کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری

کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری، که معمولاً به اختصار کنوانسیون برن شناخته می‌شود، یک معاهده بین‌المللی در خصوص حق تکثیر و حق مؤلف است که اولین بار در شهر برن در سوئیس در سپتامبر سال ۱۸۸۶ (شهریور ۱۲۶۵ شمسی) تصویب شد.

 مفاد 
کنوانسیون برن کشورهای امضاکننده را (که در متن معاهده به نام «کشورهای عضو اتحادیه»ماده ۱ کنوانسیون برن شناخته شده‌اند) ملزم می‌کند که آثار پدیدآورندگان سایر کشورهای امضاکننده را همچون آثار پدیدآورندگان تبعه خود مورد حمایت کپی‌رایت قرار دهد. این پدیدآورنده کسی است که دارای تابعیت یکی از کشورهای عضو می‌باشد و اگر دارای چنین تابعیتی نیست، اثر خود را برای نخستین بار در یکی از کشورهای عضو اتحادیه منتشر می‌کند یا اقامتگاه وی در یکی از کشورهای عضو اتحادیه است.ماده ۳ کنواسیون برن به عنوان مثال، قانون کپی‌رایت فرانسه در مورد هر اثری که حمایت کپی‌رایت برای آن از دادگاه‌های فرانسه درخواست شود، بدون توجه به اینکه آن اثر ابتدائاً در کجا پدید آمده‌است، مادام که پدیدآورندهٔ اثر، تبعه یا مقیم یکی از کشورهای عضو است، لازم‌الاجراست.

علاوه بر ایجاد یک نظام رفتار مشابه که کپی‌رایت را در میان کشورهای امضاکننده، بین‌المللی ساخت، این کنوانسیون همچنین اعضا خود را ملزم می‌دارد که حداقل استانداردهایی را در قوانین کپی‌رایت خود وارد سازند. این استانداردها در مواد یک تا ۲۰ کنوانسیون برن مقرر شده‌اند.

مطابق با کنوانسیون برن، حمایت کپی‌رایت خودبه‌خود باید فراهم آید و هیچ لزومی به ثبت رسمی آثار در کشورهای دیگر برای به برقراری این حمایت نیست.ماده ۵ کنوانسیون برن، بند ۲ البته در مورد ایالات متحده آمریکا می‌توان، این نکته را بیان کرد که هنگامی که این کشور در سال ۱۹۸۸ به معاهده پیوست، قوانین خود را -راجع به خسارت قانونی و هزینه وکیل دادگستری، که تنها در صورت ثبت رسمی کپی‌رایت اثر ممکن بود مطالبه شود و مورد رأی قرار گیرد- تغییر نداد.

 حق تکثیر 
قرارداد برن مقرر می‌دارد که کلیه آثار به غیر از آثار عکاسی و کارهای سینمایی از مدت حمایت حداقل ۵۰ سال بعد از مرگ پدیدآورنده برخوردار است، البته کشورهای امضاکننده امکان این را دارند که مدت‌های حمایت طولانی‌تری را به‌موجب قوانین ملّی خود مقرر دارند. کاری که به عنوان مثال اتحادیه اروپا با مصوبه هدایتی سال ۱۹۹۳ خود تحت عنوان «مصوبه در خصوص هماهنگ‌سازی مدت زمان حمایت کپی‌رایت» صورت داد. در خصوص کارهای عکاسی، معاهده مدت حمایت را حداقل تا ۲۵ سال پس از سالی که کار عکاسی پدید آمده‌است، و در مورد کارهای سینمایی، مدت حمایت را حداقل تا ۵۰ سال پس از سالی که اثر برای اول‌بار به نمایش درآمده یا در صورتی‌که آن کار ظرف مدت ۵۰ سال بعد از پدید آمدن به نمایش در نیامده، تا ۵۰ سال پس از سالی که اثر پدید آمده‌است، مقرر داشته‌است. کشورهایی که به صورت‌های بازبینی شده قدیمی‌تر کنوانسیون پیوسته‌اند، این امکان را دارند که مدت حمایت خود را در قوانین ملّی‌شان باقی گذارند و برای برخی از انواع آثار (از جمله افزارهای حمل صدا یا فیلم) مدت حمایت کمتری مقرر دارند.ماده ۷ معاهده برن

