ایغدیر (شهر)

ایغدیر (زبان ترکی استانبولی و آذربایجانی: İğdır ; qelas; ) شهری در شرق کشور ترکیه است. این شهر مرکز استان ایغدیر می‌باشد. ایغدیر در نزدیکی مرز ایران–ترکیه قرار دارد. جمعیت این شهر بر اساس سرشماری سال ۲۰۰۸ میلادی ۷۵٬۸۲۴ نفر و بر اساس برآوردهای سال ۲۰۰۹ میلادی ۷۵٬۷۲۱ نفر بوده است. بیشتر اهالی ایغدیر را آذری‌ها و باقی اهالی را ترکان آناتولی و کردها تشکیل می‌دهند.Doğu Coğrafya Dergisi 15- http://e-dergi.atauni.edu.tr/index.php/dogucografya/article/download/6874/6304  سنان اوغان آذربایجانی نمایندهٔ این شهر در مجلس ملی ترکیه بوده است.Azeri Elected to Turkish Parliament. Day.az. 13 June 2011.http://m.milliyet.com.tr/sinan-ogan-kimdir--gundem-2225894/

 تاریخچه 
تاریخ‌دانان باور دارند که نام ایغدیر در تاریخ با نام ارمنی تسولاکرت (Tsolakert) در قرون وسطی به کار رفته است. Anon. «Իգդիր» (Igdir). دایرةالمعارف ارمنستان شوروی. Yerevan: Armenian Academy of Sciences, 1978, vol. iv, p. 309. در سال ۱۴۰۰ میلادی زمانی که کلاویخو سیاح اسپانیایی از این شهر می‌گذشت اشاره می‌کند که شهر دژی دارد که توسط یک زن که بیوه شخصی بوده که تیمور لنگ وی را به مرگ محکوم کرده است اداره می‌شود.Ruy González de Clavijo. The Broadway Travellers: Embassy to Tamerlane: 1403-1406. Trans. Guy le Strange. London: Routledge, 2004, p. 76. در سال ۱۵۵۵ میلادی شهر به تصرف صفویان درآمد و دردست حکومت ایران باقی‌ماند (بجز چند دوره اشغال نظامی توسط عثمانی در میانه سال‌های -۱۶۰۵، ۱۶۳۵–۱۶۳۶ و ۱۷۲۲–۴۶) تا زمانی که دولت قاجار ایران در دوره دوم جنگ‌های ایران و روس در میانه سال‌های ۱۸۲۶ تا ۱۸۲۸ از روسیه شکست خورد و شهر به تصرف روسیه درآمد، سرانجام مطابق معاهده ترکمنچای در ۲۱ فوریه ۱۸۲۸ این شهر از ایران جدا و ضمیمه روسیه شد.

تحت حکومت روسیه دو مدرسه یکی برای دختران یکی برای پسران و سه کلیسا ایجاد شد و ۱۰۰ خانواده ارمنی اجازه یافتند که به این شهر مهاجرت کنند و جمعیت شهر در این هنگام به ۱۰ هزار نفر افزایش یافته بود. اقتصاد شهر نیز بر پایه کشاورزی و بازرگانی استوار بود.پس از انقلاب اکتبر ۱۹۱۷ روسیه، منطقه تحت کنترل یک کمیته اداری موقت ایجاد شده توسط سه گروه اصلی قومی در قفقاز درآمد.

بر پایه مرزهای کشیده شده توسط وزارت امور خارجه ایالات متحده در نوامبر ۱۹۲۰، ایغدیر برای تبدیل شدن به بخشی جدایی ناپذیر از جمهوری ارمنستان پیش‌بینی شده بود؛ ولی در سپتامبر ۱۹۲۰ ترکیه آغازگر جنگی به رهبری کمال مصطفی پاشا برای از میان بردن جمهوری و تصرف ایغدیر شد. فرمانده ترک ژنرال کاظم کارابکیر فرمانده ارتش ترکیه بود ولی در آغاز ارتش ترکیه موفق به تصرف ایغدیر به خاطر مقاومت شدید نیروهای ارمنی نشد.Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları, Türk İstiklâl Harbi IIIncü Cilt: Doğu Cephesi (1919-1921)''. Ankara: Genelkurmay Basım Evi, 1995, p. 221. اما پس از چند روز سرانجام موفق به بیرون راندن نیروهای ارمنی از ایغدیر در ۲۰ اکتبر ۱۹۲۰ شدند.British Documents on Foreign Affairs--Reports and Papers from the Foreign Office Confidential Print: From the First to the Second World War. The Soviet Union, 1917-1939, Volume 4, p. 388.بر پایه اسناد رسمی ترکیه ارمنی‌ها پس از آنکه در منطقه شاه تختی شکست خوردند ایغدیر را رها کردند و پس از سوزاندن پلی که روی رود ارس بود به مناطق شمالی عقب‌نشینی کردند. پس از چند گفتگوی صلح، ایغدیر ضمیمه خاک ترکیه شد و البته در سال ۱۹۲۱ میلادی بر اساس معاهده قارص دستاوردهای این جنگ رسمی شد.

 مردم‌شناسی 
بر پایه سرشماری امپراتوری روسیه در سال ۱۸۹۷ شهر ایغدیر ۴۶۸۰ نفر جمعیت داشته است که ۳۹۳۴ نفر ارمنی و ۵۵۹ نفر روس بودند.Первая всеобщая перепись населения Российской Империи, 1897 г. т. 71 Эриванская губерния. Н. А. Тройницкий, С. -Петербург, 1904. стр. 144
پس از جدایی از ایران این شهر مدتی تحت فرمانروایی استان ارمنستان و مدتی گرجستان روسیه قرار داشت. در سال ۱۸۸۶ بر پایه فهرست سرشماری روسیه از مجموع ۷۱٬۰۶۶ نفر جمعیت این شهر ۳۴٬۳۵۱ آذربایجانی (۴۸٫۳٪ که در منابع تاتار عنوان شده‌اند) ۲۲٬۰۹۶ ارمنی (۳۱٫۱٪) و ۱۴٬۶۱۹ کرد (۲۰٫۶٪) بوده‌اند. Свод статистических данных о населении Закавказского края, извлечённых из посемейных списков 1886 года, г. Тифлис, 1893 

امروزه جمعیت ایغدیر ترکیبی از اکثریت آذربایجانی، (به شکل عمدهPopulation policy in Turkey, Erhard Franz,page 293) و ترک و کرد است. Yilmaer, Esat. Sevilen valiyle ‘savaş’ MHP'ye kaybettirmiş ." Hürriyet. August 5, 2002.

جشن بهاری نوروز که در ایران رسمی است به صورت گسترده‌ای در این شهر جشن گرفته می‌شود.

 جستارهای وابسته 
 فهرست شهرهای ترکیه
 آذری‌های ترکیه

 منابع 

ایغدیر
رده:پراکنش آذری‌ها
رده:شهرستان‌های استان ایغدیر
رده:شهرهای ترکیه
رده:فرمانداری ایروان
رده:مناطق مسکونی ارمنی‌نشین پیشین
رده:مناطق مسکونی کردنشین در ترکیه