بریکس

بریکس  یک سازمان بین‌دولتی با عضویت برزیل، روسیه، هند، چین، آفریقای جنوبی، مصر، اتیوپی و امارات متحده عربی، ایران و اندونزی و بولیوی و نیجریه است. این سازمان که نخست برای برجسته‌سازی فرصت‌های سرمایه‌گذاری شکل گرفت، به شکل یک بلوک ژئوپلتیک تکامل پیدا کرد و از سال ۲۰۰۹ حکومت‌های آن‌ها سالانه نشست‌های رسمی برگزار می‌کنند و سیاست‌های چندجانبه را با هم هماهنگ می‌کنند. روابط دوجانبه میان بریکس عمدتاً بر اساس عدم مداخله، برابری و یاری متقابل انجام می‌شود.

گروهی از قدرت‌های اقتصادی نوظهور یعنی برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی، بریک را تشکیل دادند. در ابتدا نام این گروه بریک نام داشت اما پس از پیوستن آفریقای جنوبی، به بریکس تغییر نام یافت. در ۲۴ اوت ۲۰۲۳، اعلام شد که از ۱ ژانویه ۲۰۲۴، شش کشور آرژانتین، اتیوپی، امارات متحده عربی، ایران و مصر می‌توانند به جمع این گروه اضافه شوند. کشورهای بنیان‌گذار بریکس یعنی برزیل، روسیه، هند و چین نخستین نشست خود را در سال ۲۰۰۹ و در یکاترینبورگ برگزار کردند. آفریقای جنوبی یک سال بعد به این سازمان پیوست.What is BRICS, which countries want to join and why? مصر، اتیوپی، ایران و امارات متحده عربی نیز در ۱ ژانویه ۲۰۲۴ به این سازمان پیوستند. دولت جدید آرژانتین به رهبری خاویر میلئی با ارسال نامه‌ای به رهبران کشورهای عضو بریکس از عضویت در این سازمان بین‌المللی انصراف داد. عربستان سعودی طبق برنامه قبلی در ۱ ژانویه ۲۰۲۴ به بریکس نپیوست، اما چند روز بعد اعلام کرد که گزینهٔ پیوستن را همچنان در نظر دارد.

هرچند پنج کشور مؤسس گروه بریکس همگی در ردهٔ کشورهای درحال توسعه یا اقتصادهای درحال ظهور هستند، اما عموماً به واسطهٔ اقتصادهایی با رشد پرشتاب و فراگیر و نفوذ تأثیرگذار بر امور جهانی و منطقه‌ای از دیگر کشورها متمایز می‌شوند. بریکس نمایانگر نیمی از جمعیت جهان است و ۲۸٪ قدرت اقتصادی دنیا را در اختیار دارد. در سال ۲۰۱۸ ترکیب‌بندی اسمی تولید ناخالص داخلی این گروه، حدود ۵۷ تریلیون دلار آمریکا بود."Amid BRICS' rise and 'Arab Spring', a new global order forms" . The Christian Science Monitor. 18 October 2011. Retrieved 20 October 2011. از سال ۲۰۲۲، این گروه به‌دنبالِ گسترش عضویت بوده و چند کشور در حال توسعه برای پیوستن به آن تمایل داشته‌اند. 

بریکس از سوی تحلیل‌گران هم مورد ستایش و هم مورد انتقاد است. برخی در غرب، نهادهای بریکس را به‌عنوان جایگزینی برای نهادهایی مانند گروه هفت، که از اقتصادهای پیشرو جهان هستند، در نظر می‌گیرند. برخی دیگر این گروه را ائتلافی ناهمگون از کشورها توصیف می‌کنند که با اهداف غرب‌ستیزی و آمریکاستیزی شکل گرفته است. بریکس ابتکارات رقیبی مانند بانک توسعه نوین، سازوکار ذخیره اضطراری بریکس،بریکس پی، انتشارات آماری مشترک بریکس و ارز ذخیره سبدی بریکس را ایجاد کرده است. در ۱۵ سال اول فعالیت خود، بریکس نزدیک به ۶۰ نهاد درون‌گروهی، از اتاق‌های فکر گرفته تا گفت‌وگوها، در ۳۴ موضوع مختلف تأسیس کرده است. پنج عضو اولیه بریکس و اندونزی همچنین عضو گروه ۲۰ هستند.

