تخمیدگی

در ژنتیک، تُخمیدگی (Zygosity) حالت درهم‌آمیختگی است به‌خصوص اگر از یک تخمک یا بیش از یک تخمک مشتق شده باشد یا اگر دارای ژن‌های یک‌جور یا ناجور برای نشان دادن صفات مغبنی باشند.

به عبارتی دیگر، تخمیدگی همانندی دو فنوتیپ (رخ‌مانه) در یک الل (صفت) یک ارگانیسم است.

اگر هر دو فنوتیپ یک ارگانیسم یکسان باشند به آن جورتخم (یا جورزاگ) (Homozygous) می‌گویند؛ اگر دو فنوتیپ با هم تفاوت داشته‌باشند به آن ناجورتخم (یا ناجورزاگ) (Heterozygous) می‌گویند؛ اگر یکی از دو فنوتیپ در اندامگان نباشد به آن نیمه‌جورتخم (Hemizygous) می‌گویند و اگر هر دو فنوتیپ نباشند به آن هیچ‌جورتخم (Nullizygous) می‌گویند.

 جورتخمی 
یک سلول یا ارگانیسم، هنگامی برای یک ژن ویژه جورتخم است که فنوتیپ‌های یکسانی از آن ژن در هر دو کروموزوم همتا فام‌تن همتای آن یاخته موجود باشد. به آن یاخته یا ارگانیسم جورتخم می‌گویند.

به ارگانیسم دیپلوئیدی می‌گویند که هر دو الل مربوط به ژن آن مثل هم باشد. برای آن‌که الل جهش‌یافته از نوع مغلوب بتواند در صفت ژنتیکی بروز کند حتماً باید ارگانیسم از نوع جورتخم باشد، یعنی هر دو الل جهش‌یافته با هم در آن باشد تا صفت ژنتیکیِ مربوطه را نشان دهد.Biologie moléculaire de la cellule, by Lodish, Berk, Matsudaira et al. , Publisher: De Boeck & Larcier, chapitre 10: La structure moléculaire des gènes et des chromosomes, p. 424, 3ème édition, 2005

 ناجورتخمی 
یک ارگانیسم یا یاخته، هنگامی برای یک ژن ناجورتخم است که دارای دو رخ‌مانهٔ گوناگون از آن ژن باشد.

ناجورتخم به ارگانیسم دیپلوئیدی می‌گویند که دو الل مربوط به ژن آن متفاوت از هم باشد. برای آن‌که الل جهش‌یافته از نوع غالب بتواند در صفت ژنتیکی بروز کند ارگانیسم می‌تواند از نوع ناجورتخم باشد، یعنی هر دو الل جهش‌یافتهٔ غالب لازم نیست در آن باشد تا صفت ژنتیکیِ مربوطه را نشان دهد، بلکه اگر یکی از الل‌های جهش‌یافتهٔ غالب در آن باشد برای بروز صفت ژنتیکیِ مربوطه در آن ارگانیسم کافی است.

 نیمه‌جورتخمی 
هنگامی که یک یاخته یا ارگانیسم دیپلوئید تنها بر روی یکی از فامتن های همتای خود ژن یک صفت ویژه را دارا باشد و بر روی فامتن دیگر، آن ژن موجود نباشد، به آن اندامگان نیمه‌جورتخم می‌گویند و آن یاخته یا اندامگان برای آن صفت نیمه‌جورتخم است.
نیمه‌جورتخمی هنگامی دیده می‌شود که یک ژن از روی یکی از فام‌تن‌ها پاک شده‌باشد یا اینکه در اندامگان‌های دگرکامه (هِتروگامِتیک) (Heterogametic)، یکی از ژن‌ها بر روی یکی از فامتن‌های جنسی جای داشته‌باشد.

 هیج‌جورتخمی 
یک ارگانیسم هیج‌جورتخم دارای دو رخ‌مانهٔ جهش‌یافته از یک ژن است.

 منابع 

رده:زیست‌شناسی مولکولی
رده:ژنتیک کلاسیک
رده:ژنتیک
رده:مقاله‌های خرد ژنتیک