آتیراو

آتیراو (, ؛ , ; )، که تا سال ۱۹۹۱ با نام گورییف () شناخته می‌شد، شهری در قزاقستان و پایتخت استان آتیراو است. آتیراو یک شهر میان‌قاره‌ای در دهانهٔ رود اورال بر دریای خزر، میان اروپا و آسیا، در  غرب آلماتی و  شرق شهر آستراخان در روسیه است.

آتیراو به خاطر صنایع نفت و گاز خود مشهور است. جمعیت آن در سال ۲۰۲۰ برابر با ۳۵۵٬۱۱۷ نفر بود. این جمعیت عمدتاً از مردم قزاق تشکیل شده و اقلیت‌ها شامل روس‌ها، کره‌ای‌ها، تاتارها و ازبک‌ها هستند.

 تاریخچه 
دژ چوبی در دهانهٔ رود اورال در سال ۱۶۴۵ به نام نیژنی یایتسکی گورودوک (به‌معنای «دژ پایین یایک») به دست بازرگان روسی، گوری نازاروف، اهل یاروسلاول که در تجارت با خیوه و بخارا تخصص داشت، بنیان گذاشته شد. این دژ به دست قزاق‌های یایک غارت شد و خانوادهٔ گورییف آن را میان سال‌های ۱۶۴۷ تا ۱۶۶۲ با سنگ بازسازی کردند. الکسی یکم گروهی از استرلتسی را برای محافظت از دژ در برابر یورش قزاق‌ها فرستاد. با وجود این تلاش‌ها، شورشی قزاق استنکا رازین در سال‌های ۱۶۶۷ و ۱۶۶۸ شهر را تصرف کرد. این دژ به‌تدریج اهمیت راهبردی خود را از دست داد و در سال ۱۸۱۰ ویران شد. میان سال‌های ۱۷۰۸ تا ۱۹۹۲ شهر با نام گورییف شناخته می‌شد. نام قزاقی آتیراو به معنای «دلتا» است.

شهر در دو بخش جهان قرار دارد. بخش سامارسکایا (سمت راست رودخانه) در اروپا و کرانهٔ چپ بخارسکایا در آسیا واقع شده است. این شهر در سال ۱۶۱۵ توسط کارفرمایی به نام میخائیل گورییف بنیان گذاشته شد که با فرمانی از تزار میخائیل فئودوروویچ، حق انحصاری صید ماهی خاویاری در دهانهٔ اورال را دریافت کرده بود.

 خاستگاه نام 
مُرزایِف ا. در کتاب «واژه‌نامهٔ اصطلاحات جغرافیایی رایج» (۱۹۸۴) می‌نویسد:
 «ساحل منشعب یک دریاچه یا دریای بزرگ که در آن خلیج‌ها و جزایر، مصب رودها و دماغه‌ها پدیدار می‌شوند. سواحل شمال‌شرقی دریای خزر، از جمله آلیپ آن، هنوز هم به دست مردم محلی آتیراو نامیده می‌شود.»

آ. نورماگنبِتوف و م. خُبدابایف می‌نویسند:
 «واژهٔ آتیراو، که در گذشته به معنای «جزیره» به‌کار می‌رفت، مفهوم واژهٔ «ساگا» - «دهانهٔ رودخانه» - را نیز دربرمی‌گیرد، و این طبیعی است؛ هر رودخانه‌ای در نقطه‌ای که وارد اقیانوس یا دریا می‌شود، دهانه‌اش منشعب می‌گردد و میان هر شاخه، خشکی پدید می‌آید. ما بر این باوریم که این اصلی‌ترین دلیل کاربرد همزمان آتیراو همراه با «دهانهٔ رودخانه» است.»

واژه‌نامهٔ بوم‌شناسی قزاقی–روسی (۲۰۰۱) بیان می‌کند:
 «آتیراو به معنای کرانه یا شطی نیزاری در دهانهٔ اورال است.»

 جغرافیا 
آتیراو (به همراه آق‌تاو) از شهرهای اصلی بندرگاهی قزاقستان در دریای خزر است. آتیراو در دلتای رود اورال قرار دارد. شهر آتیراو تقریباً  پایین‌تر از سطح دریا است. این شهر به دلیل تقسیم‌شدن به‌وسیلهٔ رود اورال هم در آسیا و هم در اروپا قرار گرفته است.