 تاریخچه 
ایدهٔ شکل‌گیری گروهی به نام بریک، در سال ۲۰۰۱ توسط مؤسسه سرمایه‌گذاری گلدمن ساکس، به منظور پیش‌بینی وضعیت اقتصادی جهان و قدرت‌های برتر آن در نیم قرن آینده مطرح گردید. جیم اونیل اولین بار نام مخفف این گروه را در سر تیتر یک روزنامهٔ اقتصادی به کار برد. در ۶۱اُمین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد وزرای امور خارجهٔ کشورهای برزیل، روسیه، هند و چین گفتگوهای مقدماتی را آغاز کردند. بعد از این اجلاس، رهبران ارشد بریک، در ۴ نشست دیپلماتیک دیگر (یکاترینبورگ، سائوپائولو، ژاپن و لندن) به منظور محکم ساختن پایه‌های شکل‌گیری این گروه شرکت کردند.

 اولین اجلاسیه 

اولین اجلاسیهٔ گروه بریکس در ۱۶ ژوئن ۲۰۰۹ در یکاترینبورگ روسیه با حضور لوئیس ایناسیو لولا داسیلوا، دمیتری مدودف، منموهن سینگ و هو جینتائو به عنوان نمایندگان کشورهای برزیل، روسیه، هند و چین برگزار گردید. در این اجلاسیه کشورهای عضو بریکس بر موضوعاتی نظیر روش‌های بهبود وضعیت اقتصادی و اصلاح نظام مالی جهان متمرکز گردیدند. همچنین این کشورها در خصوص برقراری روابط پولی و تجاری نزدیک با یکدیگر و ایفای نقش مؤثر و بیشتر در امور اقتصادی جهان به بحث و تبادل نظر پرداختند.

به دنبال نشست یکاترینبورگ، رهبران کشورهای بریکس هشدار دادند که باید در نظام مالی جهان اصلاحاتی صورت بگیرد تا بتواند به یک نظام کارا، مطمئن و باثبات تبدیل شود. هر چند این کشورها منتقد سلطهٔ دلار آمریکایی در نظام رایج ارزی نیستند (موردی که سابقاً روسیه نسبت به آن انتقاد کرده بود) اما در این نشست نگرانی خود را نسبت به کاهش ارزش دلار ابراز کردند.

 پیوستن آفریقای جنوبی 
آفریقای جنوبی تلاش‌های فراوانی در سال ۲۰۱۰ به منظور عضویت در گروه بریک از خود نشان داد. وزرای امور خارجهٔ کشورهای عضو در نشستی که در ۲۱ سپتامبر ۲۰۱۰ در نیویورک برگزار گردید، با عضویت آفریقای جنوبی موافقت کردند. عنوان بریک پس از پیوستن آفریقای جنوبی به بریکس تغییر نام یافت. اولین بار جیکوب زوما رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی، در ۱۴ آوریل ۲۰۱۱ در سومین اجلاس سازمان بریکس، به عنوان نمایندهٔ این کشور شرکت کرد.

 چهارمین اجلاسیه 
در ۲۱ مارس ۲۰۱۱ چهارمین اجلاسیهٔ گروه بریکس در دهلی نو برگزار گردید. افزایش مبادلات تجاری با یکدیگر، همکاری ارزی، کاهش وابستگی به اروپا و ایالات متحدهٔ آمریکا و طرح تأسیس بانک توسعهٔ جنوب-جنوب از موضوعات مطرح شده در این اجلاسیه بود.

