کاخ آپادانای شوش

کاخ داریوش بزرگ در شوش یا کاخ آپادانای شوش، یک مجموعه کاخ بود که در محل امروزی شوش، ایران، در زمان حکومت داریوش بزرگ بر شاهنشاهی هخامنشی ساخته شد. ساخت و ساز به موازات تخت جمشید انجام شد. نیروی انسانی و مواد اولیه از نقاط مختلف شاهنشاهی هخامنشی در ساخت آن نقش داشتند. از این مجموعه که امروزه بخشی از یک مکان باستان. شناسی است، چیز کمی باقی مانده است.

این کاخ در حفاری‌های بین سال‌های ۱۳۱۱ تا ۱۳۱۴ از زیر خاک بیرون آورده شد و پس از ۷۰ سال در تاریخ  در آثار ملی ایران به شمارهٔ ۳۹۸۱ به ثبت رسید.

 تاریخ 
این مجموعه کاخ توسط سومین شاهنشاه هخامنشی داریوش بزرگ (۵۱۹–۴۸۶ پیش از میلاد) در شوش، پایتخت مورد علاقه‌اش، ساخته شد. کارهای ساختمانی در زمان خشایارشا (۴۸۶–۴۶۵ پیش از میلاد)، پسر و جانشین داریوش بزرگ، و تا حد کمتری در زمان اردشیر یکم (۴۶۵–۴۲۴ پیش از میلاد) و داریوش دوم (۴۲۳–۴۰۴ پیش از میلاد) ادامه یافت. اردشیر دوم (۴۰۴–۳۵۸ پیش از میلاد) بخشی از کاخ را که پنجاه سال قبل در اثر آتش‌سوزی در زمان پادشاهی اردشیر یکم ویران شده بود، مرمت کرد و این مرمت را در سنگ‌نوشته‌ای (A2Sa) در شوش اعلام کرد:

در نهایت این کاخ در دسامبر ۳۳۰ پیش از میلاد توسط مقدونیان مهاجم به رهبری اسکندر مقدونی تصرف و غارت شد.

محل کاخ از دهه ۱۹۳۰ به شدت آسیب دیده است، از جمله به دلیل توسعه شهری، فرسایش دیوارها، حفاری‌های غیرقانونی و بمباران توسط عراق در طول درگیری‌های ۱۹۷۵–۱۹۷۴ اروندرود.

 ساخت و ساز 
ساخت و ساز در شوش به موازات ساخت و سازهای تخت جمشید انجام شد. ساخته شده بر روی یک سکوی مصنوعی مرتفع  به ارتفاع , این مجموعه در شوش شامل یک کاخ مسکونی، یک آپادانا (تالار بارعام) و یک دروازه عظیم است. یک گذرگاه سرپوشیده ("پیش‌دروازه") رو به روی این سازه‌ها قرار دارد. آپادانای شوش شبیه به کاخ آپادانای تخت جمشید است، با استفاده از ستون پارسی متمایز، که در بالای آن دو گاو نر قرار دارد، که احتمالاً در اینجا توسعه یافته است.

منابعی که شوش دوران هخامنشی را توصیف کنند، نادر هستند. سازه‌های هخامنشی در شوش بیشتر از طریق کتیبه‌های سلطنتی شناخته می‌شوند که عمدتاً به سه زبان فارسی باستان، ایلامی و بابلی هستند. برخلاف تعداد زیاد لوح‌های گلی یافت شده در تخت جمشید، با وجود موقعیت مهم سیاسی و اقتصادی شوش، تنها تعداد کمی لوح گلی در آن یافت شده است.

