سید محمدحسین حسینی طهرانی

سیّد محمّد حسین حسینی طهرانی معروف به علامه طهرانی (۱۳۰۵ تهران ـ ۱۳۷۴ مشهد) فیلسوف، عارف و فقیه معاصر شیعه و ازجمله شاگردان سید محمدحسین طباطبایی و سید هاشم حداد بود.

 زندگی 
سیّد محمّدحسین حسینی طهرانی از علما و عرفای معاصر، فرزند سید محمدصادق طهرانی، در ۱۲ مرداد ۱۳۰۵ (۲۴ محرم ۱۳۴۵) در تهران متولد شد. پس از تحصیلات ابتدائی، دوره آموزش مکانیک و ماشین‌سازی را گذراند. سپس به تحصیلات علوم دینی حوزوی روی آورد. در سال ۱۳۶۴ قمری، به قم رفت و در مدرسه حجتیه مقیم شد.مهر فروزان

 اقامت در قم 
وی از سال‌های اول حضور در قم، به جمع شاگردان محمدحسین طباطبایی پیوست و در سطوح مختلف علمی و عملی در طی مدت ۷ سال از استادان آنجا، بهره برد و در همین مدت به درجه اجتهاد رسید و از دیدگاه عرفانی نیز مراتب توحید و تجرد را طی کرد، به طوری‌که طباطبایی بسیار به وی علاقه پیدا کرده بود ؛ اوج این علاقه در پاسخ نامهٔ طباطبایی به وی که در خصوص هجرت به نجف استجازه کرده بود منعکس شده‌است.

 هجرت به نجف 
وی برای تکمیل تحصیلات علوم دینی در آغاز سن ۲۷ سالگی به عراق رفت و در نجف ساکن شد. در آنجا از علما و فقهای نجف کسب فیض کرد و درجهٔ اجتهاد را دریافت نمود. در مسائل عرفانی و سلوکی بنا به توصیه محمدحسین طباطبایی در ابتدا با عباس قوچانی (وصی سیدعلی قاضی طباطبائی) آشنا شد و در مسائل عرفانی با وی، حشر و نشر پیدا کرد و بعد به حضور سیدجمال‌الدین گلپایگانی و محمدجواد انصاری همدانی رسید. سرانجام، با راهنمایی‌های عباس قوچانی، به حضور سیدهاشم حداد (از شاگردان سیدعلی قاضی طباطبائی) رسید و فصل نوینی در زندگی توحیدی و عرفانی وی پدید آمد.

 بازگشت به تهران 
وی به سال ۱۳۷۷ هـ ق، در سن ۳۳ سالگی بعد از رسیدن به اجتهاد برای ترویج اسلام بنا به دستور سید هاشم حداد به تهران بازگشت و به عنوان امام جماعت در مسجد قائم آل محمد مشغول وعظ و ارشاد مردم و اقامه نماز شد.

 شخصیت سیاسی و مبارزاتی 
وی همیشه تشکیل حکومت اسلامی را یک وظیفه الهی می‌دانست و در قضایای ۱۵ خرداد با سابقه آشنایی‌اش با سید روح‌الله خمینی به همکاری و همفکری پرداخت. نام وی در میان علمای صادرکننده اعلامیه علیه حکومت پهلوی در تاریخ دوم آبان ماه ۱۳۴۱ به چشم می‌خورد.کتاب «نهضت روحانیون ایران» جلد اول و دوم با پیروزی انقلاب و تأسیس حکومت اسلامی، در شکل‌گیری قانون اساسی و پیش‌نویس آن بر «حاکمیت اسلام و محوریت ولایت فقیه» تأکید و جهت تصویب آن در مجلس خبرگان تلاش کرد. وی در خلال ملاقات‌هایش با روح‌الله خمینی دیدگاه‌ها و پیشنهادهایش را به واسطهٔ مرتضی مطهری بیان کرد. در سال ۱۴۰۰ ق، به خواسته استادش، سیدهاشم حداد، به مشهد رفت و مدت پانزده سال آخر عمر خود در آنجا بود. در این مدت، علاوه بر ترویج اسلام و تدریس حوزوی، به تألیف و نشر (دوره علوم و معارف اسلام) پرداخت و آثار بسیاری در همین زمینه انتشار داد.کتاب مهر فروزان یادنامه علامه طهرانی

 درگذشت 
سید محمدحسین حسینی طهرانی، روز ۱۷ تیر ۱۳۷۴ (۹ صفر ۱۴۱۶) در مشهد درگذشت و بر پیکر وی محمد تقی بهجت نماز خواند. مدفن وی در قسمت جنوب شرقی صحن انقلاب (عتیق) قرار دارد.

