تک‌سم‌سانان

تَک‌سُم‌سانان (Perissodactyla) راسته‌ای از پستانداران دارای سم هستند که دارای تعداد ۱ فرد از انگشت پا هستند. تک‌سم‌سانان گیاهخوارانی خشک‌زی هستند که فقط یک انگشت یا سه انگشت آنها با هم وزن جانور را تحمل می‌کند. انگشت میانی در سم این جانوران اغلب بزرگ‌تر از انگشتان کناری است.

تک‌سم‌سانان بیشتر جانورانی چراکننده هستند و برخلاف جفت‌سمان نشخوارکننده، معده ساده‌ای دارند چرا که آن‌ها سلولز گیاهان را به جای یک یا چند معده در روده هضم می‌کنند. فردسمان شامل اسب‌ها، تاپیر‌ها، و کرگدن‌ها هستند.

 ریشه‌شناسی 
اعضای این راسته به زیرراسته‌های زیر تقسیم می‌شوند:
 Hippomorpha که تک‌سم‌سانانی هستند که امروزه پاهای بلند دارند و تنها یک انگشت در پاهای خود دارند. تنها تیره باقی‌مانده از این زیرراسته اسبیان است که متشکل از اسب، زبرا، خر، گورخر ایرانی، و دیگر گونه‌های مشابه است.
 Ceratomorpha دارای چندین انگشت عملی هستند؛ آن‌ها سنگین‌تر از Hippomorpha هستند و آرامتر از آن‌ها حرکت می‌کنند. این زیررده دو تیره موجود دارد: تپیرها و کرگدن‌ها.

تیره‌های موجود تک‌سم‌سانان به شکل زیر طبقه‌بندی می‌شوند:
 راسته تک‌سم‌سانان
 زیرراسته Hippomorpha
 تیره اسبیان: اسب‌ها و همشکلانشان، هفت گونه در یک سرده
 اسب وحشی، Equus ferus
 اسب شوالسکی، Equus ferus przewalskii
 اسب اهلی، Equus ferus caballus
 خر وحشی آفریقایی Equus africanus
 خر اهلی Equus africanus asinus
 گورخر ایرانی یا خر آسیایی، Equus hemionus
 خر وحشی تبتی یا کیانگ، Equus kiang
 گورخر معمولی، Equus quagga
 گورخر کوهی، Equus zebra
 گورخر کوهی دماغه، Equus zebra zebra
 گورخر کوهی هارتمان، Equus zebra hartmannae
 گورخر گروی، Equus grevyi
 زیرراسته Ceratomorpha
 تیره تپیرها: تپیرها، چهار گونه در یک سرده
 تپیر برزیلی، Tapirus terrestris
 تپیر کوهی، Tapirus pinchaque
 تپیر بیرد، Tapirus bairdii
 تپیر مالایی، Tapirus indicus
 تیره کرگدن‌ها: کرگدن‌ها، پنج گونهٔ زنده در چهار سرده دارند.
 کرگدن سیاه، Diceros bicornis
 کرگدن سفید، Ceratotherium simum
 کرگدن هندی، Rhinoceros unicornis
 کرگدن جاوه، Rhinoceros sondaicus
 کرگدن سوماترا، Dicerorhinus sumatrensis

 جستارهای وابسته 
 جفت‌سم‌سانان

 نگارخانه 

 منابع 

رده:جانداران موجود پدیدآمده در ایپرزین
رده:فردسمان
رده:آرایه (زیست‌شناسی) نام‌گذاری‌شده توسط ریچارد اوون