دهیدراتاسیون

دهیدراتاسیون یا کم‌آبی بدن (فرانسوی: Déshydratation) نوعی بیماری است که در فیزیولوژی و پزشکی به عنوان از دست دادن بیش از حد مایعات بدن تعریف شده‌است. در این‌گونه موارد، آب بدن بیمار به‌شدت از دست می‌رود که این مستلزم از دست رفتن مایعات و آب بدن از درون اندام‌ها و بافت‌ها، کم شدن آب بدن از پوست یا از غشاء مخاطی است.

در کل سه نوع دهیدراتاسیون وجود دارد: کم‌فشار (هیپوتونیک) یا کم‌سدیم (هیپوناترمیک) (در درجهٔ اول، از دست دادن الکترولیت و سدیم به‌طور خاص)، پرفشار (هیپرتونیک) یا پرسدیم (هیپرناترمیک) (در درجهٔ اول، از دست دادن آب) و هم‌فشار (ایزوتونیک) یا هم‌سدیم (ایزوناترمیک) (از دست دادن آب و الکترولیت‌ها به‌طور مساوی). دهیدراسیون در انسان، بیشتر از نوع هم‌فشار یا هم‌سدیم است.

دهیدراتاسیون خفیف با خوراندن آب و جلوگیری از از دست رفتن مایعات بدن رفع می‌شود.

در موارد شدیدتر، کم‌آبی با بازیابی آب و الکترولیت بدن رفع می‌شود، از طریق روش درمان خوراکی کم‌آبی (ORT) یا سرم‌درمانی. روش ORT کم‌دردتر، کم‌هزینه‌تر و در دسترس‌تر است. محلولی که در روش سرم‌درمانی به کار می‌رود باید ایزوتونیک (هم‌فشار) یا هیپوتونیک (کم‌فشار) باشد؛ تزریق آب خالی به درون رگ‌ها سبب تخریب گلبول‌های قرمز می‌شود.

اگر آب شیرین در دسترس نباشد، خوردن آب دریا یا الکل کم‌آبی بدن را شدیدتر خواهد کرد. برخی متخصصان، مصرف ادرار در شرایط اضطراری را تجویز کرده‌اند، اما برخی دیگر نه. طبق «کتابچهٔ راهنمای زنده‌ماندن» در آیین‌نامهٔ رزمی ارتش ایالات متحده ادرار در هیچ شرایطی نباید مصرف شود. مقدار کم سموم اوره و آمونیاک موجود در ادرار اندکی بر عملکرد کلی بدن تأثیر منفی می‌گذارد، که خود می‌تواند شانس زنده‌ماندن را در شرایط اضطراری کمتر کند. همچنین مقدار نمک موجود در ادرار نسبتاً زیاد است (بستگی به رژیم غذایی و شدت کم‌آبی بدن دارد) و در واقع ترکیبی مشابه آب دریا دارد که خود سبب دهیدراسیون بیشتر می‌شود. بحث دیگر تأثیر روانی و استرس انجام این عمل نامطبوع است، که خود سبب می‌شود بدن انرژی‌اش را صرف تولید آدرنالین و افزایش ضربان قلب کند که همهٔ این‌ها در شرایطی که شخص دنبال زنده ماندن است نامطلوب‌اند. همچنین ممکن است شخص استفراغ کند، که خود سبب از دست رفتن بیشتر آب بدن می‌شود.

در صورت عدم تأمین آب بدن از طریق تزریق یا آشامیدن، بیمار به شوک کم‌حجمی خون دچار می‌شود. کم‌آبی مزمن می‌تواند منجر به ایجاد سنگ کلیه و همچنین بروز بیماری مزمن کلیه شود.Seal AD, Suh HG, Jansen LT, Summers LG, Kavouras SA (2019). "Hydration and Health". In Pounis G (ed.). Analysis in Nutrition Research. Elsevier. pp. 299–319. doi:10.1016/b978-0-12-814556-2.00011-7. ISBN 978-0-12-814556-2.Clark WF, Sontrop JM, Huang SH, Moist L, Bouby N, Bankir L (2016). "Hydration and Chronic Kidney Disease Progression: A Critical Review of the Evidence". American Journal of Nephrology. 43 (4): 281–292. doi:10.1159/000445959. PMID 27161565.
بندانگشتی|سنگ کلیه

کم‌آبی بدن سبب تشدید علائم سندرم ژیلبرت می‌شود.

