فهرست میراث جهانی در غرب آسیا

فهرست میراث جهانی در غرب آسیا شامل ۷۱ میراث جهانی در ۱۶ کشور ارمنستان، آذربایجان، بحرین، قبرس، گرجستان، ایران، عراق، اسرائیل، اردن، لبنان، عمان، عربستان سعودی، سوریه، ترکیه، امارات متحده عربی و یمن می‌شود. کویت نیز در این منطقه قرار دارد ولی هیچ گونه میراث جهانی در آن ثبت نشده‌است.

در میان کشورهای غرب آسیا ایران با ۲۶ میراث ثبت شده در یونسکو بیشترین میراث جهانی را دارد.
چغازنبیل، تخت جمشید، میدان نقش جهان از ایران و دمشق در سوریه نخستین مکان‌هایی بودند که در ۱۹۷۹ در این منطقه در فهرست میراث جهانی ثبت شدند.
میراث‌ها با شش معیار برای میراث فرهنگی و چهار معیار برای میراث طبیعی مشخص می‌شوند.
در غرب آسیا از ۷۱ میراث ثبت شده تا سال ۲۰۱۱، ۶۷ میراث فرهنگی، ۱ میراث طبیعی و ۳ میراث ترکیبی بوده‌است.
در سرزمین‌های غرب آسیا ۷ میراث از جمله، آشور و سامرا در عراق، زبیده در یمن، در فهرست میراث جهانی در معرض خطر قرار دارند.

 شرح 

نام; توسط کمیته میراث جهانی فهرست شده‌اند
مکان; شهر ٬استان یا نام کشور، با مختصات>
معیارها; ذکر شده برای میراث
مساحت; برپایه هکتار
سال; سالی که در فهرست میراث جهانی ثبت شده‌است.
خطر; سال قرار گرفتن فهرست میراث جهانی در معرض خطر
دلیل;تهدید مورد نظر

 فهرست میراث 

 منطقه تصویر موقعیت معیارها مساحتهکتار (جریب) سال توضیحات منابع Aflaj Irrigation Systems of Oman — فرهنگی:(v) ; buffer zone  ۲۰۰۶این مجموعه شامل پنج سیستم آبیاری کاریزی‌ست و به عنوان نمونه‌ای از حدود ۳٬۰۰۰ کاریز زندهٔ موجود در عمان شناخته می‌شود. این سیستم‌های آبیاری به حدود سال‌های ۵۰۰ بعد از میلاد بازمی‌گردند اما نتایج کارهای باستان‌شناسان از وجود سیستم‌های آبیاری مشابهی مربوط به ۲٬۵۰۰ سال پیش از میلاد در این کشورِ کم‌آب خبر می‌دهند. مداین صالح فرهنگی:(ii)(iii) ; buffer zone  ۲۰۰۸بزرگترین اثر حفاظت‌شدهٔ مردمان نبطی، جنوب پترا واقع در اردن که پیشتر به عنوان هگرا شناخته می‌شد. این اثر شامل مقبره‌هایی‌ست با نماهای تزئین‌شده که به خوبی محافظت شده‌اند و به فاصلهٔ زمانی یک قرن قبل از میلاد تا یک قرن بعد از میلاد بازمی‌گردد. شهر باستانی حلب 150x150px|alt=نمایی از شهر با یک دیوار و یک مسجد.  فرهنگی:(iii)(iv)  ۱۹۸۶از هزارهٔ دوم پیش از میلاد، بر سر راه چندین مسیر اصلی تجاری دنیا واقع بوده. در حلب به ترتیب هیتی‌ها، آشوریان، عرب‌ها، مغول‌ها، ممالیک و عثمانی‌ها حکم‌رانی می‌کرده‌اند. بصری 150x150px|alt=آمفی‌تئاتری باستانی.  فرهنگی:(i)(iii)(vi) — ۱۹۸۰بصری پایتخت بخش رومیِ عربستان، از مهم‌ترین توقف‌گاه‌های کاروان‌های عازم مکه بود. در کنار دیوار بزرگ آن، بقایای یک تئاتر رومی متعلق به قرن دو میلادی، چند بنای مسیحی و تعدادی مسجد وجود دارد. دمشق 150x150px|alt=Ruins of a stone building with columns and without roof.  فرهنگی:(i)(ii)(iii)(iv)(vi)  ۱۹۷۹دمشق که در هزارهٔ سوم پیش از میلاد بنا نهاده شد، از قدیمی‌ترین شهرهای خاورمیانه است و در قرون وسطی مرکز شکوفایی صنعت، به ویژه ساخت شمشیر و یراق بود. روستاهای باستانی شمال سوریه 150x150px|alt=Ruins of a stone church without roof.  