کاروانسرای زعفرانیه

کاروانسرای زعفرانیه مربوط به دوره سلجوقی، دوره صفوی و دوره قاجار است و در شهرستان سبزوار، دهستان رباط، روستای زعفرانیه واقع شده است. این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۶۹۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. 

 معماری و تاریخچه 
این کاروانسرا بر روی بنای متروکهٔ کاروانسرایی مربوط به دورهٔ صفوی و سلجوقی احداث شده و دارای آب‌انباری در ضلع جنوب غربی است. کاروانسرا از نوع چهار ایوانی است و حیاط مرکزی دارد؛ همچنین اصطبل‌هایی در اطراف آن وجود دارد. در برخی از طاق‌نمای‌ها نیز تزیینات مقرنس دیده می‌شود. پلان این بنا دارای ریتم، تقارن و تعادل است و ساختار آن متأثر از سبک آذری و آجرکاری‌هایش متأثر از سبک رازی است. 

احداث و بنای مهمانخانه، آب انبار، یخچال و چاپارخانه در جنب رباط زعفرانیه در ایالت خراسان بدست سلطان‌مراد میرزا حسام‌السلطنه در دوره قاجاریه صورت گرفته است.

 وجه تسمیه 
بنا بر استناد موجود در سفرنامه جیمز بیلی فریزر، به دلیل استفاده از زعفران به جای کاه در ملات آن به کاروانسرای زعفرانیه معروف است. تعابیر دیگری نیز دربارهٔ وجه تسمیه زعفرانیه وجود دارد. 

 ثبت در فهرست میراث جهانی 
در ۲۶ شهریور ۱۴۰۲، در جریان چهل و پنجمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در ریاض، کاروانسرای زعفرانیه به‌همراه ۵۳ کاروانسرای تاریخی دیگر —که در مجموع ۵۴ کاروانسرا در ۲۴ استان ایران را تشکیل می‌دهند— تحت عنوان «کاروانسراهای ایرانی» در فهرست میراث جهانی به ثبت رسیدند. این مجموعه، بیست‌وهفتمین اثر ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو است. 

 نگارخانه 
 نمای کلی 

 جزئیات معماری و تزئینات 

 جستارهای وابسته 
 کاروانسرای ایرانی
 فهرست آثار ملی شهرستان سبزوار
 سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری
 فهرست کاروانسراهای ایران

 منابع 

رده:آثار دوره صفویان در شهرستان سبزوار
رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان سبزوار
رده:سرای‌های تاریخی شهرستان سبزوار
رده:کاروانسراهای ایرانی ثبت‌شده در میراث جهانی
رده:کاروان‌سراهای تاریخی شهرستان سبزوار
رده:جاذبه‌های گردشگری استان خراسان رضوی
رده:کاروانسراهای استان خراسان رضوی
رده:کاروانسراها در ایران