کاهتا

کاهتا (به سریانی: ܓܟتܝ/ Gakhti، در ترکی عثمانی: كولكTahir Sezen, Osmanlı Yer Adları (Alfabetik Sırayla), T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Yayın Nu 21, Ankara, p. 264.) پس از مرکز استان، دومین شهرستان بزرگ استان آدیامان است. جمعیت آن ۱۳۲٬۳۰۳ نفر است. کوه نمرود که در ۴۱ کیلومتری شمال این شهرستان قرار دارد، میزبان آثار تاریخی و فرهنگی ارزشمندی است.

جمعیت کاهتا بر اساس سرشماری سال ۲۰۰۸ میلادی ۵۹٬۶۶۵ نفر و بر اساس برآوردهای سال ۲۰۰۹ میلادی ۵۹٬۷۶۰ نفر بوده است. مردم شهر را کردهای ایل رشوند تشکیل می‌دهند.

 ریشه نام کاهتا 
درباره ریشه نام این شهرستان اطلاعات دقیقی در منابع موجود نیست؛ با این حال، گفته می‌شود که نام «کاهتا» در زبان پارسی به معنای «دامنه کوه» است و پیش از پادشاهی کوماژن، توسط ایرانیان که بر منطقه حاکم بودند، استفاده می‌شد. این نام از موقعیت جغرافیایی سکونتگاه قدیمی آن گرفته شده است. مرکز قدیمی شهرستان، «کاهتای قدیم» نام دارد و در دامنه‌های کوه نمرود واقع شده است.

 تاریخچه 
پیشینه کاهتا به دلیل نزدیکی به میان‌رودان، گهواره تمدن، به دوران پیش از تاریخ بازمی‌گردد. این منطقه به دلیل موقعیت جغرافیایی خود، از دوران باستان تا به امروز میزبان تمدن‌های بی‌شماری بوده است. آثار به‌دست‌آمده از کاوش‌های باستان‌شناسی در منطقه، گویای این تاریخ غنی است. آثاری از دوره‌های پارینه‌سنگی، نوسنگی، عصر مس و عصر برنز در موزه آدیامان به نمایش گذاشته شده است. از حدود سال ۲۰۰۰ پیش از میلاد تا زمان تأسیس پادشاهی کماژن (۶۹ پ.م)، تمدن‌هایی چون هیتی‌ها، میتانی‌ها، آرامی‌ها، آشوریان، هیتی‌های نو، پارسیان، اسکندر مقدونی و امپراتوری روم بر این منطقه حکم رانده‌اند.

پادشاهی کماژن که در سال ۶۹ پیش از میلاد تأسیس شد، تندیس‌های غول‌پیکر کوه نمرود (که امروزه به عنوان هشتمین مورد از عجایب هفتگانه نامزد شده است) و دیگر آثار تاریخی شهرستان را از خود به یادگار گذاشته است. این پادشاهی پس از ۱۴۲ سال حکومت، در سال ۷۲ میلادی توسط امپراتوری روم منحل و به ایالت سوریه ضمیمه شد. نام این شهرستان در دوران باستان و دوره بیزانس مشخص نیست. در قرون وسطی، این منطقه به یکی از قلعه‌های مرزی جهان اسلام تبدیل شد.

در سال ۶۷۰ میلادی امویان، در ۷۵۸ امپراتوری بیزانس و ساسانیان، در ۹۲۶ حمدانیان، در ۱۲۲۶ سلاجقه روم، تا ۱۲۸۴ مملوکان، آرتوقیان و ذوالقدریان بر منطقه حاکم بودند. در سال ۱۳۹۳ تیمور و پس از ۱۵۱۶ امپراتوری عثمانی کنترل منطقه را در دست گرفتند.

شهر کاهتا در سال‌های نخست جمهوری ترکیه به مکان فعلی‌اش منتقل شد؛ پیش از آن، شهر در محل روستای فعلی کوجا‌حصار (کاهتای باستان) قرار داشت. گمان می‌رود در نیمه اول قرن سوم پیش از میلاد، پادشاهی به نام آرشام در این منطقه حکومت می‌کرده است.

