زبان سریقلی

زبان سَریقُلی یا سریکلی یکی از زبان‌های ایرانی شرقی از شاخهٔ پامیری است و تاجیک‌های چین بدان زبان سخن‌می‌رانند. در چین به آن تاجیکی  می‌گویند ولی این زبان با فارسی تاجیکی تفاوت‌دارد. استفادهٔ نام سریقلی برای آن از اواخر سدهٔ نوزدهم میلادی در مجامع جهانی باب شده‌است.

گویشوران این زبان بیشتر در تاشکورگان می‌زیند و برای ارتباط با دیگر مردمان در سین‌کیانک از زبان‌های چینی و اویغوری به عنوان زبان میانجی استفاده می‌کنند.

 نامگذاری 
سریقلی در چینبه طور رسمی با نام «تاجیکی» (، Tǎjíkèyǔ)شناخته می‌شود.A wide variety of varied transcriptions of the name "Sarikoli" are used in linguistic discussions, such as , Sàlǐkùěryǔ, , Sàléikuòlèyǔ, , Sèlèkùěryǔ or , Sǎlǐkēlǐyǔ. با این حال، این زبان با فارسی تاجیکی (شکلی از فارسی) که در تاجیکستان صحبت می‌شود، یکی نیست زیرا سریقلی یک زبان ایرانی شرقی است که نزدیک به سایر زبان‌های پامیری است که عمدتاً در مناطق بدخشان تاجیکستان و افغانستان صحبت می‌شوند، در حالی که فارسی یک زبان ایرانی غربی است. همچنین به عنوان تاشکورگانی، (پایتخت باستانی پادشاهی سریقلی) - اکنون شهرستان خودمختار تاشکورگان تاجیک در سین کیانگ چین - نیز شناخته می‌شود. با این حال، استفاده از اصطلاح تاشکورگانی در بین دانشمندان رواج ندارد.

اولین گزارش‌های مکتوب از سریقلی به زبان انگلیسی مربوط به دهه ۱۸۷۰ است که معمولاً از نام «سریقلی» برای اشاره به این زبان استفاده می‌کنند، اما برخی گزارش‌های مکتوب از آن زمان ممکن است از تلفظ متفاوتی استفاده کنند که از رونویسی آوایی چینی این اصطلاح به انگلیسی نشات گرفته‌است (مانند Selekur(i)). محققان مدرن چینی اغلب در مقالات خود نام‌های سریقلی و تاجیک را ذکر می‌کنند.

 پراکنش گویشوران 
تعداد گویشوران در حدود ۳۵۰۰۰ است. اکثر آنها در شهرستان خودمختار تاشکورگان تاجیک در استان سین کیانگ جنوبی چین ساکن هستند. نام چینی زبان سریقلی، و همچنین استفاده از سریقل به عنوان یک جای‌نام، Sàléikuòlèyǔ () است. گویشوران در چین معمولاً از چینی و اویغوری برای برقراری ارتباط با مردم سایر گروه‌های قومی منطقه استفاده می‌کنند. سایر گویشوران این زبان در بخش تحت کنترل پاکستان در کشمیر یافت می‌شوند که نزدیک مرزهای بین‌المللی پاکستان و چین است.

 سیستم نوشتاری 
این زبان هیچ فرم نوشتاری رسمی ندارد. زبان‌شناس Gāo Èrqiāng که نوشته‌هایش در چین منتشر می‌شود، از الفبای آوانگاری بین‌المللی برای رونویسی صداهای سریقلی در کتاب و فرهنگ لغت خود استفاده کرد، در حالی که Tatiana N. Pakhalina که نوشته‌هایش در روسیه منتشر می‌شود، از الفبای مشابه با الفبای زبان واخی در آثارش استفاده کرد. اکثر گویشوران سریقلی در مدارس با استفاده از زبان اویغوری آموزش می‌بینند.

