دانشنامه یهودی

دانشنامهٔ یهودی (به انگلیسی: The Jewish Encyclopedia) یک دانشنامه به زبان انگلیسی است که شامل بیش از ۱۵٬۰۰۰ مقاله درباره تاریخ، فرهنگ و وضعیت یهودیت تا اوایل سده بیستم میلادی است. سردبیر اجرایی این دانشنامه ایزیدور سینگر بود و ریاست هیئت تحریریه را آیزاک کی. فانک و فرانک اچ. ویزتلی بر عهده داشتند.

نام کامل آن: «دانشنامه یهودی: گزارشی توصیفی از تاریخ، دین، ادبیات و آداب و رسوم مردم یهود از کهن‌ترین دوران‌ها تا روزگار کنونی» است.

جنبه علمی این اثر هنوز هم بسیار مورد احترام است. بایگانی یهودیان آمریکا آن را «بناشده‌ترین اثر علمی یهودی در دوران مدرن» نامیده است، و خاخام جاشوا ال. سیگال اظهار داشته است که «برای وقایع پیش از سال ۱۹۰۰، سطح علمی آن برتر از هر دو دانشنامه یهودی جدیدتری که به انگلیسی نوشته شده‌اند، در نظر گرفته می‌شود.»

این اثر در ابتدا در ۱۲ جلد بین سال‌های ۱۹۰۱ تا ۱۹۰۶ توسط انتشارات فانک و وگنالز در نیویورک منتشر شد و در دهه ۱۹۶۰ توسط انتشارات کی‌تی‌ای‌وی (KTAV) بازنشر گردید. این اثر اکنون در مالکیت عمومی قرار دارد.

 ایده اولیه و طرح تحریریه 
 ایده اولیه 
سینگر ایده یک دانشنامه یهودی را در اروپا مطرح کرد و در سال ۱۸۹۱ پیشنهاد ساخت یک «دانشنامه عمومی برای تاریخ و علم یهودیت» (Allgemeine Encyklopädia für Geschichte und Wissenschaft des Judenthums) را داد. او ۱۲ جلد را متصور بود که در عرض ۱۰ تا ۱۵ سال و با هزینه ۵۰ دلار برای هر مجموعه منتشر شود. این مجلدات قرار بود حاوی مقالات علمی و بی‌طرفانه درباره فرهنگ یهودی باستان و مدرن باشند. این پیشنهاد با پوشش مطبوعاتی خوبی روبه‌رو شد و شرکت انتشاراتی بروک‌هاوس به آن علاقه نشان داد. با این حال، پس از آنکه خاندان روتشیلد در پاریس، با مشورت زادوک کان، تنها هشت درصد از حداقل بودجه درخواستی بروک‌هاوس را تقبل کرد، پروژه متوقف شد. پس از ماجرای دریفوس و ناملایمات مرتبط با آن، سینگر به نیویورک مهاجرت کرد.

سینگر که در ابتدا معتقد بود یهودیان آمریکایی نمی‌توانند کاری بیش از تأمین بودجه برای پروژه او انجام دهند، از سطح دانش علمی در ایالات متحده شگفت‌زده شد. او بروشور جدیدی نوشت و عنوان دانشنامه برنامه‌ریزی‌شده خود را به «دانشنامه تاریخ و تکامل ذهنی نژاد یهود» تغییر داد. رویکرد رادیکال و فرامذهبی او و مخالفتش با ارتدوکسی، بسیاری از خوانندگان یهودی‌اش را آزرده کرد؛ با این وجود، او توجه ناشری به نام آیزاک کی. فانک را جلب کرد که یک کشیش لوتری بود و به ادغام یهودیت و مسیحیت باور داشت. فانک موافقت کرد که دانشنامه را به این شرط منتشر کند که در موضوعاتی که ممکن است برای یهودیان نامطلوب به نظر برسد، بی‌طرف بماند. سینگر پذیرفت و در ۲ مه ۱۸۹۸ در دفتری در شرکت فانک و وگنالز مستقر شد.

انتشار بروشور در سال ۱۸۹۸ با واکنش‌های شدیدی همراه شد، از جمله اتهاماتی مبنی بر ضعف علمی و تبعیت از مسیحیان. کافمن کوهلر و گوتارد دویچ در نشریه «امریکن هیبرو» (American Hebrew)، بر خطاهای فاحش سینگر تأکید کرده و او را به تجاری‌سازی و بی‌دینی متهم کردند. فانک و وگنالز که حالا متوجه شده بودند پروژه با مدیریت سینگر به موفقیت نمی‌رسد، یک هیئت تحریریه برای نظارت بر خلق دانشنامه منصوب کردند.

