بزمجه

بُزمَجّه یا بُزمَجه، در زبان بلوچی "بزمِچ" (یعنی مکنده ی بز) که با نام‌های بزمک، بزدوش، بزچوش 
و بزغاله‌مار نیز شناخته می‌شود، نام گروهی از خزندگانِ عمدتاً بزرگ‌جثه است که عضو سَردهٔ بزمجه‌ها  به‌شمار می‌روند. امروزه نزدیک به ۷۳ گونه بزمجه شناخته شده‌است؛ اگرچه جایگاه اصلی آن‌ها در این سرده و احتمال تعلقشان به سرده‌های مختلف نیاز به بررسی بیشتر دارد. آن‌ها از تیرهٔ بزمجه‌ایان هستند؛ تیره‌ای که شامل بزرگترین مارمولک زنده یعنی اژدهای کومودو است.

بزمجه‌ها گردن‌دراز، دُم و پنجه‌های قوی، و پاهای عقبی به‌خوبی شکل‌گرفته دارند. بیشتر آن‌ها بر روی خاک زندگی می‌کنند، اما تعدادی از آن‌ها نیز درخت‌پیما و دوزیست هستند. اکثر بزمجه‌ها گوشت‌خوار هستند، ولی سه گونه از بزمجه‌های ساکن فیلیپین از میوهٔ درختان تغذیه می‌کنند. آن‌ها تخم‌گذار هستند و هر بار از ۷ تا ۳۷ تخم در سوراخی که روی آن با خاک پوشانده می‌شود یا تنهٔ خالی درختان، می‌گذارند. بیشتر گونه‌های بزمجه از تخم دیگر جانوران، سوسمارهای کوچک‌تر، ماهی، و پستانداران ریزجثه تغذیه می‌کنند.

 فرگشت 
به‌نظر می‌رسد که بزمجه‌ها از فرگشت‌یافته‌ترین مارمولک‌ها باشند. آن‌ها دگرگشت نسبتاً بیشتری نسبت به دیگر خزندگان دارند. سامانه‌های حسیِ مختلفی دارند که در شکار طعمه تأثیر بسزایی دارند و فک پایینی که ممکن است نتواند خوردن شکارهای خیلی بزرگ را به‌راحتی انجام دهد. تحقیقات اخیر نشان داده‌است که بعضی بزمجه‌ها، همانند اژدهای کومودو، زهردار هستند و برخلاف آنچه در گذشته تصور می‌شد باکتری‌های کشنده تولید نمی‌کنند. گرچه به‌جای تزریق کردن سم به بدن طعمه از طریق دندان‌های نیش ـ مانند آنچه در مورد مارها پدید می‌آید ـ سم در اطراف دندان بزمجه می‌ماند و تزریق نمی‌شود، ولی بر اثر تماس جای زخم طعمه ناشی از گازگرفتگی با سم، طعمه از پای درمی‌آید.

 ویژگی‌های ظاهری 
بندانگشتی|یک بزمجه در دریاچه مانیارا پارک، تانزانیا
بزمجه‌ها طولی میان ۲۰۰ تا ۳۰۰ سانتی‌متر دارند. غیر از گونهٔ استرالیایی این جانور، دیگر گونه‌ها دارای اندازه‌ای بزرگ هستند. اندازهٔ بزمجهٔ استرالیایی (V. brevicaudatus) به حدود ۲۰۰ سانتیمتر می‌رسد و اژدهای کومودو (V. komodoensis)، دیگر عضو این خانواده، طول تقریبیِ ۳۶۰ سانتیمتر دارد. در اعضای این خانواده استخوان‌های جلدی کم شده یا وجود ندارند، پوزه دراز و باریک است، دُم و گردن به‌نسبت بلند شده‌اند و نای تقریباً حلقه‌حلقه است. به‌دلیل وجود چین‌خوردگی در هریک از مجاری بینی، سطح پوششیِ بویایی آن‌ها افزایش یافته‌است. بینی به‌دلیل پیدایش استخوان کام فرعی، بزرگ و طویل شده‌است. زبان دوشاخه و بسیار توسعه‌یافته‌است و هنگام بلعیدن غذا در غلاف قاعده‌ای‌شکلی جای می‌گیرد و مانند مارها طعمه را به‌صورت کامل می‌بلعند. اندام‌های حرکتی از نوع زمینی‌اند و پاها دارای پنج انگشت چنگال‌دارند و بسیار نیرومند هستند و برای کندن چاله‌ها و سوراخ‌های زیرزمینی مورد استفاده قرار می‌گیرند و برخی گونه‌ها مثل بزمجهٔ نیل توانایی بالایی در شنا کردن دارند.

