یوگنی آنگین

بندانگشتی

یوگنی آنِگِین  رمان شعرگونه الکساندر پوشکین، نویسنده روسی، است.

این داستان منظوم شاهکار پوشکین است و او به مدت هشت سال روی آن کار کرد. در موسیقی و ادبیات و فیلم تأثیر زیادی گذاشته و مردم عادی نیز به موضوع آن توجه داشته‌اند.

رمان هفت هزار خطی یوگنی آنگین که شخصیت خود پوشکین را هم در ورای چهره قهرمانش نمایان می‌سازد، مانند جنایت و مکافاتПреступление и наказаниеداستایفسکی «دانشنامه زندگی روسی» است و تأثیرات زیادی در موسیقی و ادبّیات و فیلم گذاشته‌است. چایکوفسکیPeter Ilich Tchaikovsky از روی آن، اپرای «اوژن اونگین»Eugene Oneguine را ساخته‌است.برخی باله دریاچه قو چایکوفسکی را نیز، به داستان یوگنی آنگین وصل می‌کنند.

 ترجمه کتاب یوگنی آنگین 
کتاب یوگنی آنگین بارها و بارها ترجمه شده ولادیمیر ناباکوفВлади́мир Влади́мирович Набо́ков که در برگردان آثار ادبی جهانِ انگلیسی زبان به روسی نقش مهمی را ایفا کرده‌است، آن را به انگلیسی ترجمه نمود. جدا از ناباکوف، چارلز جانسون،Charles Johnston جیمز ای فالن،James E. Falen والتر آنت،Walter Arndt داگلاس هاواستاتر،Douglas Hofstadter هنری هویت،Henry M. Hoyt استانلی میچلStanley Mitchell و… یوگنی آنگین را ترجمه کرده‌اند.

به زبان فرانسوی هشت ترجمه و به زبان آلمانی شانزده ترجمه گوناگون از آن موجود است. به زبانهای دیگر از جمله عبری و قزاقی و… هم ترجمه شده‌است.
آبای (ابراهیم) قونابایف، (۱۸۴۵–۱۹۰۴)، به زبان قزاقی و منوچهر وثوقی‌نیا (سال ۱۳۴۲) یوگنی آنگین را به فارسی ترجمه کرده‌اند. ترجمه فارسی دیگری از این کتاب هم توسط ایرج کابلی در ۱۳۹۹ انجام شده است.

کتاب یوگنی آنگین از زمان نگارشش (۱۸۳۳) تاکنون مباحث زیادی برانگیخته و در مورد آن نقد و سریال و فیلم و باله و نمایشنامه... کم نیست.
نسخه کامل کتاب سال ۱۸۳۳ منتشر شد البته پوشکین چهار سال بعد در آن تغییرات جزئی داد.

 زمینه داستان 
پوشکین در شماری از آثارش از جمله «دختر کاپیتان»، شیفتگی دو دلداده را با فرجامی خوش‌طرح می‌ریزد امّا در یوگنی آنگین، از غم معشوق (تاتیانا) و خودبینی شبه عاشقان پرده برمی‌دارد.

یوگنی آنگین که بعد از درگذشت عمویش به مال و منال فراوان رسیده و با سنّتهای اشرافی روس بزرگ شده، برای فرار از روزمرّگی‌های زندگی به روستای دور افتاده‌ای می‌رود و آنجا به دختر زیبایی به نام «تاتیانا»Tatyana Larina برخورد می‌کند. تاتیانا خواهر زن دوست شاعرش «ولادیمیر لنسکی»Vladimir Lensky بود…

تاتیانا به یوگنی آنگین دل می‌سپارد و برایش نامه می‌نویسد، امّا وی به آن دختر زیبای روستایی محل نمی‌گذارد و او را از خود می‌راند. در عوض به خواهر وی (اولگا)Olga Larina که هنگام رقص، به وی توجه کرده بود، ابراز علاقه می‌کند.

اولگا زن دوستش (ولادیمیر لنسکی) بود و یوگنی آنگین سر همین مسئله در دوئلی دوستش را می‌کشد و از آن شهر می‌رود.
یوگنی آنگین مدام دم از عشق می‌زد اما با آن بیگانه بود.یوگنی با عشق بیگانه بود. عشق یعنی فداکاری یک جانبه، داوطلبانه، تمام عیار و بی چشمداشت اولگا هم خیلی زود از چشمش افتاد.

