اکسی‌اسید

اکسی‌اسید  به اسیدی گفته می‌شود که ۳ شرط زیر را دارا باشد:
 دارای اتم اکسیژن در ساختارش باشد.
 دارای حداقل یک هیدروژن متصل به اکسیژن باشد.
 بتواند با گرفتن یک یا چند الکترون تشکیل آنیون دهد.

 انواع 
 اکسی‌اسیدهای هالوژن دار: ترکیباتی هستند که اتم مرکزی مولکول آن‌ها هالوژن و در اطراف اتم مرکزی یک یا چند اتم اکسیژن و یک اتم هیدروژن (که به یکی از اکسیژن‌ها متصل است) وجود دارد.
 اکسی‌اسیدهای سولفور دار: ترکیباتی هستند که اتم مرکزی مولکول آن‌ها سولفور (گوگرد) و در اطراف اتم مرکزی یک یا چند اتم اکسیژن و دو اتم هیدروژن وجود دارد.
 اکسی‌اسیدهای فسفر دار: ترکیباتی هستند که اتم مرکزی مولکول آن‌ها فسفر و در اطراف اتم مرکزی یک یا چند اتم اکسیژن و سه اتم هیدروژن وجود دارد.
 اکسی‌اسیدهای نیتروژن دار: ترکیباتی هستند که اتم مرکزی مولکول آن‌ها نیتروژن و در اطراف اتم مرکزی دو یا سه اتم اکسیژن و یک اتم هیدروژن (که به یکی از اکسیژن‌ها متصل است) وجود دارد.
 اکسی‌اسید کربن دار: ترکیبی است که اتم مرکزی مولکول آن‌ها کربن و در اطراف اتم مرکزی سه اتم اکسیژن و دو اتم هیدروژن وجود دارد.
 اکسی‌اسید بور دار: ترکیبی است که اتم مرکزی مولکول آن‌ها بور و در اطراف اتم مرکزی سه اتم اکسیژن و سه اتم هیدروژن وجود دارد.
 اکسی‌اسید زنون دار: ترکیبی است که اتم مرکزی مولکول آن زنون و در اطراف اتم مرکزی چهار اتم اکسیژن و دو اتم هیدروژن وجود دارد.

 روش نامگذاری 
برای نامگذاری در اکسی اسیدهای هالوژن دار به عدد اکسایش هالوژن توجه می‌شود. اکسی اسیدهایی که در آنها عدد اکسایش هالوژن برابر با ۱و۳ است لفظ (او) می‌گیرند (مثل:هالوژنو اسید) و اگر برابر با ۵و۷ بود لفظ (ایک) (مثل:هالوژنیک اسید) و همچنین از میان اکسی اسیدهایی که هالوژن عدد اکسایش ۱ را دارا می‌باشد پیشوند (هیپو)(مثل:هیپو هالوژنو اسید) و اسیدی که در ان هالوژن عدد اکسایش ۷ را دارا می‌باشد پیشوند (پر) می‌گیرد. (مثل: پرهالوژنیک اسید)
 لفظ هیپو به معنای زیر (کم) و پِر به معنای بالا (زیاد) است.
 بنیان اسید: اگر در اکسی اسیدها هیدروژن‌های متصل به اکسیژن‌ها جدا شوند به دلیل الکترونگاتیوی بالای اکسیژن، هیدروژن و یا هیدورژن ها تک الکترون خود را از دست خواهند داد و به صورت +H آزاد می‌شوند. آنیون باقی مانده را بنیان اسید می‌نامیم.
 فهرستی از اکسی اسیدهای مشهور:آموزش شیمی عمومی (سید احسان هادی)
 فرمول شیمیایی  نام اسید  عدد اکسایش اتم مرکزی  بنیان اسید  نام بنیان اسید HClO4  پرکلریک اسید  ۷  -ClO4  یون پرکلرات HClO3 کلریک اسید  ۵  -ClO3  یون کلرات HClO2  کلرو اسید  ۳  -ClO2  یون کلریت HClO  هیپوکلرو اسید  ۱  -ClO  یون هیپوکلریت H2SO4  سولفوریک اسید  ۶ −2 SO4  یون سولفات H2SO3  سولفورو اسید  ۴  −2 SO3  یون سولفیت H2SO2  هیپوسولفورو اسید  ۲  −2 SO2  یون هیپوسولفیت H3PO4  فسفریک اسید  ۵  −3 PO4  یون فسفات H3PO3  فسفرو اسید  ۳  −2 HPO3  یون هیدروژن فسفیت H3PO2  هیپوفسفرو اسید  ۱  - H2PO2  یون هیپوفسفیت HNO3  نیتریک اسید  ۵  - NO3  یون نیترات HNO2  نیترو اسید  ۳  - NO2  یون نیتریت H2CO3  کربنیک اسید  ۴  −2 CO3  یون کربنات H3BO3  بوریک اسید  ۳  −3 BO3  یون بورات H2XeO4  زنیک اسید  ۶ −2 XeO4  یون زِنات
 مقایسه قدرت اسیدی اکسی اسیدها با اتم مرکزی مشترک به بار قراردادی اتم مرکزی مربوط می‌شود و اصلاً بستگی به عدد اکسایش اتم مرکزی ندارد. هر چه بارقراردادی اتم مرکزی بیشتر باشد آن اسید قوی تر است.
 مثال:

HClO4>HClO3: قدرت اسیدی

۳ > ۲: بار قراردادی اتم مرکزی

 منبع 


*
رده:اکسواسیدها
رده:شیمی تجزیه