تصویر دوریان گری

تصویر دوریان گری  یک رمان گوتیک فلسفی از اسکار وایلد، نویسندهٔ مشهور اهل ایرلند است. اسکار وایلد، با نوشتن این رمان و البته نمایشنامه اهمیت جدی بودن بود که به شهرت جهانی رسید.

رمان «تصویر دوریان گری» یکی از برجسته‌ترین آثار اسکار وایلد، نویسنده، نمایشنامه‌نویس و منتقد ادبی ایرلندی است که نخستین‌بار در سال ۱۸۹۰ در مجلهٔ Lippincott’s Monthly Magazine منتشر شد و سپس در سال ۱۸۹۱ با ویرایش و افزودن فصلی تازه به‌صورت کتاب انتشار یافت.Wilde, Oscar. The Picture of Dorian Gray. London: Ward, Lock & Co., 1891. این اثر از مهم‌ترین نمونه‌های ادبیات گوتیک در اواخر سدهٔ نوزدهم و همچنین بیانیه‌ای ادبی برای جنبش هنر برای هنر به‌شمار می‌رود.Guy, Josephine M. The Cambridge Companion to Oscar Wilde. Cambridge University Press, 1997.

موضوع رمان دربارهٔ مردی جوان و زیبا به نام دوریان گری است که پس از نقاشی شدن چهره‌اش، آرزو می‌کند تصویرش به‌جای او پیر شود و تمام نشانه‌های گناه و تباهی را بر خود گیرد، در حالی که او برای همیشه جوان و زیبا بماند. این آرزو به‌طرز رازآمیزی برآورده می‌شود و دوریان، در حالی که ظاهراً بی‌گناه و جاودانه باقی می‌ماند، در مسیر لذت‌جویی، خودخواهی و جنایت فرو می‌رود. با گذشت زمان، تصویرش به چهره‌ای هیولاوار و فاسد بدل می‌شود که بازتابی از روح آلودهٔ اوست. در پایان، زمانی که دوریان از این وجدان مصور به تنگ می‌آید و می‌کوشد با خنجر تصویر را نابود کند، در واقع خود را می‌کُشد. جسدش در کنار پرتره پیدا می‌شود؛ پیکری پیر و زشت، در حالی که تابلو بار دیگر به همان زیبایی نخستین بازگشته است.The Picture of Dorian Gray, Encyclopaedia Britannica. 

درون‌مایهٔ اصلی رمان، کاوش در مرز میان زیبایی و اخلاق است. وایلد در این اثر با الهام از شعار «هنر برای هنر»، این پرسش را پیش می‌کشد که آیا زندگی‌ای که تنها در پی لذت و زیبایی است، می‌تواند از پیامدهای اخلاقیِ اعمال خود بگریزد؟ پاسخ رمان منفی است؛ زیرا هرچند ظاهر می‌تواند فریبنده باشد، روح انسان در برابر گناه مصون نمی‌ماند و سرانجام تباهی درونی چهرهٔ حقیقی را آشکار می‌سازد.Ellmann, Richard. Oscar Wilde. New York: Knopf, 1988.

اهمیت «تصویر دوریان گری» در چند جنبه نهفته است:

نوآوری در به‌کارگیری سبک گوتیک، با آمیختن فضای وهم‌انگیز با نمادهای اخلاقی و فلسفی.Beckson, Karl (ed.). Oscar Wilde: The Critical Heritage. London: Routledge & Kegan Paul, 1970.

نقش بنیادین در جنبش انحطاط، که زیبایی‌شناسی افراطی را برتر از معیارهای اخلاقی سنتی می‌دانست.Ledger, Sally. The New Woman: Fiction and Feminism at the Fin de Siècle. Manchester University Press, 1997.

جنجال‌های اخلاقی و اجتماعی زمانه‌اش؛ زیرا مضامین آن (از جمله اشارات پنهان به همجنس‌گرایی و فساد اخلاقی) در دوران ویکتوریایی بسیار تحریک‌آمیز تلقی می‌شد و بعدها در جریان محاکمهٔ اسکار وایلد به اتهام «انحراف اخلاقی» به‌عنوان مدرکی علیه او مورد استفاده قرار گرفت.Ellmann, Richard. Oscar Wilde. New York: Knopf, 1988.

