شرکت داشت.بعد از ویران کردن نواحی غزنین و سند و کرمان و مکران (در ایالت بلوچستان پاکستان کنونی)در زمستان ۶۱۹ به همراه جغتای و برادر دیگرش جوجیتوسط چنگیز فراخوانده شدند تا در شوراییکه در کنار رود سیحون تشکیل شدبا یکدیگر در مورد ادارهٔ ممالک تسخیر شده تصمیم بگیرند. تولی پسر چهارم چنگیز خان پدر منگوقاآن  جانشین چهارم چنگیز  و پدر هلاکو خان بنیانگذارسلسله ایلخانان در ایرانمأمور فتح خراسان بود. همراه چنگیز در جنگ بخارا و سمرقند شرکت داشت. او پس از تسخیر گرگانج سال بعد خراسان را اشغال نموده و مرو را خراب و اهالی را قتل عام کرد. او پس از فتح مرو به نیشابور آمد ودر دهم صفر ۶۱۸ پس از تسخیر مردم این شهر را قتل عام کرد.تسخیر شهر هرات نیز به دست او بود.او در هرات جز اتباع سلطان جلال‌الدین به کشتن دیگر کس دیگری اقدام ننمود.در هنگام محاصرهٔ ده ماهه قلعه نصرت کوه در طالقان خراسان توسط چنگیز خانو پس از فتح خراسان و خوارزم به همراه دو برادر خود جغتای و اوگتایبه قوای چنگیز پیوست و با کمک هم طالقان را تسخیر کردند.تغاجارنویانداماد چنگیز خاندر اواسط رمضان سال ۶۱۷ ه ق. در محاصرهٔ نیشابور کشته شد.یمه نویانسردار سپاهمأمور تعقیب سلطان محمد، در تعقیب سلطان از حوالی نیشابور از سبتای بهادر جدا شدو راه مازندران را پیش گرفت. در شهر آمل کشتار بسیار کرد. او سپس به سپاه سبتای در شهر ری پیوست.سبتای بهادرسردار سپاهمأمور تعقیب سلطان محمد،از راه کومش یا استان سمنان امروزیبه دنبال سلطان رفت و در حمله به سمنان و ری شرکت داشت.قوتوقو نویانسردار سپاهفرماندهی سپاه مغول را  در سال ۱۲۲۱ میلادی (۶۱۸ ه ق) در جنگ پروان برعهده داشت. این جنگ مابین جلال‌الدین خوارزمشاه و مغول در روستای پروان در نزدیکی شهر غزنین درگرفت و با پیروزی سلطان جلال‌الدین خاتمه یافت.قراچه نویانسردار سپاهبه همراه قوتوقو نویان در سرکوبی شورش مرو و قتل عام مردم شرکت داشت.ایل‌چیکدای نویانسردار سپاهچنگیز او را جهت سرکوبی شورش مردم به هرات فرستاداو پس از شش ماه و هفده روز شهر رادر جمادی الثانی ۶۱۹ گرفت و مردم را قتل عام کرد.نورکای نویانسردار سپاهجانشین تغاجارنویان بعد از مرگ او شد سپاه را به دو قسمت تقسیم کردو به توس و سبزوار حمله کرد.

 فرماندهان سپاه اوگتای قاآن 

نام مقام توضیحاتجرماغون نویانسردار سپاه در شروع حکومت اوگتای قاآن دو سپاه برای فتح ممالک مفتوح نشده تشکیل شدیکی به سمت ختای یعنی چین شمالی رفتو فرمانده سپاه صد هزار نفری دوم جرماغون نویان بود این سپاه عهده‌دار سرکوبی قطعی جلال‌الدین و فتح آذربایجان و کردستان شد.بایجو نویانسردار سپاه در سال ۶۳۹ ه ق جانشین جرماغون نویان شددر همان سال به ارزروم (در ترکیه کنونی) که از بلاد غیاث‌الدین خوارزمشاه بود حمله کردسپاه او در سال ۶۴۰ ه ق به استقلال سلجوقیان روم خاتمه داد.  و متصرفات ممالک سلجوقی به تصرف مغول درآمد.

توضیح: نویان (înoyan) در زبان مغولی به معنای امیر و شاهزاده و فرمانده‌است.

 پانویس 

 منابع 



رده:حمله مغول به ایران
رده:مغول‌ها