نیوساید

نیوساید (New Side) یا «کوی فدائیان اسلام»، یکی از محله‌های بالاشهر و به‌نسبت قدیمی اهواز در ساحل شرقی رود کارون می‌باشد. این محله به‌دلیل معماری خاص و جایگاه اجتماعی خود، از محله‌های مورد توجه اهواز شمرده می‌شود.

 تاریخچه 
نیوساید در دهه‌های میانه سده بیستم به‌عنوان مسکنی برای کارکنان شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب ساخته شد. نام «نیوساید» به‌دلیل هدف اولیه ایجاد یک منطقه مسکونی مدرن برای کارکنان نفت به این محله داده شد. پس از انقلاب، این محله در نقشه‌های رسمی شهری با نام «کوی فدائیان اسلام» نیز شناخته شد، هرچند در میان مردم محلی همچنان با نام «نیوساید» یاد می‌شود.

 معماری و طراحی شهری 
کوی مسکونی نیوساید در دهه‌های ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰ خورشیدی توسط شرکت نفت ایران و انگلیس و با همکاری معماران و مهندسان بریتانیایی، از جمله جیمز مالیسون ویلسون (James Mollison Wilson), طراحی و ساخته شد.

طراحی این مجموعه بر پایهٔ اندیشه‌های باغ-شهری ابنزر هاوارد و اصول معماری مدرن میانه سده شکل گرفت و سه اصل بنیادین «نور»، «بهداشت» و «تهویهٔ هوا» که از ارزش‌های جریان نوگرای معماری بودند، در آن رعایت شد.

ویژگی‌های شاخص معماری این محله عبارت‌اند از:
 خانه‌های ویلایی و باغ‌مانند، با متراژهای متنوع (۳۰۰ تا ۲۰۰۰ مترمربع) که برای رده‌های مختلف کارکنان نفت ساخته شدند.
 استفاده از مصالح بومی مانند آجر، گچ و خاک در ترکیب با الگوهای معماری مدرن.
 سقف‌های شیب‌دار و نمای آجرکاری که علاوه بر زیبایی، کارکرد اقلیمی داشتند و خانه‌ها را در برابر رطوبت و گرمای شدید اهواز مقاوم می‌کردند.
 خیابان‌بندی منظم و کوچه‌های وسیع همراه با فضای سبز، که تداعی‌گر الگوی باغ‌شهر بود.
 طراحی محوطه‌های عمومی و خدماتی در کنار واحدهای مسکونی، ازجمله ساختمان مرکزی شرکت نفت که امروزه با عنوان «دوطبقه» شناخته می‌شود.

نیوساید از نظر معماری در کنار محلات مشابه شرکت نفت در بوارده و بَرم آبادان، یکی از نمونه‌های بارز معماری شرکتی بریتانیایی در جنوب ایران است. با این حال، طی دهه‌های اخیر تغییرات و دخل‌وتصرف‌های غیرکارشناسانه در بناها و محوطه‌ها، اصالت معماری این محله را تا حدی دچار آسیب کرده است.

 ویژگی‌ها و فعالیت‌های اجتماعی 
در نیوساید علاوه بر خانه‌های مسکونی، امکانات متنوعی قرار دارد که آن را به محله‌ای مناسب برای زندگی تبدیل کرده است:
 ادارات و مراکز مهم دولتی و خصوصی
 درمانگاه و مراکز بهداشتی
 انواع سالن‌ها و زمین‌های ورزشی
 سینما و ویدیوکلوپ
 کتابخانه بزرگ
 چندین سالن غذاخوری و کافه

این امکانات باعث شده‌اند که نیوساید یک مرکز فعال اجتماعی، فرهنگی و تفریحی در اهواز باشد.

 ثبت آثار ملی 
خانه‌های منطقه نیوساید اهواز حدود ۸۰ سال پیش و در سال‌های اولیه تأسیس شرکت نفت ساخته شدند. این خانه‌ها اکنون جزو بافت تاریخی شهر اهواز به‌حساب آمده و ارزش تاریخی و فرهنگی دارند. بافت قدیمی نیوساید از طریق شورای ثبت اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری خوزستان و تأیید شورای‌عالی ثبت سازمان متبوع به‌دلیل شأن ملی (برخورداری از ویژگی منحصر به فرد تاریخ پیدایش نفت در ایران) واجد ارزش ثبت در فهرست آثار ملی قرار گرفت و براساس ماده واحده قانون ثبت در فهرست آثار ملی مصوب ۱۳۵۲ و بند ۶ ماده ۳ قانون اساسنامه سازمان میراث فرهنگی کشور مصوب ۱۳۶۷ در فهرست آثار ملی ثبت شد.

 جمعیت و بافت اجتماعی 
جمعیت این محله به‌طورعمده از کارکنان شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب، شرکت پالایش و پخش خوزستان، شرکت گاز خوزستان و خانواده‌های آن‌ها تشکیل شده است، همچنین بخشی تحت عنوان شهرک آرامش شامل ۱۵۰ خانه ویلایی که پیش‌تر شهرک لوله‌سازی نام داشت و در دهه ۱۳۴۰ و اوایل ۱۳۵۰ از سوی شرکت نفت به لوله‌سازی داده شده بود نیز وجو دارد که در اواخر دهه ۱۳۹۰ به افراد عادی واگذار شده است. بافت اجتماعی نیوساید شامل گروه‌های مختلف سنی است و به‌دلیل وجود امکانات آموزشی و فرهنگی، خانواده‌ها و افراد علاقه‌مند به زندگی شهری آرام و با کیفیت را جذب می‌کند.

 وضعیت مالکیت و چالش‌های حقوقی 
در سال‌های اخیر، به‌دلیل بدهی‌های مالی برخی نهادها از جمله شرکت لوله‌سازی اهواز، بخشی از خانه‌های نیوساید به مزایده گذاشته شدند و تعدادی از آن‌ها به فروش رسیدند. این موضوع نگرانی‌هایی دربارهٔ حفظ بافت تاریخی و فرهنگی این محله ایجاد کرده است و فعالان اجتماعی و فرهنگی نسبت به تخریب‌های احتمالی ابراز نگرانی کرده‌اند.

 موقعیت جغرافیایی 
نیوساید در منطقه‌ای آرام و سرسبز در کنار رود کارون واقع شده است. موقعیت مکانی این محله و نزدیکی به مرکز شهر اهواز، آن را برای سکونت و فعالیت‌های اجتماعی و اقتصادی مناسب می‌کند.

 منابع 
 پایگاه اینترنتی شهرداری اهواز
 خبرگزاری شوشان

رده:بالاشهر
رده:محله‌های اهواز