دودمان یرواندی

دودمان یـِرواندونی (به ارمنی: Երվանդունիներ، (به انگلیسی Orontid Dynasty)، از ۵۷۰ (پیش از میلاد) تا ۲۰۰ (پیش از میلاد) حکمرانی کردند. مؤسس پادشاهی اَروَند (یرواند) یکم ساکاواکیاتس بود و آخرین پادشاه از این دودمان یرواند چهارم. آنتیوخوس چهارم کوماژن از این خاندان آخرین پادشاه کوماژن بود. شاهان یرواندی  در آغاز ساتراپ‌های ایران هخامنشی در منطقه بودند. 

 اصلیت 
نام این دودمان یعنی یرواندی (در زبان‌های غربی Orontid) (در یونانی: Ὀρόντης لاتین: Orontes) گرفته شده که به معنی «چابک» و «دلاور» است.Encyclopaedia Iranica:Orontes

برخی از مورخان بیان می‌کنند که یرواندی‌ها اصالتاً ایرانی بودند، و پیوندهای خانوادگی دودمانی با سلسله حاکم هخامنشی داشته‌اند. یرواندی‌ها در تمام مدت فرمانروایی خود بر نسب خود از هخامنشیان تأکید داشتند تا مشروعیت سیاسی خود را تقویت کنند.

به گفته این منابع، آنان از خویشاوندان طایفه هخامنشی به حساب می‌آمدند و از خاندان ویدرنه از یاران هفتگانه داریوش یکم در سرکوب گئومات مغ محسوب می‌شدند. و هم استاتیرای یکم ملکه محبوب اردشیر دوم و برادرش تیسافرن سردار معروف پارسی از این خاندان بودند و هم یرواند یکم نوه عموی این دو با دختر اردشیر دوم به نام روزگونه ازدواج نمود.

مورخان دیگری می‌گویند که یرواندی‌ها اصالتاً ارمنی بودند،تاریخ ارمنستان، از دوران ماقبل تاریخ تا سده هجدهم، جلد اول، ترجمه آ. گرمانیک، تهران درحالی‌که به گفته رازمیک پانوسیان، یرواندی‌ها احتمالاً با فرمانروایان ایران و سایر خاندان‌های اشرافی برجسته در ارمنستان وصلت کرده بودند و می‌گویند که قومیت ارمنی آنها نامشخص است.

 پیشینه 
150px|بندانگشتی|یک ارمنی از قلمرو دودمان یرواندی برای شاهنشاه ایران ظرفی فلزی با دسته‌های شیردالی هدیه می‌آورد. سده پنجم پیش از میلاد.
مرزهای ارمنستان در دوران پادشاهی یرواند یکم ساکاواکیاتس همان مرزهای دوران اورارتو بود و در جنوب از جلگه دجله می‌گذشت، در شمال با ارمنستان علیا و منطقه گوگارک در غرب با فرات و در شرق توسط دریاچه ارومیه بطرف جلگه شاخه سفلای ارس و رود کورا محدود می‌شد. یرواندی‌ها دشت آرارات را مرکز حکومتشان قرار دادند و شهر آرماویر که به روی خرابه‌های آرگیشتی خینیلی بنا گردیده بود. به عنوان پایتخت برگزیدند. آنها در این سرزمین به اصلاحات و آبادانی پرداختند و چند شهر بنا نهادند. در منطقه‌ای که رودهای ارس و آخوریان به هم ملحق می‌گردند شهر یروانداشات ساخته می‌شود؛ که جانشین آرماویر پایتخت پادشاهی ارمنستان می‌گردد. این شهر اخیر نقش خود را بعنوان مرکز پرستش حفظ می‌نماید. یک زیارتگاه بزرگ دیگر در باگاران در کنار آخوریان ایجاد می‌گردد.

از اولین مذاکرات سرداران اسکندر به منظور تقسیم سرزمین‌های او نام ارمنستان در فهرست اسامی ممالک فتح شده به دست اسکندر نیامده و ارمنستان برخلاف ایران، که هم‌زمان با سقوط دولت هخامنشی مطیع اسکندر و دولت مقدونی شد، توانست تمامیت ارضی و استقلال خود را حفظ کند.

پس از فروپاشی سلسلهٔ هخامنشیان یرواند دوم از خاندان یرواندی، که والی ایالت ارمنستان در این دوره و از سرداران ارمنی حاضر در نبرد گوگمل بود، خود را پادشاه مستقل ارمنستان بزرگ معرفی کرد. میترنس دیگر سردار ارمنی، نیز که او هم در نبرد گوگمل حاضر بود، دولت مستقل دیگری در شمال غربی ارمنستان بزرگ تشکیل داد که به ارمنستان کوچک شهرت یافت.Lang, David Marshall. Iran, Armenia and Georgia Political Contacts. Cambridge History of Iran

این بخش از ارمنستان هم‌زمان با حملات ارتش مقدونی به نواحی کاپادوکیه به فرماندهی اومئنس به دست نیروهای مقدونی تصرف شده و جزو قلمرو اسکندر قرار گرفت. البته، پس از مدتی بار دیگر استقلال خود را بازیافت. در این دوره، بخش دیگری از ارمنستان، که جنوب غربی این سرزمین را تشکیل می‌داد، «زوپک» نام داشت. این سرزمین زمانی جزوی از ارمنستان بزرگ بود اما به دلایل مختلف از آن جدا شده و فردی به نام آرشام از خاندان یرواندی بر آن حکومت می‌کرد.

 شجره‌نامه 

بندانگشتی|سکه دوران ویدرنه یک

 پانویس 

 منابع 







رده:انحلال‌های سده ۲ (پیش از میلاد) در آسیا
رده:انحلال‌های سده ۲ (پیش از میلاد)
رده:بنیان‌گذاری‌ها در سده ۶ (پیش از میلاد) در آسیا
رده:بنیان‌گذاری‌ها در سده ۶ (پیش از میلاد)
رده:پادشاهان ارمنستان
رده:تاریخ ارمنستان
رده:خانواده‌های سلطنتی
رده:خاندان‌های والای ارمنستان
رده:ویکی‌سازی رباتیک
رده:هخامنشیان
رده:خانواده‌های سلطنتی باستان