میر فیض‌الله عبدالقاهر حسینی تفرشی

میرفیض ا... بن عبدالقاهربن ابی اللعام حسینی تفرشی معروف به «میرفیض الله تفرشی» از اکابر علمای شیعه امامیه و فقهای به نام آن روزگار بود در قرن دهم هجری در شهر تفرشمحمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/ ۱۹۸۳.به دنیا آمد ولی تاریخ دقیق ولادت او معلوم نیست. او از سلسله سادات تفرش همشاگردی و معاصر میرعلام تفرشی و از شاگردان مقدس اردبیلی بود.

 تحصیل 
فراگیری علوم دینی را از دوران کودکی آغاز کرد. تفرشی برای تحصیل به مشهد رفت، پس از گذراندن دروس مقدماتی، عازم نجف گردید و از شاگردان خاصِ مقدس اردبیلی شد و از او اجازه روایت گرفت؛ و علوم نقلی و فقه را از او فرا گرفت.محمدحسن بن علی اعتمادالسلطنه، مطلع الشمس، چاپ سنگی تهران ۱۳۰۱–۱۳۰۳، چاپ تیمور برهان لیمودهی، چاپ افست تهران ۱۳۶۲–۱۳۶۳ ش.عبداللّه بن عیسی افندی اصفهانی، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۱–۱۴۱۵.وی همچنین از فقها و محدّثان متعددی چون حسن بن زین الدین عاملی (صاحب معالم) روایت کرد.امین.
پس از مدتی، به تحصیل علوم عقلیات مشغول گردید. در این علم به حدی مورد وثوق کامل قرار گرفت که مقدس اردبیلی به شاگردان خود گوشزد می‌کنند که پس از من برای حل مشکلات علمی خود در شرعیات به میرعلام تفرشی و در عقلیات به میر فیض الله عبدالقاهر حسینی تفرشی رجوع کنید.
وی در زهد و تقوا به درجه‌ای رسید که تمام علمای اعلام و فقهای عظام به قدر و منزلت علمی و مذهبی میر فضل‌الله واقف می‌باشند. ایشان مورد وثوق کامل مقدس اردبیلی بوده به حدی که به شاگردان خود گوشزد می‌کنند که پس از من برای حل مشکلات علمی خود در شرعیات به میرعلام تفرشی و در عقلیات به میر فیض الله عبدالقاهر حسینی تفرشی رجوع کنید. کتابی در اصول انوار قمریه در شرح اثنی عشریه صلوتیه صاحب معالم و حاشیه بر مختلف علامه از تالیفات او است و صاحب و مسائل دو کتاب اولی و سومی را به واسطه حال پدرش شیخ علی بن محمد عاملی از خود مؤلف روایت می‌کند.
در حال حاضر هم تمام علمای اعلام و فقهای عظام به قدر و منزلت علمی و مذهبی میر علام واقف می‌باشند.

 شاگردان 
او بعد از محقق اردبیلی عهده‌دار تدریس شد و شاگردان بسیاری تربیت کرد، از جمله: برادرزاده اش علی بن یونس تفرشی،محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۱۸، ص۷۶، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/ ۱۹۸۳. علی بن محمود عاملی که در نجف نزد تفرشی علم آموخت و از او اجازه روایت گرفت،محمدبن حسن حرّعاملی، امل الا´مل، ج۱، ص۲۱۸، چاپ احمد حسینی، قسم ۲، قم ۱۳۶۲ ش. محمدبن علی تَبنینی، سیدمحمد جزایری، میر شرف الدین علی شولستانی نجفی و محمدباقر خاتون آبادی که این دو نیز از وی اجازه روایت گرفتند.عبداللّه بن نورالدین جزایری، الاجازة الکبیرة، ج۱، ص۷۹، چاپ محمد سمامی حائری، قم ۱۴۰۹.خوانساری، ج۵، ص۳۶۹.حسن صدر، تکملة امل الا´مل، ج۱، ص۳۳۲، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۶. به گزارش خوانساری،خوانساری، ج۷، ص۱۶۸ احتمالاً سید مصطفی حسینی تفرشی نیز از شاگردان او بوده‌است.