 هیئت تحریریه 
فانک و وگنالز بین اکتبر ۱۸۹۸ و مارس ۱۸۹۹ یک هیئت تحریریه تشکیل دادند. سینگر از لفاظی‌های ایدئولوژیک خود کاست، تمایل خود را برای همکاری نشان داد و عنوان پیشنهادی اثر را به «دانشنامه یهودی» تغییر داد. علیرغم تردیدهایشان نسبت به سینگر، خاخام گوستاو گوتهیل و سایروس آدلر با پیوستن به هیئت موافقت کردند و پس از آن‌ها موریس جاسترو، فردریک دی سولا مندس و دو منتقد سرشناس پروژه، یعنی کافمن کوهلر و گوتارد دویچ نیز ملحق شدند.

جورج فوت مور، متکلم و کشیش پرسبیتری، برای ایجاد توازن به هیئت اضافه شد. مدت کوتاهی پس از شروع کار، مور کناره‌گیری کرد و کرافورد توی که یک کشیش باپتیست بود جایگزین او شد. در نهایت، مارکوس جاستروی سالخورده، عمدتاً برای تأیید نمادین او به عنوان برجسته‌ترین تلمودشناس آمریکا، به گروه افزوده شد. در مارس ۱۸۹۹، کنفرانس مرکزی خاخام‌های آمریکایی که در فکر ایجاد یک پروژه رقیب بود، با بحث درباره همکاری با فانک و وگنالز موافقت کرد؛ بدین ترتیب جایگاه «دانشنامه یهودی» به عنوان تنها پروژه بزرگ در نوع خود تثبیت شد. شولی روبین شوارتز طرح پرداخت‌های تنظیم شده در آن زمان را به این صورت توصیف می‌کند:

دیگر ویراستارانی که در تمام ۱۲ جلد مشارکت داشتند عبارت بودند از: گوتارد دویچ، ریچارد گوتهیل، جوزف جیکوبز، کافمن کوهلر، هرمان روزنتال و کرافورد هاول توی. موریس جاسترو جونیور و فردریک دی سولا مندس در جلدهای اول تا دوم کمک کردند؛ مارکوس جاسترو در جلدهای اول، دوم و سوم؛ لوئیس گینزبرگ در چهار جلد اول؛ سلیمان شکتر در جلدهای چهارم تا هفتم؛ امیل جی. هیرش در جلدهای چهارم تا دوازدهم؛ و ویلهلم باخر در جلدهای هشتم تا دوازدهم. ویلیام پاپر به عنوان دستیار ویراستار بازنگری و مدیر ترجمه برای جلدهای چهارم تا دوازدهم فعالیت کرد.

ویراستاران غرق در وظیفه عظیم خود شدند و به سرعت برخی از ناکارآمدی‌های پروژه را شناسایی و حل کردند. وظایف مقالات جابه‌جا شد و شیوه‌های ارتباطی بهبود یافت. جوزف جیکوبز به عنوان هماهنگ‌کننده استخدام شد. او همچنین چهارصد مقاله نوشت و بسیاری از تصاویر دانشنامه را تهیه کرد. هرمان روزنتال، که متخصصی در امور روسیه بود، به عنوان ویراستار اضافه شد. لوئیس گینزبرگ نیز به پروژه پیوست و بعداً سرپرست بخش ادبیات ربی شد.

هیئت تحریریه طبیعتاً با پرسش‌ها و اختلافات دشواری روبه‌رو بود. سینگر خواستار ورودی‌های اختصاصی برای هر جامعه یهودی در جهان بود، همراه با اطلاعات دقیق، برای مثال نام و تاریخ اولین مهاجر یهودی در پراگ. همچنین در مورد نوع تفسیر کتاب مقدس که باید گنجانده شود، درگیری‌هایی به وجود آمد، زیرا برخی ویراستاران بیم داشتند که دخالت موریس جاسترو در «نقد عالی» منجر به برخورد نامطلوب با متون مقدس شود.

 جنبه علمی 
بندانگشتی|اولین تصویر از ویرایش اول: «صندوق شریعت»
سبک علمی «دانشنامه یهودی» مستقیماً با «دانش یهودیت» (Wissenschaft des Judentums) همسو است؛ رویکردی به پژوهش‌های یهودی و دین که در سده نوزدهم در آلمان شکوفا شد. این دانشنامه را می‌توان نقطه اوج این جنبش دانست که به دنبال مدرن‌سازی روش‌های علمی در تحقیقات یهودی بود. در سده بیستم، اعضای این جنبش در بخش‌های مطالعات یهودی در ایالات متحده و اسرائیل پراکنده شدند.

مراجع علمی ذکر شده در دانشنامه — علاوه بر مفسران کلاسیک و قرون وسطایی — تقریباً همگی از چهره‌های «دانش یهودیت» (Wissenschaft) هستند، مانند لئوپولد زونتس، موریتس اشتاین‌شنایدر، سلیمان شکتر، ویلهلم باخر، سلیمان یهودا راپاپورت، داوید تسوی هوفمان و هاینریش گرتس. سبک علمی آن از توجه وسواس‌گونه دانشنامه به کشف نسخه‌های خطی، ویرایش، انتشار، مقایسه و تاریخ‌گذاری آشکار است. این تلاش‌ها از جمله علایق اصلی پژوهشگران «دانش یهودیت» بود.