این شهر مرکز نفت‌خیز پست‌بوم کاسپین است؛ به همین دلیل، چاه‌های نفت بسیاری در مناطق میدان تنگیز و میدان کاشاقان حفر شده‌اند. یک خط لولهٔ نفت از آتیراو به سامارا می‌رود و به سامانهٔ خط لولهٔ روسیه متصل می‌شود. خط لولهٔ نفت دیگری نیز از میدان تنگیز تا بندر دریای سیاه روسیه، نووروسیسک، امتداد دارد.

 جمعیت 
در آغاز سال ۲۰۲۰، جمعیت شهر ۲۹۰٬۷۰۰ نفر و جمعیت کل قلمرو آکیمات شهر ۳۵۵٬۱۱۷ نفر بوده است.

ترکیب ملی (در آغاز سال ۲۰۲۰):
 مردم قزاق – ۳۱۳٬۵۳۴ نفر (۸۸٫۲۹٪)
 مردم روس – ۲۹٬۴۶۶ نفر (۸٫۳۰٪)
 مردم کره‌ای – ۲٬۹۸۷ نفر (۰٫۸۴٪)
 تاتارها – ۱٬۹۳۴ نفر (۰٫۵۴٪)
 ازبک‌ها – ۱٬۳۲۰ نفر (۰٫۳۷٪)
 اوکراینی‌ها – ۷۰۹ نفر (۰٫۲۰٪)
 مردم قره‌قالپاق – ۷۰۰ نفر (۰٫۲۰٪)
 مردم آذری – ۵۱۰ نفر (۰٫۱۴٪)
 آلمانی‌ها – ۴۰۶ نفر (۰٫۱۱٪)
 قره‌چای‌ها – ۳۵۷ نفر (۰٫۱۰٪)
 دارگین‌ها – ۲۲۹ نفر (۰٫۰۶٪)
 بلاروسی‌ها – ۲۱۰ نفر (۰٫۰۶٪)
 مردم بلغار – ۱۹۷ نفر (۰٫۰۶٪)
 دیگران – ۲٬۵۵۸ نفر (۰٫۷۲٪)

جمع کل – ۳۵۵٬۱۱۷ نفر.

 اقلیم 
اقلیم آتیراو نیمه‌خشک (سامانه طبقه‌بندی اقلیمی کوپن BSk) است و تنها اندکی با بیابانی (طبقه‌بندی کوپن BWk) فاصله دارد، با تابستان‌های گرم و زمستان‌های سرد. بارش در طول سال اندک است. برف در زمستان معمول است، اما سبک. کمینهٔ دمای ثبت‌شده  در سال ۱۹۰۹ و بیشینهٔ دمای ثبت‌شده  در اوت ۱۹۴۰ بوده است. اقلیم این منطقه بسیار قاره‌ای‌تر از نواحی غربی‌تر در قارهٔ اروپا است؛ تابستان‌ها با دمای میانگین  و کمبود بارش مشخص می‌شود که شبیه به مدیترانه‌ای قاره‌ای با تابستان‌های گرم است، و زمستان‌ها جنب‌شمالگانی با برف اندک اما دماهای بسیار سرد. این تغییرات وسیع دما بیشتر با سیبری و دشت‌های آمریکای شمالی قابل مقایسه است.

رکورد غیررسمی بیشینهٔ دما ۵۰ درجهٔ سانتی‌گراد (۱۲۲ درجهٔ فارنهایت) در ۴ ژوئیهٔ ۱۹۱۱ است که بالاترین دمای ثبت‌شده در قزاقستان به‌شمار می‌آید.

 مشکلات زیست‌محیطی 
در نتیجهٔ صنعت نفت، هوای شهر با گاز سمی هیدروژن سولفید آلوده شده است. بررسی‌ها نشان داده‌اند که غلظت هوای شهر به‌طور منظم از حد مجاز فراتر می‌رود و همواره بوی «تخم‌مرغ گندیده» در فضا احساس می‌شود.

 آموزش 
سه مؤسسهٔ اصلی آموزش عالی در آتیراو وجود دارد (همگی دولتی): مؤسسهٔ مهندسی و علوم انسانی آتیراو، دانشگاه نفت و گاز آتیراو به‌نام صافی اوتِبایف، و دانشگاه آتیراو به‌نام خالِل دوسموخامدوف.