از آن کشش زیبا که تاتیانا نسبت به یوگنی آنگین داشت، جز خاطره و سایه‌ای باقی نماند و او پس از ازدواجی سنتّی و مرسوم راهی شهر سن پترزبورگ شد و آنجا بُرو و بیا پیدا کرد.

پس از سالیان درازگذار یوگنی آنگین به سن پترزبورگ می‌افتد و او را (با همسرش) می‌بیند و این بار نه یک دل، صد دل عاشق و خاطرخواه می‌شود.
خاطرخواه همان دختر روستایی (تاتیانا) که پیش تر او را از خود رانده نامه‌اش را در آتش انداخته بود.

یوگنی آنگین پیش تاتیانا دَم از عشق و عاشقی می‌زند. امّا گذشته برنمی‌گردد و تاتیانا که بواسطه عزّت نفس و خویشتنداری اش، محبوبترین زن آثار روسی است، سفره دلش را باز می‌کند و می‌گوید سایه آن کشش در یاد من باقی است، امّا به شرافت خودم پایبندم و می‌خواهم به عهد ازدواجی که بسته‌ام وفادار بمانم. هیچ‌کس مرا به وفادار ماندن به زندگی کنونی‌ام مجبور نکرده و خودم با اختیار آن را برگزیده‌ام. عشق فرزند آزادی است و با اجبار بیگانه‌است.

یوگنی آنگین زانوی غم به بغل می‌گیرد و صحبت از تراژدی می‌کند و اصرار پشت اصرار که همه چیز را رها کن. بیا و با من همدمی کن. بگو که عاشق منی. من می‌میرم… تکلیف عشق چه می‌شود…مایاکوفسکی» گفته بود: «انسان امروز که در تب و تاب انقلاب در حال سوختن است به سختی به راه و روش عهد عتیق صنعت شعری دل می‌بندد و حوصله ذوب شدن در عشق اونگین پوشکین را ندارد.»

یوگنی آنگین که با خوش‌گذرانی و دسترنج کشاورزان فقیر خو کرده و از درک پاسخ آن دختر روستایی عاجز است، با سوءاستفاده از خاطره گرایی و روح لطیف تاتیانا، تلاش می‌کند وفای او را به زندگی جدیدش، کمرنگ و بی‌مقدار کند امّا موفق نمی‌شود.

یوگنی آنگین از قهرمانان مکتب رئالیست ادبیات روسیه‌است و به نظر می‌رسد بازتاب زندگی خصوصی پوشکین و کسانی است که وی بدان تعلق داشت. (خود پوشکین هم در دوئلی کشته شده‌است)

پوشکین در یوگنی آنگین تحت تأثیر لرد بایرون و همچنین الکساندر گریبایدوفالکساندر سرگییویچ گریبایدوف، (Александр Сергеевич Грибоедов) (۱۷۹۵–۱۸۲۹) دیپلمات و نمایش‌نامه‌نویس روس بود. شهرتش در ایران به خاطر ماجراهای پیش‌آمده پس از قرارداد ترکمانچای است که سرانجام به قتل وی انجامید. بود.گریبایدف کتابی دارد با عنوان مصیبت عقل. او در این کتاب توطئه و ریا و سالوس طبقه اشراف روسی را به هجو کشیده‌است. پوشکین در یوگنی آنگین از کتاب مصیبت عقل اثر گریبایدوف استفاده کرده‌است.

 مناسبات اشرافی عصر پوشکین 
بندانگشتی|دوئل یوگنی آنگین و ولادیمیر لٍنسکی، اثر ایلیا رپین به‌سال ۱۸۹۹ میلادی.

پوشکین که به رعیت‌داری و سرف‌داری انتقاد داشترعیت‌داری، سرف‌داری یا سرواژ (به فرانسوی: Servage) به موقعیت اجتماعی-اقتصادی روستاییان ناآزاد در نظام فئودالیته اشاره‌دارد. رعیت‌داری چهرهٔ نرم‌شدهٔ برده‌داری بود، و معتقد بود سرف‌ها (دهقانانی که همراه زمین خرید و فروش می‌شدند)، خودشان باید صاحب زمین شوند، «پوشکین» ی که در دوره جوانی، نفرت از رژیمِ تزاری و جهل و جمود کلیسا را در اشعار خود بازتاب می‌داد، در نهایت نتوانست از محافلِ درباری و ارتجاعی دل بکند.

