نسخه توپ‌قاپی

نسخه خطی توپ‌قاپی یا قرآن توپ‌قاپی (همچنین شناخته‌شده با عنوان نسخه خطی قرآن توپ‌قاپی اچ.اس. ۳۲ یا توپ‌قاپی اچ.اس. ۳۲). یک نسخه خطی اولیه از قرآن است که قدمت آن به اواسط سده دوم هجری قمری (اواسط سده هشتم میلادی) بازمی‌گردد.

این نسخه خطی در موزه کاخ توپ‌قاپی، استانبول، ترکیه نگهداری می‌شود. این اثر به‌طور سنتی به عثمان بن عفان (درگذشته ۶۵۶ میلادی) منسوب است. با این حال، پژوهش جدیدی توسط پروفسور رامی حسین هلاسه (Rami Hussein Halaseh) نشان می‌دهد که انتساب اچ.اس. ۳۲ به «عثمان یا ادعای تولید آن در طول سده نخست/هفتم از نظر تاریخی نادرست است.»

تذهیب‌های مشابهی را می‌توان در قبه‌الصخره در اورشلیم، مسجد اموی در دمشق و دیگر بناهای اموی یافت. اندازه این نسخه خطی  است. به گفته هلسه، اچ.اس. ۳۲ در حال حاضر شامل حدود ۹۷٫۷۸٪ از متن قرآن است. با فقدان تنها دو صفحه (۲۳ آیه)، این نسخه خطی نزدیک‌ترین نسخه به متن کامل قرآن است. محمدعلی پاشا (Mehmed Ali Pasha)، والی مصر، این نسخه خطی را در سده نوزدهم (میلادی) به عنوان هدیه برای سلطان عثمانی، محمود دوم فرستاد.
ارزیابی دیرین‌شناختی نشان می‌دهد که نسخه خطی توپ‌قاپی نزدیک‌ترین مورد به آن نوشته‌هایی است که قدمتشان به سده هشتم بازمی‌گردد. (مقایسه کنید با نمونه‌های دروش (Déroche): عباسی، صفحه ۳۶).کدکس موزه کاخ توپ‌قاپی در کورپوس کورانیکوم هلسه (Halaseh) همچنین نشان می‌دهد که بر پایه دیرین‌شناسی این نسخه خطی، برگ‌های ۲رو تا ۶پشت (2r–6v) و ۱۱ به نظر می‌رسد توسط دست دیگری خلق شده و در مرحله‌ای بسیار دیرتر به نسخه افزوده شده‌اند.

طبق گفته طیار آلتی‌کولاچ، این نسخه خطی بر اساس اعراب‌گذاری و نقطه‌گذاری‌ها، به زمانی در نیمه دوم سده نخست هجری تا نیمه اول سده دوم هجری تعلق دارد.

همچنین بنگرید به ای. احسان‌اوغلو (E. İhsanoǧlu): «بررسی مصحف توپ‌قاپی نشان می‌دهد که با خط کوفی تکامل‌یافته‌ای نوشته شده است. شکل حروف با سبک نگارش مصحف‌های اولیه منسوب به خلیفه عثمان، که در دوره او روی پوست نوشته می‌شدند و از این‌رو به مصحف‌های خلیفه عثمان مشهورند، مطابقت ندارد. (...) ظاهراً این روش ابوالاسود دؤلی [که پس از مرگ خلیفه عثمان ابداع شد] در جای‌گذاری علائم اعراب‌گذاری نسخه کاخ توپ‌قاپی به‌دقت پیروی شده است. تک‌نقطه‌ها با جوهر قرمز در بالا، کنار یا پایین حروف قرار داده شده‌اند.» (آلتی‌کولاچ، المصحف الشریف (پیشگفتار)، صفحه ۹).

«طبق ارزیابی منجد (Munadjdjid)، نه این مصحف و نه مصحف‌های موجود در تاشکند، المشهد الحسینی در قاهره و موزه هنرهای ترکی و اسلامی در استانبول، هیچ‌یک مصحف‌های منسوب به خلیفه عثمان نبودند؛ با این حال با در نظر گرفتن تفاوت‌ها در خط آن‌ها، قرن‌هایی که در آن رونویسی شدند و ابعاد متفاوتشان، آن‌ها باید از روی مصحف‌های منسوب به خلیفه عثمان رونویسی شده باشند. به همین دلیل، هر یک از آن‌ها (مصحف عثمان) نامیده می‌شدند» (آلتی‌کولاچ، المصحف الشریف، صفحه ۸۰).

 منابع 

رده:نسخه‌های خطی قرآن
رده:سرای توپقاپی