دو شهر به نام آرشام، برادر سلوکوس دوم (۲۴۶-۲۲۵ پ.م) وجود دارد که یکی از آن‌ها «آرسِمیا» در مقابل قلعه کاهتای قدیم است. قلعه کاهتا پس از پیروزی آلپ ارسلان در نبرد ملازگرد (۱۰۷۱)، در سال ۱۰۸۵ توسط سلجوقیان از بیزانسی‌ها گرفته شد. در سال ۱۲۲۶ حاکمیت سلجوقیان در منطقه تثبیت شد و در جریان شورش بابایی‌ها (۱۲۴۰-۱۲۴۱) مورد غارت قرار گرفت.

نام قلعه کاهتا در جنگ‌های میان مملوکان و مغول‌ها بارها ذکر شده است. در سال‌های ۱۲۸۳-۱۲۸۹ قلعه توسط قراسنقر، والی حلب، تصرف و بازسازی شد. بعدها تحت حاکمیت عثمانی درآمد.

پس از ورود عثمانی‌ها در سال ۱۵۱۶ در زمان سلطان سلیم اول، کاهتا ابتدا به امارت ذوالقدر و در زمان سلطان سلیمان قانونی به مرکز سنجاق سام‌سات وابسته شد. در سال ۱۸۵۹ به دلیل شورش‌های محلی و تغییرات اداری، دوباره به ملطیه ملحق گردید.

در دوران جنگ استقلال ترکیه، علی غالب که مأمور دستگیری مصطفی کمال آتاترک بود، پس از تحت فشار قرار گرفتن در مالاتیا به کاهتا آمد و مدتی مهمان حاجی بدیر بیگ بود، اما پس از عدم حمایت وی، در سپتامبر ۱۹۱۹ به حلب گریخت.

 مکان‌های تاریخی 
ویرانه‌های کوه نمرود، پل جندره (پل سوران)، قلعه کاهتا، آرزومیا و تپه باستانی کاراکوش از مهم‌ترین مکان‌های باستانی منطقه هستند. بزرگترین تندیس «زئوس» در جهان بر فراز ویرانه‌های کوه نمرود قرار دارد.

 جغرافیا 
مرکز شهرستان در یک منطقه دشت واقع شده است. بخش شمالی شهرستان کوهستانی است و روستاها در دامنه‌ها بنا شده‌اند، در حالی که روستاهای بخش جنوبی در میان دشت قرار دارند.

کاهتا در طول جغرافیایی ۳۸-۱۷ شرقی و عرض جغرافیایی ۳۷-۴۵ شمالی قرار دارد. ارتفاع متوسط آن از سطح دریا ۷۱۵ متر است. مساحت شهرستان ۱٬۲۷۴ کیلومتر مربع است. این شهرستان در ۳۳ کیلومتری شرق شهر آدیامان واقع شده است. حدود دو سوم مساحت شهرستان در منطقه زلزله‌زده درجه یک قرار دارد.

این شهرستان از شرق با گرگر، از جنوب و جنوب شرق با استان شانلی‌اورفه، از جنوب غرب با سام‌سات، از غرب با آدیامان و از شمال با سنجیک و استان مالاتیا همسایه است. مرز شرقی و جنوب شرقی آن را امروزه دریاچه سد آتاترک تشکیل می‌دهد.

  جمعیت‌شناسی 
این شهرستان از ۲ بخش (Belde)، ۱۰۲ روستا و ۱۸ محله تشکیل شده است. بخش‌های «بولوک‌یایلا» و «آکینجیلار» نیز از توابع این شهرستان هستند.

 جستارهای وابسته 
 فهرست شهرهای ترکیه

 منابع 

رده:کاهتا
رده:شهرستان‌های استان آدیامان
رده:شهرهای ترکیه
رده:مناطق مسکونی در استان آدیامان
رده:مناطق مسکونی کردنشین در استان آدیامان