هیچ چیز نتوانست شوق فروخفته زندگی را در او (و قهرمان قصه‌اش) بیدار کند و قادر نبود به زندگی خود در خدمت جامعه معنایی ببخشد و شخصیتش در انزوای بی‌حاصلی خشکید. حتی آشنایی با تاتیانا، دختر پاک و زیبای روستایی، نتوانست کرختی قلب او را چاره کند. دوئلی هم، که پیش آورد و به خاطر تصاحب زن رفیقش (لیننسکی)، او را کشت، بیدارش نکرد. درد پوشکین در مناسبات ارتجاعی و اشرافی عصر او ریشه داشت.

پوشکین از زبان قهرمان داستانش مُدام دم از عشق می‌زند اما آنچه یوگنی آنگین عشق می‌نامید، عشقه ای بیش نبود.عشقه، پیچک است. شبه گیاهی است که در باغ پدید آید در بُن درخت… اوّل میخ اش را در زمین سخت می‌کوبد. پس سَر برآرد. خود را در درخت می‌ییچد و همچنان می‌رود تا همه درخت را فرا گیرد، و چنانش شکنجه کند کهَ نم در درخت نماند و هر غذا که به واسطه آب و هوا به درخت می‌رسد به تاراج می‌بَرد تا آنگاه که درخت خشک شود…

در مورد یوگنی آنگین، صادق هدایت در «اشک تمساح»،ناصر پاکدامن: دربارهٔ «اشک تمساح» http://xalvat.org/Nashr-eDigaran/vizhehnameh/Pakdaman/Rahbar/rahbar.heydat.htm  با طنز و طعنه که «تعزیهٔ عروسی قاسم به پای اپرای آنگین نمی‌رسد»، از آن یاد کرده‌است.

برخی هم با با تکیه به تئوریهای ژاک لاکانJacques Lacan و زیگموند فرویدSigismund Freud و…، رفتار یوگنی آنگین را توجیه روان شناسانه کرده‌اند.

 سعدی در یوگنی آنگین 
پوشکین در فصل هشتم کتاب یوگنی آنگین به سعدی هم اشاره نموده و می‌نویسد:

«بعضی‌ها از این دنیا رفته‌اند و بعضی‌ها در مسافرت دور و دراز هستند، چنان‌که سعدی در زمان خود گفته بود.»

منظور پوشکین اشعار زیر است:

شنیدم که جمشید فرخ سرشت

به سرچشمه‌ای بر، به سنگی نوشت:

بر این چشمه چون ما بسی دم زدند

برفتند، چون چشم برهم زدندНо те, которым в дружной встрече

Я строфы первые читал...

Иных уж нет, а те далече,

Как Сади некогда сказал.
پوشکین در داستان «فوّاره باغچه‌سرای»Бахчисарайский фонтан شعر سعدی را آورده‌است.محقّق روسی ک.ای. چایکین (K. I. Chaikin) نشان داده پوشکین شعر سعدی را از ترجمه فرانسه رمان «لاله‌رخ» اثر توماس موراقتباس کرده‌است.

 پانویس 

 منابع 
 پوشکین، یوگنی آنگین Evgeny Onegin..

 متن روسی کتاب یوگنی آنگین. А. С. Пушкин/Евгений Онегин

رده:اشعار الکساندر پوشکین
رده:رمان‌های ۱۸۳۳ (میلادی)
رده:رمان‌های الکساندر پوشکین
رده:رمان‌های روسی مورد اقتباس در فیلم‌ها
رده:رمان‌های مورد اقتباس در اپراها
رده:رمان‌های واقع‌شده در دهه ۱۸۲۰ (میلادی)
رده:رمان‌های واقع‌شده در سن پترزبورگ
رده:رمان‌های نخستین بار منتشرشده به صورت سریالی
رده:شخصیت‌ها در رمان‌های روسی سده ۱۹ (میلادی)
رده:شخصیت‌های ادبی معرفی‌شده در ۱۸۳۳ (میلادی)
رده:شخصیت‌های مرد در ادبیات
رده:مطالعات سونت