این رمان امروزه یکی از آثار کلاسیک ادبیات انگلیسی به‌شمار می‌رود و از دید بسیاری از منتقدان، مهم‌ترین و تأثیرگذارترین اثر منثور وایلد است.The Picture of Dorian Gray, Encyclopaedia Britannica. 

تصویر دوریان گری به سبب تازگی موضوع و شاید نیز به سبب آنکه چهره خود نویسنده را منعکس می‌کند، شهرتی عظیم یافت. وایلد با این اثر تمثیلی قصد داشته‌است نشان بدهد که تغییر شکلی که از هنر بر امور واقعی پدید می‌آید، تا چه حد می‌تواند نیرومند و نافذ باشد. مقاله‌های تحقیقی و انتقادی وایلد در مجموعه‌ای با عنوان نیتها در اصول زیبایی‌شناسی و هنر محض، شامل چهار مقاله است که وایلد در آن‌ها خواسته ثابت کند که مسائل بی‌شماری که حل آن به وسیله مذهب و اخلاق میسر نمی‌گردد، به وسیله هماهنگی در هنر حل می‌شود و همچنان‌ که هر قطره‌ای در دریا به مروارید خالص تغییر شکل می‌دهد، در عالم هنر نیز هرچه وارد می‌شود، به زیباترین حالت تبدیل می‌گردد. این رمان سال ۱۸۹۰ نوشته شده‌است؛ یعنی ۱۰ سال قبل از مرگ اسکار وایلد.

 خلاصه داستان 
دوریان گری جوان خوش‌سیما و برازنده‌ای است که تنها به زیبایی و لذت پایبند است و پس از آنکه که دوست نقاشش از او پرتره‌ای در کمال زیبایی و جوانی می‌کشد، او با دیدن آن از اندیشه گذشت زمان و نابودی جوانی و زیبایی در اندوه عمیقی فرو می‌رود؛ پس در همان لحظه آرزو می‌کند که چهره خودش پیوسته جوان و شاداب بماند و در عوض، گذشت زمان و پیری و پلیدی‌ها بر پرترهٔ او منتقل شود. پس از مدتی متوجه می‌شود که آرزویش برآورده شده ولی یکی از دوستان او به نام لرد هنری کم‌کم او را به راه‌های پلید می‌کشاند و تصویر دوریان گری در پرتره، به مرور، پیرتر، پلیدتر، و کریه‌تر می‌شود. دوریان گری به مرور تا جایی پلید می‌شود که اولین قتل خود را انجام می‌دهد و نقاش آن تصویر، بسیل هاوارد را می‌کشد.

او با گذشت زمان هر روز چهره خود را در پرتره‌اش فرسوده‌تر و پیرتر می‌بیند اما راهی برای از بین بردن پلیدی‌ها پیدا نمی‌کند. ناگهان، خشمگین می‌شود و چاقوی بلندی را در قلب مرد درون تصویر در پرتره فرو می‌کند. در همان لحظه مستخدمان صدای جیغ کریهی را می‌شنوند و به سوی اتاق دوریان گری می‌شتابند. آن‌ها تصویر ارباب خویش را در بوم نقاشی می‌بینند که در کمال جوانی و زیبایی است؛ آنچنان‌که خود او را می‌دیدند اما بر زمین جسد مردی نقش بسته است در لباس آراسته و کاردی در قلب با پلیدترین و کریه‌ترین چهرهٔ قابل تصور که تنها از انگشترانی که به دستش بود، می‌شد هویت او را فهمید...

 تفسیر فلسفی 
اسکار وایلد در پیشگفتاری بر این اولین و تنها رمان خود، یعنی تصویر دوریان گری در یک کوته‌نگاره‌ی شاعرانه با سبکِ به‌خصوصِ خود فراخوانِ رفتنِ جنبش زیبایی‌شناسی به سوی یک آزادی جدید در جهت تجربه‌ی زیبایی‌شناسانه را سر می‌دهد. او در اینجا در قالب یک شیوه خاص گفتار و یک سبک زندگی مصرف‌گرا به تعریف اتوسهای جنبش زیبایی‌شناسیِ اواخر قرن نوزدهم می‌پردازد. وی همچنین به آزادی برای هنر و هنرمند اشاره می‌کند که با توجه به متن بورژوا و ماتریالیسم رو به توسعه در آن زمان، می‌توان آن را هم کششی فلسفی و هم تلاشی برای حفاظت از هنر در برابر عوامانه‌سازی دانست. نظریه های زیبایی شناسی، مارک فاستر گیج، ترجمه احسان حنیف، تهران: فکرنو، ۱۳۹۹.

