دودمان هاشمی

دودمان هاشمی (به عربی: الهاشمیون)، دودمانی از حکمرانان عرب سنی مذهب است، که خود را از نسل قبیله قریش و حسن بن علی و از آن طریق به علی بن ابی‌طالب و محمد بن عبدالله پیامبر اسلام می‌دانند. دودمان هاشمی، دودمان سلطنتی کشور اردن هستند، که از سال ۱۹۲۱ میلادی بر این کشور حکومت کرده‌اند. هاشمی‌ها در گذشته حاکمیت، پادشاهی حجاز (۱۹۱۶ تا ۱۹۲۵ میلادی)، پادشاهی سوریه (۱۹۲۰ میلادی) و پادشاهی عراق (۱۹۲۱ تا ۱۹۵۸ میلادی) را برعهده داشتند.

هاشمی‌ها از قرن دهم میلادی به‌طور مستمر بر شهر مکه، حکومت می‌کردند. آن‌ها اغلب به عنوان دست نشانده قدرت‌های خارجی بودند. در پی اتحادشان با امپراتوری بریتانیا در جنگ جهانی اول، تاج و تخت حجاز، سوریه، عراق و اردن به آنها داده شد. این ترتیب به «راه حل شریفی» (به عربی: الحلول الشریفیة) معروف شد.

 تاریخچه 
 حکومت بر مکه 
طبق گفته مورخان ابن خلدون و ابن حزم، در حدود سال ۹۶۸ میلادی، جعفر بن محمد حسنی از مدینه آمد و مکه را به نام خلیفه فاطمی المعزلدین الله فتح کرد، پس از آنکه معزالدین مصر را از آل اخشید فتح کرده بود. جعفر از قبیله بنی هاشم بود. قبیله بنی هاشم ادعا می‌کنند که نسب خود را به هاشم بن عبد مناف (متوفی حدود ۴۹۷ میلادی)، جد بزرگ پیامبر اسلام محمد بن عبدالله می‌رسانند، اگرچه تعریف امروزی از بنی هاشم عمدتاً به نوادگان علی بن ابی طالب، پسر عموی محمد اشاره دارد.

کنترل مکه همچنان در دست این خاندان باقی ماند تا هنگامی که ترکان عثمانی در سال ۱۵۱۷ میلادی کنترل مصر را به دست گرفتند؛ این خاندان نیز به سرعت تغییر را پذیرفت و رهبر آن برکت دوم، پسر خود ابونمیه دوم را به همراه کلیدهای شهرهای مقدس و هدایای دیگر نزد سلطان سلیم اول عثمانی در قاهره فرستاد. سلطان عثمانی نیز برکت و ابونمیه را در سمت‌هایشان به عنوان شریف مکه و حاکمان حجاز تأیید کرد.