به گفتهٔ جین آر. گارثویت، کاخ شوش الگوی داریوش برای تخت جمشید بود. او با مقایسه این کاخ با کاخ پاسارگاد، پایتخت سابق هخامنشیان، استدلال می‌کند که شوش حتی بیشتر نمایانگر حکومت همزمان هخامنشیان بوده و «آنچه نمادین بود، به واقعیت تبدیل شده بود»، به طوری که حکومت داریوش «می‌توانست صنعتگران و مصالح را از سراسر امپراتوری» برای ساخت این بنای یادبود فرمان دهد. همان‌طور که در «منشور بنیان‌گذاری» کاخ داریوش (یا کتیبه DSf) شرح داده شده است، که کارگران و مصالح مورد استفاده را فهرست می‌کند

 ویژگی‌ها 
بندانگشتی|250px|راست|نگاره بازآفرینی‌شده کاخ آپادانای شوش در سال ۱۹۰۳
کاخ داریوش واحدهای مختلفی ازجمله تالار بارعام، حرم‌سرا، دروازه و کاخ پذیرایی و همچنین سه حیاط مرکزی دارد. دیوارهای داخلی کاخ با آجر لعابدار منقوش با طرح‌های سپاه جاویدان، شیر بالدار و نقش گل نیلوفر آبی مزین بوده‌اند که بقایای به‌جای‌ماندهٔ آن‌ها در موزه‌های خارجی و داخلی نگهداری می‌شوند.

مساحت تالار یا کاخ آپادانا ۱۰۴۳۴ متر است. این کاخ که بارگاه یا آپادانه نامیده شده توسط اردشیر دوم تجدید بنا شده است. طرح کاخ بنایی کوشک مانند با ۳ ایوان ستوندار در جبهه شمالی، شرقی و غربی آن است. تالار مرکزی با ابعاد ۵۸ در ۵۸ متر است و دارای ۳۶ ستون می‌باشد. ارتفاع ستونها به‌طور حدودی ۲۰ متر است و با ستون‌های کله گاوی شکل ساخته شده است. ایوان‌ها هر کدام دارای دو ردیف ستون ۶ تایی می‌باشند.

از کلیه مجموعه کاخ ۱۱۰ اتاق و تالار مکشوف گردیده است. شش حیاط که سه تای آن‌ها بسیار بزرگ دور یک محور شرقی و غربی قرار گرفته‌اند، در داخل مجموعه کاخ‌ها وجود داشته‌اند که به وسیله یک راهروی بزرگ به بخش شمالی مربوط می‌گردیده است. سه حیاط کوچکتر در بخش شمالی مجموعه کاخ قرار داشته‌اند. اتاق‌ها و ساختمان‌های مختلف کاخ به وسیله این حیاط‌ها روشنایی گرفته و تهویه می‌شدند.

 کاوش‌ها و تخریب‌ها 
در سال ۱۸۸۰ میلادی (۱۲۵۹ هجری خورشیدی)، یک گروه از باستان‌شناسان فرانسوی این کاخ را از دل خاک بیرون کشیده و ستون‌ها و سر ستون‌های کاخ را با اره بریدند و به فرانسه منتقل کردند و امروزه در شوش، فقط چند زیرستون وجود دارد و کاخ به شکل سابقش وجود ندارد. بیش‌تر اشیا خارج شده، اکنون در موزه لوور نگهداری می‌شوند.

ژان دیولافوا در کتاب خاطراتش می‌گوید:

 نگارخانه 

 پانویس 

 منابع 




رده:آتش‌سوزی‌ها در ایران
رده:اردشیر دوم (هخامنشی)
رده:اقامتگاه‌های سلطنتی در ایران
رده:خشایارشای یکم
رده:داریوش بزرگ
رده:داریوش دوم
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها تخریب‌شده در ایران
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها تخریب‌شده
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های کامل‌شده در سده ۵ (پیش از میلاد)
رده:شوش (شهر باستانی)
رده:شوش
رده:شهرهای هخامنشی
رده:قلعه‌های استان خوزستان
رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در ایران
رده:معماری ایرانی
رده:معماری هخامنشیان
رده:نقاط دیدنی تخریب‌شده
رده:ویرانه‌ها در ایران