 علائم و نشانه‌ها 
نشانه‌های بارز کم‌آبی شامل تشنگی و تغییرات عصبی مانند سردرد، ناراحتی عمومی، کاهش اشتها، تهوع، کاهش حجم ادرار (مگر اینکه پرادراری علت کم‌آبی باشد)، گیجی، خستگی بی‌دلیل، کبودی ناخن‌ها و تشنج می‌باشند.The Handbook Of The SAS And Elite Forces. How The Professionals Fight And Win. Edited by Jon E. Lewis. p.426-Tactics And Techniques, Survival. Robinson Publishing Ltd 1997. ISBN 1-85487-675-9 علائم کم‌آبی با افزایش میزان کاهش آب بدن شدت می‌یابند. کاهش ۱ تا ۲ درصد از آب بدن، که به عنوان کم‌آبی خفیف در نظر گرفته می‌شود،https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4207053 عملکرد شناختی را مختل می‌کند. در حالی که در افراد بالای ۵۰ سال حس تشنگی با افزایش سن کاهش می‌یابد، مطالعه‌ای نشان داده است که بین میزان دریافت مایعات در جوانان و سالمندان تفاوتی وجود ندارد.https://en.wikipedia.org/wiki/Harriet_Hall بسیاری از سالمندان دارای علائم کم‌آبی هستند که شایع‌ترین آن‌ها خستگی است.Hooper L, Abdelhamid A, Attreed NJ, Campbell WW, Channell AM, Chassagne P, et al. (Cochrane Kidney and Transplant Group) (April 2015). "Clinical symptoms, signs and tests for identification of impending and current water-loss dehydration in older people". The Cochrane Database of Systematic Reviews. 2015 (4): CD009647. doi:10.1002/14651858.CD009647.pub2. hdl:2066/110560. PMC 7097739. PMID 25924806. کم‌آبی نقش مهمی در افزایش بیماری‌پذیری جمعیت سالمندان دارد، به‌ویژه در شرایطی که منجر به از دست دادن غیرمحسوس آب بدن می‌شود، مانند هوای گرم.
بندانگشتی|رفع عطش

 پیشگیری از کم آبی بدن 
برای فعالیت‌های روزمره، احساس تشنگی معمولاً راهنمای کافی برای حفظ آب‌رسانی مناسب به بدن است.Institute of Medicine, Food Nutrition Board (June 18, 2005). Dietary Reference Intakes: Water, Potassium, Sodium, Chloride, and Sulfate : Health and Medicine Division. National Academies Press. ISBN 9780309091695. Retrieved February 7, 2018. میزان حداقل مصرف آب در افراد مختلف بر اساس عواملی مانند وزن، میزان مصرف انرژی، سن، جنسیت، فعالیت بدنی، شرایط محیطی، رژیم غذایی و عوامل ژنتیکی متفاوت است.Armstrong LE, Johnson EC (December 5, 2018). "Water Intake, Water Balance, and the Elusive Daily Water Requirement". Nutrients. 10 (12): 1928. doi:10.3390/nu10121928. ISSN 2072-6643. PMC 6315424. PMID 30563134.Yamada Y, Zhang X, Henderson ME, Sagayama H, Pontzer H, Watanabe D, et al. (November 2022). "Variation in human water turnover associated with environmental and lifestyle factors". Science. 378 (6622): 909–915. Bibcode:2022Sci...378..909I. doi:10.1126/science.abm8668. PMC 9764345. PMID 36423296.  در شرایطی مانند ورزش،Noakes TD (2010). "Is drinking to thirst optimum?". Annals of Nutrition & Metabolism. 57 (Suppl 2): 9–17. doi:10.1159/000322697. PMID 21346332. قرار گرفتن در محیط‌های گرم یا کاهش واکنش بدن به تشنگی، ممکن است نیاز به مصرف آب بیشتری وجود داشته باشد.  در ورزشکاران هنگام رقابت، نوشیدن آب بر اساس احساس تشنگی باعث بهینه‌سازی عملکرد و افزایش ایمنی می‌شود، حتی اگر منجر به کاهش وزن شود. تا سال ۲۰۱۰، هیچ مطالعه علمی معتبری وجود نداشت که نشان دهد نوشیدن آب بیش از حد نیاز و جلوگیری از کاهش وزن حین ورزش، مزیتی نسبت به نوشیدن طبق احساس تشنگی دارد.

