والده سلطان

والده سلطان، لقبی بود که در امپراتوری عثمانی به مادر سلطان داده می‌شد. والده سلطان پس از خود سلطان دارای بالاترین جایگاه بوده و نفوذ فراوانی در امور امپراتوری داشته است. به عنوان مادر سلطان، طبق سنت اسلامی («حق مادر حق خداست»)، والده سلطان تأثیر بسزایی در امور امپراتوری خواهد داشت. او در دربار و اتاقهای شخصی خود (همیشه در مجاورت پسرش) و کارمندان حکومت قدرت‌های بزرگی داشت. والده سلطان نیز به‌طور سنتی به منابع اقتصادی قابل توجهی دسترسی داشت و اغلب پروژه‌های بزرگ معماری را تأمین مالی می‌کرد، که فقط سلطان حاکم توانایی تأمین آن را داشت. به‌طور خاص، در سدهٔ هفدهم، در دوره‌ای که به دورهٔ سلطنت زنان مشهور شد، با روی کار آمدن سلطان‌های بی‌کفایت یا نابالغ، نقش و دخالت والده سلطان در امور سلطنتی افزایش چشمگیری یافت اولین بار سلیمان قانونی به مادرش حفصه سلطان این لقب و اقتدار را عطا کرد و سپس خرم سلطان با کسب لقب و قدرت خاصگی باعث بیشتر شدن قدرت زنان شد. قبل از قرن ۱۶ میلادی مادران سلاطین عثمانی لقب والده خاتون می‌گرفتند.

برخی زنان همسر رسمی سلطان و زنی آزاد بودند و به همین دلیل در زمان سلطنت پسرشان قدرتی بسیار عالی تر و بزرگتر از حد معمول که شگفت‌انگیز بود داشتند، مانند؛ نوربانو سلطان، صفیه سلطان و کوسم سلطان و برخی والده‌ها به دلیل کم سن بودن فرزندشان یا نداشتن کفایت لازم، خود حکومت را اداره می‌کردند مانند؛ حلیمه سلطان، کوسم سلطان و تورخان سلطان.

 فهرست والده خاتون‌ها 
نامنام اصلیاصالتآغاز دورهپایان دورهمرگفرزند (سلطان)نیلوفر خاتونهلوفریاامپراتوری روم شرقیمارس ۱۳۶۲حدود ۱۳۸۲/۸۳مراد یکمدولت خاتونکوتاهیه۵ ژوئیه ۱۴۱۳۲۳ ژانویه ۱۴۱۴محمد یکمآمینه خاتونالبستان۲۶ می ۱۴۲۱
(دوره اول)اوت ۱۴۴۴
(دوره اول)حدود ۱۴۴۹مراد دومسپتامبر ۱۴۴۶
(دوره دوم)حدود ۱۴۴۹
(دوره دوم)هما خاتون استلا ایتالیا اوت ۱۴۴۴ سپتامبر ۱۴۴۶ سپتامبر ۱۴۴۹محمد سومگلبهار خاتونآلبانیایی۳ می ۱۴۸۱حدود ۱۴۹۳بایزید دوم