 جنگ جهانی اول و شورش اعراب 

قبل از جنگ جهانی اول، حسین بن علی از خاندان هاشمی به نمایندگی از سلطان عثمانی بر حجاز حکومت می‌کرد. مدتی رسم بر این بود که امپراتور عثمانی شریف مکه را از میان گروهی منتخب از نامزدها منصوب کند. در سال ۱۹۰۸، شریف حسین بعنوان شریف مکه منصوب شد. او در حالی که برای حفظ جایگاه خانواده‌اش به عنوان امیران موروثی مکه تلاش می‌کرد، به‌طور فزاینده‌ای با ترکان جوان که کنترل استانبول را در دست داشتند اختلاف پیدا کرده بود. تبار حسین بن علی و جایگاه مقدر شده‌اش به عنوان شریف مکه، به تقویت جاه‌طلبی برای تشکیل یک پادشاهی و خلافت مستقل عربی کمک کرد. این ادعاها مورد توجه حاکمان عثمانی قرار گرفت و باعث شد که حسین را به عنوان مهمان سلطان به استانبول دعوت کنند تا او را تحت نظارت مستقیم خود داشته باشند. حسین نیز چهار پسرش، علی، عبدالله، فیصل و زید را با خود به استانبول برد. تنها پس از انقلاب ترکان جوان بود که توانست به حجاز بازگردد و رسماً دوباره به عنوان شریف مکه منصوب شود.
بندانگشتی|حسین بن علی، شریف مکه (۱۸۵۳–۱۹۳۱) و بنیانگذار سلسله هاشمی
از میان چهار پسر حسین، عبدالله از نظر سیاسی جاه‌طلب‌ترین پسر بود و به برنامه‌ریز و نیروی محرکه شورش اعراب تبدیل شد. عبدالله هم در حجاز و هم در استانبول آموزش نظامی دیده بود. او بین سال‌های ۱۹۱۲ تا ۱۹۱۴ نماینده مکه در مجلس عثمانی بود. در این دوره، عبدالله علاقه عمیقی به ملی‌گرایی عربی پیدا کرد و علاقه پدرش به تشکیل حکومت خودمختار در حجاز را به رهایی کامل اعراب پیوند داد. در سال ۱۹۱۴، او با کمیسر عالی بریتانیا، لرد کیچنر، در قاهره ملاقات کرد تا در مورد احتمال حمایت بریتانیا از قیام اعراب علیه ترک‌ها صحبت کند. احتمال همکاری مطرح شد اما هیچ تعهدی از سوی هیچ‌یک از طرفین داده نشد. اندکی پس از بازگشت عبدالله به مکه، او وزیر امور خارجه، مشاور سیاسی و یکی از فرماندهان پدرش در جریان شورش اعراب شد.
بندانگشتی|ملک فیصل اول، پادشاه عراق و ملک علی، پادشاه حجاز
فیصل، پسر سوم شریف حسین، در حالی که رهبری کلی در دست پدرش بود به عنوان فرمانده ارتش اعراب نقش فعالی در شورش ایفا کرد. ایده قیام اعراب علیه امپراتوری عثمانی ابتدا توسط عبدالله مطرح شد. تنها پس از اصرارهای تدریجی و مداوم عبدالله، پدرش شریف محافظه‌کار مکه را متقاعد کرد که از ایده حکومت داخلی بخشی از عربستان در امپراتوری عثمانی به استقلال کامل و تمام استان‌های عرب امپراتوری روی آورد. شریف حسین در آغاز سال ۱۹۱۴، زمانی که متوجه شد قادر به تکمیل اهداف سیاسی خود در چارچوب امپراتوری عثمانی نخواهد بود، ضرورت جدایی از امپراتوری را تشخیص داد. برای موفقیت در شورش اعراب، حمایت یک قدرت بزرگ دیگر بسیار مهم بود.

شریف حسین وحدت اعراب را مترادف با پادشاهی خود می‌دانست. او آرزو داشت که کل شبه جزیره عربستان، منطقه سوریه و عراق تحت حکومت او و فرزندانش باشد. پس از یک سال مذاکره بی‌نتیجه، سر هنری مک‌ماهون موافقت دولت بریتانیا را برای به رسمیت شناختن استقلال اعراب در منطقه‌ای که بسیار محدودتر از آن چیزی بود که حسین آرزوی آن را داشت، ابلاغ کرد. شورش اعراب، که در اصل یک نقشه انگلیسی-هاشمی بود، در ژوئن ۱۹۱۶ آغاز شد. بریتانیا این شورش را تأمین مالی کرد و سلاح، آذوقه، پشتیبانی مستقیم توپخانه و متخصصان جنگ صحرایی از جمله توماس ادوارد لارنس مشهور به لارنس عربستان را در اختیار آنها قرار داد. هاشمی‌ها بیش از آنچه می‌توانستند انجام دهند، وعده دادند و طرح بلندپروازانه آنها شکست خورد. تنها تعداد کمی از ملی‌گرایان سوری و عراقی بودند که زیر پرچم شریفیان به آنها پیوستند، در حالی که دیگران به سلطان عثمانی وفادار ماندند.

بریتانیا به دلیل مشارکت هاشمیان در تلاش نیروهای متفقین برای سرنگونی امپراتوری عثمانی، قول حمایت از استقلال اعراب را داد. با این حال، مکاتبات مک‌ماهون-حسین، قلمرو و خطوط مرزی این وعده را به‌طور مبهم تعریف کرد و منجر به اختلاف نظر طولانی و تلخی بین دو طرف شد.
بندانگشتی|شجره‌نامه خاندان هاشمی

 راه حل شریفی 

بندانگشتی|راه حل اولیه شریفی، که در نقشه‌ای که توسط ادوارد لارنس در نوامبر ۱۹۱۸ به کمیته شرقی کابینه جنگ بریتانیا ارائه شد نشان داده شده بود، با سیاستی که در کنفرانس قاهره در مارس ۱۹۲۱ مورد توافق قرار گرفت جایگزین شد.