 تالیفات 
از جمله آثار او:
 تعلیقه بر آیات الاحکام یا زبده البیان محقق اردبیلیعبداللّه بن عیسی افندی اصفهانی، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، ج۴، ص۳۸۷، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۱–۱۴۱۵. که همراه با زبده البیان در ۱۳۰۵ و ۱۳۶۸ چاپ سنگی شده و نسخه‌های دیگری نیز با حواشی وی موجود استعلی اکبر زمانی نژاد، «کتابشناسی و نسخه‌شناسی آثار محقق اردبیلی»، ج۱، ص۱۶۶، در (مجموعة مقالات کنگره بزرگداشت) محقق اردبیلی، قم ۱۳۷۵ ش.
 الاربعون حدیثاً یا رساله فی اربعین حدیثاً فی سوء عاقبه المعاندین لاهل البیت که در ۱۰۱۳ تألیف و در ۱۳۱۴ همراه با نثر اللئالی چاپ شده استمحمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۱، ص۴۲۴، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/ ۱۹۸۳.محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۱۱، ص۵۲، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/ ۱۹۸۳.امین، ج۸، ص۴۳۲.
 تعلیقات بر بخش الهیات از شرح ملاعلی قوشچی بر تجریدالکلام نصیرالدین طوسیعبداللّه بن عیسی افندی اصفهانی، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، ج۴، ص۳۸۷، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۱–۱۴۱۵.
 الانوار القمریه فی شرح الاثْنَیْ عشریه الصلاتیه از حسن بن زین الدین (مؤلف معالم الاصول)؛
 حاشیه بر ذخیره المعاد مولی محمدباقر سبزواری (متوفی ۱۰۹۰)؛
 شرح معارج الاصول از محقق حلّی؛
 منهاج الشریعه یا مفتاح الشریعه که حاشیه بر مختلف الشیعه علامه حلّی است.محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۲، ص۴۳۹، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/ ۱۹۸۳.محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۶، ص۸۶، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/ ۱۹۸۳.محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۶، ص۱۹۵، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/ ۱۹۸۳.محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۱۴، ص۷۰، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/ ۱۹۸۳.
 تفرشی بر رساله محقق اردبیلی درباره اینکه «امر به یک چیز مقتضی نهی از ضد خاص آن است» نیز نقد نوشته است.محمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۲۱، ص۳۹۷–۳۹۸، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/ ۱۹۸۳.
 به روایت آقابزرگ طهرانیمحمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج۱۰، ص۱۰۱، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/ ۱۹۸۳. و خوانساری،خوانساری، ج۵، ص۳۶۸. سید نعمت‌الله جزایری تألیف کتابی شبیه به نقد الرجال را به تفرشی نسبت داده، اما ظاهراً تألیف میرفیض اللّه طباطبائی بوده‌است.

درگذشت

میرفیض الله عبدالقاهر حسینی تفرشی پس از هجرت به نجف در رمضان سال هزار و بیست و پنج قمری (قرن یازدهم هجری) واواخر دوران صفویه درگذشت. وی در نجف به خاک سپرده شد.محمدعلی بن صادقعلی کشمیری، کتاب نجوم السماء فی تراجم العلماء، ج۱، ص۴۵، قم: مکتبة بصیرتی، (بی تا).محمدحسن بن علی اعتمادالسلطنه، مطلع الشمس، ج۲، ص۶۹۸، چاپ سنگی تهران ۱۳۰۱–۱۳۰۳، چاپ تیمور برهان لیمودهی، چاپ افست تهران ۱۳۶۲–۱۳۶۳ ش.

 پانویس 

 منابع 
 جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم. گلشن ابرار. ج ۱، چ ۳، نشر معروف، قم: ۱۳۸۵.

 حمدمحسن آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف الشیعة، چاپ علی نقی منزوی و احمد منزوی، بیروت ۱۴۰۳/ ۱۹۸۳.
 محمدحسن بن علی اعتمادالسلطنه، مطلع الشمس، چاپ سنگی تهران ۱۳۰۱–۱۳۰۳، چاپ تیمور برهان لیمودهی، چاپ افست تهران ۱۳۶۲–۱۳۶۳ ش.
 عبداللّه بن عیسی افندی اصفهانی، ریاض العلماء و حیاض الفضلاء، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۱–۱۴۱۵.
 امین.
 مصطفی بن حسین تفرشی، نقد الرجال، قم ۱۴۱۸.
 عبداللّه بن نورالدین جزایری، الاجازة الکبیرة، چاپ محمد سمامی حائری، قم ۱۴۰۹.
 محمدبن حسن حرّعاملی، امل الا´مل، چاپ احمد حسینی، قسم ۲، قم ۱۳۶۲ ش.
 خوانساری.
 علی اکبر زمانی نژاد، «کتابشناسی و نسخه‌شناسی آثار محقق اردبیلی»، در (مجموعة مقالات کنگره بزرگداشت) محقق اردبیلی، قم ۱۳۷۵ ش.
 حسن صدر، تکملة امل الا´مل، چاپ احمد حسینی، قم ۱۴۰۶.
 محمدعلی بن صادقعلی کشمیری، کتاب نجوم السماء فی تراجم العلماء، قم: مکتبة بصیرتی، (بی تا).

 پیوند به بیرون 
 شبکه اطلاع‌رسانی اجتهاد

رده:اهالی تفرش
رده:درگذشتگان ۹۹۳ (قمری)
رده:عارفان اهل ایران
رده:عالمان شیعه
رده:روحانیان شیعه سده ۱۰ (قمری)
رده:مراجع تقلید درگذشته
رده:مراجع تقلید شیعه اهل استان مرکزی
رده:مراجع تقلید در دوره صفوی
رده:مراجع تقلید در دوره قاجار