زبان آرپیتان

زبان آرپیتان یا زبان فرنکو-پروونسال زبانی هندواروپایی از گروه زبان‌های رومی و شاخه ای از زبان‌های گالی-رتی است و در کشورهای ایتالیا، سوییس و فرانسه حدود یکصد و سیزده هزارتن گویشور دارد.

 ریشه نام 

نام فرنکو-پروونسال توسط گراتزادیو ایسایا آسکولی به زبان آرپیتان داده شد. نام آرپیتان میان گویشوران این زبان استفاده می‌شود. نام آرپیتان معنی اهالی آلپ را می‌دهد و بسیاری از پژوهشگران بومی این زبان آن را بر فرنکوپروونسال برتری می دهند. در سوییس گویشوران این زبان را روماند می‌نامند که اصطلاحی آلمانی برای رومی تباران است. پایگاه فرهنگی آرپیتان در کشور ایتالیا نام این زبان را آرپیتان ذکر کرده‌است.

 پراکندگی گویش‌ها 
این زبان در منطقه خودمختار آئوستا والی در شمال ایتالیا و نیز منطقه تورین و فوجیا در ایتالیا و مناطق روماندی کشور سوییس رواج دارد. این زبان در گذشته تحت نفوذ زبان لاتین قرار اشت و هم‌اکنون تنها کاربرد محاوره‌ای دارد و به نوبه خود لهجه‌های متعددی را نیز شامل می‌شود. از لهجه‌های متعدد این زبان می‌توان لهجه آرپیتانی لیون بنام برسان، و نیز دوفینوآ و ساوویارد را در فرانسه و وودوآ در سوییس و والدوتن و فیاتر را در ایتالیا ذکر کرد.

فارسیزبان آرپیتانلهجه ساوویاردلهجه برسان سلام!  Bonjor !     شب خوش!  Bôna nuet !     خدانگهدار!  A revêr !      آری  Ouè     نه  Nan      شاید  T-èpêr / Pôt-étre     لطفاً  S'el vos plét     سپاسگزارم!  Grant marci !     یک مرد  On homo     یک زن  Na fena     ساعت  Lo relojo     ساعت ها Los relojos     گل سرخ  La rousa     گل‌های سرخ  Les rouses     او(مذکر)دارد میخورد.  Il menge.     او(زن)آواز میخواند  Le chante.    

 ادبیات آرپیتان 
بندانگشتی|140px|چپ|نمونه نوشتاری زبان در قرن هفدهم میلادی.

نخستین نمونه‌های ادبی بدست آمده از این زبان به قرن دوازدهم میلادی باز میگردد که شعری با یکصد و پنج بیت دربارهٔ اسکندر مقدونی می‌باشد. کتابی دیگر در در ده هزار خط وجود دارد که در نیمه دوم قرن دوزادهم نوشته شده و گاهی آن را به لهجه قدیمی آرپیتان منسوب می‌دانند. کتابی دیگر دربارهٔ حماسه سن بارتولومه بدست آمده که از کتب قدیمی این زبان است. بیشتر متون مذهبی آرپیتان از زبان لاتین ترجمه شده بودند.

 نمونه زبانی 

 Latin Franco-Provençal French Occitan Catalan Italian فارسی clavisclâclef / cléclauclauchiave کلید cantarechantarchantercantar / chantarcantarcantareآواز خواندن caseus (formaticus)tôma / fromâjofromageformatgeformatgeformaggioپنیر dies Martisdemârs / demonremardidimarsdimartsmartedìسه شنبه ecclesiaégléséégliseglèisaesglésiachiesaکلیسا fratrem germanumfrârefrèrefrairegermàfratelloبرادر hospitalishèpetâlhôpitalespital / espitauhospitalospedaleبیمارستان lingualengalanguelenga / lenguallengualinguaزبان manum sinistramman gôchomain gaucheman esquèrra / man senèstramà esquerramano sinistraچپ دست nihilrenrienren / resresniente / nullaهیچ چیز nox, noctisnuetnuitnuèch / nuèitnitnotteشب pacarepayérpayerpagar / paiarpagarpagareپرداخت کردن sudorsuarsueursusar / suarsuorsudoreعرق کردن vitaviavievidavidavitaزندگی

 جستارهای وابسته 
 زبان فرنک کومتو
 زبان ونتی
 زبان پیدمونتی
 زبان رومانش
 زبان اکسیتان

