محمدباقر اصطهباناتی

محمدباقر بن عبدالمحسن بن سراج‌الدین اصطهباناتی شیرازی، فقیه، ریاضی‌دان و ملقب به شهید رابع در سال ۱۲۱۶ در استهبان به دنیا آمد.

 خاندان اصطهباناتی 
پدر وی «ملاعبدالمحسن» فرزند «ملاباقر» فرزند «ملا سراج الدین» بود و پدر و جد پدری اش در جرگه افرادی بودند که در زمان حمله افغانها به اصطهبان، کشته شدند.شهید رابع، آیت‌الله محمدباقر اصطهباناتی عالم مشروعه خواه، محمد جواد اسلامی، با تلخیص، ص۲۵–۲۷.

 تحصیل 
وی در ۱۲ سالگی با راهنمایی دایی‌اش به شیراز رفت و هشت سال در مدرسه منصوریه درس خواند. در سال ۱۲۴۶ به تهران رفت و شاگرد استادانی مانند آقا علی حکیم (مدرس)، محمدرضا حکیم قمشه‌ای، میرزا ابوالحسن جلوه، ملاعلی کنی، سید مهدی قزوینی نجفی و مولی محمدتقی هروی بود. در سال ۱۲۵۸ دوباره به شیراز رفت. به علت درگیری با قوام الملک (حاکم وقت فارس) به سامرا تبعید شد و در درس میرزای حسن شیرازی شرکت کرد و از او اجازه اجتهاد گرفت. پس از فوت میرزای شیرازی به نجف رفت و حوزه فلسفی آنجا را پایه‌گذاری کرد.
او علوم مختلف از جمله فقه و احکام را با زبان شعر بیان می‌کرد و رساله احکام دین او مشتمل بر هزار بیت شعر بود.

در ریاضی و شاخه‌های آن دستی داشت و مقالات مختلفی در این زمینه از او مانده‌است.

در پزشکی بیشتر به پیشگیری و رعایت بهداشت و نظافت محیط توجه داشت و می‌گفت: 

علامه امینی او را به جهت آنچه «نبوغ علمی» خوانده «شکافنده هسته علم و پیشتاز میدان دانش» معرفی کرده‌است.شهیدان راه فضیلت، ص ۵۱۲.

 زندگی‌نامه 
اصطهباناتی در سال ۱۲۵۸ ش با دختر سید محمد حسن لاریجانی ازدواج کرد. همسرش در سال ۱۲۷۹ درگذشت. وی فرزندی به نام شیخ محمد تقی روانشاد ملقب به فیلسوف روانشاد دارد که از مجموع افکار و اندیشه‌های پدرش بخشی به همت وی با عنوان «شمه‌ای از آثار شهید رابع» تهیه و منتشر شده‌است.

 سرانجام 
وی در دفاع از مشروطه و رهبری قیام مردم شیراز در سال ۱۳۲۶ برابر با ۱۷ اسفند ۱۲۸۶ کشته شد و در باغ غزل حافظیه به خاک سپرده شد. 

 آثار 
 احکام الدینرساله‌ای منظوم در احکام و فرایض که هزار بیت است.
 رساله حدوث عالمدر موضوع جهان هستی، حکمت و فلسفه.
 مجمع المسائلرساله عملیه و دربردارنده فتواهای او.
 رساله شمس التصاریف
 رساله جوابیه

 شاگردان 
 میر محمدلطیف رضاتوفیقی
 محمدجعفر آل کاشف‌الغطاء
 محمدحسین غروی اصفهانی
 محمدحسین کاشف‌الغطاء
 هبةالدین شهرستانی
 میرزا عبدالحسین ذوالریاستین
 سید محمدحسن نجفی قوچانی (آقا نجفی قوچانی)
 علی‌اکبر حکمی یزدی قمی
 غلامرضا یزدی
 سید ابراهیم حسینی اصطهباناتی (میرزا آقای شیرازی)
 زین‌العابدین اسدالله مهربانی سرابی
 آقا نجفی قوچانی
 غلامرضا فقیه خراسانی

 پانویس 

 منابع 
 شبکه اطلاع‌رسانی اجتهاد
 جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم. گلشن ابرار. ج۷، نشر معروف، قم: ۱۳۷۸.

رده:اسلام‌شناسان مسلمان شیعه
رده:اهالی استهبان
رده:فقیهان شیعه دوازده‌امامی
رده:روحانیان شیعه اهل ایران
رده:ریاضی‌دانان اهل ایران
رده:عالمان شیعه
رده:فقیهان اهل ایران
رده:فقیهان ترورشده
رده:مرگ به وسیله اسلحه گرم در ایران
رده:کشته‌شدگان با ضرب و شتم