 دیدگاه‌ها 
 هدف از خلقت انسان 

 کاهش جمعیت 
وی همچنین در پی اجرای سیاست‌های کاهش جمعیت در دههٔ هفتاد مقطعی درس خود را تعطیل و به تدوین کتاب «کاهش جمعیت ضربه‌ای سهمگین بر پیکر مسلمین» پرداخت. او در این کتاب بحث کاهش جمعیت را نقشهٔ استعمار برای مسلمانان دانست.کتاب نور ملکوت قرآن تألیف علامه حسینی طهرانی جلد 4، بحث نهم صفحه 146

 مواضع و اقدامات سیاسی 
 دربارهٔ مبارزات انقلاب اسلامی 
صدرالدین حائری شیرازی می‌گوید: 

 دیدگاهش دربارهٔ خمینی و خامنه‌ای 
حسینی طهرانی در برخی از کتاب‌هایش از خمینی به شدت پشتیبانی کرده‌استبرگرفته از کتاب "وظیفه فرد مسلمان در احیای حکومت اسلام"کتاب "امام‌شناسی" ج18، ص222خطبه عیدفطر سال ۱۳۳۹هجری قمری (۱۳۵۷شمسی)؛ از جمله: 

 جلوگیری او از اعدام روح الله خمینی 
پس از سخنرانی خمینی در 13 خرداد سال 1342 که در آن به محمد رضا شاه حمله برده و انقلاب سفید وی را انقلاب سیاه خوانده بود، نیروهای انتظامی به دستور اسدالله علم، در 15 خرداد 1342 شهر قم را محاصره و در صبح همان روز خمینی را دستگیر و به پادگان قصر در تهران منتقل کردند. پس از آن، و با آگاه شدن علما از دستگیری روح الله خمینی و تصمیم محمدرضا پهلوی برای اعدام وی، حسینی طهرانی مجلسی را در منزل پدرزن خود در تهران برگزار کرد. در این مجلس، بسیاری از علما همچون سید محمد هادی میلانی، محمد علی همدانی، بهاءالدّین محلاتی و سید عبدالحسین دستغیب از شهرستان‌های مختلف به تهران آمده و همه امضا کردند که روح الله خمینی مرجع تقلید بوده و بنابراین مصونیت جانی دارد. بدین ترتیب حکم اعدام از او برداشته شد.

 حکومت اسلامی 

 نامه به روح الله خمینی در مورد پیش نویس قانون اساسی 
محمد حسین حسینی طهرانی، در نامه‌ای پیش نویس قانون اساسی را از نظر تطبیق با فلسفه و فقه اسلام مورد نقد و اصلاح قرار داد و این نامه را برای روح الله خمینی ارسال کرد. از جمله مهم‌ترین نکاتی که در این نامه آمده بود میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

 جنگ ایران و عراق و جنگ ابتدایی 

 نظرات دربارهٔ طهرانی 
 سید محمدحسین طباطبایی در نامه به طهرانی در سنین بیست و هفت سالگی: 
 محمد جواد انصاری در پاسخ به شکایت طهرانی از عقب ماندن از رفقای طریق می‌گوید:  و نیز در پاسخ سؤال محمدحسین طهرانی دربارهٔ اقامت در نجف یا طهران می‌فرماید: 
 سید هاشم حداد در سال ۱۳۸۳ قمری (۳۸ سالگی طهرانی):  و در حدود ۴۰ سالگی محمدحسین طهرانی گفته‌است:  و در اواخر عمر می‌گفت:  و به‌طور مکرر می‌گفت:   در وصیت‌نامه خود: 
 سید ابوالقاسم خوئی در توصیه ای به وی گفته است:  فرزند طهرانی میگوید: 
 سید علی سیستانی که در درس خوئی، همبحث محمدحسین طهرانی بود در نامه به وی نوشته‌است: 
 در مجلسی که عده‌ای از علما حضور داشتند، مرتضی حائری یزدی، به علمای مجلس رو کرده و گفت:  این کلام در فضیلت و منقبت مقام علمی او درحالی بیان شد که طهرانی تنها بعضی از دروس سطح مانند مکاسب انصاری و کفایه الاصول آخوند خراسانی را در این حد سطح یا بین سطح و خارج از آنان درس گرفته بود؛ و گویا او، نور علم و فقه را در حسینی طهرانی دریافته بود.منبع: کتاب «نور مجرد جلد اول صفحه 65»
 بعد از آنکه رساله رویت هلال طبع شد، یک نسخه از آن را برای سید احمد خوانساری فرستادم. بعد از مدتی که بین ما و ایشان ملاقاتی صورت گرفت، او گفت:  و اظهار تاسف کرده بود که چرا در این مدت طولانی اقامت حسینی طهرانی در تهران، وی از این موضوع بی اطلاع بوده‌است.
 محمدتقی جعفری: 
 سید علی خامنه‌ای: 
وی همچنین در نامه ای به تاریخ ۱۸ تیر ۱۳۷۴ که به مناسبت درگذشت طهرانی نوشته شد، اینگونه به توصیف او میپردازد:

در انتها نیز به طور ضمنی طهرانی را از اولیاء الله و بندگان صالح خدا میشمارد.