 ورزش 
این شهر میزبان تیم بسکتبال باشگاه بسکتبال بارسی آتیراو است. این تیم در بسکتبال قهرمانی باشگاه‌های آسیا و مسابقات قهرمانی بسکتبال قزاقستان شرکت می‌کند و بازی‌های خانگی خود را در مجتمع ورزشی و تفریحی آتیراو برگزار می‌کند. یک ورزشگاه چندمنظوره به نام ورزشگاه مونایشی نیز وجود دارد که بیشتر برای مسابقات فوتبال استفاده می‌شود و میزبان باشگاه فوتبال آتیراو است. گنجایش ورزشگاه ۸٬۹۰۰ نفر است.

 ترابری 
 هوایی 
فرودگاه آتیراو  به شهر آتیراو خدمات می‌دهد. این فرودگاه در ۸ کیلومتری شمال‌غربی آتیراو قرار دارد. فرودگاه میزبان ۶ شرکت هواپیمایی است که بیشتر پروازهای داخلی را انجام می‌دهند و قطب شرکت هواپیمایی شرکت هواپیمایی ملی ایر آستانه به‌شمار می‌رود. در سال ۲۰۱۹، این فرودگاه پنجمین فرودگاه پرتردد قزاقستان بود، زیرا در آن سال ۹۳۷٬۰۳۲ نفر از آن عبور کرده بودند. چند مقصد بین‌المللی نیز وجود دارد، از جمله پرواز به مسکو با آئروفلوت، و پرواز به آمستردام و استانبول که هر دو توسط ایر آستانه انجام می‌شود.

 ریلی 
ایستگاه راه‌آهنی در شمال‌شرقی آتیراو قرار دارد. بیشتر مسیرها داخلی‌اند، مانند مسیر به شهرهای بزرگ آلماتی، آق‌تپه (قزاقستان) و آستانه (قزاقستان). با این حال مسیرهای بین‌المللی نیز وجود دارد، از جمله مسیر به شهرهای روسیه چون آستراخان، ساراتوف، مسکو و ولگوگراد، همچنین به شهرهای تاجیکستان چون کولاب، خجند و دوشنبه و نیز به تاشکند پایتخت ازبکستان.

 شهرهای خواهرخوانده 
آتیراو با شهرهای زیر خواهرخوانده است:
  آق‌تاو، قزاقستان
  اورال، قزاقستان
  آق‌تپه (قزاقستان)، قزاقستان
  شروان، جمهوری آذربایجان
  برجومی، گرجستان
  آستراخان، روسیه
  سیکتیوکار، روسیه
  ماگنیتوگورسک، روسیه
  ابردین، بریتانیا
  اشدود، اسرائیل
  عشق‌آباد، ترکمنستان
 پل‌های آتیراو 
در ۲۸ اوت ۱۹۶۵، نخستین پل واقعی بتن‌آرمه در شهر که از روی رود اورال می‌گذرد ساخته و به بهره‌برداری رسید. طول این پل  و ارتفاع آن  است. این پل بلوار ستپایف را به خیابان آبی متصل می‌کند. در ساحل اروپایی سمت راست در بلوار ستپایف، ساختمان آکیمات (دفتر شهردار) شهر و آکیمات (فرمانداری) استان آتیراو به پل متصل می‌شوند.

در سال ۲۰۰۱، یک پل معلق ویژهٔ عابران پیاده ساخته شد. این پل  در کتاب رکوردهای گینس به‌عنوان طولانی‌ترین پل عابر پیادهٔ جهان ثبت شده است. از میانهٔ پل بر فراز اورال چشم‌اندازهایی از بلوار آزاتیک و پیرامون آن دیده می‌شود.

در سال ۲۰۰۹، پل سلطان بیبارس گشایش یافت – پلی چهاربانده با ظرفیت عبور ۵ تا ۷ هزار خودرو در روز، به طول  همراه با جاده‌های دسترسی، به طول  و عرض . عرض مسیر خودرو  است و دو مسیر پیاده‌روی ی در دو طرف آن قرار دارد.

 جستارهای وابسته 
 باشگاه فوتبال آتیراو
 فرودگاه آتیرائو

 منابع 

 پیوند به بیرون 

City administration website
Information site on Kazakhstan
Photos Atyrau 


رده:مناطق مسکونی در استان آتیرائو

رده:مناطق مسکونی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۶۴۰ (میلادی)
رده:مناطق مسکونی حاشیه خزر
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۶۴۰ (میلادی) در روسیه
رده:شهرهای قزاقستان
رده:شهرها و شهرک‌های بندری دریای خزر