زبان پیه‌مونتی

زبان پیه‌مونتی () زبانی است هندواروپایی از شاخه رومی که جمعیتی حدود دو میلیون نفر، عمدتاً در ناحیهٔ پیه‌مونت در شمال‌غربی ایتالیا، بدان تکلم می‌کنند. اکثر زبان‌شناسان این زبان را کاملاً مستقل و مجزا می‌دانند اما در ایتالیا اغلب به اشتباه گویشی از ایتالیایی تلقی می‌شود. این زبان از قرن دوازدهم به صورت نوشتاری درآمد و ادبیات پیه‌مونتی در حدود قرن هجدهم میلادی رشد چشمگیری یافت. در پیه‌مونت ایتالیا تلاش‌های زیادی برای جهت رسمی‌کردن این زبان انجام شد که به بن‌بست رسید. پارلمان محلی پیه‌مونت زبان پیه‌مونتی را زبان رسمی و کاربردی خود اعلام کرد و خواستار تدریس آن در مدارس شد. اگرچه ایتالیا این مسئله را به رسمیت نشناخت اما هم‌اکنون در سطح محدودی در مدارس آموزش داده می‌شود. همچنین دولت ایتالیا طرح پیشنهادی مردم پیه‌مونت را برای اینکه زبان پیه‌مونتی یکی از زبان‌های رسمی المپیک زمستانی ۲۰۰۶ تورین باشد را رد نمود.

از دید زبان‌شناسی، پیه‌مونتی در گروه زبان‌های گالی–ایتالی شمال ایتالیا (در کنار لمبارد، امیلیان، لیگوری و رومانیول) جای دارد و در نتیجه بخشی از شاخهٔ غربی زبان‌های رومی به‌شمار می‌رود که شامل فرانسوی، آرپیتان، اکسیتان و کاتالان نیز می‌شود.

این زبان در بخش مرکزی پیه‌مونت، شمال‌غرب لیگوریا (نزدیکی ساونا) و در برخی نواحی غربی لمباردی (در حوالی پاویا) رایج است. شمار زیادی از گویشوران این زبان به فرانسه، آرژانتین و اروگوئه کوچیده‌اند. در پی مهاجرت گستردهٔ ایتالیایی‌ها، زبان پیه‌مونتی در ناحیهٔ پامپای آرژانتین گسترش یافت، جایی که شمار زیادی از مهاجران پیه‌مونتی ساکن شدند. این زبان همچنین در برخی ایالت‌های برزیل، در کنار زبان ونیزی، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

زبان پیه‌مونتی در سال ۲۰۱۰ از سوی یونسکو در اطلس زبان‌های در معرض خطر جهان در ردهٔ «به‌طور قطعی درخطر» طبقه‌بندی شد.

 نمونه زبانی 
 پیه‌مونتی ایتالیایی فرانسه اسپانیایی پرتغالی کاتالان فارسی cadrega  sedia  chaise  silla  cadeira  cadira  صندلی pijé  prendere, pigliare  prendre  tomar  pegar, tomar  prendre  گرفتن surtì  uscire  sortir  salir  sair  sortir  رفتن droché/casché/tombé  cadere, cascare  tomber  caer  cair, tombar  caure  افتادن ca/mison  casa  maison  casa  casa  casa  خانه brass  braccio  bras  brazo  braço  braç  بازو nùmer  numero  numéro  número  número  nombre  شماره pom  mela  pomme  manzana  maçã  poma  سیب travajé  lavorare  travailler  trabajar, laborar  trabalhar  treballar  کار کردن scòla  scuola  école  escuela  escola  escola  مدرسه bòsch  legno  bois  madera  madeira, bosque, mata  fusta  چوب monsù  signore  monsieur  señor  senhor, seu  senyor  آقا madama  signora  madame  señora  senhora, dona  senyora  بانو istà  estate  été  verano, estío  verão  estiu  تابستان ancheuj  oggi  aujourd'hui  hoy  hoje  avui  امروز dman  domani  demain  mañana  amanhã  demà  فردا jer  ieri  hier  ayer  ontem  ahir  دیروز lùnes  lunedì  lundi  lunes  segunda-feira  dilluns  دوشنبه màrtes  martedì  mardi  martes  terça-feira  dimarts  سه شنبه mèrcol/merco  mercoledì  mercredi  miércoles  quarta-feira  dimecres  چهارشنبه giòbia  giovedì  jeudi  jueves  quinta-feira  dijous  پنج شنبه vënner  venerdì  vendredi  viernes  sexta-feira  divendres  آدینه saba  sabato  samedi  sábado  sábado  dissabte  شنبه dumìnica  domenica  dimanche  domingo  domingo  diumenge  یکشنبه

 منابع 


رده:زبان‌های اروپا
رده:زبان‌های ایتالیا
رده:زبان‌های پیمونت
رده:زبان‌های در خطر اروپا
رده:زبان‌های رومی