در دامگه حادثه

در دامگه حادثه: بررسی علل و عوامل فروپاشی حکومت شاهنشاهی عنوان کتابی در قالب تاریخ شفاهی است که توسط عرفان قانعی‌فرد تدوین شده‌ و در آن، وی به گفت‌وگوی تفصیلی با پرویز ثابتی (رئیس ادارهٔ کل سوم ساواک و سخنگوی رسمی آن سازمان طی سال‌های ۱۳۵۳ تا آبان ۱۳۵۷ در دوران محمدرضا شاه پهلوی) پرداخته‌ است.

این کتاب در اواخر سال ۱۳۹۰ توسط شرکت کتاب در لس آنجلس، کالیفرنیا چاپ و در اوایل سال ۱۳۹۱ منتشر شد. اثر در قطع وزیری و به‌صورت پرسش و پاسخ، با پاورقی‌های مفصل و توضیحی منتشر شده و شامل ۶۷۰ صفحه متن و ۸ صفحه تصاویر مربوط به دوران پهلوی و کلیشه‌هایی از روزنامه‌های اوایل انقلاب ۱۳۵۷ است.

دربارهٔ دیدگاه‌های مصاحبه‌شونده، نقدهای گوناگونی نوشته شده که صحت برخی از مطالب را به چالش کشیده‌اند. مجلهٔ مهرنامه در شمارهٔ بیست‌وسوم (۴ اردیبهشت ۱۳۹۰) پرونده‌ای مفصل با عنوان «انتقام از روشنفکران» به این کتاب اختصاص داد. این اثر در ایران نیز توسط نشر علم منتشر شده‌ است. قانعی‌فرد در پایان اظهار کرده که گفت‌وگوها توسط آقای ثابتی بازبینی و تأیید شده و امیدوار است زمینهٔ انتشار یادداشت‌های شخصی او در آینده فراهم شود.

 فهرست مطالب 
 سخن ویراستار  
 یادداشت: پرویز ثابتی  
 مقدمه: نادر انتصار  
 ایران در دامگه حادثه  
 سیاست امنیتی در برابر مخالفان  
 سنگ را بستن و سگ را گشودن  
 در پس پردهٔ ساواک  
 در حاشیه و بطن انقلاب  

 نقدها 
در این کتاب، پرویز ثابتی به محمد مصدق تاخته و شکنجهٔ زندانیان را به دولت او نسبت داده است. همچنین در صفحهٔ ۲۸۰ می‌نویسد: «ما به دکتر علی شریعتی در زندان تریاکش را می‌رساندیم تا نمیرد.» اما احسان شریعتی، فرزند علی شریعتی، این ادعا را رد کرده و آن را «خلاف واقع» دانسته‌ است. 
پرویز خرسند، ویراستار آثار شریعتی و از دوستان او، نیز روایت ثابتی را تکذیب کرده و شرحی از ملاقات آن دو ارائه داده است.خشت خام / نوبت چهلم / گفت‌وگوی حسین دهباشی با پرویز خرسند ، دقیقهٔ ۱۰۵ تا ۱۱۱.

برخی منتقدان گفته‌اند در کتاب، چندین خاطره دچار جابه‌جایی یا اختلاط با روایت‌های دیگر شده است. با وجود طبیعی بودن برخی اشتباهات لفظی در مصاحبه‌ای با این گستردگی، برخی کوشیده‌اند کل روایت پرویز ثابتی را بی‌اعتبار نشان دهند. از جمله موارد اختلاف:  

- نسبت دادن محمدرضا سعادتی به زندان ساری و اشتباه گرفتن او با «حسین عزتی کمره‌ای» (ص ۲۶۷). 
- معرفی سیاوش کسرایی به‌عنوان مدیرکل حزب توده (ص ۵۸۱). 
- حذف نام آمر اصلی در ماجرای ترور تیمور بختیار (ص ۱۸۷). 
- ابهام در شرح قتل بیژن جزنی و یارانش (ص ۲۵۷).  

در مورد کشته شدن ۹ زندانی در سال ۱۳۵۴، ثابتی روایت رسمی ساواک را بیان کرده و مخالفانش آن را ساختگی دانسته‌اند.

منتقدان چپ‌گرا نتیجه گرفته‌اند که مدیرکل ادارهٔ سوم ساواک، برخلاف کارمندان جزء، نمی‌تواند از وقایع شکنجه و اعدام بی‌اطلاع باشد.در صفحهٔ ۵۹۹ کتاب، ثابتی به فردی با عنوان «پروفسور بوم مزون» اشاره می‌کند که در درس‌های «اطلاعات غلط» و «دیس‌اینفورمیشن» روش‌های ترکیب اخبار درست و نادرست را توضیح داده بود.

پرویز ثابتی پس از پایان کتاب، در ۱۸ بهمن ۱۳۹۰ در مصاحبه‌ای از پیش ضبط‌شده در برنامهٔ «افق» بخش فارسی صدای آمریکا، ضمن انکار دستور یا اجرای شکنجه، گفت که شکنجه در ساواک «غیرقانونی» بوده و انجام آن به برخی مأموران منتسب شده‌ است.

او همچنین از دوران نخست‌وزیری محمد مصدق به‌عنوان دوره‌ای یاد کرده که «شدیدترین شکنجه‌ها علیه مخالفان صورت می‌گرفت». 
در مقابل، شماری از زندانیان پیش از انقلاب ۱۳۵۷، این ادعاها را رد کرده و تجربهٔ شکنجه‌های سیستماتیک در ساواک را گواه آورده‌اند.

 پانویس 

 منابع 




رده:آثار درباره علی شریعتی
رده:کتاب‌های گفتگو