فرهنگی:(iii)(iv)(v)  ۲۰۱۱ Some 40 villages grouped in eight parks situated in north-western Syria provide remarkable testimony to rural life in late Antiquity and during the Byzantine period. انجار 150x150px|alt=Ruins of buildings consisting of some arches. فرهنگی:(iii)(iv) — ۱۹۸۴شهر انجار در قرن هشتم هجری توسط خلیفه ولید اول بنا نهاده شد. ویرانه‌ها حکایت از پیکربندی بسیار منظمی دارد که یادآور کاخ-شهرهای باستان است و نمونهٔ منحصربه‌فرد برنامه‌ریزی شهریِ امویان است. تروآ 150x150px|alt=Ruined walls. فرهنگی:(ii)(iii)(vi)  ۱۹۹۸ Archaeological Sites of Bat, Al-Khutm and Al-Ayn —  فرهنگی:(iii)(iv) — ۱۹۸۸ The protohistoric site of Bat lies near a palm grove in the interior of the Sultanate of Oman. Together with the neighbouring sites, it forms the most complete collection of settlements and necropolises from the 3rd millennium B.C. in the world. Armenian Monastic Ensembles of Iran 150x150px|alt=کلیسایی سنگی در کوهستان با سقفی مخروطی  فرهنگی:(ii)(iii)(vi) ; buffer zone  ۲۰۰۸ آشور   فرهنگی:(iii)(iv) ; buffer zone  ۲۰۰۳شهر باستانی آشور در کرانه‌های رود دجله قرار دارد و تاریخش به سه‌هزار سال پیش از میلاد بازمی‌گردد. در بازهٔ زمانی بین قرن‌های ۱۴ تا ۹ پیش از میلاد پایتخت قلمرو آشوریان بود و بعدها به دست بابلیان ویران شد. آشور دوباره در قرن‌های اول و دوم میلادی به دست پارتیان بازسازی شد. این شهر به دلیل عدم مراقبت کافی در فهرست میراث جهانی در معرض خطر ثبت شده‌است. درعیه 150x150px|alt=ساختمان خاکی‌رنگ با پنجره‌های کوچک.  فرهنگی:(ii)(iii)  ۲۰۰۸درعیه، اولین پایتخت خاندان سعود، در قلب شبه جزیرهٔ عربستان و شمال غربی ریاض واقع شده و شامل ویرانه‌های چندین قلعه و مناطق شهری است. بعلبک 150x150px|alt=ساختمان کلاسیک نسبتاً سالمی که توسط ستون‌ها احاطه شده. فرهنگی:(i)(iv) — ۱۹۸۴ Baalbek, where a triad of deities was worshipped, was known as Heliopolis during the Hellenistic period. It retained its religious function during Roman times, when the sanctuary of the Heliopolitan Jupiter attracted thousands of pilgrims. Bagrati Cathedral و گلاتی (صومعه) 150x150px|alt=Ruins of a stone chuch with the highest point located at the apsis.  فرهنگی:(iv)  ۱۹۹۴به دلیل پروژهٔ بازسازی‌ای که مداخلات غیر بازگشت بزرگی را به این اثر وارد می‌آورد و از اصالت و یکپارچگی آن می‌کاهد، این اثر از سال ۲۰۱۰ در فهرست میراث جهانی در معرض خطر ثبت شده‌است. اماکن مقدس بهائی در حیفا و جلیله 150x150px|alt=Large white buildings in a landscape garden. فرهنگی:(iii)(vi) ; buffer zone  ۲۰۰۸ قلعه بهلا  فرهنگی:(iv) — ۱۹۸۷ The oasis of Bahla owes its prosperity to the Banu Nebhan, the dominant tribe in the area from the 12th to the end of the 15th century. The ruins of the immense fort, with its walls and towers of unbaked brick and its stone foundations, is a remarkable example of this type of fortification and attests to the power of the Banu Nebhan. ارگ بم 150x150px|alt=نمایی از شهر ویران‌شدهٔ بم و قلعه‌ای که به شهری که احاطه‌اش کرده‌است مشرف است.  