جنگ علیه تروریسم

جنگ علیه تروریسم با نام رسمی جنگ جهانی علیه تروریسم (GWOT)، یک کارزار نظامی جهانی ضدتروریسم است که توسط آمریکا پس از حملات ۱۱ سپتامبر آغاز شد و همچنین جدیدترین درگیری جهانی است که شامل جنگ‌های متعدد است. اهداف اصلی این کارزار، اسلام ستیزه‌جو و جهادگرایی سلفی سازمان‌های مسلحی مانند القاعده، داعش و وابستگان بین‌المللی آنها بودند که برای سرنگونی دولت‌های مختلف جهان اسلام شورش‌های نظامی به راه انداختند. سایر اهداف اصلی شامل رژیم حزب بعث در عراق بود که در جریان تهاجم به عراق در سال ۲۰۰۳ سرنگون شد و جناح‌های مختلف ستیزه‌جویی که در جریان متعاقب آن در شورش عراق جنگیدند.

«جنگ علیه ترور» از جنگ به عنوان استعاره برای توصیف انواع اقدامات خارج از تعریف سنتی جنگ استفاده می‌کند. چهل و سومین رئیس‌جمهور ایالات متحده جورج دبلیو بوش برای اولین بار در ۱۶ سپتامبر ۲۰۰۱ از اصطلاح «جنگ علیه تروریسم» استفاده کرد، و سپس چند روز بعد در یک سخنرانی رسمی در کنگره از «جنگ علیه تروریسم» استفاده کرد. بوش دشمن جنگ با تروریسم را «شبکه رادیکال تروریست‌ها و هر دولتی که از آنها حمایت می‌کند» نام برد. درگیری اولیه با هدف القاعده، با تئاتر اصلی در افغانستان و پاکستان، منطقه ای که بعداً به عنوان " افپاک " شناخته شد، انجام شد. اصطلاح «جنگ علیه ترور» بلافاصله توسط افرادی از جمله ریچارد مایرز، رئیس وقت ستاد مشترک ارتش مورد انتقاد قرار گرفت و در نهایت دولت بوش از اصطلاحات ظریف تری برای تعریف کمپین استفاده کرد. در حالی که "جنگ علیه تروریسم" هرگز به عنوان نام رسمی عملیات ایالات متحده استفاده نشد، مدال خدمات جنگ جهانی علیه تروریسم توسط نیروهای مسلح ایالات متحده صادر شد و صادر می‌شود.

با پایان یافتن جنگ‌های بزرگ و تنها عملیات‌های رزمی سطح پایین در برخی نقاط، پایان جنگ در افغانستان در اوت ۲۰۲۱ برای بسیاری در غرب نماد پایان مشهود جنگ یا حداقل مرحله اصلی آن است. ارتش ایالات متحده اعطای مدال خدمات دفاع ملی برای جنگ جهانی علیه تروریسم را در ۳۱ دسامبر ۲۰۲۲ متوقف کرد. از سال ۲۰۲۳، عملیات‌های مختلف در این کمپین در جریان است، از جمله یک کمپین ضد شورش در سومالی. طبق پروژه هزینه‌های جنگ، جنگ‌های پس از ۱۱ سپتامبر ۳۸ میلیون نفر را آواره کرده است، که دومین تعداد جابجایی اجباری از هر درگیری از سال ۱۹۰۰ است، و باعث حداقل ۴٫۵ میلیون کشته (مستقیم و غیر مستقیم) در افغانستان، عراق، لیبی، فیلیپین، پاکستان، سومالی، سوریه و یمن. آنها همچنین تخمین می‌زنند که بیش از ۸ تریلیون دلار برای خزانه داری ایالات متحده هزینه داشته است.

بحث بر سر جنگ بر اخلاقیات، تلفات و تداوم آن متمرکز شده است. با انتقاد منتقدان از اقدامات دولت برای نقض آزادی‌های مدنی و حقوق بشر. اقدامات جنجالی نیروهای نظامی ائتلاف محکوم شده است. از جمله جنگ با هواپیماهای بدون سرنشین، مراقبت، شکنجه، تحویل فوق‌العاده و جنایات جنگی مختلف. دولت‌های شرکت کننده به دلیل اجرای اقدامات استبدادی، سرکوب اقلیت‌ها، به دلیل دامن زدن به اسلام هراسی در سطح جهانی، و ایجاد اثرات منفی بر سلامت و محیط زیست مورد انتقاد قرار گرفته‌اند. تحلیلگران امنیتی با اشاره به اینکه تروریسم یک دشمن قابل شناسایی نیست، تأکید می‌کنند که هیچ راه حل نظامی برای مناقشه وجود ندارد و بر اهمیت مذاکرات و راه حل‌های سیاسی برای حل ریشه‌های اصلی بحران‌ها تأکید کرده‌اند.