«دانشنامه یهودی» اثری به زبان انگلیسی است، اما اکثریت قریب به اتفاق منابع معاصر دانشنامه، منابع آلمانی‌زبان هستند، زیرا این زبان مادری پژوهشگران «Wissenschaft» و زبان میانجی مطالعات کتاب مقدس در آن دوره بود. از میان تمام آثاری که به زبانی غیر از آلمانی ذکر شده‌اند (معمولاً آثار کلاسیک‌تر)، بخش بزرگی یا به زبان عبری هستند یا عربی. تنها منبع علمی معاصر به زبان انگلیسی که به طور گسترده مورد استفاده قرار گرفته، انتشارات شکتر در «جوییش کوارترلی ریویو» (The Jewish Quarterly Review) است.

اهمیت انتشار این اثر به زبان انگلیسی به جای آلمانی یا عبری در نوشته‌های هری ولفسون در سال ۱۹۲۶ به خوبی بیان شده است:

ویراستاران و نویسندگان «دانشنامه یهودی» در انتخاب زبان خود آینده‌نگر بودند، زیرا در همان بازه ۲۵ ساله، انگلیسی به زبان غالب در بورسیه‌های تحصیلی یهودی و در میان یهودیان سراسر جهان تبدیل شد. ولفسون ادامه می‌دهد که «اگر برای اولین بار یک دانشنامه یهودی به یک زبان مدرن برنامه‌ریزی می‌شد، انتخاب بدون شک بر روی زبان انگلیسی می‌افتاد.»

 ویرایش‌ها و نسخه روسی 
 ویرایش چاپی (۱۹۰۱-۱۹۰۶): ساختار 
ساختار علمی ارجاعات بسیار دقیق است، اما ممکن است برای کاربران امروزی کمی دشوار باشد. کتاب‌هایی که ممکن است در زمان نگارش دانشنامه در میان محققان یهودی به خوبی شناخته شده بودند (اما امروزه برای یک خواننده غیرمتخصص کاملاً گمنام هستند)، با نام نویسنده و عنوان ذکر شده‌اند، اما فاقد اطلاعات مربوط به انتشار و اغلب بدون ذکر زبانی هستند که به آن نوشته شده‌اند.

 نسخه آنلاین 
متن ویرایش‌نشده نسخه اصلی را می‌توان در وب‌سایت «دانشنامه یهودی» یافت. این سایت هم نسخه‌های JPEG از مقالات اصلی و هم نسخه‌های یونی‌کد تمام متون را ارائه می‌دهد.

قابلیت جستجو به دلیل این واقعیت که مکانیسم جستجو در نظر نمی‌گیرد که تمام علائم دیاکریتیک در کلمات ترجمه‌شده از عبری و آرامی از متن ۱۹۰۱–۱۹۰۶ حفظ شده‌اند، تا حدودی محدود است. آن متن از تعداد زیادی علامت دیاکریتیک استفاده می‌کرد که امروزه رایج نیستند. بنابراین، برای مثال، برای جستجوی موفقیت‌آمیز کلمه «Halizah» (مراسمی که در آن بیوه برادری که بدون فرزند مرده است، برادرشوهر خود را از تعهد ازدواج با خود رها می‌کند)، فرد باید بداند که آن‌ها این کلمه را به صورت «Ḥaliẓah» نویسه‌گردانی کرده‌اند. فهرست الفبایی علائم دیاکریتیک را نادیده می‌گیرد، بنابراین هنگام جستجوی مقاله‌ای که عنوان آن مشخص است، مفیدتر است.

 دانشنامه یهودی روسی (۱۹۰۶-۱۹۱۳) 
«دانشنامه یهودی» به عنوان منبع اصلی برای «دانشنامه یهودی» ۱۶ جلدی به زبان روسی که توسط بروک‌هاوس و افرون در سن پترزبورگ بین سال‌های ۱۹۰۶ تا ۱۹۱۳ منتشر شد، مورد استفاده قرار گرفت.

 جستارهای وابسته 
 دانشنامه جودائیکا

رده:دانشنامه‌های انگلیسی
رده:دانشنامه‌های برخط ایالات متحده آمریکا
رده:دانشنامه‌های برخط
رده:دانشنامه‌های سده ۲۰ (میلادی)
رده:دانشنامه‌های مذهبی
رده:دانشنامه‌های یهودی
رده:کتاب‌های ۱۹۰۱ (میلادی)
رده:کتاب‌های ۱۹۰۶ (میلادی)
رده:کتاب‌های غیرداستانی ۱۹۰۱ (میلادی)
رده:کتاب‌های غیرداستانی ۱۹۰۶ (میلادی)
رده:کتاب‌های مرجع در مالکیت عمومی
رده:کتاب‌های یهودی