ابن کثیر فرغانی

ابوالعباس احمد ابن محمد ابن کثیر فَرغانی (۸۰۰–۸۷۰ میلادی) در غرب: Alfraganus ستاره‌شناس ایرانیSir Patrick Moore, The Data Book of Astronomy, CRC Press, 2000, BG 48ref Henry Corbin, The Voyage and the Messenger: Iran and Philosophy, North Atlantic Books, 1998, pg 44Texts, Documents and Artefacts: Islamic Studies in Honour of D.S. Richards. Edited by Chase F. Robinson, Brill Academic Publishers, BG 25. مسلمان و اهل خراسان در قرن نهم میلادی بود.Sir Patrick Moore, The Data Book of Astronomy,CRC Press,2000,BG 48ref Henry Corbin, The Voyage and the Messenger: Iran and Philosophy, North Atlantic Books, 1998, pg 44Texts, Documents and Artefacts: Islamic Studies in Honour of D.S. Richards. Edited by Chase F. Robinson, Brill Academic Publishers, BG 25. او با همکاری گروهی از دانشمندان بدستور خلیفه مأمون اقدام به محاسبه قوس یک درجه زمین و تعیین میل عباسی کرد.

محاسبات او مورد استفاده کوپرنیک و کریستف کلمب قرارگرفته است.

یکی از دهانه‌های برخوردی کره ماه بنام او دهانه فرغانی نام‌گذاری شده‌است.

پیش از رگیومونتانوس (۷۶–۱۴۳۶) کتاب فرغانی فی جوامع االعلم النجوم از کتاب‌های درسی رایج ستاره‌شناسی در اروپا بود و چاپ‌ها و ترجمه‌های متعدد از آن منتشر شد.

 پیشینه 
فرغانی از مردم فَرغانهٔ فرارود (در ازبکستان کنونی)، در خدمت مأمون بود و شاید همان کسی باشد که به گفتهٔ ابن ابی اصیبعةطبقات الاطباء، چاپ مصر ۱۲۹۹ هـ، ج ۱، ص ۲۰۷ متوکل عباسی او را به مصر فرستاد تا مقیاس تازه‌ای (نیل‌سنج) برای رود نیل بسازد و این در همان سال کشته‌شدن متوکل در ۲۴۷ هجری قمری بود و بنابراین ابن کثیر در این سال زنده بوده‌است.

 آثار 
کتاب او به نام جوامع علم النجوم و الحرکات السماویة در سده دوازدهم میلادی توسط گراردوس کرمونایی و یوحنای اشبیلی به لاتینی ترجمه شد. ترجمهٔ یوحنا به سال ۱۴۹۳ در فرار او به سال ۱۵۳۷ در نورمبرگ و به سال ۱۵۴۶ در پاریس و به سال ۱۹۴۳ در برکلی به چاپ رسیده‌است و ترجمهٔ گراردوس را کامپانی به سال ۱۹۱۰ در ایتالیا انتشار داد.

یاکوب گولیوس به سال ۱۶۶۹ در آمستردام متن عربی کتاب را با ترجمهٔ لاتینی و تفسیر بسیار مفصلی منتشر کرد.

فرغانی دو کتاب دیگر به نام‌های الکامل فی الاسطرلاب و فی صناعة الاسطرلاب نیز داشته که نسخه‌هایی از این کتاب اخیر در کتابخانه‌های ملی برلن و پاریس موجود است. ابن ندیم در الفهرست (چاپ افست بیروت ۱۹۶۴، ص ۲۷۹) کتاب دیگری به نام کتاب عمل الرخامات به او نسبت داده‌است که بعضی آن را مربوط به ساختن ساعت آفتابی دانسته‌اند.

 کارهای مهندسی 
ساخت نیل سنج بدستور خلیفه متوکل برای اندازه‌گیری میزان آب و شفافیت آن
بندانگشتی|نیل سنج
همکاری با بنوموسی در ایجاد کانال جعفری در مصر بدستور خلیفه متوکل

 جستارهای وابسته 
اختراع های دوران طلایی اسلام

دارالحکمه

 منابع 

 آرام، احمد: ترجمه «سی فصل فرغانی» (کتاب محمد بن کیثر فرغانی در حرکات آسمانی و کلیات علم نجوم). در نشریه: معارف اسلامی (سازمان اوقاف)» آبان ۱۳۴۶ - شماره ۴. (از صفحه ۷۱ تا ۱۰۵)

رده:اخترشناسان جهان اسلام قرون وسطی
رده:اخترشناسان اهل ایران
رده:اخترشناسان فارسی‌زبان قرون وسطی
رده:اهالی ایران در سده ۹ (میلادی)
رده:اهالی خراسان
رده:اهالی فرغانه
رده:درگذشتگان سده ۹ (میلادی)
رده:ریاضی‌دانان اسلام قرون وسطی
رده:ریاضی‌دانان اهل ایران در قرون وسطی
فرغانی
رده:ستاره‌شناسان سده ۹ (میلادی)
رده:عرب‌های سده ۹ (میلادی)
رده:مسلمانان سده ۹ (میلادی)
رده:اخترشناسان دوره خلافت عباسی
رده:ریاضی‌دانان دوره خلافت عباسی