مهرداد بازیاری

مهرداد بازیاری (زادهٔ ۱۳۴۰ خورشیدی در شیراز) مترجم، نویسنده و مهندس ایرانی است که به‌واسطهٔ ترجمهٔ مستقیم آثار ادبی از زبان‌های نروژی، دانمارکی، سوئدی و انگلیسی به فارسی شناخته می‌شود. او برای ترجمهٔ کتاب دختر پرتقال اثر یوستین گردر، برندهٔ جایزهٔ کتاب سال جمهوری اسلامی ایران و کتاب فصل شد و برای ترجمهٔ گل‌هایی برای آلجرنون اثر دانیل کیز، جایزهٔ گمانه‌زن را دریافت کرده‌است.

 زندگی و تحصیلات 

 کودکی و نوجوانی 
مهرداد بازیاری در سال ۱۳۴۰ در شهر شیراز متولد شد. او تحصیلات متوسطه را در دبیرستان نمازی شیراز به پایان رساند. علاقهٔ او به ادبیات از همان دوران نوجوانی آغاز شد و او به مطالعهٔ آثار نویسندگان برجستهٔ روسی مانند چخوف، داستایوفسکی، تولستوی و گورکی پرداخت. همچنین با ادبیات فرانسه (به‌ویژه آثار ویکتور هوگو و امیل زولا) و نویسندگان کلاسیک انگلستان آشنا شد.

او بعدها به ادبیات مدرن نیز گرایش پیدا کرد و آثار آرتور میلر، ارنست همینگوی و نیکوس کازانتاکیس را به‌طور گسترده مطالعه نمود. علاقهٔ او تنها به ادبیات محدود نشد و به فلسفهٔ غرب نیز علاقه پیدا کرد و با اندیشه‌های افلاطون، دکارت، کانت، اسپینوزا و شوپنهاور آشنا شد. این مجموعه مطالعات ادبی و فلسفی، نگاه تحلیلی و دقیق او به متن را شکل داد و او را به سمت فعالیت حرفه‌ای در ترجمه سوق داد.

 اقامت در دانمارک 
در دههٔ ۱۳۶۰ خورشیدی، بازیاری برای ادامهٔ تحصیل به دانمارک رفت و نزدیک به یک دهه در آن کشور اقامت داشت. او در دانشگاه آلبورگ در رشتهٔ مهندسی ساختمان تحصیل کرد و سپس در رشتهٔ مهندسی صنایع تخصص گرفت. این دوره نه‌تنها موجب آشنایی او با فرهنگ و زبان دانمارکی شد، بلکه فرصتی بود تا با ادبیات شمال اروپا نیز آشنا شود.

بازیاری آثار برجستهٔ نویسندگانی چون هنریک ایبسن، پر لاگرکویست، لودویگ هولبرگ و کنوت هامسون را مطالعه کرد. این تجربه علاقهٔ او به ادبیات اسکاندیناوی را افزایش داد و او را به سمت ترجمهٔ مستقیم این آثار به فارسی هدایت کرد. او ترجمه را فراتر از انتقال کلمات می‌داند و معتقد است که این کار انتقال فرهنگ، اندیشه و فضای فکری ملت‌ها به مخاطبان فارسی‌زبان است.

 زبان‌ها و حوزهٔ کاری 
بازیاری به زبان‌های نروژی، دانمارکی، سوئدی و انگلیسی تسلط دارد و بسیاری از آثار را مستقیماً از این زبان‌ها به فارسی ترجمه کرده‌است.

 نگاه به ترجمه 
بازیاری ترجمه را تنها بازنویسی یک متن نمی‌داند، بلکه آن را کاوشی برای یافتن روح اثر، لحن و ریتم پنهان می‌بیند. او معتقد است که وفاداری به متن اصلی شامل انتقال احساسات و فرهنگ اثر به زبان مقصد است.

 شروع کار ترجمه و آشنایی با یاستین گوردر 
طی بیش از ده سال اقامت در کشورهای اسکاندیناوی به فعالیت‌های فرهنگی از جمله ترجمه روی آورد. آشنایی با زبان و فرهنگ خاص شمال اروپا باعث شد که ترجمه را با کتاب‌های یوستین گردر نویسنده مشهور نروژی آغاز کند. بیشتر ترجمه‌های وی در زمینهٔ رمان‌های فلسفی است و می‌توان او را متخصص رمان‌های فلسفی گردر دانست.

از ترجمه‌های او می‌توان به دنیای سوفی، راز فال ورق، زندگی کوتاه‌است، مایا، دختر مدیر سیرک، دختر پرتقال، راز تولد، قصر قورباغه‌ها و درون یک آینه درون یک معما اشاره کرد که همه از زبان نروژی به فارسی برگردانده شده‌است.

از سال ۱۳۷۰ که بطور جدی به کار ترجمه و نویسندگی پرداخته و در این مدت بیش از بیست و هفت جلد کتاب ترجمه کرده‌است. وی ترجمه را بیشتر انتقال فرهنگ و سنن و افکار می‌داند تا برگرداندن لغوی متون. از اینرو علاوه بر حفظ طرز و سطح نوشتاری کتاب با درک کامل فرهنگِ زبان نویسنده به ترجمه می‌پردازد و شاید همین موضوع یکی از عوامل موفقیت وی است. بازیاری در انتخاب کتاب نیز وسواس خاصی دارد. هر کتابی را شایسته ترجمه و انتقال به خواننده نمی‌داند؛ معتقد است که کتاب باید چیزی ارزشمند و پایدار هم به مترجم و هم به خواننده تقدیم کند و در خاطره بماند. دختر پرتقال (برنده ترجمه فصل و سال ۱۳۸۹) از این جمله‌است. رمانی لطیف و زیبا که خواننده را با رازهای کهکشان و پستی و بلندی‌های زندگی و به ویژه مرگ آشنا می‌سازد. یک رمان عاشقانه و عمیق که همچون سایر آثار گردر، رازها و نقاط کور زندگی را ملموس و خواننده را به تفکر و تجسس وا می‌دارد.