اگرچه در کنوانسیون برن مقرر شده که قانون کپی‌رایت کشوری لازم‌الاجراست که حمایت از اثر در آن مورد درخواست است، لیکن ماده ۷ بند ۸ این معاهده بیان می‌دارد: «مگر درصورتی‌که قانون ملّی آن کشور خلاف این را مقرر دارد، مدت حمایت از یک اثر در آن کشور نباید از مدت حمایت از آن در کشور خاستگاه طولانی‌تر باشد». این قاعده به‌نام «قاعده مدت کوتاهتر»Rule of the shorter term شناخته می‌شود و برخی کشورها آن را نپذیرفته‌اند.

کنوانسیون برن به کشورهای امضاکننده این امکان را می‌دهد که «استفاده منصفانه» از آثار حمایت‌شده دیگران را اجازه دهند؛ و تعیین مصادیق و شرایط این استفاده مجاز را بر عهده قوانین ملّی خود کشورها باقی می‌گذارد. استفاده مجاز در حقوق انگلیس به نام fair dealing و در حقوق آمریکا به نام fair use شناخته می‌شود.ویکی‌پدیای انگلیسی

 کشورهای عضو 
از ۱۸۸۷ میلادی تاکنون ۱۶۵ کشور به عضویت این کنوانسیون درآمده‌اند ولی کشورهای اوگاندا، ایران، بوروندی، پاپوآ گینه‌نو، پالائو، تووالو، تیمور شرقی، جزایر سلیمان، جزایر مارشال، سائوتومه و پرینسیپ، سن مارینو، سومالی، سیرالئون، سیشل، عراق، کامبوج، کیریباتی، مالدیو، موزامبیک، میانمار، نائورو، و وانواتو هنوز به عضویت در نیامده‌اند.

 نام کشور  تاریخ عضویت                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        

 وضعیت ایران 
ایران در کنوانسیون برن عضویت ندارد. موافقان پیوستن ایران به این کنوانسیون، آن را مقدمه‌ای برای پیوستن ایران به سازمان تجارت جهانی و بهره‌مندی از منافع آن معرفی می‌کنند، زیرا مطابق موافقت‌نامهٔ تریپس که از ملزومات پیوستن به سازمان تجارت جهانی است، کشورهای عضو ملزم می‌شوند بخش‌هایی از اصول کنوانسیون برن که در مادهٔ ۹ موافقت‌نامهٔ تریپس منعکس شده‌است را رعایت کنند. در مقابل مخالفان معتقدند ایران بیش از آنکه تولیدکننده علم، فرهنگ و محصولات این حوزه باشد، مصرف‌کننده است، و پیوستن ایران به این کنوانسیون هزینه‌های بسیار زیادی را به دولت و مردم تحمیل خواهد کرد و توسعهٔ علمی و فرهنگی را دچار مشکل می‌نماید.

 جستارهای وابسته 
 میثاق جهانی کپی‌رایت
 موافقت‌نامه جنبه‌های تجاری حقوق مالکیت فکری

