دانکه

داناکه یا داناک (به یونانی: ) یک سکه نقره‌ای کوچک از شاهنشاهی هخامنشی (پارسی باستان دانکه) بود که معادل ابلوس یونانی به‌شمار می‌رفت و در میان یونانیان شرقی رواج داشت. بعدها یونانیان از آن در فلزات دیگر نیز استفاده کردند.Albert R. Frey, A Dictionary of Numismatic Names (New York 1917), p. 60; A.D.H. Bivar, "Achaemenid Coins, Weights and Measures", in The Cambridge History of Iran (Cambridge University Press, 1993), vol. 2, p. 635. یولیوس پولوکس، دستورنویس سدهٔ دوم میلادی، نام این سکه را به صورت دانیکه، داناکه یا دانیکون ذکر کرده و آن را سکه‌ای پارسی می‌داند،A. Cunningham, "Relics from Ancient Persia in Gold, Silver, and Copper", Journal of the Asiatic Society of Bengal 50 (1881), p. 167. اما در زمان پولوکس، این کاربرد ناهمگاه‌زمانی تلقی می‌شد.A.D.H. Bivar, "Achaemenid Coins, Weights and Measures", in The Cambridge History of Iran (Cambridge University Press, 1985), vol. 2, p. 622.

اصطلاحی که باستان‌شناسان به کار می‌برند، از نظر واحد پول مبهم است. به یک سکهٔ تنها که از جنس نقره یا طلا همراه با مردگان دفن می‌شود، اغلب داناکه گفته می‌شود و تصور می‌رود که شکلی از ابلوس خارون باشد. سکه‌شناسان نیز شناسایی داناکه را دشوار یافته‌اند و حدس می‌زنند که یونانیان این اصطلاح را به‌طور کلی برای یک سکهٔ بی‌اعتبار با منشأ خارجی به کار می‌بردند.Ernest Babelon, entry on "Danaké", Traité des monnaies grecques et romaines, vol. 1 (Paris: Leroux, 1901), pp. 514–518 full text online.

در پارسه، داناکه در اصل یک واحد وزن برای نقرهٔ عمده بود که یک‌هشتم شکل (۱.۰۵ گرم) را تشکیل می‌داد.A.D.H. Bivar, "Achaemenid Coins, Weights and Measures", in The Cambridge History of Iran (Cambridge University Press, 1985), vol. 2, p. 622, citing the evidence of the Persepolis tablets. این کاربرد واژه بعدها منسوخ شد. در دوران هلنیستی و پس از آن، این واژه به ابلوس نقره‌ای آتیک اطلاق شد که در اصل یک‌ششم دراخما را تشکیل می‌داد؛ در پارسی نو دنگ به معنای "یک‌ششم" است.

 کاربرد آیینی 

داناکه یکی از سکه‌هایی است که به عنوان به اصطلاح ابلوس خارون عمل می‌کرد، سکه‌ای که در دهان یا روی دهان فرد متوفی قرار می‌گرفت تا هزینهٔ قایقرانی را بپردازد که ارواح را از رودخانه‌ای که جهان زندگان را از جهان مردگان جدا می‌کرد عبور می‌داد.Albert R. Frey, A Dictionary of Numismatic Names (New York 1917), p. 60. ابلوس خارون گاهی به طور خاص ناولون (یونانی ، "کرایهٔ قایق") نامیده می‌شود.Aristophanes, Frogs 270; Juvenal 8.97; Apuleius, Metamorphoses 6.18; Albert R. Frey, A Dictionary of Numismatic Names (New York 1917), p. 158. هسیخیوس، فرهنگ‌نویس دوران مسیحی، در میان معانی  "ابلوس برای مردگان" را ذکر کرده است،Hesychius, entry on , Lexicon, edited by M. Schmidt (Jena 1858–68), I 549, as cited by Gregory Grabka, "Christian Viaticum: A Study of Its Cultural Background", Traditio 9 (1953) p. 8. و سودا داناکه را سکه‌ای تعریف می‌کند که طبق سنت با مردگان دفن می‌شود تا هزینهٔ قایقران برای عبور از اخرون پرداخت گردد.Entry on , Suidae Lexicon, edited by A. Adler (Leipzig 1931) II 5f., cited by Gregory Grabka, "Christian Viaticum", Traditio 9 (1953) p. 8. در منابع ادبی، کوچکی واحد پول به عنوان یادآوری این نکته تلقی می‌شد که مرگ، فقیر و غنی را برابر می‌کند.Susan T. Stevens, "Charon's Obol and Other Coins in Ancient Funerary Practice," Phoenix 45 (1991), pp. 217, 219–220.

اگرچه ابلوس خارون معمولاً یونانی تلقی می‌شود، باستان‌شناسی نشان می‌دهد که آیین قرار دادن سکه در دهان متوفی در دوران اشکانی و حتی ساسانی در منطقه‌ای که امروزه ایران نامیده می‌شود نیز انجام می‌شده است. با این حال، سکه معمولاً یک دراخما بود.A.D.H. Bivar, "Achaemenid Coins, Weights and Measures", in The Cambridge History of Iran (Cambridge University Press, 1985), vol. 2, pp. 622–623, with citations on the archaeological evidence in note 5. هسیخیوس در مدخل خود دربارهٔ  اشاره می‌کند که این سکه توسط هراکلیدس کومایی در اثر گم‌شده‌اش پرسیکا در حدود ۳۵۰ سال پیش از میلاد ذکر شده است که کاربرد آن را (شاید به اشتباه) در دورهٔ هخامنشی قرار می‌دهد.A.D.H. Bivar, "Achaemenid Coins, Weights and Measures", in The Cambridge History of Iran (Cambridge University Press, 1985), vol. 2, p. 622. Bivar calls it a "bookman's notion" that  was the correct name for the boat fare and blames a misunderstanding of a line in Callimachus.