وی در پیشگفتار کتاب دنیای سوفی آشنایی خود را با گردر این‌گونه بیان می‌کند:

 پروژه‌ها و نویسندگان مورد علاقه 

 هنریک ایبسن – نمایشنامه‌نویس برجستهٔ نروژی
 پر لاگرکویست – نویسنده و برندهٔ جایزهٔ نوبل ادبیات از سوئد
 کنوت هامسون – نویسندهٔ نروژی و خالق رمان گرسنگی
 تووه دیتلوسن – شاعر و نویسندهٔ دانمارکی با تمرکز بر روان انسان و تجربهٔ زنانگی
 پیتر هوی – نویسندهٔ دانمارکی با رویکرد فلسفی و روایت‌های پیچیده
 لیز نورگور – نویسندهٔ طنزپرداز دانمارکی و خالق مجموعهٔ «ماتادور»
 آثار نویسندگان معاصر سوئدی با نگاهی انسان‌گرایانه

 افتخارات 
 برنده جایزه کتاب فصل ۱۳۸۷ بهترین ترجمه رمان خارجی (رمان دختر پرتقال)
 برنده جایزه کتاب سال ۱۳۸۸ بهترین ترجمه رمان خارجی (رمان دختر پرتقال)
 برنده لوح یاد بود ترجمه برگزیده سال ادبیات علمی و تخیلی ۱۳۸۹ (رمان گلهایی بیاد آلجرنون)

 کتابشناسی و آثار 

 آثار یوستین گوردر 
 عنوان اثر  عنوان اصلی اثر  ترجمه شده از  نویسنده اثر درون یک آینه – درون یک معما  I et speil- I en gaade  نروژی  Jostein Gaarder راز تولد  Jule Mysteriet  نروژی  Jostein Gaarder دنیای سوفی  Sofies Verden  نروژی  Jostein Gaarder قصر قورباغه‌ها  Froskeslottet  نروژی  Jostein Gaarder قصری در پیرنه  Slottet I Pyreneene  نروژی  Jostein Gaarder دختر پرتقال  Appelsinpiken  نروژی  Jostein Gaarder مایا  Maya  نروژی  Jostein Gaarder زندگی کوتاه است  Vita Brevis  نروژی  Jostein Gaarder دقیقاً مناسب  Akkurat Passe  نروژی  Jostein Gaarder آنه  Anne  نروژی  Jostein Gaarder آنتون و یوناتان  Anton og Jonatan  نروژی  Jostein Gaarder سلام کسی اینجا نیست؟  Hello? Er det noen her?  نروژی  Jostein Gaarder کوتوله‌های زرد  De Gule Dvergene  نروژی  Jostein Gaarder عروسک‌گردان  Dukkeforeren  نروژی  Jostein Gaarder راز فال ورق  Kabalmysteriet  نروژی  Jostein Gaarder دختر مدیر سیرک  Sirkusdirektorens Datter  نروژی  Jostein Gaarder کیش و مات  Sjakk Matt  نروژی  Jostein Gaarder

 آثار دیگر 
 عنوان اثر  عنوان اصلی اثر  ترجمه شده از  نویسنده اثر داستان بی‌پایان  De Uendelige Geschichte  دانمارکی  Michael Ende پشت فرمان با مامان  Med Mor Bag Rattet  دانمارکی  Lise Norgaard ماجراهای امل در سه جلد  Emil I Lonneberga  سوئدی  Astrid Lindgren متعهد  Committed  انگلیسی  Elizabeth Gilbert جادوی بزرگ  Big Magic  انگلیسی  Elizabeth Gilbert قصر شیشه‌ای  The Glass Castle  انگلیسی  Jeannette Gilbert اشتباه در ستاره‌های بخت ما  The Fault in our stars  انگلیسی  John Green گل‌هایی بیاد آلجرنون  Flowers for Algernon  انگلیسی  Daniel Keyes محاکمه  Midwives  انگلیسی  Chris Bohjalian آخرین نفس  When Breath Becomes Air  انگلیسی  Paul Kalanithi آسیب‌نرسان  Do No Harm  انگلیسی  Henry Marsh بخور، دعا کن، عشق بورز  Eat, Pray, Love  انگلیسی  Elizabeth Gilbert وقتی بیرون بودی  While you were out  انگلیسی  Meg Kissinger بازی سفید  Kvitleik  نروژی  Jon Fosse جلاد  Bodel  سوئدی  Per Lagerkvist

 منابع 

 پیوند به بیرون 
  وب سایت شخصی مهرداد بازیاری
  پایگاه مجلات تخصصی، آثار بازیاری

رده:اهالی شیراز
رده:مترجمان اهل ایران
رده:زادگان ۱۳۴۰
رده:مترجمان از نروژی به فارسی
رده:افراد زنده
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه آلبورگ