پایتخت جهانی کتاب

پایتخت جهانی کتاب عنوانی است که از سال ۲۰۰۱ میلادی به این‌سو هر ساله از سوی سازمان یونسکو به شهری داده می‌شود که در جهت تقویت جایگاه کتاب و خواندن آن کوشش شایانی کرده‌باشد.
هدف یونسکو این است تا از این طریق در آن سال به اجرای برنامه‌های فرهنگی مرتبط با کتاب بپردازد و از این راه شوق مطالعه را در مردم ایجاد کند. این انتخاب هیچ جایزهٔ مالی را برای برگزیدهٔ آن دربر ندارد؛ بلکه تصدیق بهترین برنامهٔ اختصاص داده‌شده به کتاب و کتاب‌خوانی است.

سازمان یونسکو هر سال یک شهر را با کمک سه مرکز بین‌المللی کتاب به عنوان پایتخت کتاب تعیین می‌کند که این سه مرکز انجمن ناشران بین‌المللی کتاب، اتحادیه بین‌المللی فروشندگان کتاب و اتحادیه بین‌المللی انجمن کتابخانه‌ها است.
سالی که شهر برگزیده عنوان پایتخت جهانی کتاب را دارا است از ۲۳ آوریل یعنی روز جهانی کتاب تا ۲۲ آوریل سال بعد از آن ادامه دارد.

بانکوک سیزدهمین شهری است است که به عنوان پایتخت جهانی کتاب انتخاب می‌شود.
کمیته تصمیم‌گیرنده اعطای این عنوان دلیل انتخاب بانکوک را به عنوان پایتخت جهانی کتاب در سال ۲۰۱۳ «ایجاد انگیزه برای سهیم شدن و شرکت مردم در زنجیره تأمین کتاب، حضور فعال بازیگران تایلندی در پروژه‌ای ادبی که از قبل به همین منظور طراحی شده و همچنین عمل به تعهدات در حوزه نشر» اعلام کرده‌است.

پیش از این مادرید اسپانیا (۲۰۰۱)، اسکندریه مصر (۲۰۰۲)، دهلی نو هندوستان (۲۰۰۳)، آنتورپ بلژیک (۲۰۰۴)، مونترال کانادا (۲۰۰۵)، تورین ایتالیا (۲۰۰۶)، بوگوتا کلمبیا (۲۰۰۷)، آمستردام هلند (۲۰۰۸)، بیروت لبنان (۲۰۰۹)، لوبلیانا اسلوونی (۲۰۱۰)، بوینوس آیرس آرژانتین (۲۰۱۱) و ایروان ارمنستان (۲۰۱۲) پایتخت جهانی کتاب بودند.

تهران یک بار در سال ۲۰۰۶ و بار دیگر در سال ۲۰۱۱ برای کسب عنوان «پایتخت کتاب جهان» تقاضا داده‌است که هر دو تقاضا رد شده‌است. تهران در سال ۲۰۰۶ با یک رأی این عنوان را به تورین ایتالیا باخت.خبرگزاری ایسنا: دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو: ایران فعلاً برای «پایتخت کتاب جهان» شدن تصمیمی ندارد. انتشار: ۱۳۹۰/۰۸/۰۲. کد خبر: ۹۰۰۷–۲۱۹۴۱. گفته می‌شود که نیشابور با پشتوانه تجربه‌ای که در پایتختی کتاب ایران کسب کرده‌است، برای کسب عنوان پایتخت جهانی کتاب اقدام کرده‌است.
شهر شیراز  نیز که عنوان ششمین پایتخت کتاب ایران را داشت در سال ۲۰۲۰ از طرف ایران برای پایتخت جهانی کتاب اعلام نامزدی کرد.شیراز در یک قدمی نامزدی پایتخت کتاب جهان

 معیارها 
کمیتهٔ انتخاب و معرفی نامزدها از برنامه‌هایی استقبال می‌کند که توسط شهردار یک شهر اجرا یا تأیید شده و در جهت ترویج و گسترش کتاب‌خوانی است.

کمیتهٔ انتخاب نامزدها توجه خود را به برنامه‌های خاصی جلب می‌کند که به این شرح‌اند: درجهٔ مشارکت همهٔ سطوح (از شهری تا بین‌المللی)، تأثیر بالقوهٔ این برنامه‌ها، دامنه و کیفیت فعالیت‌هایی که توسط کاندیداها طرح شده‌است و گستره‌ای که در آن ناشران، نویسندگان، کتاب‌فروش‌ها و کتابداران درگیر می‌شوند و سازمان‌های غیردولتی هم در آن فعال هستند و هر پروژهٔ دیگری که کتاب و کتاب‌خوانی را ارتقا می‌دهد. همچنین برنامه‌ها باید در راستای ارتقای آزادی بیان و اعلامیهٔ جهانی حقوق بشر باشد.

 شهرهای برگزیده 
سالشهرکشور۲۰۰۱مادرید۲۰۰۲اسکندریه۲۰۰۳دهلی نو۲۰۰۴آنتورپ۲۰۰۵مونترآلUNESCO announcement selecting Montreal as 2005 World Book Capital City۲۰۰۶ تورینUNESCO announcement selecting Turin as 2006 World Book Capital City۲۰۰۷بوگوتاUNESCO announcement selecting Bogotá as 2007 World Book Capital City۲۰۰۸آمستردامUNESCO announcement selecting Amsterdam as 2008 World Book Capital City۲۰۰۹بیروتUNESCO announcement selecting Beirut as 2009 World Book Capital City۲۰۱۰لیوبلیاناUNESCO announcement selecting Ljubljana as 2010 World Book Capital City۲۰۱۱بوئنوس آیرسUNESCO announcement selecting Buenos Aires as 2011 World Book Capital City۲۰۱۲ایروانUNESCO announcement selecting Yerevan as 2012 World Book Capital City۲۰۱۳بانکوکUNESCO announcement selecting Bangkok as 2013 World Book Capital City۲۰۱۴پورت هارکورتUNESCO announcement selecting Port Harcourt as 2014 World Book Capital City۲۰۱۵اینچئونUNESCO announcement selecting Incheon as 2015 World Book Capital City۲۰۱۶وروتسوافUNESCO announcement selecting Wrocław as 2016 World Book Capital۲۰۱۷کوناکریUNESCO announcement selecting Conakry as 2017 World Book Capital۲۰۱۸آتنUNESCO announcement selecting Athens as 2018 World Book Capital۲۰۱۹شارجهUNESCO announcement selecting Sharjah as 2019 World Book Capital۲۰۲۰کوالا لامپور۲۰۲۱تفلیس۲۰۲۲گوادالاخارا۲۰۲۳آکرا۲۰۲۴استراسبورگ۲۰۲۵ریو دو ژانیرو

 جستارهای وابسته 
 پایتخت کتاب ایران

 منابع 

 پیوند به بیرون 
UNESCO: World Book Capital City

رده:پایتخت‌ها
رده:جایزه‌های ادبی بین‌المللی
رده:جایزه‌های ادبی
رده:جایزه‌های کتاب
رده:خواندن
رده:وروتسواف
رده:یونسکو