فرهنگی:(ii)(iii)(iv)(v) — ۲۰۰۴از سال ۲۰۰۴ که زلزلهٔ بم خرابی‌های زیادی را در آن به‌وجود آورد، به فهرست میراث جهانی در معرض خطر اضافه شد. Biblical Tels - Megiddo, Hazor, Beer Sheba 150x150px|alt=Ruins of buiding consisting of low walls of unhewn stones. فرهنگی:(ii)(iii)(iv)(vi) ; buffer zone  ۲۰۰۵ سنگ‌نبشته بیستون 150x150px|alt=Frieze in a rock with many people.  فرهنگی:(ii)(iii) ; buffer zone  ۲۰۰۶ جبیل 150x150px|alt=A small port in a town.  فرهنگی:(iii)(iv)(vi) — ۱۹۸۴ The ruins of many successive civilizations are found at Byblos, one of the oldest Phoenician cities. Inhabited since Neolithic times, it has been closely linked to the legends and history of the Mediterranean region for thousands of years. واغارشاپات و زوارتنوتس 150x150px|alt=Stone church with a central tower topped by a conical roof and several smaller towers. فرهنگی:(ii)(iii)  ۲۰۰۰ Choirokoitia 150x150px|alt=Small white circular huts with flat roof. فرهنگی:(ii)(iii)(iv) — ۱۹۹۸ سافران‌بولو 150x150px|alt=White houses with red tile roofs on a hillside. فرهنگی:(ii)(iv)(v)  ۱۹۹۴ دژ کردان و قلعه صلاح‌الدین ایوبی 150x150px|alt=دژی با سنگ‌های خاکستری.  فرهنگی:(ii)(iv)  ۲۰۰۶این دو قلعه به عنوان نمونه‌های بسیار گویا تأثیرِ تحولاتِ معماریِ استحکامات را در طول جنگ‌های صلیبی (قرن‌های ۱۱ تا ۱۳ میلادی) در خاور نزدیک ثبت کرده‌اند. Cultural Sites of العین (Hafit, Hili, Bidaa Bint Saud and Oases Areas) 150x150px|alt=A sandy path lined by low walls behind which are many palm trees.  فرهنگی:(iii)(iv)(v) ; buffer zone  ۲۰۱۱ پارک ملی قبوستان 150x150px|alt=Petroglyphs of humans.  فرهنگی:(iii) ; buffer zone  ۲۰۰۷ مسجد بزرگ دیویریگی 150x150px|alt=Low building of reddish stone with a prominent decorated entrance. فرهنگی:(i)(iv)  ۱۹۸۵ گورمه و کاپادوکیه 150x150px|alt=White stone pinnacle rocks topped by a dark colored rock. ترکیبی:(i)(iii)(v)(vii)  ۱۹۹۸۵ هترا 150x150px|alt=ویرانهٔ ساختمان‌هایی ستون‌دار.  فرهنگی:(ii)(iii)(iv)(vi)  ۱۹۸۵هترا شهری مستحکم و بزرگ در قلمرو فرمانروایی پارتیان و پایتخت اولین پادشاهی عرب، به لطف دیوارهای بلند و مستحکمش که به باروهایی مجهز شده بود، حمله‌هایی را از سوی رومیان در سال‌های ۱۱۶ و ۱۹۸ میلادی تاب آورد. خاتوشا پایتخت هیتی‌ها 150x150px|alt=Stone gate with sculpted lions. فرهنگی:(i)(ii)(iii)(iv)  ۱۹۸۶ پاموک‌کاله-پاموک‌کاله 150x150px|alt=Hanging white limestone wall. ترکیبی:(iii)(iv)(vii)  ۱۹۸۸ متسختا 150x150px|alt=A compact tall stone church with a circular tower above the apsis. فرهنگی:(iii)(iv) —۱۹۹۴به دلیل نگرانی‌های موجود در رابطه با نگه‌داری اثر، در سال ۲۰۰۹ به فهرست میراث جهانی در معرض خطر اضافه شد.قسمت‌های تاریخی استانبول 150x150px|alt=ساختمانی بزرگ در کنار آب با برجی مربع شکل، ۳ مسجد و ده مناره. فرهنگی:(i)(ii)(iii)(iv)  ۱۹۸۵ زبیده 150x150px|alt=Partially ruined stone building with a decorated facade.  