 منابع 

 http://en.wikipedia.org/wiki/Arpitan_language

 پیوند به بیرون 
 دیکشنری آنلاین زبان آرپیتان

 لغت نامه‌های آنلاین 
 Liga de la Savouè: Lexique Two glossaries: French/Francoprovençal and Francoprovençal/French based on the standard ORA of Dominique Stich, in zip files containing MS Word docs.
 Pierre-Moïse Callet: Glossaire vaudois (1861) Glossary: Vaudois dialect/French, digitized book (complete); also available from: Gallica (BnF)
 Pierre Duplay: La Clà do Parlâ Gaga (1896) Dictionary & grammar: Stéphanois dialect/French, digitized book (complete).
 Jean-Baptiste Onofrio: Essai d'un glossaire des patois de Lyonnais, Forez et Beaujolais (1864) Glossary: Lyonnaise region dialects/French, digitized book (complete).
 Roger Viret: Dikchonéro Fransé-Savoyâ / Dictionnaire français-savoyard (2006) Dictionary: French to Savoyard, pp. 1,754, PDF.
 Louis-Pierre Gras: Le dictionnaire du patois forézien (1863) Dictionary and grammar: Forezian dialect/French, database.
 Parler Lyon Glossary: Lyonnais dialect/French.
 Le nouveau Lexique Dauphinois Glossary: Northern Dauphinois dialect/French.
 Particularités du langage de Mignovillard et des environs Glossary: Jurassian dialect/French.
 Topio.ch: Un petit lexique Vaudois Glossary: Vaudois dialect/French.
 Patois Vivant Language and traditions of Forez.  
 Burgundia Dictionnaires: Bressan Glossaries, grammar, texts, expressions: Bressan Oïl & Bressan Franco-Provençal/French .
 Lexilogos Project Babel: Dictionnaire bressan francoprovençal Glossary: French/Bressan dialect.
 Atelier-Musée du Chapeau: Notre “Patois”, 1,000 words and expressions from Chazelles-sur-Lyon (Loire). Select: Patrimoine> patois chazellois.
 Dictionnaire Freelang: Arpitan Savoyard-Français Glossary: Savoyard dialect/French (database).
 Dialettando.com Italian to Italian dialects, including Franco-Provençal of Valle d’Aosta, dictionary and proverbs.
 Henry Suter: Termes régionaux de Suisse romande et de Savoie Dictionary: Suisse-Romande and Savoyard/French.
 Henry Suter: Noms de lieux de Suisse romande, Savoie et environs Etymology of place names. 

 وبسایت های تحقیقاتی 
 Le BREL un éventail de ressources BREL: Regional Bureau of Ethnology and Linguistics (Italy). Article by the director. 
 Ce.S.Do.Me.O., Centro Studi e Documentazione della Memoria Orale Study Center for the Documentation of Oral Memory, Giaglione/Jaillons (Italy). 
 Fondation Émile Chanoux: Sondage linguistique Émile Chanoux Foundation, Aosta (Italy). Minority ethnolinguistics poll of the Aosta Valley.  
 Université Laval: Val-d'Aoste  Laval University, Québec (Canada). Expansive article about minority languages in the Aosta Valley, including links to full texts of language laws and statutes.  
 Université de Neuchâtel, Centre de dialectologie et d'étude du français régional University of Neuchâtel (Switzerland), Center for dialectology and regional languages. Information via keyword search on: "francoprovençal". 
 Université Stendhal-Grenoble 3, Centre de Dialectologie de Grenoble (CDG) Stendhal University-Grenoble 3 (France), Dialectology Center of Grenoble. 
 Archives des parlers patois de la Suisse Romande et des régions voisines Radio Suisse Romande (RSR) sound archive of more than 1,500 radio broadcasts from 1952 to 1992 in Franco-Provençal.  
 UNESCO Red Book on Endangered Languages: Europe, compiled by Tapani Salminen. Last update: 31 December 1995. 
 Mercator-Media: Italy University of Wales, Aberystwyth (UK). Publishing report, minority languages in Italy; Francoprovençal. 
 Mercator-Legislation: Linguistic Rights and Legislation CIEMEN, Barcelona (Spain). Go to: General Information about Languages> (by language) Francoprovençal. 


آرپیتان
آرپیتان
آرپیتان
رده:زبان‌های در خطر اروپا
آرپیتان
آرپیتان
رده:زبان‌های سوئیس
آرپیتان
رده:زبان‌های واله دائوستا
آرپیتان