دریای تاسمان

انگشتی|۲۲۰ پیکسل|نقشهٔ دریای تاسمان

دریای تاسمان  بخشی از آب‌های اقیانوس آرام جنوبی است که در بین کرانه‌های جنوب شرقی استرالیا، شرق جزیرهٔ تاسمانی و غرب سواحل نیوزیلند واقع شده‌است."Tasman Sea." Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica, 2011. Web. 28 May. 2011. این دریا در حدود ۲٬۲۵۰ کیلومتر پهنا و در عمیق‌ترین نقطهٔ خود در حوضهٔ تاسمان بیش از ۵٬۲۰۰ متر ژرفا داشته و در شمال به دریای مرجان می‌پیوندد. همچنین تنگه باس در میان استرالیا و جزیرهٔ تاسمانی، دریای تاسمان را در جنوب غربی به اقیانوس هند پیوند می‌دهد.

دریای تاسمان به افتخار دریانورد هلندی آبل تاسمان"Tasman Sea." The Columbia Electronic Encyclopedia, Sixth Edition. Columbia University Press. , 2011. Answers.com 28 May. 2011. که در ۱۶۴۲ از آن گذشت چنین نام‌گذاری شده‌است. جیمز کوک، دریانورد انگلیسی و دیگران در دههٔ ۱۷۷۰ موفق به کشف خطوط ساحلی استرالیا و نیوزیلند شدند.

وجود جریان‌های مختلف اقیانوسی در دریای تاسمان سبب شده تا بخش جنوبی آن دارای آب و هوای معتدل و بخش شمالی آن دارای اقلیم نیمه‌گرمسیری باشد. همچنین قرار گرفتن این دریا در مسیر وزش بادهای غربی موسوم به بادهای چهلگان سبب شده تا حالتی طوفانی داشته باشد. وجود میدان‌های نفتی در حوضهٔ گیپسلند در شرقی‌ترین نقطهٔ تنگهٔ باس همراه با صنعت ماهیگیری، اساس اقتصاد منطقه را تشکیل می‌دهند. شهر سیدنی واقع در استرالیا، بزرگترین شهر حاشیهٔ دریای تاسمان به‌شمار می‌رود.

مائوری‌های نیوزیلند این دریا را «Te Moana-a-Rehua» به معنای «دریای رهوا» می‌نامند که در دماغه رینگا، شمالی‌ترین نقطه جزیره شمالی، با آب‌های اقیانوس آرام به نام «Te Tai-o-Whitirea» (دریای وایتیریا) — برگرفته از نام وایتیریا، معشوقه رهوا — تلاقی می‌کند.

 آب‌وهوا 
از بخش جنوبی این دریا سامانه‌های کم‌فشار از غرب به شرق عبور می‌کنند. مرز شمالی این بادهای غربی نزدیک به مدار ۴۰ درجه جنوبی است. در طول زمستان نیم‌کره جنوبی (از آوریل تا اکتبر)، شاخه شمالی این بادهای غربی جهت خود را به سمت شمال تغییر داده و در برابر بادهای بسامان قرار می‌گیرد. از این رو، دریا در این دوره به‌طور مکرر بادهایی از سمت جنوب غربی دریافت می‌کند. در تابستان استرالیا (از نوامبر تا مارس)، شاخه جنوبی بادهای بسامان با بادهای غربی برخورد کرده و فعالیت‌های بادی بیشتری را در منطقه ایجاد می‌کند.

 جغرافیا 
دریای تاسمان ۲۲۵۰ کیلومتر پهنا و مساحتی در حدود ۲٬۳۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع دارد. حداکثر عمق این دریا ۵۹۴۳ متر است.
بستر دریا از گل‌ولای گلوبی‌ژرینا تشکیل شده است. منطقه کوچکی از «گل‌ولای بال‌پایان» در جنوب کالدونیای جدید یافت می‌شود و در امتداد جنوبی مدار ۳۰ درجه جنوبی، گل‌ولای سیلیسی دیده می‌شود.

 حدود 
سازمان بین‌المللی هیدروگرافی حدود دریای تاسمان را به صورت زیر تعریف می‌کند:

 پشته 
بندانگشتی|دود حاصل از آتش‌سوزی‌های جنگلی شنبه سیاه که از بخش جنوبی دریای تاسمان عبور می‌کند
پشته میانی دریای تاسمان بین ۸۵ تا ۵۵ میلیون سال پیش، زمانی که استرالیا و زیلاندیا در جریان فروپاشی ابرقاره گوندوانا از هم جدا شدند، شکل گرفت. این پشته تقریباً در میانه حاشیه‌های قاره‌ای استرالیا و زیلاندیا قرار دارد. از آنجایی که بخش بزرگی از زیلاندیا زیر آب است، این پشته به ساحل استرالیا بسیار نزدیک‌تر از ساحل نیوزیلند است.