 واژه‌شناسی 
عبارت جنگ علیه تروریسم به‌طور خاص به کارزار نظامی رهبری شده توسط ایالات متحده، بریتانیا و کشورهای همپیمان علیه سازمان‌ها و رژیم‌هایی که توسط آنها به عنوان تروریست معرفی شده‌اند، استفاده می‌شود و معمولاً سایر عملیات‌ها و کمپین‌های مستقل ضد تروریستی مانند آنها توسط روسیه و هند. از این درگیری با نام‌هایی غیر از جنگ علیه تروریسم نیز یاد شده است. همچنین به عنوان زیر شناخته شده است:
 جنگ جهانی چهارم (با فرض اینکه جنگ سرد جنگ جهانی سوم باشد)
 جنگ جهانی سوم
 جنگ بوش علیه ترور
 جنگ طولانی"Abizaid Credited With Popularizing the Term 'Long War,'" 3 February 2006: The Washington Post traces history of the phrase "Long War"
 جنگ ابدیElizabeth D. Samet, "Literature of the Forever War", The New York Times, 14 August 2016, p. BR29.
 جنگ جهانی علیه ترور
 جنگ علیه القاعده
 جنگ ترور (از دیدگاه افرادی که درگیری‌های ناشی از مداخله مستمر خارجی و داخلی را به عنوان منبع وحشت تجربه می‌کنند؛ همچنین از تلفظ اشتباه عمدی ساشا بارون کوهن «جنگ علیه ترور» در فیلم طنز بورات در سال ۲۰۰۶! آموزش‌های فرهنگی آمریکا برای سود بردن ملت شکوهمند قزاقستان .)

 استفاده از عبارت و توسعه آن 
عبارت «جنگ علیه تروریسم» در فرهنگ عامه آمریکای شمالی و اصطلاحات سیاسی ایالات متحده قبل از جنگ علیه تروریسم وجود داشت. اما تا حملات ۱۱ سپتامبر بود که به عنوان یک عبارت قابل تشخیص در سطح جهانی و بخشی از واژگان روزمره ظاهر شد. تام بروکاو که به تازگی شاهد فروریختن یکی از برج‌های مرکز تجارت جهانی بود، اعلام کرد: «تروریست‌ها به [آمریکا] اعلام جنگ کرده‌اند». در ۱۶ سپتامبر ۲۰۰۱، در کمپ دیوید، جورج دبلیو بوش، رئیس‌جمهور ایالات متحده، هنگام پاسخ به سؤال یک روزنامه‌نگار در مورد تأثیر افزایش اختیارات اجرای قانون که به آژانس‌های نظارتی ایالات متحده بر آزادی‌های مدنی آمریکایی‌ها داده شده بود، از عبارت جنگ علیه تروریسم در اظهارنظری ظاهراً بدون نسخه استفاده کرد.

"این نوع جدیدی از شر است - نوع جدیدی از شر. و ما درک می‌کنیم. و مردم آمریکا شروع به درک می‌کنند. این جنگ صلیبی، این جنگ علیه تروریسم مدتی طول خواهد کشید. و مردم آمریکا باید صبور باشند. من صبور خواهم بود.»

اشاره به جنگ‌های صلیبی به دلیل مفاهیم بحث‌برانگیز آن در جهان اسلام و روابط تاریخی مسلمانان و مسیحیان مورد انتقاد شدید قرار گرفت. جورج بوش در ۲۰ سپتامبر ۲۰۰۱، طی یک سخنرانی تلویزیونی در جلسه مشترک کنگره گفت: «جنگ ما علیه تروریسم با القاعده آغاز می‌شود، اما به همین‌جا ختم نمی‌شود. تا زمانی که هر گروه تروریستی در سطح جهانی پیدا نشود، متوقف و شکست بخورد، پایان نخواهد یافت.»Address to a Joint Session of Congress and the American People The White House, 20 September 2001.

