هیربدستان

هیربدستان (مدرسهٔ روحانیون، مدرسهٔ مذهبی)، اصطلاحی در فارسی میانه که به (۱) مطالعات روحانیت زرتشتی و (۲) متنی اوستایی/پهلوی که همراه با نسخه‌های خطی نیرنگستان یافت شده است، اشاره دارد.

 تاریخچه 
ترجمه‌ای از بخش‌های اوستایی به همراه زند پهلویِ بلافاصله به دنبال آنها، در اواخر قرن نوزدهم توسط جِی. دارمستتر انجام شد؛ بارتولومه بخش اوستایی متن را به طور جدی مطالعه کرد، در حالی که اچ. رایشلت بخش‌هایی از آن را در کتاب خود گنجاند. مطالعهٔ دقیق‌تر واگ، سنت بررسی متون اوستایی به همراه نسخهٔ فارسی میانه آنها را جدا از بقیهٔ تفسیر ادامه داد. تنها اثری که تاکنون ترجمه‌ای از متن را به طور کامل ارائه داده است، اثر س. جِی. بولسارا است که اهداف آن تا حدودی با الزامات پژوهش‌های مدرن مغایرت دارد.

یکی از دلایل احتمالی این بی‌توجهی نسبی به نیرنگستان (و به‌ویژه زند آن) این است که، مانند هیربدستان، به متنی دشوار شهرت دارد که دانشجویان با سختی به آن می‌پردازند. اگرچه درست است که نیرنگستان اسرار خود را به راحتی فاش نمی‌کند، اما برخی از مشکلاتی که پیش رو قرار می‌دهد، از نظر ماهیت با مشکلاتی که در هیربدستان وجود دارند، تفاوت چشمگیری دارند.

 واژه 
اصطلاح هیربدستان، که از واژه فارسی میانه هیربد گرفته شده است، عموماً به عنوان «دوره‌های مطالعات (پیشرفته) روحانی» یا «مطالعات دینی» ترجمه می‌شود. این واژه به دوره‌های آموزشی ارائه شده توسط یک معلم روحانی (هیربد) اشاره دارد. شواهد زند وهمن یسن (۲.۲-۴) نشان می‌دهد که حداقل تا زمان خسرو اول انوشیروان ساسانی، حضور در هیربدستان برای روحانیون و عوام به طور یکسان آزاد بود.

 پانویس 

 منابع 






رده:ادبیات فارسی میانه
رده:تفسیر
رده:متون زرتشتی