بهره‌کشی

بَهره‌کِشی یا اِستِثْمار  به معنای استفاده از ثمرهٔ کار دیگری است. بهره‌کشی در نظام‌های اجتماعی-سیاسی مختلف، اشکال مختلفی به خود می‌گیرد. چنان‌که در دوران فئودالیسم، استثمار عبارت بوده‌است از برداشت ثمرهٔ کار کشاورزان بر زمین توسط اربابان؛ و در نظام سرمایه‌داری بهره‌کشی به شکل برداشت «ثروت تولید شده بدست کارگران» توسط سرمایه داران یا همان صاحبان ابزار تولید است.فرهنگ اندیشهٔ مارکسیستی- اثرویلیم باتومور- ترجمه اکبر معصوبیگی- نشر بازتب نگار- چاپ اول ۱۳۸۸-ص۶۰

کارل مارکس اولین و اثرگذارترین نظریه‌پرداز استثمار محسوب می‌شود. مارکس استثمار نیروی کار (کارگران) را از نظر اخلاقی غیرعادلانه به رسمیت شناخت، اما تأکید بیشتر را معطوف به بی‌عدالتی اقتصادی کرد، بی‌عدالتی ریاضیاتی پرداخت نسبت به ارزش تولید شده را پررنگ کرد. اقتصاددانان در تحلیل استثمار در خصوص توضیح مارکس و آدام اسمیت دربارهٔ استثمار نیروی دودسته اند. اسمیت استثمار را همچون مارکس نه پدیده‌ای سیستمی و ذاتی در برخی نظام‌های اقتصادی بلکه به عنوان یک بی عدالتی اخلاقی اختیاری می‌دید.Horace L. Fairlamb, 'Adam's Smith's Other Hand: A Capitalist Theory of Exploitation', Social Theory and Practice, 1996.

 بهره‌کشی نیروی کار در عصر اقتصاد دیجیتال 
با گسترش اقتصاد پلتفرمی و مشاغل گیگ (Gig Economy)، اشکال جدیدی از بهره‌کشی نیروی کار پدید آمده است. نبود قراردادهای رسمی، فقدان بیمه و نوسان شدید درآمد از جمله چالش‌هایی هستند که کارگران پلتفرمی با آن مواجه‌اند. بسیاری از پژوهش‌های دانشگاهی نشان می‌دهد که اگرچه این مدل‌ها انعطاف‌پذیری ایجاد می‌کنند، اما در نبود چارچوب‌های حمایتی، می‌توانند به بهره‌کشی ساختاری منجر شوند.

 راهکارهای کاهش و پیشگیری از بهره‌کشی نیروی کار 
مقابله با بهره‌کشی نیروی کار نیازمند رویکردی چندلایه است که شامل اصلاح قوانین کار، تقویت اتحادیه‌های کارگری، افزایش آگاهی مصرف‌کنندگان و شفاف‌سازی زنجیره‌های تأمین می‌شود. مصرف آگاهانه، حمایت از برندهای مسئول و مطالبه شفافیت از شرکت‌ها می‌تواند فشار مثبتی بر بازار وارد کند. تجربه کشورهای توسعه‌یافته نشان می‌دهد که ترکیب سیاست‌های حمایتی و رشد اقتصادی پایدار، مؤثرترین راه کاهش بهره‌کشی است.

بَهره‌کِشی یا اِستِثمار نیروی کار پدیده‌ای پیچیده و چندبعدی است که ریشه در نابرابری‌های اقتصادی، ضعف قوانین و عدم توازن قدرت در بازار کار دارد. این مفهوم تنها به گذشته یا نظام‌های خاص اقتصادی محدود نمی‌شود، بلکه در اشکال نوین نیز در اقتصاد جهانی امروز حضور دارد. مقابله با بهره‌کشی نیروی کار نه‌تنها یک ضرورت اخلاقی، بلکه شرطی اساسی برای توسعه پایدار، ثبات اجتماعی و رشد اقتصادی بلندمدت به شمار می‌رود.

 جستارهای وابسته 
 استعمار
 استبداد
 بهره

 پانویس 

رده:اقتصاد کار
رده:علوم اجتماعی
رده:اقتصاد مارکسی