نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (به‌اختصار: نهسا) شاخه‌ای از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است، که در سال ۱۳۸۸ با ادغام نیروی هوایی سپاه پاسداران و بخش فضایی (موشکی و فضایی) به آن، تشکیل شد. این سازمان علاوه بر وظایف نیروی هوایی، مأموریت‌های موشکی و فضایی سپاه پاسداران را نیز برعهده دارد.

فرماندهی این نیرو از زمان تأسیس تا حمله اسرائیل به ایران در ژوئن ۲۰۲۵ (۲۳ خرداد ۱۴۰۴)
برعهده سرتیپ پاسدار امیرعلی حاجی‌زاده بود. به جز حاجی‌زاده، در این حمله تمام رده بالای فرماندهی نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی کشته شدند.

 شلیک موشک به پرواز شمارهٔ ۷۵۲ هواپیمایی بین‌المللی اوکراین 

پرواز شمارهٔ ۷۵۲ هواپیمایی بین‌المللی اوکراین، پروازی مسافربری متعلق به هواپیمایی بین‌المللی اوکراین از مبدأ تهران به مقصد کی‌یف بود که در ۱۸ دی ۱۳۹۸ (۸ ژانویه ۲۰۲۰) هدف شلیک پدافند هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قرار گرفت و ساقط شد. همهٔ ۱۷۶ سرنشین این پرواز جان باختند. حکومت جمهوری اسلامی و سپاه مسئولیت آن را برعهده گرفتند. امیرعلی حاجی‌زاده به عنوان فرمانده این نیرو و مقام مسئول با حاضر شدن در برنامه تلویزیونی از مردم و بازماندگان عذر خواهی و قبول عهده مسئولیت این واقعه کرد. سر انجام دادگاه ایتالیا و کانادا مقصر بودن شرکت اوکراینی را در این حادثه تأیید کرد و ملزم به پرداخت دیه به خانواده جانباختگان کرد و طرف نظامی ایران را علیرغم عدم حضور نماینده دائمی و حضور وکیل تسخیری تبرئه کردند.

 سرنگونی پهپاد آمریکایی توسط ایران 

در ۱۹ ژوئن ۲۰۱۹ یک پهپاد نورثروپ گرومن آر کیو-۴ گلوبال هاوک در تنگه هرمز توسط یک موشک زمین به هوای ایرانی مورد اصابت قرار گرفت. سامانه سوم خرداد این پهپاد را شکار کرده است.

 فرماندهان ارشد 
 فرمانده: سرتیپ پاسدار سید حسین موسوی افتخاری
 جانشین فرمانده:؟
 معاون هماهنگ‌کننده: سرتیپ پاسدار فریدون سقایی
 فرمانده فضایی: سرتیپ دوم پاسدار علی جعفرآبادی
 فرمانده پدافند هوایی: سرتیپ پاسدار رضا شبان

 فرماندهان 

 هواپیماها و بالگردها 
هواپیمانوع کاربریدر حال خدمتتوضیحاتتصویربالگردها، جنگنده‌ها و جنگنده‌های پشتیبانی نزدیک هواییامبرائر ئی‌ام‌بی ۳۱۲ توکانو آموزشی تهاجمی سبک ۲۵ فروند نوع تهاجمی سبک120pxبل ای‌اچ-۱ کبرا/طوفانبالگرد تهاجمی۲۶ فرونددر هوانیروز سپاه120pxسوخو-۲۲ فیتربمب‌افکن تاکتیکی۱۰ فروندفراری از عراق120pxشاهد ۲۸۵بالگرد تهاجمی۹ فرونددر هوانیروز و نیروی دریایی سپاه120pxترابریایل-۷۶ هواپیمای راهبردی ۵ فروندفراری از عراق120pxآنتونوف-۷۴ ترابرد تاکتیکی ۱۱ فروند120pxداسو فالکن ۲۰ پشتیبانی ترابرد ۳ فروندحمل مقامات120pxهاربین وای-۱۲ ترابرد ۸ فروند120pxبالگرد ترابریمیل-۱۷ ترابرد و مسلح ۱۲ فروندبیش از ۷۰ فروند در هوانیروز سپاه120pxبل ۴۱۲ترابرد۵ فروندر نیروی دریایی سپاه120pxشاهد ۲۷۸ترابرد و مسلح۱۳ فرونددر هوانیروز و نیروی دریایی سپاه120pxبل ۲۱۴ترابرد۵ فرونددر هوانیروز سپاه120pxپهپادابابیل۱ پهپاد۲۰۰ الی ۳۰۰ فروندابابیل ۲پهپاد۲۰۰ فروند120pxابابیل ۳پهپاد۱۵۰ فروند120pxابابیل ۴پهپاد۱۲۰ فروندابابیل ۵پهپادنامشخصنیروی زمینی و دریایی سپاهحدید ۱۱۰پهپادنامشخصغزهپهپادنامشخصنام دیگر آن شاهد ۱۴۹ می‌باشد120pxمهاجر ۶ پهپادنامشخصبیش از ۲۰۰ فروند در نیروی زمینی و دریایی سپاه120pxمهاجر ۱۰پهپاد۱۲ فروندفعال در نیروی زمینی سپاه120pxکرار پهپادنامشخصفعال در نیروی پدافند هوایی و دریایی ارتش120pxشاهد ۱۲۹ پهپاد ۴۱ فروند120pxشاهد ۱۴۷پهپاد۱ فروندشاهد ۱۶۱پهپادنامشخصنسخه موتور جت آرکیو ۱۷۰ در مقیاس ۶۰ درصدشاهد ۱۴۱پهپادنامشخصنسخه موتور پیستونی آرکیو ۱۷۰ در مقیاس ۶۰ درصدشاهد ۲۳۸پهپادنامشخصنسخه توربو جت شاهد ۱۳۶شاهد ۱۳۶پهپادنامشخص120pxسایه پهپادنامشخص کپی‌برداری از بوئینگ اسکن‌ایگل120pxسیمرغ پهپادنامشخصنسخه کپی‌شده از لاکهید مارتین آر کیو ۱۷۰ سنتینل120pxشاهد ۱۹۱/۱۸۱پهپادنامشخصنسخه رزمی و کپی‌شده از لاکهید مارتین آر کیو ۱۷۰ سنتینل
در مقیاس ۸۰ درصد120px