 درباره نویسنده 

اسکار فینگل اُ. فلاهرتی ویلز وایلد در سال ۱۸۵۴ در ایرلند به دنیا آمد. او برای جملات هوشمندانه و طنزآمیزش مشهور است ولی مردم سده نوزده او را زیاد بامزه نمی‌دانستند. وقتی وایلد تصویر دوریان گری را نوشت، بیشتر مردم آن را کتابی شیطانی که ایده‌های شیطانی‌ای را به ذهن می‌دهد، خواندند ولی وایلد این موضوع را تکذیب کرد و جایی نوشت: «کتاب‌ها نمی‌توانند اخلاقی یا غیراخلاقی باشند. آن‌ها یا خوب نوشته شده‌اند یا بد.» وقتی وایلد در ۱۹۰۰ درگذشت، کمتر کسی او را می‌شناخت؛ هیچ‌کس نمی‌دانست که سال‌ها بعد قرار است مردم به ارزش واقعی کارهای او پی ببرند. گویی رابطه وایلد و کتابش، تصویر دوریان گری، مثل رابطه دوریان گری و تصویرش بود: تا وقتی یکی وجود داشته باشد، دیگر امکان وجود داشتن نخواهد داشت...

 جستارهای وابسته 
 فهرست پرفروش‌ترین کتاب‌های تاریخ
 صد رمان برتر به انتخاب کتابخانه مدرن
 زیبایی پرستی

 منابع 

رده:آثار اسکار وایلد
تصویر دوریان گری
رده:خودشیفتگی در ادبیات داستانی
رده:خودکشی در ادبیات داستانی
رده:رمان‌اول‌ها
رده:رمان‌های ۱۸۹۰ (میلادی)
رده:رمان‌های ال‌جی‌بی‌تی بریتانیا
رده:رمان‌های ال‌جی‌بی‌تی دهه ۱۸۹۰ (میلادی)
رده:رمان‌های ایرلندی سده ۱۹ (میلادی)
رده:رمان‌های ایرلندی مورد اقتباس در فیلم‌ها
رده:رمان‌های ایرلندی
رده:رمان‌های با موضوع همجنس‌گرایی مردانه
رده:رمان‌های بریتانیایی ۱۸۹۰ (میلادی)
رده:رمان‌های بریتانیایی مورد اقتباس در نمایشنامه‌ها
رده:رمان‌های خیال‌پردازی ۱۸۹۰ (میلادی)
رده:رمان‌های خیال‌پردازی دهه ۱۸۹۰ (میلادی)
رده:رمان‌های دوره ویکتوریا
رده:رمان‌های فلسفی
رده:رمان‌های گوتیک
رده:رمان‌های مورد اقتباس در اپراها
رده:رمان‌های مورد اقتباس در کمیک‌ها
رده:رمان‌های مورد اقتباس در مجموعه‌های تلویزیونی
رده:رمان‌های نخست ۱۸۹۰ (میلادی)
رده:رمان‌های نخستین بار منتشرشده به صورت سریالی
رده:کتاب‌های انگلیسی
رده:مناقشه‌های وقاحت در ادبیات
رده:رمان‌های فلسفی بریتانیا
رده:مناقشه‌های سده ۱۹ (میلادی)
رده:تصویر بدنی در فرهنگ عامه
رده:کتاب‌های درباره هنرهای تجسمی
رده:رمان‌های خیال‌پردازی بریتانیا
رده:رمان‌های ترسناک بریتانیا
رده:رمان‌های بریتانیایی مورد اقتباس در فیلم‌ها
رده:رمان‌های خیال‌پردازانه تیره‌وتار
رده:ادبیات منحط
رده:نامیرایی در ادبیات داستانی
رده:رمان‌های خیال‌پردازی ایرلند
رده:رمان‌ها درباره نجیب‌زادگی
رده:آثار درباره نقاشی