فرهنگ گورچالی

فرهنگ گورچالیبرابرنهاده فرهنگستان زبان فارسی. در انگلیسی: Pit Grave Culture یا قبور خاکی (به انگلیسی: Pit Grave) که فرهنگ یامناYamna culture هم نامیده می‌شود از فرهنگ‌های اواخر عصر مس و اوایل عصر برنز در منطقه بوگ جنوبی، دنیستر و اورال بود که از سده‌های ۳۶ تا ۲۳ پیش از میلاد ادامه داشت.

نام یامنا (Ямна) از زبان‌های روسی و اوکراینی گرفته شده که به معنای چال است.

فرهنگ گورچالی غالباً فرهنگی کوچ‌گرد بود اما شماری از آن‌ها در نزدیکی رودها و حصارهای تپه‌ای به کشاورزی هم روی آورده بودند.J. P. Mallory, "Yamna Culture", Encyclopedia of Indo-European Culture, Fitzroy Dearborn, 1997.

فرهنگ گورچالی به عنوان فرهنگی از مردمان هندواروپایی اولیه در دوران متاخر خود یعنی پیش از جدا و پراکنده شدن هندواروپاییان دانسته می‌شود. محدوده حضور فرهنگ گورچالی نیز به عنوان یکی از نامزدها برای شناسایی آریابوم یا سرزمین اصلی هندواروپاییان به‌شمار می‌آید.David W. Anthony, The Horse, The Wheel and Language: How Bronze-Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World (2007).

در عصر برنز از این فرهنگ، دو فرهنگ بزرگ دیگر با عنوان‌های «فرهنگ قبور الواری/Timber Grave» یا «فرهنگ اسروبنا/Srubnaja» و «فرهنگ آندرونوو/Andronovo» رشد پیدا نمود.

 ویژگی‌ها 
ویژگی اصلی فرهنگ گورچالی عبارتست از خاک‌سپاری مردگان در چاله‌هایی در گورخانهاkurgan (گورپشتههاtumuli) در حالت طاق‌باز با زانوهای خمیده. بدن مردگان نیز با اخرا پوشانده می‌شد.

در این فرهنگ، قربانی کردن دام، خوک، گوسفند، بز و اسب در آیین‌های خاکسپاری رواج داشت. این ویژگی را با مردمان هندواروپایی (و از جمله هندوایرانی باستان) مرتبط دانسته‌اند.Benjamin W Fortson (2004). Indo-European Language and Culture: An Introduction. Blackwell Publishing. p. 43.

 بررسی‌های آنتروپولوژیکی 
بندانگشتی|نقشه فرهنگ یامنایا، بر اساس نقشه چاپ شده در صفحه ۶۵۱ در دایره المعارف فرهنگ هند و اروپایی، که توسط جی. پی. مالوری و داگلاس کیو. آدامز ویرایش شده و توسط تیلور و فرانسیس در سال ۱۹۹۷ منتشر شده است.
فرهنگ یامنا مربوط به اوایل عصر برنز و واقع در استپ پونتیک-کاسپین یکی از مهم‌ترین کاندیدها برای سرزمین اولیه هندواروپاییان می‌باشد. در بررسی‌های Haak و همکاران (۲۰۱۵) از ۱۰ نمونهٔ مذکر بررسی شده مربوط به شرق یامنا، ۹ نفر حامل هاپلوگروپ R1b (خصوصاً سابکلاد L23) بودند. برخلاف پیش‌بینی‌ها، هیچ‌یک از نمونه‌های یامنا تا به حال حامل تک گروه R1a نبوده‌اند، اما در بررسی‌های آینده از سایر مناطق یامنا احتمال یافتن این هاپلوگروپ بالاست. از نظر ظاهری، مردمان این فرهنگ دارای چشم و موی تیره، قد بلند و پوستی روشن (اما کمی تیره‌تر از اروپاییان امروزی) بوده‌اند. در بررسی‌های اتوزومی مشخص شد که مردمان یامنا ۵۶ درصد تبارشان از شکارچی-گردآورنده‌های اروپای شرقی و مابقی از شکارچی-گردآورنده‌های قفقاز بوده‌است.Haak W, et al. "Massive migration from the steppe was a source for Indo-European languages in Europe". Nature. 2015.

 دست‌افزارها 

 + از مجموعه موزه هرمیتاژ </span>وسط|204pxوسط|160pxوسط|120pxوسط|111px

 منابع 

رده:اروپای عصر برنز
رده:اروپای عصر مس
رده:باستان‌شناسی اوکراین
رده:باستان‌شناسی روسیه
رده:باستان‌شناسی قزاقستان
رده:باستان‌شناسی مولداوی
رده:روسیه پیشاتاریخ
رده:عصر برنز
رده:فرهنگ‌های باستان‌شناختی اروپای شرقی
رده:فرهنگ‌های باستان‌شناختی در اوکراین
رده:فرهنگ‌های باستان‌شناختی در روسیه
رده:فرهنگ‌های باستان‌شناختی در قزاقستان
رده:فرهنگ‌های باستان‌شناختی در مولداوی
رده:فرهنگ‌های باستان‌شناسی هندواروپایی
رده:فرهنگ‌های عصر برنز اروپا
رده:فرهنگ‌های کالکولیتیک اروپا
رده:مردمان باستانی
رده:هزاره ۴ (پیش از میلاد)
رده:هزاره چهارم (پیش از میلاد) در اروپا
رده:هندواروپایی