فرهنگی:(iii) — ۱۹۹۳زبیده پایتخت یمن در قرن‌های ۱۳ تا ۱۵، نقش مهمی در جهان عرب و جهان اسلام بازی کرد. این نقش بیش از همه به خاطر دانشگاه اسلامی زبیده بود. وضعیت رو به وخامت بناهای زبیده، این شهر را از سال ۲٬۰۰۰ در فهرست میراث جهانی در معرض خطر قرار داده. Incense Route – Desert Cities in the Negev 150x150px|alt=Ruins of buidings in a desert. فرهنگی:(iii)(v) — ۲۰۰۵ Land of Frankincense — فرهنگی:(iii)(iv) ; buffer zone  ۲۰۰۰ The frankincense trees of Wadi Dawkah and the remains of the caravan oasis of Shisr/Wubar and the affiliated ports of Khor Rori and Al-Baleed vividly illustrate the trade in frankincense that flourished in this region for many centuries, as one of the most important trading activities of the ancient and medieval world. ماسادا 150x150px|alt=Ruins of a buiding made of unhewn stones. فرهنگی:(iii)(iv)(vi) ; buffer zone  ۲۰۰۱ میدان نقش جهان 150x150px|alt=Large rectangular square surrounded by buildings some of which have cuppolas.  فرهنگی:(i)(v)(vi) — ۱۹۷۹ کلیساهای هاغپات و ساناهین 150x150px|alt=Small church of dark stone with a central tower topped by a conical roof. فرهنگی:(ii)(iv) ; buffer zone  ۱۹۹۶Extended in 2000 to include the Sanahin Monastery and name change from Monastery of Haghpat to the present name. صومعه گغارد 150x150px|alt=Stone church with a central tower topped by a conical roof. فرهنگی:(ii)  ۲۰۰۰ کوه نمرود 150x150px|alt=Large sculpted heads of a bird and a human lying on the ground. فرهنگی:(i)(iii)(iv)  ۱۹۸۷ عکا 150x150px|alt=A fortress or a tower of a fortification. فرهنگی:(ii)(iii)(v)  ۲۰۰۱ صنعا 150x150px|alt=Houses with beige walls and white framed windows. فرهنگی:(iv)(v)(vi) — ۱۹۸۶بیش از ۲٬۵۰۰ سال است که صنعا مسکونی است و در قرن‌های ۷ و ۸ میلادی، کانون اصلی تبلیغ و ترویج اسلام بوده‌است. این میراث سیاسی و مذهبی در ۱۰۳ مسجد، ۱۴ حمام و بیش از ۶٬۰۰۰ خانه خلاصه شده که همگی قبل از قرن ۱۱ میلادی بنا شده‌اند. شبام 150x150px|alt=خانه‌های سفید و قهوه‌ای و بلند و باریک با پنجره‌هایی کوچک.  فرهنگی:(iii)(iv)(v) — ۱۹۸۲شبام که در قرن ۱۶ میلادی ساخته شده، بهترین نمونهٔ برنامه‌ریزی شهری بر مبنای ساخت و ساز عمودی است. Ouadi Qadisha (the Holy Valley) and the Forest of the Cedars of God (Horsh Arz el-Rab) 150x150px|alt=Landscape with barren hills in the background, a valley and a mountain slope with low trees in the foreground. فرهنگی:(iii)(iv) — ۱۹۹۸ The Qadisha valley is one of the most important early Christian monastic settlements in the world. Nearby are the remains of the great forest of cedars of Lebanon, highly prized in antiquity for the construction of great religious buildings. Painted Churches in the Troodos Region فرهنگی:(iii)(vi) — ۱۹۸۵Extended in 2001 to include the church Metamorfosis tou Sotiros (Transfiguration of the Saviour) in Palaichori. پافوس 150x150px|alt=A colorful mosaic showing various people. فرهنگی:(iii)(vi) — ۱۹۸۰ پاسارگاد 150x150px|alt=A small step pyramid like structure with a house-shaped structure on top.  