 فهرست والده سلطان‌ها 
نامنام اصلیاصالتآغاز دورهپایان دورهمرگفرزند (سلطان)حفصه سلطانعایشه یا خاتونتاتار کریمه یا یونانی۳۰ سپتامبر ۱۵۲۰۱۹ مارس ۱۵۳۴سلیمان یکمنوربانو سلطانسیسلیا یا اولویا بافوValeria Heuberger, Geneviève Humbert, Geneviève Humbert-Knitel, Elisabeth Vyslonzil (ed.), Cultures in Colors, page 68. ISBN 3-631-36808-9, 2001جمهوری ونیز، یهودی۱۵ دسامبر ۱۵۷۴۷ دسامبر ۱۵۸۳مراد سومصفیه سلطانصوفیا بافوجمهوری ونیز یا آلبانیایی۱۵ ژانویه ۱۵۹۵۲۲ دسامبر ۱۶۰۳۱۰ نوامبر ۱۶۱۸محمد سومخندان سلطانهلناA. D. Alderson, The Structure of the Ottoman Dynasty, Oxford: Clarendon, 1956, p.83 یونانی۲۲ دسامبر ۱۶۰۳۲۶ نوامبر ۱۶۰۵احمد یکمحلیمه سلطانAccording to Yavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları (Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications), 15th Ed. , 2009, page 245, ISBN 978-975-269-299-2, مصطفی الأول's mother is خاندان سلطان.آلتونشاهآبخازیایی قفقازی۲۲ نوامبر ۱۶۱۷
(دوره اول)۲۶ فوریه ۱۶۱۸
(دوره اول)حدود ۱۶۲۴ یا ۱۶۴۳مصطفی یکم۱۹ می ۱۶۲۲
(دوره دوم)۱۰ سپتامبر ۱۶۲۳
(دوره دوم)ماه‌فیروز سلطانماریاایتالیایی ۲۲ فوریه ۱۶۱۸۲۸ اکتبر ۱۶۲۰عثمان دوموالده کبیرکوسم سلطانآناستازیایونانی تینوس جمهوری ونیز۱۰ سپتامبر ۱۶۲۳۲ سپتامبر ۱۶۵۱مراد چهارم
(دوره اول)

ابراهیم یکم

(دوره دوم)تورخان سلطاننادیاروسی۸ اوت ۱۶۴۸۴ اوت ۱۶۸۳محمد چهارمآشوب سلطانکاتریناصربی۸ نوامبر ۱۶۸۷۳ ژانویه ۱۶۹۰سلیمان دومگلنوش سلطانافمانیا فوریایونانی، جمهوری ونیز۶ فوریه ۱۶۹۵۶ نوامبر ۱۷۱۵مصطفی دوم
(دوره اول)

احمد سوم

(دوره دوم)صالحه سلطانالکساندرایونانی۲۰ سپتامبر ۱۷۳۰۲۱ سپتامبر ۱۶۳۹محمود یکمشهسوار سلطانماریاروسی یا صربی, ۱۳ دسامبر ۱۷۵۴۲۷ آوریل ۱۷۵۶عثمان سوممهرشاه سلطاناَگنسگرجی۷ آوریل ۱۷۸۹۱۶ اکتبر ۱۸۰۵سلیم سومسینه‌پرور سلطانسونیابلغاری۲۹ می ۱۸۰۷۲۸ ژوئیه ۱۸۰۸۱۱ دسامبر ۱۸۲۸مصطفی چهارمYavuz Bahadıroğlu, Resimli Osmanlı Tarihi, Nesil Yayınları (Ottoman History with Illustrations, Nesil Publications), 15th Ed. , 2009, page 387 & 395, ISBN 978-975-269-299-2نقش‌دل سلطانآیماگرجی یا فرانسوی۲۸ ژوئیه ۱۸۰۸۲۲ اوت ۱۸۱۷محمود دومبزم عالم سلطانسوزیگرجی۲ ژوئیه ۱۸۳۸۲ می ۱۸۵۳عبدالمجید یکمپرتونهال سلطانحسناچرکسی۲۵ ژوئیه ۱۸۶۱۳۰ می ۱۸۷۶۵ فوریه ۱۸۸۳عبدالعزیز یکمشوق‌افزا سلطانولماگرجی۳۰ می ۱۸۷۶۳۱ اوت ۱۸۷۶۱۷ سپتامبر ۱۸۸۹مراد پنجمپرستو سلطانرحیمهچرکسی۳۱ اوت ۱۸۷۶۱۱ دسامبر ۱۹۰۴عبدالحمید دوم (فرزند خوانده)Brookes, Douglass Scott, The Concubine, the Princess, and the Teacher, p.287. University of Texas Press, 2008. ISBN 0-292-71842-X

 جستارهای وابسته 
 خاصگی سلطان
 مهد علیا
 پادشاه بیگم

 منابع 



رده:بردگان عثمانی
رده:فهرست‌های دودمان‌های پادشاهی
رده:ملکه‌های مادر
رده:واژه‌ها و عبارت‌های ترکی
والده سلطان
رده:همسران سلطان‌های عثمانی
رده:فهرست‌های ملکه‌ها