اقوام افغانستان

افغانستان کشوری با جامعهٔ چندملیتی و قبیله‌ای است. جمعیت این کشور متشکل از گروه‌های قومی، زبانی متعدد از جمله: پشتون، تاجیک، هزاره، ازبک، سادات، ایماق، ترکمن، بلوچ، پشه‌ای، نورستانی، گوجر، عرب، براهویی، قزلباش، پامیری، قرقیز، مغول، سیک و غیره است.https://libguides.gwu.edu/c.php?g=259108&p=1729267https://www.proquest.com/openview/8a3d64015cbdb08b661c6feaace3cacb/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1821452https://celt.indiana.edu/portal/Mongolian/index.htmlhttps://www.britannica.com/summary/Mongolian-languages سرود ملی و قانون اساسی پیشین افغانستان به این چهارده قوم اشاره کرده است.

هویت قبیله‌ای در بین اقوام افغانستان و تمامی مردم این کشور از اهمیت زیادی برخوردار بوده است.https://www.cairn.info/le-fait-ethnique-en-iran-et-en-afghanistan--9782222040958-page-21.htmhttps://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fpos.2022.976833/full

 مطالعات دی‌ان‌ای 
افغانستان با قومیت‌های مختلف از تبارهای مختلف ایرانی، هندی، ترکی، مغولی، عربی و غیره اند که همه آن‌ها باهم دیگر تاریخ و فرهنگ مشترک دارند.

 واژه افغان 

واژه یا اصطلاح «افغان» به‌طور تاریخی مترادف با قوم «پشتون» است، اما بر بنیاد قانون اساسی جمهوری اسلامی افغانستان این اصطلاح به تمام شهروندان افغانستان اطلاق می‌شود. در عرف بین‌المللی نیز منظور از کلمه «افغان»، «کل مردم افغانستان» است، نه قوم «پشتون». از همین رو، هر تبعه افغانستان به صفت افغان شناخته می‌شود.

مفهوم افغان در چند دههٔ گذشته چالش‌های فراوانی را در مسیر دولت، ملت سازی در افغانستان قرار داده‌است. و به اعتقاد برخی‌ها یکی از دلایل عمده منازعات افغانستان است.

 پشتون‌ها 

250px|farme|بندانگشتی|چپ|کودکان پشتون در ولایت خوست
پشتون‌ها یکی از گروه‌های قومی بزرگ را در افغانستان تشکیل می‌دهند. آن‌ها در نواحی شرقی و جنوبی افغانستان هم‌مرز با پاکستان جایی که یکی از گروه قومی این کشور را تشکیل می‌دهند متمرکز شده‌اند. همچنین گروه‌های کوچکی از پشتون‌ها در شرق ایران در نواحی هم‌مرز با افغانستانPeople-in-Country Profile بر اساس برآوردها ۳۸٪ تا ۴۲٪ درصد باشندگان افغانستان را پشتون‌ها تشکیل می‌دهند

 تاجیک‌ها 

تاجیک‌ها فارسی‌زبان و زیرگروه‌های آنان شامل فارسیوان‌ها نزدیک‌ترین گروه قومی به فارسی‌زبانان ایران هستند با این تفاوت که تاجیک‌ها عمدتاً سنی‌مذهب و فارسی‌زبانان ایران عمدتاً شیعه‌مذهب هستند.Richard S. Newell "Post-Soviet Afghanistan: The Position of the Minorities". Asian Survey, Vol. 29, No. 11 (Nov. ، 1989), pp. 1090–1108. Publisher: University of California Press جمعیت تاجیک‌ها در افغانستان ۳۰٫۳٪ از کل جمعیت مطابق با ۱۲٫۴ میلیون نفر تخمین زده می‌شود.

تاجیک‌ها بزرگ‌ترین گروه قومی در کشور تاجیکستان در همسایگی افغانستان هستند. بیشتر تاجیک‌ها در مناطق شمال‌شرقی، شمالی و غربی و در شهرهای بزرگ زندگی و کار می‌کنند و پیشه‌هایی در بخش‌های دولتی دارند. طبق گزارش سازمان آمار بهداشت جهانی اکثریت باشندگان ولایات بلخ، کاپیسا، هرات، فراه، بدخشان، پنجشیر، بغلان، سمنگان، کابل، تخار، تاجیک‌تبار هستند.