 گونه‌ها 
سرده Varanus

زیرسرده Empagusia:
 بزمجه بنگالی، V. bengalensis
 بزمجه ابری، V. nebulosus
 بزمجه دومریل، V. dumerilii
 بزمجه طلایی، V. flavescens
 بزمجه گردن‌زبر، V. rudicollis

زیرسرده Euprepiosaurus:
 بزمجه درختی سیاه، V. beccarii
 بزمجه درختی خالدار طلایی، V. boehmei
 بزمجه درختی بوگرت، V. bogerti
 بزمجه فیروزه‌ای، V. caerulivirens
 بزمجه سرام، V. cerambonensis
 بزمجه دم‌آبی، V. doreanus
 بزمجه فینش، V. finschi
 بزمجه حرا، V. indicus
بندانگشتی| بزمجه درختی خالدار آبی، Varanus macraei
 بزمجه گلوهلویی، V. jobiensis
 بزمجه جزیره رنل، V. juxtindicus
 بزمجه رودخانه نسبیت، V. keithhornei
 بزمجه درختی بیاک، V. kordensis
 بزمجه درختی خالدار آبی، V. macraei
 بزمجه درختی بنگالی، V. bengalensis
 بزمجه کینس، V. melinus
 بزمجه حرا تالود، V. lirungensis
 بزمجه ساگو، V. obor
 بزمجه درختی یاقوتی، V. prasinus
 بزمجه رینر گونتر، V. rainerguentheri
 بزمجه درختی رایسینگر، V. reisingeri
 بزمجه درختی راسل، V. telenesetes
 بزمجه سه‌رنگ، V. yuwonoi
 بزمجه نقره‌ای، V. zugorum

زیرسرده Odatria:
 بزمجه دم‌برآمده، V. acanthurus
 بزمجه افنبرگ، V. auffenbergi
 بزمجه گلولیمویی، V. baritji
 بزمجه دم‌کوتاه، V. brevicauda
 بزمجه بوش، V. bushi
 بزمجه دم‌خطدار، V. caudolineatus
 بزمجه صحرایی کوتوله، V. eremius
 بزمجه مولگا کوتوله، V. gilleni
 بزمجه سنگی کیمبرلی، V. glauerti
 بزمجه سنگی دم‌بلند، V. glebopalma
 بزمجه سنگی همرسلی، V. hamersleyensis
 بزمجه سنگی کینگ، V. kingorum
 بزمجه سنگی میچل، V. mitchelli
 بزمجه سنگی پیلبارا، V. pilbarensis
 بزمجه ضخیم‌مهره، V. primordius
 بزمجه درختی نواردار، V. scalaris
 Rusty monitor، V. semiremex
 بزمجه تیمور، V. similis
 Storr's monitor، V. storri
 بزمجه تیمور، V. timorensis
 بزمجه سرسیاه، V. tristis
 بزمجه کک‌مکی، V. orientalis

زیرسرده Papusaurus:
 بزمجه تمساحی، V. salvadorii

زیرسرده Philippinosaurus:
 بزمجه بیتاتاوا، V. bitatawa
 بزمجه پانای، V. mabitang
 بزمجه گری، V. olivaceus

زیرسرده Polydaedalus:
 بزمجه گلوسفید، V. albigularis
 بزمجه ساوانا، V. exanthematicus
 بزمجه نیل، V. niloticus
 بزمجه زیوردار، V. ornatus
 بزمجه یمنی، V. yemenensis

زیرسرده Psammosaurus:
 بزمجه بیابانی،  V. griseusبندانگشتی|268x268پیکسل|بزمجه خاکستری (V. g. griseus)  مکان شمال اندیمشک زاگرس
بزمجه خاکستری، V. g. griseus
 بزمجه خزر، V. g. caspius
 بزمجه بیابانی هندی، V. g. koniecznyi

زیرسرده Soterosaurus:
 بزمجه آبی سرزرد، V. cumingi
 بزمجه آبی مرمری، V. marmoratus
 بزمجه آبی فلس‌بزرگ، V. nuchalis
 بزمجه آبی پالاوان، V. palawanensis
 بزمجه آبی راسموسن، V. rasmusseni
 بزمجه آبی، V. salvator
 بزمجه آبی توگیان، V. togianus

زیرسرده †Varaneades:
 †Varanus amnhophilis

زیرسرده Varanus:
 بزمجه بزرگ، V. giganteus
 بزمجه شنی یا بزمجه گولد، V. gouldii
 اژدهای کومودو، V. komodoensis
 بزمجه مرتنز، V. mertensi
 بزمجه آرگوس، V. panoptes
 بزمجه باستانی، V. priscus
 بزمجه روزنبرگ، V. rosenbergi
 بزمجه اسپنسر، V. spenceri
 بزمجه مشبک، V. varius

 منابع 

رده:بزمجه‌ها
رده:جانداران موجود پدیدآمده در میوسن
رده:بزمجه‌ها (سرده)
رده:مارمولک‌های زهردار