در هوای گرم یا مرطوب، یا در هنگام فعالیت بدنی شدید، از دست دادن آب بدن می‌تواند به‌طور چشمگیری افزایش یابد، زیرا انسان‌ها ظرفیت زیادی برای تعریق دارند که به‌طور گسترده‌ای متغیر است. میزان تعریق در سراسر بدن در مردان می‌تواند در حین ورزش‌های رقابتی از ۲ لیتر در ساعت فراتر رود،Taylor NA, Machado-Moreira CA (February 2013). "Regional variations in transepidermal water loss, eccrine sweat gland density, sweat secretion rates and electrolyte composition in resting and exercising humans". Extreme Physiology & Medicine. 2 (1): 4. doi:10.1186/2046-7648-2-4. PMC 3710196. PMID 23849497. و در ورزش‌های کوتاه‌مدت با شدت بالا در هوای گرم، نرخ‌هایی بین ۳ تا ۴ لیتر در ساعت نیز مشاهده شده است.  زمانی که چنین مقادیر زیادی آب از طریق تعریق از دست می‌رود، الکترولیت‌ها—به‌ویژه سدیم—نیز همراه آن دفع می‌شوند. این از دست دادن سدیم می‌تواند منجر به اختلال در تعادل الکترولیتی بدن شود، که در صورت جبران نشدن، خطراتی برای عملکرد جسمی و سلامت کلی در پی خواهد داشت.Baker LB (March 2017). "Sweating Rate and Sweat Sodium Concentration in Athletes: A Review of Methodology and Intra/Interindividual Variability". Sports Medicine. 47 (S1): 111–128. doi:10.1007/s40279-017-0691-5. ISSN 0112-1642. PMC 5371639. PMID 28332116.

 پیش‌آگهی کم‌آبی بدن 
پیش‌آگهی کم‌آبی به علت و شدت آن بستگی دارد. کم‌آبی خفیف معمولاً با آب‌رسانی خوراکی برطرف می‌شود. کم‌آبی مزمن، مانند مواردی که ناشی از مشاغل بدنی سنگین یا کاهش حس تشنگی باشد، می‌تواند منجر به بیماری مزمن کلیه شود.El Khayat M, Halwani DA, Hneiny L, Alameddine I, Haidar MA, Habib RR (February 8, 2022). "Impacts of Climate Change and Heat Stress on Farmworkers' Health: A Scoping Review". Frontiers in Public Health. 10. doi:10.3389/fpubh.2022.782811. ISSN 2296-2565. PMC 8861180. PMID 35211437. سالمندان مبتلا به کم‌آبی در معرض خطر بیشتری برای گیجی، عفونت‌های دستگاه ادراری، زمین‌خوردگی و حتی تأخیر در بهبود زخم‌ها هستند.Bruno C, Collier A, Holyday M, Lambert K (October 18, 2021). "Interventions to Improve Hydration in Older Adults: A Systematic Review and Meta-Analysis". Nutrients. 13 (10): 3640. doi:10.3390/nu13103640. ISSN 2072-6643. PMC 8537864. PMID 34684642. در کودکان مبتلا به کم‌آبی خفیف تا متوسط، آب‌رسانی خوراکی برای بهبودی کامل کافی است.Canavan A, Billy S Arant J (October 1, 2009). "Diagnosis and Management of Dehydration in Children". American Family Physician. 80 (7): 692–696. PMID 19817339.

 جستارهای وابسته 
 او آر اس

 منابع 

 پیوند به بیرون 

 Dehydration Causes and Symptoms
 Water requirements in adults
 Definition of dehydration by the U.S. National Institutes of Health's MedlinePlus medical encyclopedia
 Rehydration Project at rehydrate.org
 About dehydration
 Are you drinking enough?


رده:آب بدن
رده:اختلال الکترولیتی
رده:نشانه‌های بیماری
رده:علت‌های مرگ
رده:علوم تغذیه
رده:فوریت‌های پزشکی طبیعت وحش