هم این اصطلاح و هم سیاست‌هایی که بیان می‌کند منبع مناقشه‌های مداوم بوده است، زیرا منتقدان استدلال می‌کنند که برای توجیه جنگ پیشگیرانه یک‌جانبه، نقض حقوق بشر و سایر موارد نقض قوانین بین‌المللی استفاده شده است.Borhan Uddin Khan and Muhammad Mahbubur Rahman, "Combating Terrorism under Human Rights and Humanitarian Law Regime", Mediterranean Journal of Human Rights, Vol. 12 (double issue), 2008, pp. 379–397. نظریه‌پرداز سیاسی ریچارد جکسون استدلال کرده است که «جنگ علیه تروریسم» به‌طور هم‌زمان مجموعه‌ای از شیوه‌های واقعی - جنگ‌ها، عملیات‌های مخفی، آژانس‌ها و نهادها- و مجموعه‌ای از مفروضات، باورها، توجیه‌ها و روایت‌ها است. این یک زبان یا گفتمان کامل است."Jackson, Writing the War on Terrorism (2005), p. 8. جکسون در میان نمونه‌های بسیاری به بیانیه‌ای از جان اشکرافت اشاره می‌کند که «حملات ۱۱ سپتامبر خط روشنی از مرزبندی بین مردم عادی و وحشی ترسیم کرد».Jackson, Writing the War on Terrorism (2005), p. 62. مقامات دولتی همچنین «تروریست‌ها» را منفور، خیانتکار، وحشی، دیوانه، منحرف، بی ایمان، انگلی، غیرانسانی، و معمولاً شرور توصیف کردند.Jackson, Writing the War on Terrorism (2005), pp. 62–75. در مقابل، آمریکایی‌ها شجاع، دوست داشتنی، سخاوتمند، قوی، مدبر، قهرمان و محترم به حقوق بشر توصیف شدند.Jackson, Writing the War on Terrorism (2005), pp. 77–80.

 کاهش استفاده از عبارت توسط دولت ایالات متحده 
در آوریل ۲۰۰۷، دولت بریتانیا به‌طور علنی اعلام کرد که استفاده از عبارت «جنگ علیه ترور» را کنار می‌گذارد، زیرا آنها آن را کمتر از مفید دانستند. این موضوع اخیراً توسط لیدی الیزا منینگهام بولر توضیح داده شده است. رئیس سابق MI5 در سخنرانی ریث در سال ۲۰۱۱ گفت که حملات ۱۱ سپتامبر «یک جنایت بود، نه یک اقدام جنگی». بنابراین من هرگز فکر نکردم که اشاره به جنگ علیه ترور مفید است.»

باراک اوباما، رئیس‌جمهور ایالات متحده، به ندرت از این واژه استفاده کرد، اما در سخنرانی تحلیف خود در ۲۰ ژانویه ۲۰۰۹، اظهار داشت: «ملت ما در جنگ علیه شبکه گسترده خشونت و نفرت است.» در مارس ۲۰۰۹، وزارت دفاع رسماً نام عملیات را از «جنگ جهانی علیه ترور» به «عملیات اضطراری خارج از کشور» (OCO) تغییر داد. در مارس ۲۰۰۹، دولت اوباما از کارکنان پنتاگون درخواست کرد که از استفاده از این اصطلاح اجتناب کنند و در عوض از «عملیات اضطراری خارج از کشور» استفاده کنند. اهداف اساسی دولت بوش «جنگ با تروریسم»، مانند هدف قرار دادن القاعده و ایجاد اتحادهای بین‌المللی ضد تروریسم، همچنان پابرجاست.Jai Singh and Ajay Singh, "The War on Terror – Over ?", Small Wars Journal, 28 August 2012.David Kravets, "Former CIA Chief: Obama's War on Terror Same as Bush's, But With More Killing", Wired, 10 September 2012.