 استادهای عرفان 
 سید محمدحسین طباطبایی (استاد عرفان، فلسفه، حکمت و تفسیر)
 محمدجواد انصاری همدانی
 سید جمال‌الدین گلپایگانی
 سید هاشم حدّاد
 سید رضا بهاءالدینی
 عباس هاتف قوچانی

 استادهای فقه و اصول 
 سید حسین طباطبایی بروجردی
 مرتضی حائری یزدی
 سید محمد حجت کوه‌کمری
 سید محمد محقق داماد
 حسین حلی
 سید ابوالقاسم خویی (همچنین استاد تفسیر)
 سید محمود حسینی شاهرودی

 استاد حدیث و رجال 
 آقابزرگ طهرانی

 شاگردان 
 مرتضی مطهری
 سید محمدصادق حسینی طهرانی (پسر بزرگ وی)
 سید محمدمحسن حسینی طهرانی (دیگر پسر وی)

 آثار 

   الله‌شناسی (سه جلد)
 امام‌شناسی (هجده جلد)
 معادشناسی (ده جلد)
 نور ملکوت قرآن (چهار جلد)
 توحید علمی و عینی
 رسالهٔ بدیعه
 شرح رسالهٔ سیر و سلوک منسوب به سید محمدمهدی بحرالعلوم
 رسالهٔ لبُّ اللُباب درسیر و سلوک اُولی الالباب،
 رساله نکاحیه (کاهش جمعیت ضربه‌ای سهمگین بر پیکر مسلمین)
 رسالهٔ نوین
 روح مجرّد (یاد نامه سید هاشم موسوی حداد)
 رساله حول مسئله رویه الهلال (عربی)
 مهر تابان (شرح حال علامه سید محمد حسین طباطبایی)
 وظیفهٔ فرد مسلمان در احیای حکومت اسلام
 ولایت فقیه در حکومت اسلام (چهار جلد)
 نگرشی بر مقاله قبض و بسط تئوریک شریعت عبدالکریم سروش
 اجتهاد و تقلید
 سر الفتوح ناظر بر پرواز روح
 مبانی اخلاق در آیات و روایات
 مبانی تشیع
 شرح دعای افتتاح
شرح دعای ابوحمزه ثمالی
 آیین رستگاری
 مهرتابناک (شرح احوالات سید علی قاضی)
 مناقب اهل بیت
سالک آگاه
مبانی فقهی

بندانگشتی|نمایی از برخی کتب علامه طهرانی
 مطلع انوار (چهارده جلد)
 صلاة الجمعة
 آیین رستگاری (مصاحبات پیرامون سیر و سلوک الی الله)
 تفسیر آیه نور
 مهر تابناک (یادنامه سید علی قاضی)
 انوار الملکوت (نور ملکوت روزه، نماز، مسجد، قرآن و دعا) (دو جلد)
این کتاب در ادامهٔ سلسله مباحث «أنوار الملکوت» می‌باشد کتاب انوار الملکوت
 سالک آگاه (بیاناتی پیرامون علم و علماء)
 شرح فقراتی از دعای افتتاح
لمعات الحسين

 ادبیات 
بندانگشتی
وی در کتب خود که قریب به ۲۰ هزار صفحه را شامل می‌شود، به‌طور مکرر از اشعار عربی و فارسی به مناسبت‌های مختلف استفاده کرده‌است. همچنین گزیده اشعار انتخابی او که در جُنگ‌های خطی خود آورده‌است، اعم از قصیده، غزل، رباعی و تک‌بیتی‌ها و مدایح و مراثی، چندین برابر نمونه‌هایی است که در خلال مباحث کتابهای خود ارائه نموده‌است.

وی در زمینه سرودن شعر تنها یک اثر دارد که در حال و هوایی خاص و بر اساس جذبه‌ای توحیدی و ولائی و با توجه تام به مفاد و معنی سروده شده‌است. این شعر در مدح و ثنای حسین بن علی است که در شب تولد او سروده شده و مردّف به جمله «حسین است و بس» می‌باشد. در رابطه با این شعر قضیه‌ای از او نقل شده‌است که: روزی از ایشان سؤال می‌شود: آیا غیر از شعر «حسین است و بس» سروده دیگری نیز دارید؟ او در جواب می‌گوید: «حسین است و بس».

 پانویس منابع 

 علامه طهرانی شخصیت نگار


 وبگاه‌های وابسته 
 علوم و معارف اسلام؛ مجموعه تألیفات  علامه طهرانی
 انتشارات مکتب وحی نشر کتاب‌های علامه طهرانی

 پیوند به بیرون 
 تصاویر علامه طهرانی
 علامه طهرانی تبیان
 انتشارات مکتب آیت الله طهرانی*
 زندگینامه  علامه طهرانی در پایگاه نور مجرد
 کانال

رده:اهالی تهران
رده:درگذشتگان ۱۳۷۴
رده:درگذشتگان ۱۴۱۶ (قمری)
رده:روحانیان اهل ایران
رده:زادگان ۱۳۰۵
رده:زادگان ۱۳۴۵ (قمری)
رده:عارفان اهل ایران
رده:عالمان شیعه
رده:نویسندگان دینی اهل ایران
رده:برگزیدگان کتاب سال جمهوری اسلامی ایران
رده:روحانیان اهل تهران
رده:روحانیان اهل مشهد
رده:روحانیان شیعه اهل تهران
رده:عارفان شیعه
رده:خاک‌سپاری‌ها در حرم امام رضا