 موشک‌ها 
 نام موشک نوع موشک برد تقریبی توضیح کوتاه شهاب ۱ راکت/بالستیک برد کوتاه ۳۰۰ کیلومتر نسل اول موشک‌های خانواده شهاب شهاب ۲ ۳۰۰ کیلومتر نسخه ارتقا یافته شهاب ۱ فاتح ۱۱۰ ۳۰۰ کیلومتر سوخت جامد، دقت بالا فاتح ۳۱۳ ۵۰۰ کیلومتر نسخه جدید فاتح با دقت بیشتر فاتح مبین ۳۰۰ کیلومتر نسخه مجهز به هدایت اپتیکی فاتح زلزال ۱/۲/۳ تا حداکثر ۲۵۰ کیلومتر راکت کوتاه برد با کلاهک سنگین فجر ۳ نامشخص موشک راکتی با دقت نسبی قیام ۱ ۷۰۰ کیلومتر فناوری جدید، دقت و برد متوسط رعد ۵۰۰ ۵۰۰ کیلومتر موشک تاکتیکی متوسط برد فتح ۳۶۰ ۱۲۰ کیلومتر موشک تاکتیکی با برد متوسطجهادحداکثر ۱۰۰۰ کیلومترسرعت و دقت بالا قدر ۱۱۰بالستیک برد متوسط ۱۶۵۰ کیلومتر نسخه ارتقا یافته شهاب ۳ سجیل ۲۰۰۰ کیلومتر سوخت جامد دو مرحله ای عماد ۱۷۰۰ کیلومتر سوخت مایع، دقت بالا ذوالفقار ۷۰۰ کیلومتر سرجنگی سنگین، دقت بالا خرمشهر ۲۰۰۰
کیلومتر برد بالا، دقت متوسط، سرجنگی سنگین حاج قاسم ۱۴۰۰ کیلومتر سرعت ۵ ماخ، دقت بالا دزفول ۱۰۰۰ کیلومتر نسخه پیشرفته ذوالفقار خیبرشکن ۱۴۵۰–۱۸۰۰ کیلومتر عبور از سپر موشکی با مانورهای پیچیده فاتح ۱ هایپرسونیک ۱۴۰۰ کیلومتر سرعت ۱۳ ماخ فتاح ۲ نامشخص نسخه پیشرفته فتاح ۱ یا علی کروز ۷۰۰ کیلومتر موشک کروز دوربرد سومار ۷۰۰ کیلومتر موشک کروز با برد بالا هویزه۱۳۵۰ کیلومترموشک کروزپاوه۱۶۵۰ کیلومترقابلیت عبور از مسیرهای پیچیده بیناهوا به زمین۲۰ کیلومترتسلیحات هدایت‌شونده هوا به زمین سدید ۳۴۵۱۰–۸ کیلومتر قائم۶ کیلومتردهلاویه هواپایه۸ کیلومتر الماس۸ کیلومتر