 پانزدهمین اجلاسیه 
بندانگشتی|عکس دسته‌جمعی سران کشورهای عضو بریکس

بندانگشتی|نارندرا مودی و ابراهیم رئیسی در پانزدهمین اجلاسیه بریکس
پانزدهمین اجلاسیه سران بریکس با حضور نمایندگان و رهبران پنج کشور عضو یعنی برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی به تاریخ اوت ۲۰۲۳ و در شهر ژوهانسبورگ برگزار شد.

رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی از رهبران ۶۷ کشور از جمله ایران برای حضور در این اجلاس دعوت کرد. در این نشست، سیریل رامافوزا، رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی اعلام کرد که از آرژانتین، مصر، اتیوپی، ایران، عربستان سعودی و امارات متحده عربی برای پیوستن به این گروه دعوت شده‌است. عضویت کامل این ۶ کشور از ۱ ژانویه ۲۰۲۴ محقق خواهد شد.

 اجلاس سالانه 
این گروه از سال ۲۰۰۹ اجلاس‌های سالانه ای را برگزار می‌کند که کشورهای عضو به نوبت میزبانی می‌کنند. قبل از پذیرش آفریقای جنوبی، دو اجلاس بریک در سال‌های ۲۰۰۹ و ۲۰۱۰ برگزار شد. اولین اجلاس پنج عضوی بریکس در سال ۲۰۱۱ برگزار شد. آخرین اجلاس سران بریکس در اوت ۲۰۲۳ به میزبانی آفریقای جنوبی برگزار شد.

 شماره  تاریخ  کشور میزبان  رهبر میزبان  مکان ۱  ۱۶ ژوئن ۲۰۰۹    دیمیتری مدودف   ۲  ۱۵ آوریل ۲۰۱۰    لوئیس ایناسیو لولا داسیلوا   ۳  ۱۴ آوریل ۲۰۱۱    هو جینتائو   ۴  ۲۹ مارس ۲۰۱۲    مانموهان سینگ   ۵      جیکوب زوما   ۶  ۱۷–۱۴ ژوئیه ۲۰۱۴    دیلما روسف فورتالزا (مرکز همایش‌ها) ۷  ۹–۸ ژوئیه ۲۰۱۵    ولادیمیر پوتین اوفا (سالن کنگره) ۸  ۱۶–۱۵ اکتبر ۲۰۱۶    نارندرا مودی   ۹  ۳–۵ سپتامبر ۲۰۱۷    شی جین پینگ   ۱۰  ۲۵–۲۷ ژوئیه ۲۰۱۸    سیریل رامافوزا   ۱۱  ۱۳–۱۴ نوامبر ۲۰۱۹    ژائیر بولسونارو   ۱۲  ۲۳–۲۱ ژوئیه ۲۰۲۰ (به دلیل دنیاگیری کووید-۱۹ به تعویق افتاد)۱۷ نوامبر ۲۰۲۰ (ویدئو کنفرانس)   ولادیمیر پوتین   ۱۳  ۹ سپتامبر ۲۰۲۱ (ویدئو کنفرانس)    نارندرا مودی دهلی نو ۱۴  ۲۳ ژوئن ۲۰۲۲ (ویدئو کنفرانس)    شی جینپینگ   ۱۵  ۲۴–۲۲ اوت ۲۰۲۳    سیریل رامافوزا   ۱۶  اکتبر ۲۰۲۴    ولادیمیر پوتین  

