تابع درخشندگی

منحنی حساسیت چشم، یک تابع یا منحنی است که میانگین حساسیت چشم انسان‌ها به نور را در طول موجهای مختلف مشخص می‌کند. باید توجه داشت که این منحنی کاملاً دقیق نیست، اما نمایش بسیار خوبی از حساسیت چشم انسان است. این تابع یک تابع استاندارد است که توسط سی‌آی‌ئی معرفی شده و می‌توان از آن برای تبدیل انرژی تابشی به انرژی نورانی (که رویت‌پذیر است) استفاده کرد. همچنین این تابع اساس کار تابع تطبیق رنگ در فضای رنگ ۱۹۳۱ سی‌آی‌ئی است.

 جزئیات 
بندانگشتی|منحنی حساسیت چشم
دو تابع درخشندگی داریم که کاربرد بیشتری دارند. برای سطح نورهای روز، تابع درخشندگی دید کافی دارای بهترین تقریب برای پاسخ‌دهی چشم انسان است. برای سطح نورهای پایین، پاسخ‌دهی چشم انسان تغییر می‌کند و منحنی شب‌بینی به کار می‌رود. منحنی دید کافی همان منحنی استاندارد سی‌آی‌ئی است که در فضای رنگ ۱۹۳۱ سی‌آی‌ئی استفاده شد.

شار نوری یک چشمهٔ نور را با استفاده از تابع درخشندگی دید کافی تعریف می‌کنند. معادلهٔ زیر برای محاسبهٔ شار نوری کل یک چشمهٔ نور به کار می‌رود:

که در آن
 شار نوری بر حسب لومن است
 توزیع توان طیفی تابش است (توان در واحد طول موج)، بر حسب وات بر متر
 (که با  هم نمایش می‌دهند)، تابع استاندارد درخشندگی است که بعد ندارد
 طول موج بر حسب متر است.

به‌طور رسمی این انتگرال به صورت ضرب داخلی تابع درخشندگی در طیف نور تعریف می‌شود. در عمل اما، به جای انتگرال از جمع‌زدن روی بازه‌هایی گسسته از طول موج که در جداول تابع درخشندگی وجود دارند استفاده می‌شود. سی‌آی‌ئی جدول‌های استاندارد تابع درخشندگی را در فاصله‌های 5 nm از 380 nm تا 780 nm توزیع می‌کند.

تابع استاندارد درخشندگی در مقدار بیشینهٔ خود در ۵۵۵ نانومتر نرمال‌سازی می‌شود (ضریب نوری را ببینید). مقدار ثابت جلوی انتگرال را معمولاً به ۶۸۳ لومن بر وات گرد می‌کنند. مقدار مازاد این کسر، از ناهمخوانی جزئی بین تعریف لومن و بیشینهٔ تابع درخشندگی ناشی می‌شود. لومن به گونه‌ای تعریف شده تا یکای انرژی تابشی ۱/۶۸۳ وات در فرکانس ۵۴۰ تراهرتز باشد که معادل است با طول موج هوایی استاندارد ۵۵۵٫۰۱۶ نانومتر (که با ۵۵۵ نانومتر که بیشینهٔ منحنی درخشندگی است برابر نیست). مقدار  در ۵۵۵٫۰۶ نانومتر ۰٫۹۹۹۹۹۷ است، بنابراین مقدار ۶۸۳/۰٫۹۹۹۹۹۷ = ۶۸۳٫۰۰۲ ضریب تناسب خواهد بود. عدد ۶۸۳ به تعریف نوین کاندلا (یکای شدت نور در ۱۹۷۹ میلادی) وابسته‌است. این عددِ دلبخواه باعث شد در تعریف جدید، عددهایی برابر عددهای تعریف قدیمی کاندلا بدست آید.

 بهبوددادن‌های استاندارد 
تابع درخشندگی دید کافی سی‌آی‌ئی ۱۹۲۴، که در تابع تطبیق رنگ سی‌آی‌ئی ۱۹۳۱ به صورت y درآمده، مدت‌ها بود که بخاطر دست کم گرفتن اثرِ انتهایِ آبیِ طیف، در نور دریافتی، شناخته‌شده بود. تلاش‌های زیادی برای بهبود استاندارد تابع صورت گرفته تا نمایندهٔ بهتری از چشم انسان باشد. از جملهٔ این تلاش‌ها می‌توان به کار جادJudd در سال ۱۹۵۱ میلادی و کار ووسVos در سال ۱۹۷۸ میلادی اشاره کرد که منجر به تابعی به نام سی‌آی‌ئی . شد. پس از آن، شارپ، استاک‌من، جاگلا و جاگل در سال ۲۰۰۵ میلادی تابعی را که با اصول مخروط استاکمن و شارپ سازگار بود گسترش دادند. این منحنی در نمودار بالای این صفحه رسم شده‌است.

 درخشندگی شب‌بینی 
برای شدت نورهای بسیار پایین (شب‌بینی)، حساسیت چشم به جای سلول‌های مخروطی به سلول‌های میله‌ای وابسته است و منحنی به سمت بنفش جابجا می‌شود، به‌طوری‌که بیشینهٔ آن در حدود ۵۰۷ نانومتر برای چشم جوانان قرار می‌گیرد. در این بیشینه، حساسیت برابر است با ۱۶۹۹ یا ۱۷۰۰ لومن بر وات.

تابع درخشندگی استاندارد شب‌بینی یا  در سال ۱۹۵۱ میلادی در سی‌آی‌ئی به کار گرفته شد که بر پایهٔ اندازه‌گیری‌های والدWald (۱۹۴۵ میلادی) و کرافورد (۱۹۴۹ میلادی) بود.Scotopic luminosity function

 جستارهای وابسته 
 دید رنگی
 بازده کوانتوم، معادل حسگر تصویر

 منابع 
 Wikipedia contributors, "Luminosity function," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Luminosity_function&oldid=480772576 (accessed March 23, 2012).

 سندهای سی‌آی‌ئی 

 داده‌های منحنی 

رده:کمیت‌های فیزیکی
رده:نورسنجی