 در آثار علمی 
در سال ۱۹۵۸، زبان‌شناس Gāo Èrqiāng، سریقلی را با همکاری زبان شناسان تاجیک، با استفاده از ۳۷ علامت از الفبای آوایی بین‌المللی برای رونویسی زبان مورد مطالعه قرار داد. در فرهنگ لغت Sarikoli–Han در سال ۱۹۹۶، Gāo Èrqiāng از الفبایی با ۲۶ حرف و ۸ دیگراف بر اساس پینیین استفاده می‌کند.
+الفبای سریقلی (Gao 1996)UppercaseABCDDZEFGGCGHHHYIJKKHLMLowercaseabcddzefggcghhhyijkkhlmPronunciationUppercaseNOPQRSSSTTSUÜVWXYZZYZZLowercasenopqrsssttsuüvwxyzzyzzPronunciation
در سال‌های اخیر، گویشوران سریکالی در چین از الفبای عربی اویغوری برای تلفظ زبان خود استفاده کرده‌اند.
+الفبای عربی اویغوری سریکالی№LetterIPA№LetterIPA۱/ɑ/۲۱/q/۲/ɛ/۲۲/k/, /c/۳/b/۲۳/ɡ/, /ɟ/۴/p/۲۴/ŋ/۵/t/۲۵/l/۶/θ/۷/dʑ/۲۶/m/۸/tɕ/۲۷/n/۹/t͡s/۱۰/χ/, /x/۱۱/d͡z/۲۸/h/۱۲/d/۲۹/o/۱۳/ð/۱۴/r/۳۰/u/۱۵/z/۳۱/ø/۱۶/ʑ/۳۲/y/۱۷/s/۳۳/v/~/w/۱۸/ɕ/۳۴/e/۱۹/ʁ/, /ɣ/۳۵/i/۲۰/f/۳۶/j/

 واژگان 
اگرچه واژگان سریکالی تا حد زیادی به واژگان سایر زبان‌های ایران شرقی نزدیک است، اما تعداد زیادی واژه‌های منحصر به فرد سریکالی و شغنی وجود دارد که در سایر زبان‌های ایرانی شرقی مانند واخی، پشتو یا اوستایی یافت نمی‌شوند.
+جدول مقایسه واژگانانگلیسیفارسیفارسی تاجیکیوخیپشتوشغنانیسریکالیآسیاوستاییone (یک) (як) (یو)iw (иу)aēuua-meat (گوشت) (гушт) (غوښه)zizä (дзидза)gao- (N. gāuš)son (پسر)) (زوی)fɪ̈rt (фырт)puθra-fire (آتش) (оташ) (اور)ärt (арт)ātar-water (اب) (об) (اوبه)don (дон)ap-hand (دست) (даѕт) (لاس)kʼuχ (къух)zasta-foot (پا) (по) (پښه)fäd (фад)paδa-, pāδa-tooth (دندان) (дандон) (غاښ)dəndäg (дӕндаг)daṇtān-eye (چشم) (чашм) (سترګه)səʃt (цæст)dōiθra-; caṣ̌man-horse (اسب) (асп) (آس)bəχ (бӕх)aspa-cloud (ابر) (абр) (اوریځ)əvräʁ (æврагъ) / miʁ (мигъ)abda-; aβra-, aβrā-; maēγa-wheat (گندم) (гандум) (غنم)mənəw (мæнæу)gaṇtuma-many (بسیار) (бисёр) (ډیر، پوره)birə (бирæ)paoiri-high (بلند) (баланд) (لوړ)bərʒond (бӕрзoнд)bərəzaṇt-far (دور) (дур) (لری)därd (дард)dūra-good (خوب) (хуб) (ښه)χorʒ (хорз)vaŋha-small (کوچک)) (хурд) (لږ)gɪ̈ssɪ̈ɫ (гыццыл)kasu-to say (گفت) (гуфт) (ویل)zurɪ̈n (дзурын)vac-; aoj-; mrū-; saŋh-to do (کرد) (кард) (کول)kənɪ̈n (кæнын)kar-to see (دید) (дид) (وینم)wɪ̈nɪ̈n (уынын)dī-, viŋ-

 جستارهای وابسته 
 تاجیک‌های چین

 منابع 

Wikipedia contributors, "Sarikoli language," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sarikoli_language&oldid=510542642 (accessed September 11, 2012).

رده:تاجیک‌های چین
رده:زبان‌های ایرانی جنوب شرقی
رده:زبان‌های ایرانی در خطر
رده:زبان‌های پامیری
رده:زبان‌های چین
رده:زبان‌های پاکستان