زبان خانتی

زبان خانْتی از زبان‌های اورالی است که خانتی‌ها در منطقۀ خودمختار خانتی-مانسی و یامالو-ننتس و همچنین در مناطقی از استان تومسک روسیه به آن صحبت می‌کنند. خانتی در ۱۹۹۴ حدوداً دوازده هزار نفر گویشور داشت.

 دسته‌بندی زبانی 
زبان خانتی به‌همراه زبان مانسی که نزدیکی زیادی با آن دارد و نیز زبان مجاری، در یک دسته قرار دارد. این زبان، از خانوادۀ زبان‌های اورالی، در زیرگروه زبان‌های فین‌واوگری و از دستۀ زبان‌های اوگری است.

 گویش‌ها 
زبان خانتی با وجود کمی گویشورانش، گویش‌ها و لهجه‌های نسبتاً فراوان و متفاوتی دارد. این تفاوت گویشی، در سه بخش گویش‌های شمالی، غربی و شرقی تقسیم‌بندی می‌شود. بخش غربی، شامل گویش‌های مناطق سالخارد، رود اب و ایرتیش بوده و گویش‌های شرقی این زبان، در سورگوت و واخ-واسوهان رایج است که خود به سیزده گویش دیگر تقسیم می‌شود. هر سه گویش اصلی (شمالی، جنوبی و شرقی) از دید آواشناسی و تک‌واژشناسی و واژگان با یکدیگر تفاوت‌های فاحش و غیرقابل‌فهم دارند که به‌عنوان زبان‌های جداگانه اما نزدیک به هم شناخته می‌شوند.

 نوشتار 
آغاز نوشتار به این زبان، با خط لاتین در حدود ۱۹۳۱ میلادی بوده و بعدها در سال‌های ۱۹۵۸ به خط سیریلیک تغییر یافت و در نهایت در سال ۲۰۰۰ میلادی در آن‌گونه سیریلیک، اصلاحاتی پدید آمد که به خط کنونی زبان خانتی منجر شد.

 خط سیریلیک (نسخه ۲۰۰۰) 
 А а Ӓ ӓ Ӑ ӑ Б б В в Г г Д д Е е Ё ё Ә ә Ӛ ӛ Ж ж З з И и Й й К к Қ қ Л л Ӆ ӆ Ԓ ԓ М м Н н Ң ң Ӈ ӈ О о Ӧ ӧ Ө ө Ӫ ӫ П п Р р С с Т т У у Ӱ ӱ Ў ў Ф ф Х х Ҳ ҳ Ц ц Ч ч Ҷ ҷ Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Є є Є̈ є̈ Ю ю Ю̆ ю̆ Я я Я̆ я̆

 سیریلیک (نسخه ۱۹۵۸) 
 А а  Б б В в Г г Д д Е е Ё ё Ә ә  Ж ж З з И и Й й К к  Л л Л’ л’ М м Н н  О о  Ө ө  П п Р р С с Т т У у  Ф ф Х х Ц ц Ч ч Ч’ ч’ Ш ш Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Ю ю Я я

 خط لاتین (۱۹۳۱–۱۹۳۷) 
 A a B в D d E e Ә ә F f H h Һ һ I i J j K k L l سدیل ļ Ł ł M m N n سدیل ņ Ŋ ŋ O o P p R r S s Ş ş  T t U u V v Z z  

 دستورزبان 
این زبان، مانند سایر زبان‌های اُورالی، یک زبان پیوندی است و از نظر دستوری، مشابهتی با زبان‌های هندواروپایی نداشته و وَندها مفاهیم جدید ایجاد می‌کنند و در نتیجه، ستاک اصلی واژه‌ها صرف نمی‌شوند.

 واژگان 
واژه در زبان خانتی، دارای سه سطح مفرد، مثنی و جمع است؛ حالت‌های مفعولی معه، مفعولی له و مفعولی فیه نیز در این زبان وجود دارد؛ برای نمونه:

گاو من: məsem  

دو گاو من: məsemən

گاوهای من: məsew

دوتا از گاوهای ما: məstatən

دو گاو ما: məsŋətuw

 ضمایر 
ضمایر در زبان خانتی، شامل ضمایر شخصی، ضمایر اشاره و ضمایر پرسشی، و دارای تثنیه هستند؛ برای نمونه:

 ضمائر شخصی 
  مفرد  مثنی  جمع اول شخص  ma  min  muŋ دوم شخص  naŋ  nən  naŋ سوم شخص  tuw  tən  təw

 ضمائر اشاره 
tamə: این

tomə: آن

tam xot: آن خانه

 ضمائر پرسشی 
xoy: چه کسی؟

muy: چه چیز؟

 شمارگان 
عددها در زبان خانتی و رابطۀ و همبستگی آنها با فنلاندی و مجاری:

#خانتیفنلاندیمجاری۱yit, yiyyksiegy۲katn, katkaksikettő, két۳xutəmkolmehárom۴nyatəneljänégy۵wetviisiöt۶xutkuusihat۷tapətseitsemänhét۸nəvətkahdeksannyolc۹yaryaŋ (short of ten?)yhdeksänkilenc۱۰yaŋkymmenentíz۲۰xuskaksikymmentähúsz۳۰xutəmyaŋ (3 tens)kolmekymmentäharminc۴۰nyatəyaŋ (4 tens)neljäkymmentänegyven۱۰۰sotsataszáz

 منابع 



 پیوند به بیرون 
 Khanty Language
 Omniglot
 Documentation of Eastern Khanty
 Ethnologue
 Khanty Language and People
 Brief Khanty Demography, History & Socioeconomy
 Khanty Bibliographical Guide


مانسی
رده:زبان‌های اورالی
رده:زبان‌های پیوندی
رده:زبان‌های دارای هماهنگی واکه‌ای
مانسی
رده:زبان‌های فاعل-مفعول-فعل
مانسی
رده:فرهنگ ناحیه خودگردان یامالو-ننتس
رده:ناحیه خودگردان خانتیا-مانسیا
رده:ناحیه خودگردان یامالو-ننتس