 هزاره‌ها 


هزاره‌ها مردمان بومی فلات مرکزی افغانستان و یکی از اقوام بزرگ آن هستند که در تمام مناطق افغانستان، بیشتر در مرکز افغانستان موسوم به هزارستان (هزاره‌جات) زندگی می‌کنند. هزاره‌ها به زبان فارسی با گویش‌های هزارگی و دری صحبت می‌کنند.ethnic group of afghanistan به‌دلیل تبعیض سیستماتیک علیه مردم هزاره، مثلاً جمعیت هزاره‌ها در خیلی از ولسوالی‌ها (شهرستان‌ها) و ولایت‌های افغانستان به‌حساب نیامده‌است، مانند هزاره‌های هرات، بدخشان، بادغیس، هلمند، قندهار وغیره.

 ازبک‌ها 

ازبک‌ها یکی از اقوام ترک‌تبار افغانستان محسوب می‌شوند. ازبک‌های افغانستان به زبان ازبکی جنوبی به‌عنوان زبان نخست و فارسی به‌عنوان زبان دوم صحبت می‌کنند.L. Dupree (July 1982), "Afghānistān: (iv.) ethnocgraphy", in دانشنامه ایرانیکا، Online Edition 2006. جمعیت ازبک‌ها در سال ۱۹۹۶ حدود ۱٫۲ میلیون تن برآورد شد و در سال ۲۰۱۳ باور بر این بود که جمعیت‌شان حدود ۲٫۸ میلیون تن بوده‌است.

 ایماق‌ها 

ایماق که به ترکی به معنی قبیله است نام یک گروه قومی نیست بلکه عده‌ای مردم هستند که زندگی نیمه عشایری دارند. ایماق‌ها از گروه‌های قومی هزاره، تاجیک و بلوچ در قرن‌های شانزده و هفده میلادی تشکیل یافته‌اند. آن‌ها بیشتر در مناطق غربی بادغیس، غور و هرات و نیز عده‌ای آنان در سایر مناطق افغانستان زندگی می‌کنند و به گویش‌های مختلف از زبان فارسی که هر کدام مربوط به قبیله‌های خاص می‌شوند، سخن می‌گویند.Library of Congress, Aimaq جمعیت آنان کمتر از نیم میلیون تن تا حدود ۸۰۰ هزار نفر در سال ۱۹۹۶ م. تخمین زده می‌شود. گروه‌هایی از ایماق‌ها در حدود ۱۲۰ هزار تن در شمال خراسان در کشور ایران نیز زندگی می‌کنند.

 ترکمن‌ها 

ترکمن‌های افغانستان گروهی ترک‌زبان و سنی مذهب کوچکتری هستند که به زبان ترکمنی صحبت می‌کنند. ترکمن‌های افغانستان خلاف ازبک‌ها بیشتر زندگی عشایری دارند. جمعیت ترکمن‌ها در افغانستان حدود ۹۲۲ هزار تن برآورد می‌شود. ترکمن‌ها بیشتر در نواحی شمالی و شمال غربی در مجاورت مرز افغانستان با ترکمنستان زندگی می‌کنند.

 قزلباش‌ها 

قزلباشان در اصل متشکل از طوایف مختلف هستند که در زمان فتح افغانستان توسط نادرشاه افشار در مناطق مختلف افغانستان که قسمت عمده آن‌ها در شهر کابل در منطقه‌ای بنام چنداول ساکن شدند و حتی کوچه‌های مختلف آن‌ها بنام مناطقی که از ایران نام‌گذاری شده (کوچه شیرازی‌ها، خوافی‌ها، شاهسون‌ها، قجرها، افشارها، لرها و …) و آن‌ها سال‌ها در حکومت افغانستان به عنوان وزیر و کاتب در دربار فعالیت داشتند. میرزا عبدالعلی خان وزیر دربار امیر شیر علی نمونه از این افراد بود که که اولین نشریه را در افغانستان به طبع رسانید که شمس النهار نام داشت.

