آگاهی طبقاتی

آگاهی طبقاتی ، در فلسفه سیاسی و به‌ویژه در مارکسیسم، مجموعه‌ای از عقاید است که شخص دربارهٔ طبقه اجتماعی خود، جایگاه اقتصادی‌اش در جامعه، ساختار طبقه و منافع طبقه خود دارد. به عقیده کارل مارکس، آگاهی طبقاتی در شعله‌ور کردن انقلابی که منجر به برپایی دیکتاتوری پرولتاریا می‌شود، امری کلیدی است. گئورگ لوکاچ معتقد است آگاهی طبقاتی مستلزم حالت پیشین آگاهی کاذب است.

 انتقادات 
فیلسوف سیاسی لهستانی لشک کولاکوفسکی این تصور را که آگاهی طبقاتی می‌تواند توسط یک حزب پیشتاز از بیرون القا شود، مورد تردید قرار داد. او در «جریان‌های اصلی مارکسیسم» و دیگر نوشته‌هایش اظهار داشت که برای دستیابی به وحدت نظریه و پراکسیس، نظریه نه‌تنها باید در تلاش برای تغییر واقعیت به سمت آن گرایش داشته باشد، بلکه واقعیت نیز باید به سمت نظریه گرایش داشته باشد. در غیر این صورت، روند تاریخی زندگی خود را طی می‌کند، در حالی که نظریه‌پردازان نظریه‌های کوچک خود را می‌سازند و ناامیدانه منتظر نوعی تأثیر احتمالی بر روند تاریخی هستند. از این پس، خود واقعیت باید به سمت نظریه گرایش داشته باشد و آن را به «بیان خود فرایند انقلابی» تبدیل کند. به نوبه خود، نظریه‌ای که هدفش کمک به پرولتاریا در دستیابی به آگاهی طبقاتی است، ابتدا باید یک «نظریه عینی آگاهی طبقاتی» باشد. با این حال، نظریه به خودی خود کافی نیست و در نهایت به مبارزه بشریت و پرولتاریا برای آگاهی متکی است: «نظریه عینی آگاهی طبقاتی تنها نظریه امکان عینی آن است.»لشک کولاکوفسکی، «دیدگاه‌های صحیح من در مورد همه چیز»، «روزنامه سوسیالیست رجیستر ۱۹۷۴»، صفحات ۲۰–۱«مارکسیسم، به عنوان یک نظریه علمی، نمی‌توانست محصول خودجوش طبقهٔ کارگر باشد. به گفتهٔ لنین، بلکه باید از خارج، توسط روشنفکران مجهز به دانش علمی وارد می‌شد و به ابزار ایدئولوژیک خاصی برای توجیه ایده جدید حزب فریبکاران تبدیل شد.» از آنجا که طبقهٔ کارگر در اصل قادر به بیان نظری آگاهی خود نیست، ممکن و حتی ضروری است که آگاهی نظری «اصیل» طبقه کارگر در یک ارگانیسم سیاسی تجسم یابد که بتواند خود را حامل این آگاهی بداند، صرف‌نظر از اینکه طبقهٔ کارگر «تجربی» در مورد آن چه فکری می‌کند، با توجه به اینکه آگاهی «تجربی» این طبقه در تعریف اینکه چه کسی در یک لحظه معین نماینده منافع آن است، بی‌ربط است. به همین دلیل است که نظریه آگاهی طبقاتی که از بیرون القا می‌شود و کل ایده سوسیالیسم علمی که چنین تصوری از آن وجود دارد، در خدمت توجیه این واقعیت است که در همهٔ انواع فعالیت‌های سیاسی و بعداً در اعمال قدرت سیاسی، طبقهٔ کارگر می‌تواند و باید با دستگاه سیاسی که وسیله نقلیه آگاهی آن در بالاترین سطح است، جایگزین شود. کل اصل لنینیستی و سپس استالینیستی دیکتاتوری که پرولتاریا از طریق واسطه نمایندگان خودخوانده خود اعمال می‌کند، تنها توسعه ایده «سوسیالیسم علمی» است که چنین تصوری از آن وجود دارد. لشک کولاکوفسکی، «مارکس آلتوسر»، «نشریه سوسیالیستی ۱۹۷۱»، صفحات ۱۲۸–۱۱۱

اقتصاددان مکتب اتریشی لودویگ فون میزس ادعا کرد که «مارکس مفاهیم کاست و طبقه را با هم اشتباه گرفته است.» میزس پذیرفت که آگاهی طبقاتی و مبارزهٔ طبقاتی مرتبط با آن، در برخی شرایط که کاست‌های اجتماعی انعطاف‌ناپذیر وجود دارند، مفاهیم معتبری هستند، مثلاً زمانی که برده‌داری قانونی است و بردگان انگیزهٔ مشترکی برای پایان دادن به وضعیت نامساعد خود نسبت به سایر کاست‌ها دارند، امّا آن طبقه در جامعهٔ سرمایه‌داری که در آن برابری در برابر قانون وجود دارد، یک تمایز دلخواه است. میزس معتقد بود که در سرمایه‌داری، ثروت فرد تأثیر زیادی بر نحوهٔ برخورد قانون‌گذاران، مجریان قانون یا دادگاه‌ها با او ندارد.

 نمونه‌ها 
 شورش بادکنک‌ها در سال ۱۸۱۹
 ماجرای های‌مارکت
 اعتصاب ساحل غربی در سال ۱۹۳۴
 شورش‌های لباس‌های حیوانات خانگی
 تبانی لیگ برتر بیسبال
 مجمع جهانی اقتصاد
 گروه بیلدربرگ
 اشغال وال استریت

 جستارهای وابسته 

 آگاهی کاذب
 تاریخ و آگاهی طبقاتی
 روان‌شناسی و طبقه اجتماعی
 تضاد طبقاتی
 ایدئولوژی مسلط
 ایدئولوژی و دستگاه‌های ایدئولوژیک دولت
 سلطه فرهنگی
 نظریه ازخودبیگانگی مارکس

 منابع 



رده:خودآگاهی
رده:سیاست‌های هویتی
رده:طبقه‌های اجتماعی
رده:مفاهیم اجتماعی
رده:نظریه مارکسیستی