 کنارگذاشتن عبارت 
در ماه مه ۲۰۱۰، دولت اوباما گزارشی را منتشر کرد که در آن استراتژی امنیت ملی خود را تشریح کرد. این سند عبارت «جنگ جهانی علیه تروریسم» دوران بوش و اشاره به «افراط گرایی اسلامی» را حذف کرد و بیان کرد: «این یک جنگ جهانی علیه یک تاکتیک - تروریسم یا یک دین - اسلام نیست. ما در حال جنگ با یک شبکه خاص، القاعده، و گروه‌های تروریستی آن هستیم که از تلاش‌ها برای حمله به ایالات متحده، متحدان و شرکای ما حمایت می‌کنند.»Barack Obama declares the 'War on Terror' is over: President Barack Obama has rejected George W. Bush's doctrine that placed the "war on terror" at the center of American foreign policy The Telegraph, 27 May 2010.

استفاده از اصطلاح «جنگ علیه ترور» در ابتدا در می 2010 و دوباره در میRemarks by the President at the National Defense University The White House, 23 May 2013. متوقف شد. در ۲۳ مه ۲۰۱۳، باراک اوباما، رئیس‌جمهور ایالات متحده، اعلام کرد که «جنگ علیه تروریسم» به پایان رسیده است، گفت که ایالات متحده علیه یک تاکتیک جنگ نخواهد کرد، بلکه در عوض بر گروه خاصی از شبکه‌های تروریستی تمرکز خواهد کرد. سایر مبارزات نظامی آمریکا در طول دهه ۲۰۱۰ نیز توسط افراد و رسانه‌ها بخشی از «جنگ علیه تروریسم» تلقی شده است. ظهور دولت اسلامی در عراق و سوریه طی سال‌های ۲۰۱۴–۲۰۱۵ منجر به عملیات جهانی عزم ذاتی و کمپین بین‌المللی برای نابودی این سازمان تروریستی شد. این کارزار دیگری از «جنگ علیه تروریسم» تلقی می‌شد.

در دسامبر ۲۰۱۲، جه جانسون، مشاور کل وزارت دفاع، در سخنرانی در دانشگاه آکسفورد، اظهار داشت که جنگ علیه القاعده زمانی پایان می‌یابد که گروه تروریستی تضعیف شود و دیگر قادر به «حملات استراتژیک» نباشد. و «به‌طور مؤثر نابود شد.» در آن مرحله، جنگ دیگر تحت قوانین بین‌المللی یک درگیری مسلحانه نخواهد بود، و نبرد نظامی می‌تواند با عملیات اجرای قانون جایگزین شود.

در ماه مه ۲۰۱۳، دو سال پس از ترور اسامه بن لادن، باراک اوباما سخنرانی کرد که در آن از عبارت جنگ جهانی علیه تروریسم در گیومه (که رسماً توسط کاخ سفید رونویسی شده است) استفاده کرد: "حالا اشتباه نکنید، تروریست‌ها هنوز هم هستند. ملت ما را تهدید کند . . . در افغانستان، انتقال خود را به مسئولیت افغانستان در قبال امنیت آن کشور تکمیل خواهیم کرد. . . . فراتر از افغانستان، ما باید تلاش خود را نه به عنوان یک "جنگ جهانی علیه تروریسم" بی حد و حصر، بلکه به عنوان مجموعه ای از تلاش‌های مداوم و هدفمند برای از بین بردن شبکه‌های خاص افراط گرایان خشن که آمریکا را تهدید می‌کنند، تعریف کنیم. در بسیاری از موارد، این امر مستلزم مشارکت با کشورهای دیگر است." با این وجود، در همین سخنرانی، در تلاش برای تأکید بر قانونی بودن اقدامات نظامی انجام شده توسط آمریکا، با اشاره به اینکه کنگره اجازه استفاده از زور را داده است، ادامه داد: «بر اساس قوانین داخلی و قوانین بین‌المللی، ایالات متحده با القاعده، طالبان و نیروهای وابسته به آنها در حال جنگ است. ما در حال جنگ با سازمانی هستیم که در حال حاضر اگر ما جلوی آنها را نگیریم، تا آنجا که می‌توانند آمریکایی‌ها را می‌کشند. پس این یک جنگ عادلانه است، جنگی که به تناسب، در آخرین راه و برای دفاع از خود به راه افتاده است.»

با این وجود، استفاده از عبارت «جنگ علیه تروریسم» در سیاست ایالات متحده همچنان ادامه دارد. به عنوان مثال، در سال ۲۰۱۷، مایک پنس، معاون رئیس‌جمهور ایالات متحده، بمباران پادگان‌های بیروت در سال ۱۹۸۳ را «نقطه آغاز جنگی که ما از آن زمان تاکنون به راه انداخته‌ایم - جنگ جهانی علیه تروریسم» نامید.

