ابوالحسن شعرانی

میرزا ابوالحسن شعرانی (۱۳۲۰ هـ. ق، تهران – ۱۳۹۳ هـ. ق) معروف به علامه شعرانی، عارف ذوالفنون، استاد علوم اسلامی، تاریخ، فلسفه، نجوم، ریاضیات، ادبیات و دیگر علوم زمان خود بود و چند اثر در این رشته‌ها از وی باقی مانده است. شعرانی با دو زبان انگلیسی و فرانسوی آشنایی داشت.

او از دانش عبدالکریم حائری یزدی، میرزا مهدی آشتیانی و میرزا محمود قمی استفاده کرد و شاگردانی چون میرزا هاشم آملی، حسن حسن‌زاده آملی و عبدالله جوادی آملی را تربیت کرد. وی علاوه بر نگارش کتاب، شرح‌هایی بر کتاب‌های تفسیری، حدیثی، کلامی و فلسفی دارد.

وی در بازار نو در نزدیکی حرم شاه عبدالعظیم در شهر ری دفن شده است.

 زندگی 
میرزا ابوالحسن فرزند حاج شیخ محمد و از نوادگان ملا فتح‌الله کاشانی در سال ۱۳۲۰ هجری قمری در تهران متولد شد. در کودکی و نوجوانی، قرآن، تجوید و ادبیات عرب را نزد پدر فرا گرفت و کتب رایج در رشته‌های مختلف را نزد علمای حوزه علمیه تهران به‌ویژه مدرسان مدرسه فخریه (مدرسه مروی کنونی) و قم آموخت.آیت بصیرت، سیری در زندگی علامه شعرانی، ص 11، 1388ش

او صاحب نظر در علومی چون فلسفه و حکمت و عرفان، ریاضیات و محاسبات، ستاره‌شناسی، موسیقی، شعر و ادبیات فارسی و عربی، تاریخ، ترجمه و تفسیر قرآن، حدیث‌شناسی، فقه و … بود، و در مسائل علمی و آیات قرآن و روایات اهل بیت دقت و تعمق فراوان داشت.

او هیئت فلاماریون را از فرانسوی به فارسی ترجمه کرد و برای جمعی تدریس کرد. سید حسن مدرس دستور داد که او در مدرسه عالی سپهسالار ریاضی تدریس کند.چهره درخشان، آیت الله شعرانی، دکتر قوامی واعظ، ص90 او علاوه بر تدریس فقه و اصول و حدیث و و حکمت و فلسفه و کلام و تفسیر و تجوید و نجوم و طب و ریاضی و… در جلسات متعددی، به بیان اصول و احکام و اخلاق دینی و رفع شبهات برای عامه مردم نیز می‌پرداخت.چهره درخشان، آیت الله شعرانی، دکتر قوامی واعظ، ص11، 1352ش او همچنین بر چند زبان زنده دنیا، از جمله عربی و عبری و ترکی و انگلیسی و فرانسوی تسلط کامل داشت. برخی او را «خواجه نصیر عصر» و جلال الدین همایی او را «شیخ بهایی عصر» لقب داده‌اند.

ابوالحسن شعرانی در سال ۱۳۵۲ هجری شمسی (۱۳۹۳ هجری قمری) در سن ۷۳ سالگی درگذشت و پیکرش در حرم شاه عبدالعظیم به خاک سپرده شد.

 استادان 
استادان وی عبارت‌اند از: میرزا محمود قمی مشهور به رضوان در علوم عقلی، شیخ آقا بزرگ ساوجی در فقه، میرزا حبیب‌الله ذو الفنون در علوم ریاضی و هیئت و نجوم و نیز استادانی چون سید ابوتراب خوانساری نوه سید ابوالقاسم خوانساری (میرکبیر) در نجف اشرف که وی از آن‌ها استفاده زیادی کرده است.آیت بصیرت، ص ۱۲، ۱۳۸۸ش، سعید رحیمیان

 شاگردان 
برخی از شاگردان او عبارت‌اند از: میرزا هاشم آملی، محمدرضا نکونام، سید محمد رضا کشفی عبدالله جوادی آملی، حسن حسن‌زاده آملی، مختار علیزاده، جلال الدین همایی، محمد حسن احمدی فقیه یزدی، علی اکبر غفاری، میر جلال محدث ارموی (۱۳۲۳هـ. ق ـ ۱۳۵۸ هـ. ش)، سید محمد باقر حجتی، بهاالدین خرمشاهی، محمد خوانساری، احمد سیاح، سید حسن سادات ناصری، سید عباس شجاعی، سید رضی شیرازی، قوامی واعظ، مهدی محقق، کمال مرتضوی، سید عبدالله موسویان، سید علی هاشمی بجنوردی

 آثار 
آثار چاپ نشده او بسیار است و آثار مطبوع او، ترجمه‌ها و تصحیح‌ها و حاشیه‌ها از قرار زیر است:

 در تفسیر و علوم قرآن 
 حاشیه بر مجمع البیان در ده جلد، با تصحیح کامل و اعراب اشعار و توضیح آنها.
 تصحیح کامل تفسیر صافی در دو جلد.
 حواشی و تعلیقات بر تفسیر منهج الصادقین در ده جلد.
 مقدمه و حواشی و تصحیح کامل تفسیر ابوالفتوح رازی با توضیح اشعار و شواهد عربی و فارسی در دوازده جلد.
 نثر طوبی یا دائرةالمعارف اصطلاحات قرآن تا حرف «ص» است که به سبک جالبی معانی متفاوت واژه‌های قرآنی به حسب استعمال در آیات مختلف مطرح شده و مورد تفسیر قرار گرفته و شامل معارف مختلف فلسفی و کلامی و نکات دقیق فقهی و تاریخی است.
 تجوید قرآن.
 تصحیح و اعراب گذاری بیش از شصت نسخه از قرآن.آیت بصیرت، ص15، 1388ش، سعید رحیمیان

 در حدیث و روایت 
 جمع حواشی و تحقیق و تصحیح کتاب وافی از ملا محسن فیض کاشانی در سه جلد.
 تعلیقات شرح اصول کافی از ملاصالح مازندرانی در دوازده جلد.
 تعلیقات بر وسائل الشیعه از حر عاملی از جلد شانزده تا بیست.
 حاشیه بر ارشاد القلوب دیلمی.
 ترجمه و شرح دعای عرفه به ضمیمه کتاب فیض‌الدموع.
 ترجمه و شرح مفصل صحیفه کامله سجادیه.
 رساله در علم درایه.
 تحقیق و تصحیح جامع الروات به امر سید حسین طباطبایی بروجردی.

 در فقه و اصول 
 المدخل الی عذب المنهل، در اصول فقه.
 شرح کفایة الاصول، بر طریقه «قال اقول» که به تفسیر و توضیح مقاصد آن به عبارت واضح اکتفا شده است.
 شرح تبصره علامه حلی که مختصری از کلیه کتب فقهی شیعه امامیه را نیز دربردارد.
 حاشیه کبیره بر قواعد.
 رساله در شرح شکوک صلاة در عروه الوثقی.
 مناسک حج با حواشی نه نفر از مراجع تقلید.
 فقه فارسی، مختصر جهت تدریس.

 در فلسفه و کلام 
 شرح تجرید الاعتقاد در علم کلام.
 حاشیه بر فصل الخطاب فی عدم تحریف الکتاب.
 کتاب «راه سعادت» در اثبات نبوت و ردّ شبهات یهود و نصاری.
 ترجمه کتاب «الامام علی صوت العدالة الانسانیه» از جرج جرداق با انتقاداتی از آن.
 تعلیقاتی بر کتاب «محمد پیامبر و سیاستمدار» نوشته مونتگمری وات.
 اصطلاحات فلسفی.
 مقدمه و حواشی محققانه بر اسرار الحکم سبزواری.

 در هیئت و نجوم 
 شرح عمل به زیج هندی (جدولی که از روی آن به حرکات سیارات پی می‌برند) و براهین عملیات آن مبتنی بر هیئت جدید.
 تعلیقه و مستدرک تشریح الافلاک با اشاره به هیئت جدید.
 هیئت فلاماریون، ترجمه از زبان فرانسه.
 تقویم‌های شبانه‌روزی.

 در تاریخ 
 ترجمهٔ «نفس المهوم» شیخ عباس قمی.
 مقدمه، تصحیح و تحقیق «کشف الغمه».
 مقدمه و تصحیح منتخب التواریخ.
 مقدمه کتاب وقایع السنین اثر خاتون آبادی.
 مقدمه، تصحیح و تعلیقات بر کتاب «روضةالشهدا».

 در فنون دیگر 
تصحیح کامل و مقدمه و حاشیه بر جلد اول و سوم کتاب «نفایس الفنون فی عرایس العیون آملی» اثر شمس الدین محمدآملی.

 درگذشت 
علامه شعرانی در ۷۳ سالگی دچار ضعف و نقاهت و بیماری قلب و ریه شد و پس از مدتی به دلیل شدت بیماری به آلمان اعزام شد و در یکی از بیمارستان‌های شهر هامبورگ بستری شد. وی پس از نیمه‌شب یکشنبه ۱۲ آبان‌ماه ۱۳۵۲ (هفتم شوال ۱۳۹۳) در بیمارستان درگذشت و چند روز بعد به تهران منتقل شد و در حرم شاه عبدالعظیم در مقبره خانوادگی دفن شد.آیت بصیرت، ص19-20، 1388ش، دکتر سعید رحیمیان

 منابع 

رده:استادان مدرسه سپهسالار
رده:اهالی تهران
رده:خاک‌سپاری‌ها در باغ توتی
رده:دانش‌آموختگان حوزه علمیه تهران
رده:درگذشتگان ۱۳۵۲
رده:درگذشتگان ۱۹۷۳ (میلادی)
رده:روحانیان اهل تهران
رده:روحانیان شیعه اهل تهران
رده:زادگان ۱۲۸۰
رده:زادگان ۱۲۸۱
رده:زادگان ۱۳۲۰ (قمری)
رده:زادگان ۱۹۰۲ (میلادی)
رده:زادگان ۱۹۰۳ (میلادی)
رده:عالمان شیعه
رده:فقیهان شیعه اهل ایران
رده:فقیهان شیعه دوازده‌امامی
رده:مترجمان اهل ایران
رده:مترجمان اهل ایران
رده:مترجمان ایرانی
رده:مترجمان قرآن
رده:مترجمین ایران
رده:مجتهدان درگذشته