 بلوچ‌ها 

بلوچ‌ها مردمان سنی مذهبی هستند که به زبان بلوچی صحبت می‌کنند و بیشتر در نواحی جنوب غربی افغانستان در مجاورت با مناطق بلوچ‌نشین (بلوچستان) ایران و پاکستان زندگی می‌کنند. جمعیت بلوچ‌ها حدود هفتصد هزار نفر است.

 نورستانی‌ها 

نورستانی‌ها مردمانی از شاخهٔ مردم هندوآریایی هستند که در منطقه جدا در شمال شرق افغانستان در ولایت نورستان، و در آنسوی مرز در منطقه چیترال پاکستان زندگی می‌کنند و به زبان زبان نورستانی صحبت می‌کنند. بسیاری از نورستانی‌ها باور دارند آنان از بازماندگان نسل سربازان یونانی سپاه اسکندر هستند ولی شواهد ژنتیکی برای این فرضیه وجود ندارد بلکه آن‌ها بیشتر شبیه به گروهی از مهاجران اولیه آریایی منزوی شده هستند. از لحاظ ریخت‌شناسی، نورستانی‌ها از زیرشاخه‌های نژاد مدیترانه‌ای هستند که در یک سوم از آن‌ها ژن بلوند دیده می‌شود. آن‌ها که بیشتر سنی مذهب هستند در سال ۱۹۹۰ جمعیت‌شان حدود ۱۲۵٬۰۰۰ تن تخمین زده شد که اکنون بالغ بر ۳۰۰ هزار نفر برآورد می‌گردد.

 پشه‌ای 

پشه‌ای‌های افغانستان یکی از اقوام باستانی افغانستان هستند. آنها اکثراً در دامنه‌های جنوب سلسله کوه‌های هندوکش ساکن هستند.

طی قرن‌ها زبان مردم پشه تحت تأثیر زبان‌های دولتی قرار گرفته بود. از مدت ۳۰ سال به این‌طرف دانشمندان پشه‌ای خواستند که زبان خودرا نه‌تنها حفظ بلکه گسترش دهند. ازآن تاریخ به بعد، کتاب‌ها و رسانه‌ها در مورد پشه‌ای‌ها نوشتند و برنامه‌های رادیوئی و تلویزیونی به زبان پشه‌ای دارند.

 پامیری 

پامیری‌ها به زبان‌های پامیری صحبت می‌کنند و پیرو مذهب شیعه اسماعیلی اند. آنها در تاجیکستان بیشتر خود را تاجیک بدخشانی و در افغانستان و چین خود را تاجیک معرفی می‌کنند.

 سادات 

در ۲۱ حوت/اسفند ۱۳۹۷ خورشیدی سرور دانش و رئیس‌جمهور افغانستان اشرف غنی در طی سخنرانی‌ای در قصر سلام‌خانه قوم سادات را به رسمیت شناختند،https://president.gov.af/da/news-99833https://president.gov.af/da/?p=21550https://www.vpo.gov.af/بیانیه-استاد-سرور-دانش-معاون-دوم-رئیس-60/https://af.shafaqna.com/FA/319840 پیش از به رسمیت شناختن سادات، آن‌ها در میان اقوام افغانستان پراکنده بودند. آن‌ها در شهرهای مختلف افغانستان زندگی می‌کنند و به زبان‌های فارسی و پشتو صحبت می‌کنند. آن‌ها گویش‌های مختلفی دارند، ساداتی که در مرکز بلخ، در شمال قندوز و در شرق ننگرهار هستند سنی‌مذهب و ساداتی که در بامیان هستند شیعه‌مذهب هستند.https://nps.edu/web/ccs/ethnic-genealogies