بندانگشتی|نامه باراک اوباما مبنی بر تخصیص بودجه کنگره برای "عملیات اضطراری خارج از کشور/جنگ جهانی علیه تروریسم"

 جستارهای وابسته 
 جنگ با داعش
 تروریسم اسلامی
 فهرست حملات تروریستی اسلام‌گرایان
 محور شرارت
 جنگ سرد
 جمهوری اسلامی ایران و پرونده‌های تروریسم دولتی
 تروریسم اسلامی در اروپا
 حامیان دولتی تروریسم
 ایالات متحده و تروریسم دولتی

 یادداشت‌ها 

 منابع 

 برای مطالعهٔ بیشتر 

 Davis, John, ed. Terrorism in Africa: the evolving front in the war on terror (Lexington Books, 2012). 
 De Goede, Marieke. "The politics of preemption and the war on terror in Europe." European journal of international relations 14.1 (2008): 161–185. online
 Dimaggio, Anthony. Mass Media, Mass Propaganda: Understanding the News in the 'War on Terror'. (Lexington Books, 2008).
 Hill, Joshua, Willard M. Oliver, and Nancy E. Marion. " 'Shaping history' or 'Riding the wave'?: President Bush's influence on the public opinion of terrorism, homeland security, & crime." Journal of Criminal Justice 38.5 (2010): 896-902.
 Jackson, Richard. Writing the War on Terrorism: Language, Politics and Counter-Terrorism. (Manchester University Press, 2005). .
 Jones, David Martin, and M.L.R. Smith. "The age of ambiguity: Art and the war on terror twenty years after 9/11." Studies in Conflict & Terrorism (2021): 1–20. online
 Lansford, Tom. 9/11 and the Wars in Afghanistan and Iraq. A Chronology and Reference Guide (ABC-CLIO, 2012). excerpt
 Lansford, Tom, Robert P. Watson, and Jack Covarrubias, eds. America's war on terror (2nd ed. Ashgate, 2009). excerpt

 Ryan, Maria. "‘War in countries we are not at war with’: The ‘war on terror’ on the periphery from Bush to Obama." International Politics 48.2 (2011): 364–389.
 Webel, Charles, and Mark Tomass, eds. Assessing the War on Terror: Western and Middle Eastern Perspectives (Taylor & Francis, 2017).

 پیوند به بیرون 

 White House information about the War on Terrorism
 CIA and the War on Terrorism 
 U.S. National Military Strategic Plan for the War on Terrorism, 2006
 The 9/11 Legacies Project, The Oriental Institute, Czech Academy of Sciences, Prague
 9/11 At 20: A Week of Reflection , Responsible Statecraft, The Quincy Institute