 بافت تدفینی 
داناکههای طلا اغلب در گورها یافت می‌شوند. در یک تدفین تسالیایی از سدهٔ چهارم پیش از میلاد، یک داناکه طلا بر لب‌های زنی قرار داده شده بود که با توجه به اشیای آیینی همراه او، تصور می‌رود که از پیروان آیین اورفئوسی یا دیونیسوسی بوده باشد. روی سکه سر یک گورگون نقش بسته بود.K. Tasntsanoglou and George M. Parássoglou, "Two Gold Lamellae from Thessaly," Hellenica 38 (1987) 3–16. For more on this particular burial, see article Totenpass.

در کاوش‌های باستان‌شناسی یونان از اواسط دههٔ ۱۹۹۰، داناکهها بیشتر در گورستان‌ها یافت شده‌اند. در یک گورستان باستانی در هفایستیا در لیمنوس، که کاوش آن از سال ۱۹۹۵ آغاز شد، یافته‌های فراوان در گورهای دست‌نخورده شامل یک داناکه طلا بود.David Blackman, "Archaeology in Greece 2001–2002", Archaeological Reports 48 (2001–2002), p. 91. در اواخر دههٔ ۱۹۹۰، یک گورستان در شمال غربی یونان اشیایی مربوط به اواسط سدهٔ چهارم تا اوایل سدهٔ سوم پیش از میلاد را به دست داد، از جمله اوی‌نوخوی، عطردان‌های سفالی، یک تاج گل با برگ‌های نازک طلا (که گاهی با آیین اورفئوسی مرتبط است)، یک داناکه طلا و یک ابلوس نقره‌ای با نقش پگاسوس بال‌دار.David Blackman, "Archaeology in Greece 1999–2000", Archaeological Reports 46 (1999–2000), p. 67. یک داناکه طلا از دورهٔ گتا مربوط به سال‌های ۱۹۹–۲۰۰ میلادی در میان اشیایی – شامل تکه‌های سفال، استخوان حیوانات و صدف، و سکه‌های مفرغی – که از یک چاه آب در مرکز گورستانی در مرکز مقدونیه به دست آمد، کشف شد. چاه با کف‌پوش سنگفرش احاطه شده بود و سازه‌ای سنگی روی آن قرار داشت. تصور می‌رود که این اشیاء پس از برگزاری آیین‌های غذای خاکسپاری و نذورات برای مردگان در آن جا گذاشته شده‌اند.David Blackman, Archaeological Reports 45 (1998–1999), p. 78, with photograph of coin fig. 93.

در کاوش‌هایی که در سال‌های ۲۰۰۴–۲۰۰۵ گزارش شد، یک داناکه طلا به همراه سکه‌های مفرغی و ظروف شیشه‌ای در یک گورستان آخایی یافت شد که در آن بزرگسالان و کودکان هر دو در تابوت‌های چوبی دفن شده بودند.James Whitley, "Archaeology in Greece 2004–2005", Archaeological Reports 46 (2004–2005), p. 37. گورهایی در ائوبویا سفال و ظروف شیشه‌ای، ابزارهای کوچک استخوانی، استریگلهای آهنی و جواهرات طلا و داناکهها را به دست دادند.James Whitley, "Archaeology in Greece 2004–2005", Archaeological Reports 46 (2004–2005), p. 49. در اپیروس، گورها و صندوق‌های خاکسپاری، داناکههای طلا را همراه با کانتاروس‌ها، چراغ‌ها، پیکسیدها، مجسمک‌ها، حلقه‌های طلا، برگ‌های بلوط طلا، استریگلهای آهنی، یک نی‌نای استخوانی، قطعاتی از سنگ‌قبرهای خاکسپاری و یک سر مرمری از یک مرد جوان به دست دادند. این اشیاء مربوط به سده‌های چهارم تا دوم پیش از میلاد بودند. کاوش‌ها در یک گورستان هلنیستی در همان منطقه، پنج داناکه طلا را به همراه هفده شیشهٔ عطر،Typical vase shapes for holding perfume oils are the lekythos and alabastron; but see also "Unguentarium." بیست و شش ظرف سفالی، یک استریگل مفرغی، یک سر نیزه آهنی، مجسمک‌های سفالی و یک پلیکه خاکسپاری با تصاویر گورگون در پایهٔ دسته‌ها کشف کردند.James Whitley, "Archaeology in Greece 2004–2005", Archaeological Reports 46 (2004–2005), p. 64.

 کاربردهای بعدی 
واژهٔ "داناکه" تا سده‌های میانه نیز به کار خود ادامه داد و به صورت عربی دانق، فارسی دنگ، و سانسکریت پساکلاسیک تانکا درآمد.Albert R. Frey, A Dictionary of Numismatic Names (New York 1917), p. 60. این نام به تانگکای نقرهٔ هند که وزنی برابر داشت مرتبط دانسته شده است.A. Cunningham, "Relics from Ancient Persia in Gold, Silver, and Copper", Journal of the Asiatic Society of Bengal 50 (1881), p. 168.

 جستارهای وابسته
 سکه‌شناسی یونان باستان

 منابع

رده:سکه‌های یونان باستان
رده:آیین‌های مرگ
رده:شاهنشاهی هخامنشی