کاخ هشت‌بهشت (تبریز)

کاخ هشت‌بهشت یکی از عمارت‌های تاریخی شهر تبریز بوده است. این بنا در قرن نهم هجری در زمان پادشاهان آق‌قویونلو ساخته شده است.

 تاریخچه 
این عمارت یکی از ابنیه مهم دوره آق‌قویونلوها، صفویه و به‌خصوص دوره قاجار بود. جغرافی‌نویسان و جهانگردانی که از قرن سوم و چهارم هجری به بعد از تبریز دیدن کرده و مطالبی دربارهٔ این شهر نوشته‌اند به وجود بناها، کاخ‌ها و سرای‌های باشکوه و زیبا که غالباً از طرف سلاطین، امراء و وزراء ساخته شده و به نام بانیان خود معروف بوده‌اند، اشاره کرده‌اند. برخی از این بناها به مرور زمان از بین رفته و اکنون نشانی از آن‌ها بر جای نمانده‌است. برخی هم به صورت ویرانه‌هایی درآمده‌اند که حکایت از عظمت و شکوه نخستین خود دارند و تعداد بسیار اندکی نیز، به خاطر نزدیکی زمان احداث و توجه متولیان آن‌ها به صورتی تقریباً سالم باقی مانده‌اند.

کاخ هشت‌بهشت نیز نمونه‌ای از این بناها است که اکنون نه تنها اثری از این کاخ باشکوه باقی نمانده بلکه حتی می‌توان گفت که وجود چنین بنای باشکوهی به فراموشی سپرده شده‌است.

 تاریخ بنا 
پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hasht_Behesht_in_Sahebabad_Garden_of_Tabriz_(1538_ilustration,_and_modern_3D_simualtion).jpg|بندانگشتی|کاخ هشت بهشت ​​در مرکز باغ صاحب آباد تبریز (جزئیات نقشه ۱۵۳۸ اثر ماترکچی نصوح، و شبیه‌سازی سه‌بعدی مدرن).
هشت‌بهشت که یکی از کاخ‌های زیبا و معروف دوره آق‌قویونلو بود، در سال هجری قمری، به دستور سلطان یعقوب پسر امیرحسن بیک مشهور به اوزون حسن، بنا شد. البته در مورد بانی احداث این کاخ روایت‌های متفاوتی وجود دارد؛ چنانچه برخی این کاخ را به اوزون حسن و برخی دیگر به پسرش یعقوب نسبت می‌دهند. به هر ترتیب اولین کاخ هشت‌بهشت، در تبریز و در قرن نهم هجری بنا شده‌است.

 معماری 
این کاخ بر مبنای توصیف‌های مندرج در کتاب‌ها، عمارتی هشت ضلعی بود که بعدها موسوم به هشت‌بهشت شد. یک بازرگان گمنام ونیزیوی نویسندهٔ گمنام سفرنامهٔ پنجم از شش سفرنامهٔ مندرج در کتاب «سفرنامه‌های ونیزیان در ایران (شش سفرنامه): سفرنامه‌های ونیزیانی که در زمان اوزون حسن آق قویونلو به ایران آمده‌اند» می‌باشد. نویسندگان دیگر سفرنامه‌های کتاب «جوزافا باربارو» (Giosofat [Josafa] Barbaro)، «آمبروجیو کُنتارینی» (Ambrogio Contarini)، «کاتِرینو زنو» (Caterino Zeno)، «جُوان ماریا آنجولِلّو» (Giovan Maria Angiolello) و «وینچِنتو دالساندری» (Vincentio d’Alessandri) می‌باشند. لرد استنلی بر این شش سفرنامه دیباچه نوشته است و آنها را ویراسته است. ترجمه‌ها از ایتالیایی به انگلیسی توسط «چارلز گری» (Charles Grey)، «ویلیام تامس» (William Thomas) و «یوجین آرماند روی» (Eugene Armand Roy) انجام شده اند. منوچهر امیری این مجموعه را از انگلیسی به فارسی برگردانده است. که از هشت‌بهشت دیدن کرده، در توصیف این باغ و کاخ نوشته‌است:

 تزیینات 
جهانگرد ونیزی می‌گوید:

به گفته باربارو در دوران صلح هنگامی که امیر حسن‌بیک در پایتخت خویش، شهر تبریز اقامت داشت برای سرگرمی او و ملازمانش مرتباً بساط سور و سرگرمی گسترده می‌شد. کاخ هشت‌بهشت تبریز در اوایل عهد صفویه نیز قصری شاهانه بود. در دوران شاه اسماعیل یکم صفوی که تبریز پایتخت وی بود، در ذکر احوال آن شهریار به دفعات به نام عمارت و باغ هشت‌بهشت برمی‌خوریم که مراسمات شاهانه در آنجا برگزار می‌شده‌است. جهانگرد ونیزی روایت می‌کند: شاه اسماعیل پس از فتح تبریز، ۱۲ نفر از زیباترین جوانان خانواده‌های ثروتمند تبریزی را برای لواط به اقامتگاه خود در کاخ هشت‌بهشت انتقال داد. این اقدامات به شورش مردم تبریز منجر شد و بیش از ۲۰ هزار نفر از اهالی شهر در این قضایا کشته شدند. نهایتاً مردم تبریز لباس قرمزرنگی را که شعار شاه اسماعیل بود به تن کردند و مردم پایتخت و دیگر شهرها به اطاعت او درآمدند.

 یادداشت 

طبق تحقیقات ژان اوبن نویسنده‌ی این سفرنامه دومنیکو رومانو است. 

 پانویس 

 منابع 



رده:بناهای تاریخی شهرستان تبریز
رده:جاذبه‌های گردشگری استان آذربایجان شرقی
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در تبریز
رده:فرهنگ در ایران
رده:کاخ‌های تاریخی شهرستان تبریز
رده:معماری اسلامی
رده:معماری ایرانی
رده:مقاله‌های ایجادشده توسط ایجادگر