آل ارتق

آل اَرتُق
یا ارتقیه
(ترکی: آرتوقلولار) دودمانی از قبیله دوگر امرای ترکان اغوز  که میان سال‌های ۱۱۰۴ تا ۱۴۰۸ میلادی در شرق آناتولی و شمال سوریه و عراق حکمرانی کرده‌اند، که شامل دو شاخهٔ ماردین و هارپوت بودند.

شماری از آن‌ها بر ایالاتی از ایران حکومت کردند از قبیل:
 خانات ارتقیه (ترکی: آرتوقلو بی‌لیغ) (۱۱۰۱–۱۳۱۲م.) که نخستین حکمران آن‌ها ارتق است؛ که بر دیاربکر و مدتی بر حلب و ماردین حکومت می‌کردند.
 نوادگان سبکتکین (۱۱۴۴–۱۲۳۲م.) در اطراف اربیل که نخستین آن‌ها زین الدین علی پسر کوچک سبکتکین بود.

 پیدایش 
نخستین حاکم این دودمان نجم‌الدین غازی ارتق  از قبیله دوگر ،نام داشت که به عنوان پایه‌گذار هر دو شاخه نیز شناخته می‌شود. پدر وی که اکسوک نام داشت، ابتدا یکی از ژنرال‌های آلپ ارسلان بوده و سپس به عنوان ژنرال امیر سلجوقی دمشق به نام تتش درآمد. معروف‌ترین فرمانروای دودمان آل‌ارتق، قره ارسلان بن غازی نام داشت که حوزهٔ حکومتی وی از شرق آناتولی تا غرب شامات و نیز فلسطین را شامل می‌شد. پسر وی نورالدین ارتق با قلج ارسلان دوم سلطان سلجوقیان روم جنگید که بعدها منجر به قرارداد صلح میانشان شد.Clifford Edmund Bosworth, The Mediaeval Islamic Underworld: The Banū Sāsān in Arabic life and lore, (E.J. Brill, 1976), 107. این دودمان در سدهٔ ۱۴ میلادی جای خودش را به دودمان‌های آق‌قویونلو و قره‌قویونلو داد.

 امرای ماردین 
امرای ماردین

 # حاکم حیات دوره حکومت <span style="font-size:100%;">۱</font> نجم الدین إلغازی السعید بن أرتق .... -....  ۱۱۰۴–۱۱۲۲ <span style="font-size:100%;">۲</font> حسام الدین تیمور شاه بن إلغازی .... -....  ۱۱۲۲–۱۱۵۲ <span style="font-size:100%;">۳</font> نجم الدین ألبی بن تیمور شاه .... -....  ۱۱۵۲–۱۱۷۶ <span style="font-size:100%;">۴</font> قطب الدین إلغازی الثانی بن ألبی .... -....  ۱۱۷۶–۱۱۸۴ <span style="font-size:100%;">۵</font> حسام الدین یلق أرسلان بن إلغازی .... -....  ۱۱۸۴–۱۱۸۵ <span style="font-size:100%;">۶</font> نصیر الدین أرتق أرسلان بن إلغازی .... -....  ۱۲۰۰–۱۲۳۹ <span style="font-size:100%;">۷</font> نجم الدین غازی السعید بن أرتق أرسلان .... -....  ۱۲۳۹–۱۲۵۹ <span style="font-size:100%;">۸</font> قرا أرسلان بن غازی .... -....  ۱۲۵۹–۱۲۹۱ <span style="font-size:100%;">۹</font> شمس الدین داود بن قرا أرسلان .... -....  ۱۲۹۱–۱۲۹۳ <span style="font-size:100%;">۱۰</font> نجم الدین غازی الثانی بن قرا أرسلان .... -....  ۱۲۹۳–۱۳۱۲ <span style="font-size:100%;">۱۱</font> عماد الدین علی ألبی بن غازی .... -....  ۱۳۱۲–۱۳۱۲ <span style="font-size:100%;">۱۲</font> شمس الدین صالح الأول بن غازی .... -....  ۱۳۱۲–۱۳۶۳ <span style="font-size:100%;">۱۳</font> أحمد المنصور بن صالح .... -....  ۱۳۶۳–۱۳۶۷ <span style="font-size:100%;">۱۴</font> محمود الصالح بن أحمد .... -....  ۱۳۶۷–۱۳۶۷ <span style="font-size:100%;">۱۵</font> المظفر داود بن صالح .... -....  ۱۳۶۷–۱۳۷۶ <span style="font-size:100%;">۱۶</font> الظاهر عیسی بن داود .... -....  ۱۳۷۶–۱۴۰۶ <span style="font-size:100%;">۱۷</font> الصالح الثانی بن داود .... -....  ۱۴۰۶–۱۴۰۸

 امرای هارپوت 
امرای هارپوت:

 # حاکم حیات دوره حکومت <span style="font-size:100%;">۱</font> أبو بکر بن قرا أرسلان .... -....  ۱۱۸۵–۱۲۰۳ <span style="font-size:100%;">۲</font> نظام الدین إبراهیم بن أبی بکر .... -....  ۱۲۰۳–۱۲۲۳ <span style="font-size:100%;">۳</font> أحمد الخذر بن إبراهیم .... -....  ۱۲۲۳–۱۲۳۴ <span style="font-size:100%;">۴</font> نور الدین أرتق شاه بن الخذر .... -....  ۱۲۳۴–۱۲۳۴

 سکه‌شناسی سلسه آل ارتق 

 منابع 
  artuklu
 http://www.hukam.net/family.php?fam=9

رده:آرتوقلو
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۱۰۱ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای بنیان‌گذاری‌شده در ۱۱۰۲ (میلادی)
رده:ایالت‌ها و قلمروهای منحل‌شده در ۱۴۰۰ (میلادی)
رده:بنیان‌گذاری‌های سده ۱۲ (میلادی) در امپراتوری سلجوقیان
رده:تاریخ استان دیاربکر
رده:تاریخ استان ماردین
رده:مسلمانان در جنگ‌های صلیبی
رده:ملوک‌الطوائف ترکمن در آسیای کوچک