 هاشمیان در حجاز 

بندانگشتی|شریف حسین حاکم مکه
این دودمان از فرزندان حسین الهاشمی معروف به شریف حسین محسوب می‌شوند که امیر و حکمران حجاز بود. شریف حسین پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی، قدرت بیشتری گرفت.

 هاشمیان در سوریه 

 هاشمیان در عراق 

فیصل یکم پسر سوم شریف حسین اولین پادشاه عراق امروزی و بنیانگذار دودمان هاشمی در عراق بود. پس از او، فرزندش غازی یکم به عنوان دومین پادشاه، حکومت عراق را در دست گرفت.

سومین و آخرین پادشاه این دودمان در عراق فیصل دوم فرزند غازی بود، که با کودتای ۱۹۵۸ از قدرت برکنار شد. پس از کودتا، فیصل دوم همراه با ولیعهد (شاهزاده عبدالاله) و نخست‌وزیر (نوری سعید) همگی به طرز فجیعی اعدام شدند. بعد از این کودتا، در عراق جمهوری اعلام شد، ولی تا زمان حمله آمریکا به عراق، این کشور تحت تسلط اعراب سنی باقی ماند.

 هاشمیان در اردن 

عبدالله یکم سردودمان خاندان هاشمی در اردن دومین پسر شریف حسین بود. پس از او فرزندش طلال بن عبدالله و پس از او ملک حسین حکومت را در دست گرفتند. در حال حاضر ملک عبدالله دوم فرزند ملک حسین پادشاه اردن است.

 نسب 
شجره‌نامه
در شجره نامه ای که در سایت خاندان سلطنتی اردن درج شده است، نسب این خاندان به حسن مجتبی رسیده است که این انتساب نیز از جانب یکی از فرزندان حسن مجتبی موسوم به عبدالله بن حسن مثنی انجام گرفته است.

 شاخه اصلی 
 محمد بن عبدالمعین (۱۸۲۷–۱۸۵۱ و ۱۸۵۶–۱۸۵۸ شریف مکه)
 عبدالله بن محمد
 علی بن محمد
 حسین بن علی (شریف حسین)
 حسین بن محمد
 عون الرفیق پاشا (۱۸۸۲–۱۹۰۵ شریف مکه)
 سلطان بن محمد
 عبدالله پاشا (از سپتامبر تا اکتبر ۱۸۸۲ و از سپتامبر تا اکتبر ۱۹۰۸ شریف مکه)

 هاشمیان اردن 
 شریف حسین
 عبدالله بن حسین
 طلال بن عبدالله
 حسین بن طلال
 عبدالله بن حسین
 حسین بن عبدالله

 هاشمیان سوریه و عراق 
 شریف حسین
 ملک فیصل یکم
 ملک غازی اول
 ملک فیصل دوم
 شاهزاده زید
 شاهزاده رعد
 شاهزاده زید