فرهنگی:(1)(ii)(iii)(iv) ; buffer zone  ۲۰۰۴ تخت جمشید 150x150px|alt=Ruins of buildings and a frieze depicting humans carrying staffs or lances.  فرهنگی:(i)(iii)(vi)  ۱۹۷۹ پترا 150x150px|alt=نمای ساختمانی در گرده‌ای سنگی.  فرهنگی:(i)(iii)(iv) — ۱۹۸۵پترا، شهری که از دوران پیشاتاریخی مسکونی بوده، در میان دریای سرخ و دریای مرده، نقش چهاراهی را بین عربستان، مصر و سوریه(فینیقیه) برای نبطی‌ها ایفا می‌کرد. این شهر که نیمی از آن در صخره‌ها حجاری شده و نیم دیگر آن ساخته شده، توسط کوه‌ها و راه‌ها و دره‌ها محاصره شده‌است. قلعه بحرین   فرهنگی:(ii)(iii)(iv) ; buffer zone  ۲۰۰۵Minor modification of the core zone and enlargement of the bufer zone in 2008.این اثر پایتخت دیلمون، یکی از مهم‌ترین تمدن‌های باستانی منطقه است و شامل غنی‌ترین بقایای این تمدن است که تا کنون فقط از منابع نوشته‌شدهٔ سومری شناخته شده‌است. قصر عمره 150x150px|alt=ساختمان سنگی واران‌شده. فرهنگی:(i)(iii)(iv) — ۱۹۸۵این قلعه که در ابتدای قرن هشتم میلادی در صحرا بنا شده، هم به عنوان محل استقرار خلفای بنی‌امیه به کار می‌رفته و هم دژ و پادگان آن‌ها بوده‌است. سامرا   فرهنگی:(ii)(iii)(iv) ; buffer zone  ۲۰۰۷شهر باستان‌شناسی سامرا، پایتخت قدرتمندی است که یک قرن، به قلمرو امپراطوری عباسی از تونس تا آسیای مرکزی حکمرانی می‌کرده‌است. مسجد جامع سامرا و منارهٔ مارپیچی آن از جالب توجه‌ترین بناهای باستان‌شناسی سامرا هستند که ۸۰٪ آن‌ها هنوز در دست کاوش‌اند و به دلیل عدم کنترل دولت برای محافظت و مدیریت آن، پس از جنگ عراق، در فهرست میراث جهانی در معرض خطر جای گرفته‌است. مسجد سلیمیه 150x150px|alt=Large mosque with four minarets and a large dome of dark stone. فرهنگی:(i)(iv) ; buffer zone  ۲۰۱۱ آرامگاه شیخ صفی‌الدین اردبیلی 150x150px|alt=Two cuppolas covered in blue, yellow and brown tiles.  فرهنگی:(i)(ii)(iv) ; buffer zone  ۲۰۱۰ سازه‌های آبی شوشتر 150x150px|alt=Ruins of a river bridge.  فرهنگی:(i)(ii)(v) ; buffer zone  ۲۰۰۹ پالمیرا 150x150px|alt=ویرانه‌های یک بنای سنگی با ستون‌هایش.  فرهنگی:(i)(ii)(iv)  ۱۹۸۰واحهٔ پالمیرا در صحرای سوریه، شمال شرقی دمشق، شامل ویرانه‌های به یادماندنی از یک شهر بزرگ است که یکی از مهم‌ترین مراکز فرهنگی جهان باستان بوده‌است. سقطرا 150x150px|alt=درختی بر فراز چشم‌اندازی خشک و بی‌حاصل و سنگی.  طبیعی:(x) ; buffer zone  ۲۰۰۸مجمع‌الجزایر سقطرا، در شمال‌غربی اقیانوس هند در نزدیکی خلیج عدن، ۲۵۰ کیلومتر طول دارد و شامل چهار جزیره و جزایر صخره‌ای کوچکی است که به عنوان امتداد شاخ آفریقا به نظر می‌رسند. این سایت از لحاظ تنوع زیستی از اهمیت جهانی خاصی برخوردار است چرا که پوشش گیاهی و جانوری آن بسیار غنی و متمایز است. گنبد سلطانیه 150x150px|alt=Octagonal building with turquoise dome.  فرهنگی:(ii)(iii)(iv) ; buffer zone  ۲۰۰۵ بازار تبریز 150x150px|alt=Covered arcade lined by shops.  