تیمچه امین‌الدوله

تیمچهٔ امین‌الدوله یا کاروانسرای امین‌الدوله یکی از شاخص‌ترین بخش‌های بازار کاشان و از آثار برجستهٔ معماری دوره قاجار در ایران است. این تیمچه در میانهٔ بازار تاریخی کاشان و در امتداد راستهٔ اصلی آن واقع شده و از شاهکارهای معماری سنتی ایران در قرن سیزدهم هجری قمری به‌شمار می‌رود.سعیدیان، عباس. آثار تاریخی کاشان. کاشان: انتشارات آرون، ۱۳۷۰، صص ۹۶–۹۹.

این بنا در سال ۱۲۸۵ ه‍.ق (مطابق با سال‌های پایانی حکومت ناصرالدین‌شاه قاجار) به دستور میرزا محمد فرخ خان غفاری کاشی (امین‌الدوله)، از رجال بانفوذ و وزیر اوقاف و صنایع ناصرالدین‌شاه، ساخته شد. وی از خاندان غفاری کاشان بود و برای رونق تجارت در زادگاه خود اقدام به ساخت این مجموعه کرد. معمار آن استاد علی مریم کاشانی بود که از برجسته‌ترین معماران عصر قاجار به شمار می‌رفت و آثاری چون خانه بروجردی‌ها و خانه طباطبایی‌ها نیز از ساخته‌های اوست.حسینی، جواد. بازار تاریخی کاشان. اصفهان: انتشارات میراث فرهنگی اصفهان، ۱۳۸۱، صص ۵۲–۵۵.

 بانی 
بانی این بنا، میرزا محمد فرخ خان غفاری کاشی (درگذشت ۱۲۴۶ ه‍.ش)، ملقب به امین‌الدوله، از رجال مهم ناصرالدین‌شاه قاجار بود. او از خاندان ریشه‌دار غفاری کاشان بود و مناصب مهمی چون وزیر اوقاف و صنایع و همچنین سفارت ایران در دربار ناپلئون سوم (منجر به عقد معاهده پاریس) را بر عهده داشت.

فرخ خان امین‌الدوله برای رونق تجارت و سامان‌دهی فعالیت‌های بازرگانی در زادگاه خود، کاشان، دستور ساخت این مجموعه را در سال ۱۲۸۵ ه‍.ق صادر کرد و بودجهٔ آن را تأمین نمود. این بنا بازتابی از نفوذ و علاقهٔ این سیاستمدار به شهر کاشان و ترویج تجارت و هنر در آن بود.

توجه به تمایز تاریخی: فرخ خان امین‌الدوله (بانی تیمچه و سفیر ایران) با میرزا علی خان امین‌الدوله (صدراعظم مظفرالدین شاه) که از خاندان دولو قاجار بود و تنها مدتی پیشکار آذربایجان شد، دو شخصیت کاملاً مجزا هستند که هر دو لقب امین‌الدوله را دریافت کردند. بانی تیمچه، فرخ خان غفاری بود. نک: فرخ‌خان غفاریغفاری، علی. معماری بازارهای ایران. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی، ۱۳۹۵، صص ۱۲۱–۱۲۴.

 معماری 
تیمچهٔ امین‌الدوله دارای طرحی سه‌طبقه است و به‌عنوان یکی از زیباترین فضاهای سرپوشیدهٔ بازارهای ایران شناخته می‌شود. گنبد بلند و باشکوه آن، که بر روی طاق و طاق آهنگ استوار شده، با نورگیرهایی در مرکز روشنایی طبیعی فضا را تأمین می‌کند.  
تزئینات داخلی شامل آجرکاری، مقرنس و کاربندی‌های ظریف است که جلوه‌ای باشکوه به بنا بخشیده‌اند. از نظر تناسب هندسی، نورپردازی و استحکام سازه، این تیمچه را از شاهکارهای معماری ایرانی-اسلامی دوره قاجار دانسته‌اند.غفاری، علی. معماری بازارهای ایران. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی، ۱۳۹۵، صص ۱۲۱–۱۲۴.

 کارکرد 
تیمچهٔ امین‌الدوله از آغاز تا امروز مرکز اصلی خرید و فروش قالی کاشان و سایر منسوجات سنتی بوده است. این مکان از دیرباز محل دادوستد تجار بزرگ کاشان و محل تجمع بازرگانان شهر بوده و هنوز نیز بخشی از رونق اقتصادی بازار را تشکیل می‌دهد.سعیدیان، عباس. آثار تاریخی کاشان. کاشان: انتشارات آرون، ۱۳۷۰، ص ۹۹.

 در فرهنگ عامه 
تیتراژ معروف مجموعهٔ تلویزیونی زیر آسمان شهر به کارگردانی مهران غفوریان (محصول شبکهٔ سوم سیما در سال ۱۳۸۰) در بهار همان سال در فضای تیمچهٔ امین‌الدوله فیلم‌برداری شد.

 ثبت ملی 
این بنا در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۱۰۱۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

 جستارهای وابسته 
 بازار کاشان
 خانه بروجردی‌ها
 خانه طباطبایی‌ها
 فهرست آثار ملی ایران
 معماری قاجاری
میرزا محمد فرخ خان غفاری کاشی (امین‌الدوله)
 قالی کاشان

 نگارخانه 

 منابع 

رده:آثار دوره قاجاریان در شهرستان کاشان
رده:بازارهای تاریخی شهرستان کاشان
رده:تیمچه‌های تاریخی شهرستان کاشان
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در کاشان
رده:کاروانسراها در ایران