 هاشمیان حجاز 
 شریف حسین
 ملک علی
 عبدالاله بن علی

 پادشاهان 
ترتیبنامتصویرآغاز سلطنتپایان سلطنتیادداشت حجاز۱شریف حسینبندانگشتیاکتبر ۱۹۱۶۳ اکتبر ۱۹۲۴ از سال ۱۹۰۸ پس از پدرش علی پاشا شریف مکه بود.۲ملک علیبندانگشتی۳ اکتبر ۱۹۲۴۱۹ دسامبر ۱۹۲۵ در دسامبر ۱۹۲۵ خاندان سعودی کل حجاز را تصرف کرد و پادشاهی حجاز ساقط شد.
 پس از سقوط حجاز وی و خانواده‌اش به پادشاهی عراق گریختند. سوریه۱ملک فیصل یکمبندانگشتی۸ مارس ۱۹۲۰۲۴ ژوئیه ۱۹۲۰ پس از اختلافات با فرانسه و شکست در جنگ میسلون از سوریه تبعید شد و پادشاهی سوریه فروپاشید. عراق۱ملک فیصل یکمبندانگشتی۲۳ اوت ۱۹۲۱۸ سپتامبر ۱۹۳۳ وی پیش از این پادشاه سوریه بود.
 پس از کنفرانس قاهره بعنوان گزینه بریتانیا برای پادشاهی بر عراق تحت قیومیت بریتانیا انتخاب شد.
 وی بعنوان یکی از کاندیداهای پادشاهی عراق پس از پیروزی در همه‌پرسی با ۹۶ درصد آرا بعنوان پادشاه عراق انتخاب شد.۲ملک غازی اولپرونده:Ghazi of Iraq.jpg۸ سپتامبر ۱۹۳۳۴ آوریل ۱۹۳۹۳ملک فیصل دومبندانگشتی۴ آوریل ۱۹۳۹۱۴ ژوئیه ۱۹۵۸ در آوریل ۱۹۴۱ نخست‌وزیر او رشید عالی گیلانی با حمایت آلمان نازی دست به وی را از قدرت برکنار کرد و او به بریتانیا گریخت.
 در سال ۱۹۵۸ همراه با پادشاهی هاشمی اردن اتحادیه عربی هاشمی بین عراق و اردن، که به عنوان "فدراسیون عربی" نیز شناخته می‌شود را تشکیل داد.
 در سال ۱۹۵۸ با کودتای ژنرال عبدالکریم قاسم سرنگون و کشته شد. همچنین در پی این کودتا پادشاهی عراق نیز منحل و جمهوری عراق تشکیل شد. اردن۱ملک عبدالله یکمپرونده:Kingabdullahbinhussein.jpg۱۱ آوریل ۱۹۲۱۲۰ ژوئیه ۱۹۵۱ طی جنگ جهانی دوم به سودای تأسیس پادشاهی متحد عربی که کل قلمرو عراق، سوریه و اردن را در بر می‌گیرد به‌طور مؤثر جانب بریتانیا را گرفت و با ارتش خود که با نام لژیون عربی شناخته می‌شود در اشغال سوریه و عراق بدست متفقین شرکت داشت.
 در ۱۹۵۱ بدست یک ناسیونالیست فلسطینی به علت الحاق کرانه باختری به اردن ترور و کشته شد.۲ملک طلالپرونده:Talal of Jordan.jpg۲۰ ژوئیه ۱۹۵۱۱۱ اوت ۱۹۵۲ در سال ۱۹۵۲ به علت روانپریشی از پادشاهی برکنار و با فرزندش حسین جایگزین شد.۳ملک حسینبندانگشتی۱۱ اوت ۱۹۵۲۷ فوریه ۱۹۹۹ در سال ۱۹۵۸ همراه با پادشاهی هاشمی عراق اتحادیه عربی هاشمی بین عراق و اردن، که به عنوان "فدراسیون عربی" نیز شناخته می‌شود را تشکیل داد.۴ملک عبدالله دومبندانگشتی۷ فوریه ۱۹۹۹تا کنون

 پرچم‌ها و نشان‌های سلطنتی 
 خاندان هاشمی 
بندانگشتی|پرچم خاندان هاشمی
بندانگشتی|پرچم شورش اعراب

 پادشاهی حجاز 

بندانگشتی|پرچم پادشاهی حجاز (۱۹۱۶)
بندانگشتی|پرچم پادشاهی حجاز (۱۹۲۰)
بندانگشتی|نشان ملی پادشاهی حجاز

 پادشاهی سوریه 

بندانگشتی|پرچم پادشاهی سوریه
بندانگشتی|نشان ملی پادشاهی سوریه

 پادشاهی عراق 

بندانگشتی|پرچم پادشاهی عراق
بندانگشتی|نشان ملی پادشاهی عراق
بندانگشتی|پرچم عراق بعنوان بخشی از کنفدراسیون عربی

 پادشاهی اردن 

بندانگشتی|پرچم پادشاهی اردن
بندانگشتی|نشان ملی پادشاهی اردن
بندانگشتی|پرچم اردن بعنوان بخشی از کنفدراسیون عربی
بندانگشتی|پرچم سلطنتی پادشاه
بندانگشتی|پرچم سلطنتی ولیعهد

 منابع 


رده:تاریخ اردن
رده:تاریخ عراق
رده:تاریخ عربستان سعودی
رده:تاریخ نوین اردن
رده:خاندان هاشمی
رده:عراق در سده ۲۰ (میلادی)
رده:علویان
رده:هاشمیان
رده:هلال حاصل‌خیز