خلیل بن احمد فراهیدی

خلیل بن احمد بن عمرو بن تمیم فراهیدی اَزْدی (قومیت عرب)  (۹۶ یا ۱۰۰ هـ.ق–۱۷۵ هـ.ق) زبان‌شناس و از جمله برجسته‌ترین پژوهشگران فقه‌اللغهٔ عربی (زبان‌شناسی زبان عربی) است که به پژوهش‌هایی درزمینهٔ تصحیح نظام نوشتاری عربی، فرهنگ‌نویسی و عروض (وزن شعر) پرداخته‌است.

 خاستگاه 
خلیل فرهيدى متولد عمان است . وی از قبیله عرب عضد ازد عمان است. در بصره زندگی و تحصیل کرد. او را سومین نحو پس از ابواسود الدؤلي و عمر بن عاصم لیثی می دانند.

 پژوهش‌ها 
خلیل بن احمد، سال‌ها به تدریس عروض عربی مشغول بود، و گفته می‌شود که رساله‌ای به نام العروض نیز تدوین کرده‌است (گرچه برخی احتمال می‌دهند که پژوهش‌های او درزمینهٔ عروض فقط به‌شکل شفاهی بوده‌است). او به بررسی و طبقه‌بندی اوزان شعر عرب پرداخت. پیش از او علم عروض درمیان اعراب سابقه‌ای نداشته‌است مذهب خلیل شیعه بود.عسکری، حسن بن عبدالله، الأوائل، دارالبشیر مصر، 1408 ق، ص 377.

پژوهش دیگر او، که در کتاب العین تدوین شده‌است، به نگارش واژگان عربی اختصاص دارد. او در این کتاب، کلمات عربی را بر اساس «مخارج حروف» (و نه بر اساس ترتیب الفبا) مرتب کرده‌است.

خلیل بن احمد در رسالهٔ النَقط و الشَکل، به قواعد واج‌شناسی و آواشناسی می‌پردازد یا به‌طور مشخص نویسه‌هایی را برای نشان دادن واکه‌های بلند که تا پیش از آن در خط عربی هیچ نمودی نداشتند، ابداع می‌کند.

اگرچه شاید پژوهش‌های خلیل بن احمد الهام‌گرفته از مطالعات دانشمندان هندی (مثل پانینی) درزمینهٔ زبان بوده‌باشد،
ولی دلیلی بر اثبات این مدعا ارائه نشده‌است.

 آثار 
 العروض
 لغت‌نامهٔ العین (کتاب)
 رساله النقط و الشکل
 العین

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 فرزانه، بابک (۱۳۹۸). «خلیل بن احمد». دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ج. ۲۲. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. بایگانی‌شده از روی نسخهٔ اصلی، تاریخ بازبینی: ۱۳ بهمن ۱۴۰۲.
 The Al Khalil bin Ahmed Al Farahidi Center at the University of Nizwa
 The Tajdīd Online Forum for Facilitating Arabic Studies مُنتَدَی التَّجْدیدِ: المِنْـبَـرُ الإلکترونیُّ لِتَیْسِیرِ الدِّراساتِ العربـیَّةِ

رده:اهالی عمان
رده:درگذشتگان ۱۷۵ (قمری)
رده:درگذشتگان ۷۸۶ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۷۹۱ (میلادی)
رده:رمزنگاران پیش از قرن ۱۹ (میلادی)
رده:ریاضی‌دانان عراقی قرون وسطی
رده:زادگان ۷۱۸ (میلادی)
رده:زبان‌شناسان زبان عربی قرون وسطی
رده:شاعران دوره عباسیان
رده:شاعران عربی
رده:فرهنگ‌نویسان
رده:لغویان
رده:محققان عباسیان
رده:نویسندگان اهل عمان
رده:نویسندگان عربی سده ۸ (میلادی)
رده:واج‌شناسان
رده:وزن شعر
رده:عرب‌شناسان
رده:وزن شعر عربی
رده:وزن شعر فارسی
رده:شاعران عربی سده ۸ (میلادی)
رده:فرهنگ‌نویسان عرب
رده:اهالی بصره