 منابع 


رده:حقوق بین‌الملل
رده:حقوق مالکیت فکری
رده:سپتامبر ۱۸۸۶ (میلادی)
رده:سوئیس در ۱۸۸۶ (میلادی)
رده:قانون حق تکثیر
رده:قانون مالکیت فکری در اتحادیه اروپا
رده:معاهده‌های ۱۸۸۶ (میلادی)
رده:معاهده‌های آرژانتین
رده:معاهده‌های آلبانی
رده:معاهده‌های آنتیگوآ و باربودا
رده:معاهده‌های آندورا
رده:معاهده‌های اتحادیه آفریقای جنوبی
رده:معاهده‌های اردن
رده:معاهده‌های ارمنستان
رده:معاهده‌های اروگوئه
رده:معاهده‌های ازبکستان
رده:معاهده‌های اسپانیای تحت استقرار مجددد
رده:معاهده‌های استرالیا
رده:معاهده‌های استونی
رده:معاهده‌های اسرائیل
رده:معاهده‌های اسلواکی
رده:معاهده‌های اسلوونی
رده:معاهده‌های اسواتینی
رده:معاهده‌های افغانستان
رده:معاهده‌های اکوادور
رده:معاهده‌های الجزایر
رده:معاهده‌های السالوادور
رده:معاهده‌های امارات متحده عربی
رده:معاهده‌های امپراتوری آلمان
رده:معاهده‌های امپراتوری ژاپن
رده:معاهده‌های اندونزی
رده:معاهده‌های اوکراین
رده:معاهده‌های اوگاندا
رده:معاهده‌های ایالات فدرال میکرونزی
رده:معاهده‌های ایالات متحده آمریکا
رده:معاهده‌های ایالات متحده کلمبیا
رده:معاهده‌های ایسلند
رده:معاهده‌های باربادوس
رده:معاهده‌های باهاما
رده:معاهده‌های بحرین
رده:معاهده‌های برزیل
رده:معاهده‌های برونئی
رده:معاهده‌های بریتانیا (۱۹۲۲–۱۸۰۱)
رده:معاهده‌های بریتانیا
رده:معاهده‌های بلاروس
رده:معاهده‌های بلژیک
رده:معاهده‌های بلیز
رده:معاهده‌های بنگلادش
رده:معاهده‌های بنین
رده:معاهده‌های بوتان
رده:معاهده‌های بوتسوانا
رده:معاهده‌های بورکینافاسو
رده:معاهده‌های بوروندی
رده:معاهده‌های بوسنی و هرزگوین
رده:معاهده‌های بولیوی
رده:معاهده‌های پادشاهی ایتالیا (۱۹۴۶–۱۸۶۱)
رده:معاهده‌های پادشاهی بلغارستان
رده:معاهده‌های پادشاهی رومانی
رده:معاهده‌های پادشاهی مجارستان (۱۹۴۶-۱۹۲۰)
رده:معاهده‌های پادشاهی یونان
رده:معاهده‌های پاراگوئه
رده:معاهده‌های پاکستان
رده:معاهده‌های پاناما
رده:معاهده‌های پرو
رده:معاهده‌های تاجیکستان
رده:معاهده‌های تانزانیا
رده:معاهده‌های تایلند
رده:معاهده‌های ترکمنستان
رده:معاهده‌های ترکیه
رده:معاهده‌های ترینیداد و توباگو
رده:معاهده‌های تعمیم‌یافته به آنتیل هلند
رده:معاهده‌های توگو
رده:معاهده‌های تونس
رده:معاهده‌های تونگا
رده:معاهده‌های تووالو
رده:معاهده‌های جامائیکا
رده:معاهده‌های جزایر سلیمان
رده:معاهده‌های جزایر کوک
رده:معاهده‌های جمهوری آذربایجان
رده:معاهده‌های جمهوری آفریقای مرکزی
رده:معاهده‌های جمهوری اول اتریش
رده:معاهده‌های جمهوری چک
رده:معاهده‌های جمهوری خلق چین
رده:معاهده‌های جمهوری داهومی
رده:معاهده‌های جمهوری دوم لهستان
رده:معاهده‌های جمهوری دومینیکن
رده:معاهده‌های جمهوری سودان (۱۹۸۵–۲۰۱۱ میلادی)
رده:معاهده‌های جمهوری سوم فرانسه
رده:معاهده‌های جمهوری کنگو (لئوپولدویل)
رده:معاهده‌های جمهوری کنگو
رده:معاهده‌های جیبوتی
رده:معاهده‌های چاد
رده:معاهده‌های چکسلواکی
رده:معاهده‌های چین
رده:معاهده‌های حق تکثیر
رده:معاهده‌های دانمارک
رده:معاهده‌های دماغه سبز
رده:معاهده‌های دولت آزاد ایرلند
رده:معاهده‌های دومینیکا
رده:معاهده‌های رواندا
