خطای انسانی

خطای انسانی به هر کنش، تصمیم یا ترکِ کنشی اطلاق می‌شود که از سوی انسان انجام می‌گیرد و به‌عنوان علت مستقیم یا مؤثرِ بروز نتیجه‌ای نامطلوب شناخته می‌شود، یا با الزامات، قواعد یا حدود قابل‌قبول یک سیستم ناسازگار است؛ مشروط بر آنکه این ناسازگاری ناشی از قصد خرابکارانه یا تعمد آگاهانه نباشد.Senders, J.W. and Moray, N.P. (1991) Human Error: Cause, Prediction, and Reduction. Lawrence Erlbaum Associates, p.25. . خطای انسانی به عنوان عامل اصلی ایجاد سوانح و حوادث شناخته می‌شود (به عنوان مثال، حادثه جزیره سه مایل)، حمل و نقل هوایی (به خطای خلبان)، اکتشاف‌های فضایی (به عنوان مثال، فضاپیمای شاتل فضایی و… فاجعه شاتل کلمبیا، و پزشکی (خطای پزشکی را ببینید). به‌طور کلی پیشگیری از خطای انسانی به عنوان عامل اصلی اطمینان و ایمنی سیستم‌های (پیچیده) شناخته می‌شود. خطای انسانی یکی از دلایل عمده وقوع ریسک است.

به شکل کلی دو دسته‌بندی اصلی برای ناکامی انسان در انجام عمل را می‌توان ریشه خطای انسانی دانست. حالت اول این است که طرح ناقص باشد و با وجود عملکرد صحیح به نتیجه نامطلوب منتج شود یا این که طرح کامل باشد ولی به دلیل عملکرد ناقص منجر به حادثه شود (منجر به لغزش و فراموشی شود).Hollnagel, E. (1993) Human Reliability Analysis Context and Control. Academic Press Limited. .Reason, J. (1990) Human Error. Cambridge University Press. . باید توجه داشت، اگر برنامه ای برای دستیابی به هدف مشخص در بین نباشد نرسیدن به هدف را نمی‌توان خطا صرف برشمرد

 کارایی 
خطای انسانی و عملکرد دو روی یک سکه اند: مکانیسم‌های «خطای انسانی» همان مکانیسم‌های «عملکرد انسان» هستند. هرچقدر کیفیت عملکرد انسانی بالاتر باشد، به معنی کاهش میزان خطای انسانی است.Reason, 1991Woods, 1990

 دسته‌بندی‌ها 
روشهای زیادی برای طبقه‌بندی خطای انسانی وجود دارد:Jones, 1999Wallace and Ross, 2006
 بیرونی در مقابل خطای درون زا (یعنی منشأ آن خارج از فرد است)Senders and Moray, 1991
 ارزیابی وضعیت در مقابل برنامه‌ریزی واکنشیRoth et al. , 1994 و تمایز مرتبط با آن در
 خطا در تشخیص مشکل
 خطا در برنامه‌ریزی و اجرایSage, 1992
 براساس سطح تحلیل؛ به عنوان مثال، ادراکی (مثلاً خطای دید) در مقابل شناختی
 خطای پردازش مکانیکیDOE HDBK-1028-2009 (https://www.standards.doe.gov/standards-documents/1000/1028-BHdbk-2009-v1/@@images/file)
 «لغزش» حاصل از عدم دسترسی مکانیکی سریع
 «خطاها» حاصل از فراخوانی مکانیکی
 خطای فعال - حاصل از عملکرد فیزیکی نامناسب که به عینه قابل دیدن بوده و منجر به نتایج ناخواسته می‌شود.
 خطای نهفته انسانی که ماحصل ضعف‌های مربوط به سازمان یا نقص تجهیزات مربوط به سازمان می‌باشند.
 خطای وابستگی تجهیزات - به دلیل فرض برقراری صحیح کنترل سخت‌افزاری یا دستگاه‌های بین زیر سیستم‌ها ایجاد می‌شود.
 خطای تیمی - عدم هوشیاری ناشی از تعامل اجتماعی (بین فردی) بین دو یا چند نفر که با هم کار می‌کنند.
 خطای وابستگی‌های شخصی - ماحصل نارضایتی‌های فردی و میزان اعتماد به نفس است.

 منابع 
مطالعه شناختی خطای انسانی یک زمینه تحقیقاتی بسیار فعال است که شامل کارهایی است که مربوط به محدوده حافظه و توجه و همچنین راهکارهای تصمیم‌گیری انسان می‌شود. مانند یافتن راه حل‌های دم دستی و سایر سوگیری‌های شناختی است. چنین استراتژی‌هایی می‌توانند بسیار مفید و غالباً صحیح باشند، اما می‌توانند منجر به الگوهای منظم خطا نیز شوند.

سوءتفاهم‌ها حاصل از تحلیل مکالمه انسانی یکی از منابع اصلی ایجاد خطای انسانی است.

در بررسی خطاهای سازمانی یا تأثیر خطای انسانی در عملکرد سازمانی یکی از روش‌های اصلی تجزیه و تحلیل سیستم‌های پیچیده به زیر شاخه‌های ساده‌تر است که به تحلیل درخت نظارت بر ریسک شناخته می‌شود (MORT)Entry for MORT on the FAA Human Factors Workbench 

 اختلاف‌نظرها 
برخی از محققان معتقدند که دوگانگی اعمال انسان به عنوان «صحیح» یا «اشتباه» یک توصیف بیش از حد مضر از یک پدیده پیچیده است.Hollnagel, E. (1983). Human error. (Position Paper for NATO Conference on Human Error, August 1983, Bellagio, Italy)Hollnagel, E. and Amalberti, R. (2001). The Emperor’s New Clothes, or whatever happened to “human error”? Invited keynote presentation at 4th International Workshop on Human Error, Safety and System Development.. Linköping, June 11–12, 2001. تمرکز بر تغییرپذیری عملکرد انسان و اینکه چگونه اپراتورهای انسانی (و سازمان‌ها) می‌توانند این تنوع را مدیریت کنند، ممکن است رویکردی مثمر ثمر باشد. رویکردهای جدیدتر مانند مهندسی تاب‌آوری، نقش‌های مثبتی را که انسان می‌تواند در سیستم‌های پیچیده ایفا کند، برجسته می‌کند. در مهندسی تاب‌آوری، موفقیت‌ها (مواردی که درست پیش می‌روند) و شکست‌ها (مواردی که اشتباه پیش می‌روند) دارای ارزش یکسان مطالعاتی هستند، یعنی تنوع عملکرد انسان.

 جستارهای وابسته 
 محدودیت در رفتار
 طراحی تحمل خطا
 قابلیت اطمینان انسان
 خطای کاربر
 تکنیک برای پیش‌بینی نرخ خطای انسانی
 مغالطه، استدلال غلط

 منابع 


رده:خطاها