 رهبران کنونی 

 کشورهای عضو 
 اعضا رهبر وزیر دارایی رئیس بانک مرکزی(۲۰۲۱) تولید ناخالص داخلی درهر بخش(اسمی·برابری قدرت خرید)دلار آمریکاIMF, September 2011 data. Retrieved 2011-10-31. ۲۰۲۱ شاخص توسعه انسانی  رئیس‌جمهور ولادیمیر پوتین وزیر دارایی آنتون سیلوانوف سرگی ایگناتیف ۱۴٬۴۰۳ ۳۴٬۸۳۷ ۰٫۸۲۲  رئیس‌جمهور شی جین پینگ وزیر دارایی لیو کون ژو زیائوچوآن۱۳٬۷۲۱ ۲۳٬۳۸۲۰٫۷۶۸  رئیس‌جمهور لولا داسیلوا وزیر دارایی فرناندو حداد ایلان گلدفاجن ۹٬۶۷۳ ۱۸٬۶۸۶ ۰٫۷۵۴  نخست‌وزیر نارندرا مودی وزیر دارایی نیرمالا سیتارامان داووری سوبارو۳٬۷۳۶ ۱۳٬۰۳۳ ۰٫۶۳۳  رئیس‌جمهور سیریل رامافوسا وزیر دارایی انوک گودونگوانا ژیل مارکوس ۶٬۴۸۵ ۱۶٬۰۹۱۰٫۷۱۳

 اعضای جدید 
به واسطه ظرفیت موجود در این گروه و همچنین ترس کشورهای مستقل از تحریم‌های دلاری آمریکا، تعداد زیادی از کشورهای مستقل نیز خواستار عضویت در این گروه می‌باشند که در مجموع شانزده کشور را تشکیل می‌دهند.

پنج کشور فهرست زیر در سال ۲۰۲۴ به آن ملحق شدند:
  اتیوپی
  امارات متحده عربی
  ایران
  مصر.
  اندونزی

اعضا شریک در بریکس
براساس اعلامیه ریودوژانیرو از سوی گروه بریکس: ۱۰ کشور از مناطق مختلف جهان به عنوان اعضای شریک رسمی به این گروه پیوسته‌اند.فهرست کامل اعضای جدید بریکس به عنوان کشور‌های شریک:بلاروس، بولیوی، قزاقستان، کوبا، نیجریه، مالزی، تایلند، ویتنام، اوگاندا،  ازبکستان توسعه جدید، گامی مهم در راستای گسترش همکاری‌های جنوب جهانی و تقویت چندجانبه‌گرایی در نظام بین‌الملل تلقی می‌شود.











 کشورهای متقاضی عضویت 
۸ کشور زیر به‌طور رسمی درخواست عضویت در بریکس را ثبت کرده‌اند:
  (ثبت درخواست در ۲۰۲۲)


  (ثبت درخواست در ۲۰۲۳)
  (ثبت درخواست در ۲۰۲۳)
  (ثبت درخواست در ۲۰۲۳)
  (ثبت درخواست در ۲۰۲۳)
  (ثبت درخواست در ۲۰۲۳)
  (ثبت درخواست در ۲۰۲۴)

 کشورهای علاقه‌مند به عضویت 
از کشورهای زیر به عنوان علاقه مندان احتمالی عضویت در بریکس نام برده می‌شود:















 ساختار مالی 
هم‌اکنون ساختار مالی بریکس دارای دو بخش است: «بانک توسعه نوین» (NDB)، که آن را با عنوان «بانک توسعهٔ بریکس» هم می‌شناسند و «قرارداد اندوختهٔ احتیاطی» (CRA). هر دو بخش در سال ۲۰۱۴ در قالب معاهده امضا شده و از ۲۰۱۵ عملیاتی شدند.

 بانک توسعه نوین 

بانک توسعهٔ نوین یک بانک توسعهٔ چندملیتی است که توسط کشورهای عضو بریکس مدیریت می‌شود. تمرکز اصلی این بانک در بخش وام، تأمین مالی طرح‌های زیربنایی است و در این بخش سالانه تا سقف ۳۴ میلیارد دلار مجوز کلی تأمین مالی دارد. آفریقای جنوبی نمایندگی آفریقایی این بانک را تحت عنوان «مرکز منطقهٔ آفریقای بانک جدید توسعه» برعهده دارد. این بانک با سرمایهٔ اولیهٔ ۵۰ میلیارد دلار تأسیس شد که قرار بود در طول زمان تا ۱۰۰ میلیارد دلار افزایش یابد. هر کدام از پنج کشور مؤسس موظف به تأمین ۱۰ میلیارد دلار برای تأسیس بانک بودند. در سال ۲۰۲۰ این بانک ۵۳ طرح به ارزش تقریبی ۱۵ میلیارد دلار را در دست بررسی داشت.