رده:معاهده‌های روسیه
رده:معاهده‌های زامبیا
رده:معاهده‌های زیمبابوه
رده:معاهده‌های سائوتومه و پرنسیپ
رده:معاهده‌های ساحل عاج
رده:معاهده‌های سازمان جهانی مالکیت معنوی
رده:معاهده‌های ساموآ
رده:معاهده‌های سان مارینو
رده:معاهده‌های سریر مقدس
رده:معاهده‌های سری‌لانکا
رده:معاهده‌های سنت کیتس و نویس
رده:معاهده‌های سنت لوسیا
رده:معاهده‌های سنت وینسنت و گرنادین‌ها
رده:معاهده‌های سنگاپور
رده:معاهده‌های سنگال
رده:معاهده‌های سوئد
رده:معاهده‌های سوئیس
رده:معاهده‌های سودان
رده:معاهده‌های سورینام
رده:معاهده‌های سوریه
رده:معاهده‌های شیلی
رده:معاهده‌های صربستان و مونته‌نگرو
رده:معاهده‌های عربستان سعودی
رده:معاهده‌های عمان
رده:معاهده‌های غنا
رده:معاهده‌های فنلاند
رده:معاهده‌های فیجی
رده:معاهده‌های فیلیپین
رده:معاهده‌های قبرس
رده:معاهده‌های قرقیزستان
رده:معاهده‌های قزاقستان
رده:معاهده‌های قطر
رده:معاهده‌های قلمرو پاکستان
رده:معاهده‌های قلمرو سیلان
رده:معاهده‌های کاستاریکا
رده:معاهده‌های کامبوج
رده:معاهده‌های کامرون
رده:معاهده‌های کانادا
رده:معاهده‌های کرواسی
رده:معاهده‌های کره جنوبی
رده:معاهده‌های کره شمالی
رده:معاهده‌های کلمبیا
رده:معاهده‌های کنیا
رده:معاهده‌های کوبا
رده:معاهده‌های کومور
رده:معاهده‌های کویت
رده:معاهده‌های کیریباتی
رده:معاهده‌های گابن
رده:معاهده‌های گامبیا
رده:معاهده‌های گرجستان
رده:معاهده‌های گرنادا
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به آروبا
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به برلین غربی
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به جرزی
رده:معاهده‌های گسترش‌یافته به جزیره من
رده:معاهده‌های گواتمالا
رده:معاهده‌های گویان
رده:معاهده‌های گینه استوایی
رده:معاهده‌های گینه بیسائو
رده:معاهده‌های گینه
رده:معاهده‌های لائوس
رده:معاهده‌های لازم‌الاجرا در ۱۸۸۷ (میلادی)
رده:معاهده‌های لبنان
رده:معاهده‌های لتونی
رده:معاهده‌های لسوتو
رده:معاهده‌های لوکزامبورگ
رده:معاهده‌های لیبریا
رده:معاهده‌های لیتوانی
رده:معاهده‌های لیختن‌اشتاین
رده:معاهده‌های ماداگاسکار
رده:معاهده‌های مالاوی
رده:معاهده‌های مالت
رده:معاهده‌های مالزی
رده:معاهده‌های مالی
رده:معاهده‌های مراکش
رده:معاهده‌های مصر
رده:معاهده‌های مغولستان
رده:معاهده‌های مقدونیه شمالی
رده:معاهده‌های مکزیک
رده:معاهده‌های موریتانی
رده:معاهده‌های موریس
رده:معاهده‌های موزامبیک
رده:معاهده‌های مولداوی
رده:معاهده‌های موناکو
رده:معاهده‌های مونته‌نگرو
رده:معاهده‌های نائورو
رده:معاهده‌های نامیبیا
رده:معاهده‌های نپال
رده:معاهده‌های نخستین جمهوری برزیل
رده:معاهده‌های نخستین جمهوری پرتغال
رده:معاهده‌های نروژ
رده:معاهده‌های نیجر
رده:معاهده‌های نیجریه
رده:معاهده‌های نیکاراگوئه
رده:معاهده‌های نیوزیلند
رده:معاهده‌های نیووی
رده:معاهده‌های وانواتو
رده:معاهده‌های ونزوئلا
رده:معاهده‌های ویتنام
رده:معاهده‌های هائیتی
رده:معاهده‌های هلند
رده:معاهده‌های هند بریتانیا
رده:معاهده‌های هند
رده:معاهده‌های هندوراس
رده:معاهده‌های هنگ کنگ
رده:معاهده‌های یمن
رده:معاهده‌های یوگسلاوی