 جزایر 
دریای تاسمان دارای چندین گروه جزیره در میانه دریاست که از جزایر ساحلی واقع در نزدیکی سرزمین‌های اصلی استرالیا و نیوزیلند متمایز هستند:
 جزیره لرد هاوو (بخشی از نیو ساوت ولز)
 هرم بال (بخشی از نیو ساوت ولز)

 پهنه‌های آبی مجاور 
 شمال: دریای کورال
 شمال شرقی و شرق: اقیانوس آرام
 شرق: تنگه کوک
 جنوب و جنوب شرقی: اقیانوس منجمد جنوبی
 غرب: تنگه باس

 جریان‌ها 
جریان شرق استرالیا که جریان خود را به سمت جنوب در مناطق گرمسیری دریای مرجان، در نزدیکی سواحل شرقی استرالیا آغاز می‌کند، پرانرژی‌ترین ویژگی گردش آب در جنوب غربی اقیانوس آرام است و ابزار اصلی انتقال گرما از مناطق گرمسیری به عرض‌های جغرافیایی میانی بین استرالیا و نیوزیلند محسوب می‌شود. جریان شرق استرالیا در واقع بازگشت جریان استوایی آرام است که به سمت غرب جریان دارد (جریان استوایی جنوبی آرام). در محل تلاقی دریای تاسمان و دریای مرجان، در حالی که جریان شرق استرالیا در غرب تاسمان به سمت جنوب ادامه می‌یابد، شاخه‌ای از آن به نام «جبهه تاسمان» به سمت شرق و شمال نیوزیلند جریان پیدا می‌کند که بخش عمده آن از بالای نیوزیلند به سمت شرق و به درون اقیانوس آرام جنوبی می‌رود. مشخص شده است که اگرچه موقعیت تنش بادهای غربی عمدتاً عاملی در تعیین میزان شمالی بودن تشکیل جبهه تاسمان است، اما وجود توده خشکی نیوزیلند نیز تأثیرگذار است؛ زیرا بخش بالایی نیوزیلند دورترین نقطه جنوبی را که جبهه تاسمان می‌تواند توسط بادهای غربی جدا شود، تعیین می‌کند. یک جریان مرزی به نام جریان اوکلند شرقی از سواحل غربی جزیره شمالی به سمت پایین می‌رود و در جنوب‌تر، جریان ایست کیپ که به دلیل شکل پشته لرد هاوو و سواحل جنوب شرقی جزیره شمالی به سمت جزیره جنوبی منحرف شده است، به سمت جنوب ادامه می‌یابد. جریان شرق استرالیا در جنوب تاسمانیا نیز در «جبهه نیمه‌گرمسیری» به سمت غرب منحرف می‌شود و با جبهه زیرجنوبگانی جریان دورقطبی جنوبگان که به سمت غرب در حرکت است، برخورد می‌کند. جریان شرق استرالیا در مسیر خود به سمت جنوب، پیچک‌هایی (eddies) را جدا می‌کند که به سمت جنوب غربی حرکت می‌کنند؛ برخی از آن‌ها که با نام «نشت تاسمان» (Tasman Leakage) شناخته می‌شوند، تا غرب و اقیانوس هند پیش می‌روند.

 حیات جانوری و گیاهی 
یک کشتی تحقیقاتی اعماق دریا به نام آروی تانگاروآ به کاوش در این دریا پرداخت و ۵۰۰ گونه ماهی و ۱۳۰۰ گونه از بی‌مهرگان را شناسایی کرد. دندان یک مگالودون، کوسه‌ای منقرض‌شده، نیز توسط محققان پیدا شد.

 تاریخچه 
در سال ۱۸۷۶، اولین کابل تلگراف که استرالیا و نیوزیلند را به هم متصل می‌کرد، در دریای تاسمان قرار داده شد. این کابل تلگراف در سال ۱۹۶۳ با تکمیل «کابل آرام مشترک‌المنافع» (COMPAC) که اولین کابل تلفن بین‌المللی نیوزیلند بود، منسوخ شد. مانکریف و هود اولین کسانی بودند که در ژانویه ۱۹۲۸ برای عبور از دریای تاسمان با هواپیما تلاش کردند. این هوانوردان دیگر هرگز دیده یا شنیده نشدند. اولین پرواز موفقیت‌آمیز بر فراز این دریا در اواخر همان سال توسط چارلز کینگزفورد اسمیت و چارلز اولوم انجام شد. اولین کسی که به تنهایی با قایق پارویی از این دریا عبور کرد، کالین کوئینسی در سال ۱۹۷۷ بود. عبور موفق بعدی به صورت انفرادی توسط پسرش، شان کوئینسی، در سال ۲۰۱۰ به پایان رسید.

دریای تاسمان سال‌هاست که توسط استرالیایی‌ها و نیوزیلندی‌ها به صورت عامیانه «گودال» (The Ditch) نامیده می‌شود. ریشه‌شناسی دقیق این اصطلاح نامشخص است.

 منابع 

رده:دریای تاسمان
رده:پهنه‌های آبی استرالیا
رده:پهنه‌های آبی نیوزیلند
رده:دریاها
رده:دریاهای اقیانوسیه
رده:دریاهای حاشیه‌ای اقیانوس آرام
رده:کرانه‌های استرالیا
رده:مرز استرالیا و نیوزیلند