در سپتامبر ۲۰۲۱، اروگوئه، امارات متحده عربی، بنگلادش و مصر به عنوان اعضای جدید بانک توسعه جدید بریکس پذیرفته شدند.

 قرارداد اندوخته احتیاطی 
قرارداد اندوختهٔ احتیاطی (Contingent Reserve Arrangement یا CRA)، چارچوبی است که اعضای بریکس برای حفاظت از خود در برابر فشارهای نقدینگی جهانی اتخاذ کرده‌اند. این حفاظت در کنار دیگر کارکردها شامل فشارهای ارزی هم می‌شود که از طرف دیگر بخش‌های اقتصاد جهان بر پول ملی کشورهای عضو وارد می‌گردد. مطالعات نشان داده اقتصادهای نوظهور که دست به آزادسازی سریع اقتصادی زده‌اند دچار نوسانات فزاینده‌ای شده‌اند که در نهایت محیط اقتصاد کلان آن‌ها را نامطمئن ساخته است. ناظران، این چارچوب احتیاطی را عموماً رقیب صندوق بین‌المللی پول (IMF) می‌دانند و آن را در کنار بانک توسعهٔ نوین بریکس (NDB) به‌عنوان نماد افزایش همکاری‌های جنوب با جنوب درنظر می‌گیرند. این چارچوب در سال ۲۰۱۵ توسط کشورهای عضو بریکس تأسیس شد. شالودهٔ حقوقی آن در ۱۵ ژوئیه ۲۰۱۴ تحت عنوان معاهدهٔ تشکیل یک قرارداد اندوختهٔ احتیاطی برای بریکس در شهر فورتالزای برزیل، به امضای کشورهای عضو رسید. جلسات افتتاحیهٔ شورای حکام و کمیتهٔ دایمی این قرارداد در ۴ سپتامبر ۲۰۱۵ در آنکارا (ترکیه) برگزار شد.On the BRICS Contingent Reserve Arrangement (CRA) Governing Council and Standing Committee inaugural meetings  4 September 2015. Retrieved 22 September 2016 این جلسات پس از تصویب همه کشورهای عضو آغاز به‌کار کرد که اعلامیهٔ آن‌ها در هفتمین اجلاس بریکس در ژوئیه ۲۰۱۵ منتشر شده بود.

 نظام پرداخت بریکس 
در نشست سال ۲۰۱۵ بریکس در روسیه، وزرای کشورهای بریکس یک رشته رایزنی برای ایجاد نظام پرداختی که بتواند جایگزین سامانهٔ سوئیفت (جامعهٔ جهانی ارتباطات مالی بین بانکی) شود آغاز کردند. در همان زمان سرگئی ریابکوف، معاون وزیر امور خارجه روسیه در مصاحبه‌ای گفت: «وزرای دارایی و مدیران بانک‌های مرکزی کشورهای عضو بریکس در حال مذاکره… برای راه‌اندازی نظام‌های پرداخت مستقل و حرکت به سمت تسویه حساب با ارزهای ملی خودشان هستند. سوئیفت یا هر چیز دیگری که باشد، به هر حال یک سامانه پرداخت چندجانبه جهانی که استقلال بیشتری را برای کشورها فراهم کند، تضمینی قطعی برای بریکس خواهد بود.»