رده:افغانستان در ۲۰۰۱ (میلادی)
رده:افغانستان در ۲۰۰۲ (میلادی)
رده:افغانستان در ۲۰۰۳ (میلادی)
رده:افغانستان در ۲۰۰۴ (میلادی)
رده:افغانستان در ۲۰۰۵ (میلادی)
رده:افغانستان در ۲۰۰۶ (میلادی)
رده:افغانستان در ۲۰۰۷ (میلادی)
رده:افغانستان در ۲۰۰۸ (میلادی)
رده:افغانستان در ۲۰۰۹ (میلادی)
رده:افغانستان در ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:افغانستان در ۲۰۱۱ (میلادی)
رده:افغانستان در ۲۰۱۲ (میلادی)
رده:افغانستان در ۲۰۱۳ (میلادی)
رده:افغانستان در ۲۰۱۴ (میلادی)
رده:افغانستان در ۲۰۱۵ (میلادی)
رده:افغانستان در ۲۰۱۶ (میلادی)
رده:افغانستان در دهه ۲۰۲۰ (میلادی)
رده:افغانستان در سده ۲۱ (میلادی)
رده:القاعده
رده:امنیت ملی
رده:پیامدهای حملات یازده سپتامبر
رده:تاریخ افغانستان
رده:تاریخ ایالات متحده آمریکا
رده:تاریخ عراق
رده:تروریسم
رده:جنگ در افغانستان (۲۰۰۱–۲۰۲۱)
رده:جنگ عراق
رده:جنگ‌ها
رده:جنگ‌های آفریقای جنوبی
رده:جنگ‌های آلبانی
رده:جنگ‌های آلمان
رده:جنگ‌های اتریش
رده:جنگ‌های اتیوپی
رده:جنگ‌های ارمنستان
رده:جنگ‌های اسپانیا
رده:جنگ‌های استرالیا
رده:جنگ‌های استونی
رده:جنگ‌های اسلواکی
رده:جنگ‌های اسلوونی
رده:جنگ‌های افغانستان
رده:جنگ‌های الجزایر
رده:جنگ‌های السالوادور
رده:جنگ‌های امارات متحده عربی
رده:جنگ‌های اوکراین
رده:جنگ‌های ایالات متحده آمریکا
رده:جنگ‌های ایران
رده:جنگ‌های ایسلند
رده:جنگ‌های با شرکت ایتالیا
رده:جنگ‌های بحرین
رده:جنگ‌های بریتانیا
رده:جنگ‌های بلژیک
رده:جنگ‌های بلغارستان
رده:جنگ‌های بنگلادش
رده:جنگ‌های بورکینافاسو
رده:جنگ‌های بوسنی و هرزگوین
رده:جنگ‌های پاکستان
رده:جنگ‌های پرتغال
رده:جنگ‌های پس از ۱۹۴۵ (میلادی)
رده:جنگ‌های ترکیه
رده:جنگ‌های جمهوری آذربایجان
رده:جنگ‌های جمهوری چک
رده:جنگ‌های چاد
رده:جنگ‌های چین
رده:جنگ‌های حزب‌الله لبنان
رده:جنگ‌های داعش
رده:جنگ‌های دانمارک
رده:جنگ‌های روسیه
رده:جنگ‌های رومانی
رده:جنگ‌های سنگاپور
رده:جنگ‌های سوریه
رده:جنگ‌های سومالی
رده:جنگ‌های عراق
رده:جنگ‌های فرانسه
رده:جنگ‌های فیلیپین
رده:جنگ‌های کانادا
رده:جنگ‌های کرواسی
رده:جنگ‌های کره جنوبی
رده:جنگ‌های کلمبیا
رده:جنگ‌های کنیا
رده:جنگ‌های گرجستان
رده:جنگ‌های لبنان
رده:جنگ‌های لتونی
رده:جنگ‌های لوکزامبورگ
رده:جنگ‌های لهستان
رده:جنگ‌های لیبی
رده:جنگ‌های لیتوانی
رده:جنگ‌های مجارستان
رده:جنگ‌های نروژ
رده:جنگ‌های نیوزیلند
رده:جنگ‌های هند
رده:جنگ‌های یمن
رده:جنگ‌های یونان
رده:درگیری‌های جهانی
رده:درگیری‌های دهه ۲۰۰۰ (میلادی)
رده:درگیری‌های دهه ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:درگیری‌های دهه ۲۰۲۰ (میلادی)
رده:درگیری‌های سده ۲۱ (میلادی)
رده:درگیری‌های مسلحانه جاری
رده:ریاست‌جمهوری جرج دابلیو. بوش
رده:سیاست در ایالات متحده آمریکا
رده:مبارزه با تروریسم در ایالات متحده آمریکا
رده:ضداسلام
رده:طالبان
رده:عراق در ۲۰۰۳ (میلادی)
رده:عراق در ۲۰۰۴ (میلادی)
رده:عراق در ۲۰۰۵ (میلادی)
رده:عراق در ۲۰۰۶ (میلادی)
رده:عراق در ۲۰۰۷ (میلادی)
رده:عراق در ۲۰۰۸ (میلادی)
رده:عراق در ۲۰۰۹ (میلادی)
رده:عراق در ۲۰۱۰ (میلادی)
رده:عراق در ۲۰۱۱ (میلادی)
رده:عراق در سده ۲۱ (میلادی)
رده:عملیات‌های نیروهای ویژه
رده:مبارزه با تروریسم
رده:مناقشه‌های دوران زمامداری جرج دابلیو بوش
رده:ریاست‌جمهوری باراک اوباما
رده:نخستین دوره ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ
رده:ریاست‌جمهوری جو بایدن
رده:جنگ‌های اسرائیل
رده:جنگ‌های عربستان سعودی