معبد آناهیتا (بیشاپور)

معبد آناهیتا یا پرستشگاه آناهیتا (به پارسی میانه: Ādur-Anāhīd) از بناهای مشهور شهر باستانی بیشاپور است که در شهرستان کازرون قرار دارد. این بنا در قرن سوم میلادی به‌دستور شاپور یکم، پادشاه ساسانی احداث شد. معبد آناهیتا در سال ۱۳۱۰ به‌عنوان یکی از نخستین آثار ملی ایران به ثبت رسید. این سازه همچنین به‌عنوان بخشی از مجموعهٔ بیشاپور در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.

 موقعیت جغرافیایی 
بندانگشتی|پلان ارگ سلطنتی بیشاپور، معبد آناهیتا در قسمت شمال غربی نقشه قرار گرفته است.
معبد آناهیتا در نزدیکی کاخ سلطنتی شاپور ساسانی و همجوار با ایوان موزائیک و تالار تشریفات در شمال شرقی شهر باستانی بیشاپور، از پایتخت‌های شاهنشاهی ساسانی در ۱۵ کیلومتری غرب شهر کازرون واقع شده است.

 تاریخچه 
معبد آناهیتا در نیمه دوم سدهٔ سوم میلادی به دستور شاپور یکم، پادشاه ساسانی در شهر بیشاپور احداث شد.
نخستین کاوش در شهر باستانی بیشاپور در سال ۱۹۳۵ میلادی به سرپرستی رومن گیرشمن، باستان‌شناس فرانسوی انجام شد. گیرشمن در این کاوش موفق به دست‌یابی به کروکی اندازه‌دار طرح راهروهای جانبی معبد آناهیتا شد.
پس از وقفه‌ای طولانی در عملیات کاوش شهر بیشاپور، عملیات به سرپرستی علی‌اکبر سرافراز در سال ۱۹۶۸ میلادی از سر گرفته شد. در این عملیات کاوش که چندین سال به طول انجامید، معبد آناهیتا آواربرداری و سپس ساماندهی و مرمت شد.
بندانگشتی|نمای درونی معبد آناهیتا

 کاربری 
معبد آناهیتا محلی برای ستایش آناهیتا، از ایزدبانوان آریایی بوده است. این بنا همچنین محل برگزاری جشن‌های مذهبی دورهٔ ساسانی در فصول جاری شدن آب رودخانه شاپور به درون معبد و همچنین پاکیزگی آیینی پیش از ورود به آتشکده بوده است.
بندانگشتی|رودخانهٔ شاپور

 ویژگی‌های معماری 
بندانگشتی|نقاشی تاریخی معبد آناهیتا در سال ۱۸۵۱ میلادی
معبد آناهیتا، اتاق چهارگوش بزرگی به صورت مکعب در فرورفتگی ۶ متری از سطح زمین است که هر ضلع آن نزدیک به ۱۴ متر است و از سنگ‌های تراشیده‌شده و بدون ملات و به‌صورت دوجداره ساخته شده و به سبک معماری هخامنشی است. این سنگ‌ها با بست‌های آهنی به یکدیگر متصل شده‌اند. پلکانی از کاخ نیز به این معبد متصل بوده است. پرستشگاه فاقد سقف است و هدف این بوده که آب رودخانهٔ شاپور را که در فاصلهٔ ۲۵۰ متری آن جاری‌است به درون پرستشگاه آورده تا پس از جریان یافتن درون پرستشگاه به وسیلهٔ قناتی خارج گردد.رضا طاهری، آناهیتا و ایزدبانوان دیگر در اسطوره‌ها و باورهای ایرانیان، نشر فروهر، ص ۱۱۶

 نگارخانه 

 پانویس 

 منابع 
 پایگاه پژوهشی بیشاپور
 سازمان میراث فرهنگی و صنایع گردشگری شهرستان کازرون
 آناهیتا و ایزدبانوان دیگر در اسطوره‌ها و باورهای ایرانیان، رضا طاهری، نشر فروهر
 منظر باستان‌شناسی ساسانی فارس - معبد آناهیتا
 Tehran Times - Bishapur’s Anahita Temple insulated
 Bishapur, "Temple of Anahita" - Livius

رده:آثار تاریخی کازرون
رده:آثار دوره ساسانیان در شهرستان کازرون
رده:آناهیتا
رده:بناهای تاریخی شهرستان کازرون
رده:بیشاپور
رده:جاذبه‌های گردشگری کازرون
رده:چشم‌انداز باستان‌شناسی ساسانی منطقه فارس
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در کازرون
رده:ساختمان‌ها و سازه‌های کامل‌شده در سده ۳ (میلادی)
رده:ساختمان‌های سنگی
رده:ساختمان‌های مذهبی سده ۳ (میلادی)
رده:شاپور یکم
رده:کازرون
رده:کاوشگاه‌های باستان‌شناسی ایران
رده:معماری ایرانی
رده:معماری ساسانی
رده:معماری سده ۳ (میلادی)
رده:معماری هخامنشیان
رده:میراث جهانی در ایران
رده:نیایشگاه‌ها در ایران
رده:نیایشگاه‌های باستانی ایران
معبد آناهیتا (کازرون)