همچنین بانک مرکزی روسیه (CBR) رایزنی‌هایی را با کشورهای بریکس برای ایجاد سامانه پرداختی که جایگزینی برای سوئیفت باشد را آغاز کرد. مزایای اصلی که مورد توجه هستند، پشتیبان‌گیری و جایگزینی در صورت بروز اختلال در سوئیفت بود. قائم مقام بانک مرکزی روسیه، اولگا اسکوروبوگاتووا، در مصاحبه ای اظهار داشت: «تنها موضوعی که ممکن است برای همه ما در بریکس جالب باشد، بررسی و گفتگو در مورد امکان راه‌اندازی سامانه‌ای است که بتوانند به‌عنوان یک پشتیبان برای اعضای بریکس عمل کند.»

چین نیز اقدام به توسعهٔ سامانه پرداخت جایگزین سوئیفت برای خود کرده است. این نظام یک سامانه پرداخت میان‌بانکی و فرامرزی (CIPS) است که به مؤسسات مالی در سراسر جهان امکان می‌دهد اطلاعات مربوط به تراکنش‌های مالی را به صورت ایمن، استاندارد و قابل اعتماد ارسال و دریافت کنند. هند نیز دارای سیستمی به نام سامانه پیام‌رسانی ساختاریافته مالی (SFMS) برای خود است. روسیه دارای سامانه انتقال پیام‌های مالی SPFS و برزیل دارای سامانه Pix است.

 احتمال ایجاد ارز مشترک 
قرار بود کشورهای عضو بریکس در اجلاس ۲۰۲۳ در آفریقای جنوبی پیرامون امکان ایجاد یک ارز مشترک یا چیزی مشابه آن بحث کنند. به گفته میکاتکیسو کوبایی، کارشناس بریکس، مزایایی چون منصفانه‌تر شدن و آسان‌تر شدن تجارت خارجی و همچنین کاهش عمده در هزینهٔ معاملات می‌تواند از جمله دلایل تشکیل یک اتحادیهٔ ارزی باشند. جوزف سالیوان، مشاور ارشد سابق کاخ سفید، در مجلهٔ آمریکایی فارین پالیسی نوشت: «ارز مشترک بریکس چیز متفاوتی خواهد بود.» چون همگی کشورهای عضو آن از رقبای نظام بین‌المللی هستند که غرب رهبری آن را بر عهده دارد. «اکنون وزن این کشورها از نظر شاخص تولید ناخالص داخلی، نه تنها مجموعاً بر هژمون حاکم، یعنی ایالات متحده، بلکه بر کل کشورهای گروه هفت در کنار هم برتری دارد.» از نظر سالیوان، بریکس امکان دستیابی به سطحی از خودکفایی در تجارت بین‌الملل را دارد که دیگر اتحادیه‌های پولی مثل منطقه یورو آرزوی آن را داشتند. دلیل این موضوع، تنوع جغرافیایی کشورهای عضو است که امکان تولید کالاها و خدمات متنوع‌تری را در اختیار می‌گذارد.

 تهدید ایالات متحده آمریکا 
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا اعلام کرده که هر عضو بریکس بخواهد برای نابودی دلار تلاش کند، با تعرفه شدید ۱۵۰ درصدی و تحریم‌های شدید مواجه خواهد شد.

 جستارهای وابسته 
 هفت کشور در حال ظهور (E7)
 گروه هشت کشور اسلامی در حال توسعه
 قدرت در حال ظهور
 سازمان همکاری شانگهای
 ناتو
 گروه ۲۰
 گروه ۷۷

 منابع 


رده:دسته‌بندی اقتصادی کشورها
رده:روابط آفریقای جنوبی و برزیل
رده:روابط آفریقای جنوبی و چین
رده:روابط بین‌الملل در ۲۰۰۹ (میلادی)
رده:روابط چندجانبه چین
رده:روابط چندجانبه روسیه
رده:روابط خارجی هند
رده:سازمان‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۲۰۰۹ (میلادی)
رده:سیاست خارجی آفریقای جنوبی
رده:سیاست خارجی برزیل
رده:سیاست خارجی چین
رده:سیاست خارجی روسیه
رده:نوواژه‌های دهه ۲۰۰۰ (میلادی)
رده:روابط مصر و امارات متحده عربی