فرهنگی:(ii)(iii)(iv) ; buffer zone  ۲۰۱۰ تخت سلیمان 150x150px|alt=Ruins of buildings near a lake.  فرهنگی:(i)(ii)(iii)(iv)(vi) ; buffer zone  ۲۰۰۳ چغازنبیل 150x150px|alt=Ruins of a pyramid like structure.  فرهنگی:(iii)(iv) — ۱۹۷۹ The Old City of Jerusalem and its Walls 150x150px|alt=نمایی از شهر با خانه‌ها، کلیساها و یک ساختمان با گنبدی بزرگ و طلایی.  فرهنگی:(ii)(iii)(vi) — ۱۹۸۱به عنوان یک شهر مقدس یهودیت، مسیحیت و اسلام، اورشلیم همیشه از اهمیت نمادین بالایی برخوردار بوده‌است. این شهر از سوی هر سه دین به عنوان محل قربانی‌کردن ابراهیم به رسمیت شناخته شده‌است. دیوار ندبه حدود این ادیان را تا پای مقبرهٔ مسیح در کلیسای مقبره مقدس مشخص می‌کند. به دلیل توسعهٔ شهری کنترل نشده و وخیم‌شدن اوضاعِ نگهداری ناشی از گردشگری و کمبود امکانات، از سال ۱۹۸۲ در فهرست میراث جهانی در معرض خطر جای گرفته‌است. باغ ایرانی 150x150px|alt=Water basin in a garden, flowers trees and a building with open portico.  فرهنگی:(i)(ii)(iii)(iv)(vi) ; buffer zone  ۲۰۱۱در استان‌های (فارس مازندران اصفهان کرمان یزد خراسان) صور (لبنان) 150x150px|alt=بقایای ستون‌هایی در کنارهٔ دریا.  فرهنگی:(iii)(vi)  ۱۹۸۴صور بر دریاها و مستعمرات مرفهی چون کادیز و کارتاژ حکومت می‌کرد ولی نقش تاریخی آن در پایان جنگ‌های صلیبی رو به افول نهاد. در آن‌جا بقایای باستان‌شناسی مهمی وجود دارد که عموماً مربوط به دوران رومیان است. ام‌ارصاص 150x150px|alt=بقایای بنایی از سنگ سفید. فرهنگی:(i)(iv)(vi) ; buffer zone  ۲۰۰۵ قسمت بیشتر این اثر که در ابتدا اردوگاه نظامی رومیان بود و از قرن پنجم میلادی کم‌کم به شهر تبدیل شد، هنوز کاوش نشده‌است. این اثر شامل بقایایی از دوران رومیان، بیزانس و ابتدای اسلام یعنی از پایان قرن سوم تا قرن نهم میلادی و همچنین یک اردوگاه مستحکم نظامی روم است. سوانتی 150x150px|alt=Stone towers in a mountain landscape فرهنگی:(iv)(v) ; buffer zone  ۱۹۹۶ وادی رم 150x150px|alt=منظرهٔ کوهستانی خشک با صخره‌هایی فرسایش یافته.  ترکیبی:(iii)(v)(vii) ; buffer zone  ۲۰۰۵۷۴٬۰۰۰ هکتار زمین، در جنوب اردن و در نزدیکی مرزهای عربستان سعودی که به عنوان اثر ترکیبی طبیعی و فرهنگی ثبت شده‌است. این میراث، مناظر کویری متعددی را داراست که ۲۵٬۰۰۰ سنگ حجاری شده و ۲۰٬۰۰۰ کتیبه را شامل می‌شود و نشان دهندهٔ تکامل فکری بشر و تکوین اولیهٔ الفبا هستند. ایچری‌شهر with the Shirvanshah's Palace و قلعه دختر (باکو) 150x150px|alt=Ruins of underground buildings and a building with cuppola above ground.  فرهنگی:(iv)  ۲۰۰۰ White City of Tel-Aviv—the Modern Movement 150x150px|alt=White modern building. فرهنگی:(ii)(iv) ; buffer zone  ۲۰۰۳ زانث-Letoon 150x150px|alt=Ruins of buildings and of an amphitheatre. فرهنگی:(ii)(iii) ; buffer zone  ۱۹۸۸ باغ فین کاشان150x150px|alt=Fin Garden Kushak  فرهنگی:(i)(ii)(iii)(iv)(vi)

 یادداشت‌ها 

 منابع 
عمومی







یادداشت

رده:غرب آسیا
رده:فهرست‌های میراث جهانی
رده:میراث جهانی در آسیا و استرالزی
رده:میراث جهانی در گرجستان