بقعه شیخ تاج‌الدین محمود خیوی

بقعه شیخ تاج الدین محمود خیوی مربوط به سده‌های اولیه دوران‌های تاریخی پس از اسلام ایلخانان است، و در ۶ کیلومتری جاده اصلی آستارا به اردبیل واقع شده، این اثر در تاریخ  با شمارهٔ ثبت ۹۵۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این بقعه مربوط به شیخ تاج الدین محمود خیوی از عارفانی است که در قرن هشتم هجری می‌زیسته است. در داخل این بقعه دو قبر دیگر نیز وجود دارد.

 شواهد تاریخی 
آقای دکتر ستوده در کتاب از آستارا تا استرآباد می نویسد:کنار یکی از شعب طرف راست رودخانه آستارا پوزه کوهی است که مسلط بر اراضی شالیزار اطراف است. در میان جنگلی از درختان کیش قدیمی که دوازده اصله آنها بسیار کهن است و زیر سایه سه درخت آزاد و قطور بنای مکعب شکل از سنگ و آجر است ... بر بدنه ی خارج سنگی که بر بالای سر شیخ محمود است این عبارت خوانده می شود: هذا مرقد الشيخ العالم العامل الفاضل الكامل الزاهد العابد تاج الملة والدين محمود بن الشيخ هدية الخيوى طاب ثراهما توفى ضحوة الحادى و والعشر من جمادى {الثانيه} سنه اثنين وثلثین و سبعمايه. بر اساس مدارک پیوست جد بزرگ شیخ در سال ۴۱۱ ه ق در بلخ دفن شده است. در سال ۶۱۶ ه ق حمله مغول به ایران از طرف بلخ آغاز شده است. کوچ زیادی از علما و مشاهیر ایران در اثر این حمله از خراسان بزرگ انجام شده است. شیخ محمود در سال ۷۳۲ه ق در این مکان دفن شده است. بر اساس مدارک پیوست کلمه الخیوی در پایان اسم تمامی شیوخ وابسطه ذکر شده است.

در کتاب انساب سمعانی توضیحی در مورد کلمه الخيوی ذکر شده در سنگ مزار شیخ وجود دارد که ضمیمه میباشد. کتاب فضایل بلخ که به معرفی ۷۰ تن از فضلای بلخ پرداخته بود نیز شرح حال فرد معروف به الخيوى را در شیخ شماره ۵۳ قید کرده است که  ضمیمه است. توضیح آنکه شیخ السلام لقبی است که در نیمه دوم قرن چهارم هجری بر علما‌ و شیوخ متصوفه اطلاق میشده است که بعدا دچار تغییراتی شده است.
+بندانگشتی|صفحه‌ای از کتاب فضایل بلخ که درباره‌ی شیخ محمود خیوی توضیح می‌دهد.بندانگشتی|صفحه‌ای از کتاب فضایل بلخ که درباره‌ی شیخ محمود خیوی توضیح می‌دهد.بندانگشتی|صفحه‌ای از کتاب فضایل بلخ که درباره‌ی شیخ محمود خیوی توضیح می‌دهد.بندانگشتی|صفحه‌ای از کتاب فضایل بلخ که درباره‌ی شیخ محمود خیوی توضیح می‌دهد.بندانگشتی|صفحه‌ای از کتاب فضایل بلخ که درباره‌ی شیخ محمود خیوی توضیح می‌دهد.
بندانگشتی|صفحه‌ای از کتاب انساب سمعانی که در مورد کلمه الخيوی که در  سنگ مزار شیخ ذکر شده توضیح می‌دهد.

 جستارهای وابسته 
 فهرست آثار ملی ایران
 سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

 منابع 

رده:آثار دوران پس از اسلام در شهرستان آستارا
رده:آرامگاه‌های تاریخی شهرستان آستارا
رده:بناهای تاریخی شهرستان آستارا
رده:تاریخ آستارا
رده:جاذبه‌های گردشگری آستارا