 دیگر گروه‌ها 
گروه‌های قومی کوچکتر شامل نورستانی، قرقیز، پامیری، پشه‌ای، گوجر، براهویی، مغل، ارمور، سادات.https://www.bbc.com/persian/afghanistan-47551657https://president.gov.af/da/news-99833https://president.gov.af/da/?p=21550https://www.vpo.gov.af/بیانیه-استاد-سرور-دانش-معاون-دوم-رئیس-60/https://af.shafaqna.com/FA/319840

 جدول ترکیب قومی 
افغانستان یک کشور چند ملیتی است که قومیت‌های مختلفی در آن بودوباش دارند و به زبان‌های متعددی تکلم می‌کنند. با توجه به اینکه هیچگاه سرشماری در مورد قومیت و زبان مردم افغانستان انجام نشده آمار دقیقی در این مورد وجود ندارد. یکی از برآوردهای تقریبی در مورد تعداد اعضای هر قوم اینچنین است:

+قومیت‌های افغانستانگروه قومی پشتون۴۲٪۳۸–۵۰٪تاجیک۲۷٪۲۵٫۳٪ هزاره۹٪۱۲–۱۹٪ ازبک۹٪۶–۸٪ ایماق۴٪۵۰۰٫۰۰۰ تا ۸۰۰٬۰۰۰ نفر ترکمن۳٪۲٫۵٪ بلوچ۲٪۱۰۰٫۰۰۰ نفر دیگر (پشه‌ای، نورستانی، براهویی، پامیری، گوجر و سایر)۴٪۶٫۹٪

نمونه‌گیری زیر با هدف دانستن باور مردم افغانستان نسبت به جنگ سال ۲۰۰۱ با رهبری آمریکا و وضعیت کنونی سیاسی، و نیز مسائل اقتصادی و اجتماعی مؤثر بر زندگی روزانه خود گرفته شده‌است؛ که یکی در بین سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۰ توسط بنیاد آسیا و یکی هم بین سال‌های ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۹ در طی تلاشی مرکب از رادیو و تلویزیون که توسط بی‌بی‌سی و ان‌بی‌سی نیوز و آزادی بود اجام گرفت.

آمار گرفته شده توسط بنیاد آسیا در سال ۲۰۰۶ از بین ۶٬۲۲۶ تن از مردم افغانستان به صورت تصادفی ۳۲ ولایت از ۳۴ ولایت افغانستان ولایت ارزگان (با ضریب ۱٫۱ درصد) و ولایت زابل (با نشاندهندهٔ ۱٫۲) به دلیل نگرانی‌های امنیتی از فهرست حذف شد. با ضریب خطای ۲٫۵ درصد گرفته شده‌است.

این آمار با عنوان‌های «افغانستان: جایی همه چیز ایستاده می‌شود» برای عنوان انگلیسی آن «Afghanistan: Where Things Stand» و «نظرسنجی مردم افغانستان» برای «A survey of the Afghan people» ارائه شده‌اند.

گروه قومیتیABC NEWS/BBC/ARD POLL – AFGHANISTAN: WHERE THINGS STAND, February 9th, 2009, p. 38–40 پشتون۳۸–۴۶۴۰٫۹٪۴۰٪۴۰٪۴۰٪۳۷٪ تاجیک۳۷–۳۹٪۳۷٫۱٪۳۵٪۳۳٪۳۶٪۳۷٪ هزاره۶–۱۳٪۹٫۲٪۱۰٪۱۱٪۱۰٪۱۰٪ ازبک۵–۷٪۹٫۲٪۸٪۹٪۹٪۹٪ ایماق۰٪۰٫۱٪۱٪۱٪۱٪۱٪ ترکمن۱–۲٪۱٫۷٪۳٪۲٪۲٪۲٪ بلوچ۱–۳٪۰٫۵٪۱٪۱٪۱٪۱٪ دیگر (پشه‌ای، نورستانی و سایر)۰–۴٪۱٫۴٪۲٪۳٪۵٪۵٪ بدون نظر۰–۲٪۰٪۰٪۰٪۰٪۰٪

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 دشمنی موجب خشونت در افغانستان می‌شود توسط نبی ساهاک

رده:اقوام در افغانستان