 پدافند هوایی 
 دسته‌بندی نام سامانه / رادار نوع برد تقریبی توضیح کوتاهسامانه‌های پدافندی ۹ دی پدافند کوتاه برد نامشخص سامانه موشکی زمین به هوا کوتاه‌برد طبس پدافند برد متوسط و کوتاه نامشخص طراحی شده برای مقابله با اهداف در برد متوسط و کوتاه مجید موشکی کوتاه‌برد حدود ۸ کیلومتر مقابله با پهپادها و موشک‌های کروز ارتفاع پایین Tor-M1 پدافند کوتاه برد حدود ۱۲ کیلومتر دفاع هوایی کوتاه‌برد روسی سپهر رادار برد بلند حدود ۳۰۰۰ کیلومتر رهگیری اهداف هوایی قدیر رادار پیشرفته حدود ۱۱۰۰ کیلومتر رادار پیشرفته با برد بلند معراج ۴ رادار سه‌بعدی حدود ۴۰۰ کیلومتر رادار سه‌بعدی برد متوسط بشیر رادار مراقبتی نامشخص رهگیری پهپادها مطلع‌الفجر رادار دفاعی حدود ۵۰۰ کیلومتر مقابله با تهدیدات موشکی آرش رادار سه‌بعدی حدود ۱۵۰ کیلومتر رادار سه‌بعدی برد کوتاه تا متوسط علیم رادار چندمنظوره نامشخص تشخیص اهداف زمینی، هوایی و دریاییسوم خردادپدافند برد متوسط و کوتاهحدود ۵۰ تا ۷۵ کیلومترطراحی شده برای مقابله با اهداف در برد متوسط و کوتاه

 قابلیت اطمینان در جبهه 
نتیجهٔ حملات گسترده جمهوری اسلامی ایران به اسرائیل در تاریخ‌های ۱۳ آوریل و ۱ اکتبر، پرسش‌هایی را دربارهٔ کارایی نیروی موشکی این کشور و استراتژی نظامی مبتنی بر آن برانگیخته است. در حمله ماه آوریل، ایران حدود ۱۱۰ تا ۱۳۰ موشک بالستیک به سمت اسرائیل شلیک کرد. تقریباً نیمی از این موشک‌ها پس از پرتاب دچار نقص فنی شدند، نزدیک به نیمی دیگر رهگیری و منهدم شدند، و تنها حدود ۷ تا ۹ موشک به هدف رسیدند که خسارت اندکی وارد کردند و هیچ تلفات جانی نداشتند. همچنین، ۱۸۵ پهپاد و ۶ موشک کروز نیز پرتاب شدند که همگی در مسیر سرنگون شدند.https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/can-iran-restore-its-missile-mojo با این وجود اسرائیل به شدت از انتشار عکس‌های اصابت موشک‌ها خود داری کرد که می‌تواند دلیلی بر اصابت دقیق موشک‌های ایرانی باشد.

در ماه اکتبر، ایران حدود ۲۰۰ موشک بالستیک پرتاب کرد. به‌نظر می‌رسد که ۲۰ موشک بلافاصله پس از پرتاب دچار نقص شده و از کار افتادند؛ بیش از ۳۰ موشک به اسرائیل اصابت کردند و موجب وارد آمدن خساراتی به پایگاه هوایی نواتیم و چندین منطقه مسکونی شدند؛ شمار نامشخصی از موشک‌ها نیز در مسیر منهدم شدند. در نتیجه این حمله، یک فلسطینی در کرانه باختری بر اثر برخورد تکه‌های موشک کشته شد و یک شهروند اسرائیلی نیز به دلیل حمله قلبی ناشی از این حمله جان خود را از دست داد. به‌طور خلاصه، نتایج هر دو حمله در مقایسه با منابع صرف‌شده، نسبتاً ناچیز بود. با این وجود به علت هزینه‌های بالا سامانه‌های پدافندی اسرائیل مثل پیکان ۲ و ۳ و فلاخن داوود، طبیعتاً رهگیری موشک‌های ایرانی برای اسرائیل هزینه‌های گزافی تراشیده است.

 دانشگاه 
از دانشگاه علوم و فنون هوافضای عاشورا به عنوان دانشگاه نیروی هوافضای سپاه نام برده می‌شود. مجتمع دانشگاهی هوافضای عاشورا با تجمیع مرکز آموزش آیت الله کاشانی و دانشکده‌های پدافند موشکی، علوم و فنون و پرواز در سال ۱۳۸۳ تشکیل شد. این دانشگاه در زمینه‌های آموزش خلبانی ، کنترل هوایی، خدمات پروازی، عملیات موشکی، عملیات پدافند، برق، الکترونیک و مکانیک هواپیمایی و موشکی را در مقاطع کاردانی و کارشناسی توانایی دارد. مرکز انتشارات این دانشگاه ۱۸ کتاب در موضوعات هوافضا به چاپ رسانده است.

 جستارهای وابسته 
 نیروی هوایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
 نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران

 منابع 

رده:آمریکاستیزی
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۹۸۵ (میلادی) در ایران
رده:جنگ فضایی
رده:نیروهای استراتژیک
*
رده:نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
رده:واحدها و تشکیلات نظامی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۸۵ (میلادی)