سید حسن صدر

سید حسن صدر،(۱۲۷۲–۱۳۵۴ ق) فقیه، اصولی، مفسر، محدثشیعه و پایه‌گذاری علوم اسلامی، ص ۸. از مراجع تقلید شیعی و مشهور به محدث کاظمینی است.همان، ص ۵؛ ترجمه تأسیس الشیعة، سید حسن صدر، ص ۱؛ گنجینه دانشمندان، محمد شریف رازی، ج ۶، ص ۳۰۳.

 تولد و تبار 
سید حسن صدر که از خاندان بزرگ صدر و شرف الدین است در روز ۲۹ رمضان ۱۲۷۲ در کاظمین به دنیا آمد. پدر وی سید هادی صدر کاظمینی از دانشمندان بزرگ عهد خود بود.

 تحصیل 
در پانزده سالگی تحصیل علوم دینی را در زادگاهش آغاز کرد. سپس به نجف مهاجرت نمود. هفده سال حکمت، کلام، فقه، اصول فقه و سایر علوم اسلامی را فرا گرفت و در فقه و اصول مجتهد شد.
در سال ۱۲۹۱ (قمری) به سامرا هجرت کرد و هفده سال در آن‌جا اقامت گزید. وی ضمن استفاده از درس میرزای شیرازی، خود نیز به تدریس پرداخت و در سال ۱۳۱۴ (قمری) به زادگاهش کاظمین بازگشت.شیعه و پایه‌گذاری علوم اسلامی، ص ۱–۱۱؛ علمای معاصرین؛ ملا علی واعظ تبریزی، ص ۱۷۰ و ۱۷۱؛ صیام وقایع الایام، ملا علی تبریزی، ص ۶۶۵؛ معارف و معاریف، سید مصطفی خمینی، ج ۶، ص ۶۶۱؛ اعیان الشیعة، ج ۵، ص ۳۲۵؛ گنجینه دانشمندان، ج ۶، ص ۳۰۴.

 استادان 
 میرزای شیرازی
 حبیب‌الله رشتی
 فاضل ایروانی
 علی بن خلیل رازی
 سید متبحر مهدی شهیر قزوینی
 محمد اللاهیجی
 أحمد التبریزی
 باقر بن محمد حسن آل یاسین
 سید باقر بن الحیدر
 محمد بن الحاج کاظم
 میرزا باقر سلماسی
 محمدباقر شکی
 محمدتقی بایکانی
 عبدالنبی نوری طبرسی
 محمدتقی گلپایگانی
 عبدالحسین بن نعمة الطریحی
 ملا حسینقلی همدانی
 عبدالحسین هندیشیعه و پایه‌گذاری علوم اسلامی، ص ۵ و ۶؛ تأسیس الشیعة، ص ۱، ۲ و ۵.

 شاگردان 
 محمدجواد بلاغیگلشن ابرار، ج ۲، ص ۵۴۳.
 مرتضی آل یاسین کاظمی

 مرجعیت 
پس از فوت میرزای شیرازی در سال ۱۳۱۲ (قمری)، مرجعیت شیعیان را با انتشار رساله علمیه خود به نام «رؤوس المسائل المهمة» بر عهده گرفت.شیعه و پایه‌گذاری علوم اسلامی، ص ۸–۱۵؛ اعیان الشیعة، ج ۵، ص ۳۲۵؛ صیام وقایع الایام، ص ۶۶۵.

 درگذشت 
صدر در ۱۱ ربیع‌الاول ۱۳۵۴ در کاظمین درگذشت.

 آثار 

 الدرر الموسویة فی شرح العقاید الجعفریةوی در این کتاب ضمن تبیین اصول دین، امامت را از منابع اهل سنت اثبات می‌کند.
 سبیل الصالحیناین کتاب هفت راه سیر و سلوک و عبادت خدا را بیان می‌کند.
 احیاء النفوس بآداب ابن طاووساین کتاب دربارهٔ ارتباط بنده با خدا و بنده با اولیاءالله و بنده با ملائکه و مردم بحث می‌کند.
 سبیل الرشاد فی شرح نجاة العباد
 تبیین مدارک السداد للمتن و الحواشی من نجاة العباد
 تحصیل الفروع الدینیه فی فقه الامامیة
 المسائل المهمهة
 المسائل النفیسة
 حاشیه بر عروة الوثقی
 حاشیه بر غایة القصوی
 حاشیه بر نجاة العباد
 حاشیه بر تبصره
 حاشیه بر فصول فارسی
 الغالیه لاهل الانظار العالیةاین کتاب در تحریم ریش‌تراشی است و به عربی و فارسی چاپ شده‌است.
 تبیین الرشاد فی لبس السواد علی الائمة الامجاداین کتاب به زبان فارسی چاپ شده و در مورد پوشیدن لباس سیاه برای عزاداری اهل بیت است.
 نهج السداد فی حکم اراضی السواد
 الدر النظیم فی مسألة التتمیمدر موضوع تکمیل آب کر با آب متجنس.
 لزوم قضاء مافات ـ من الصوم ـ فی سنة الفوات
 تبیین الاباحةدر این که نماز خوانده با اجزاء حیوان مشکوک جائز است.
 ابانة الصدوردر مورد ارث.
 کشف الالتباس عن قاعدة الناسدربارهٔ قاعده الناس مسلطون علی اموالهم.
 الغرر فی نفی الضرار و الضرردربارهٔ بحث حکومت و ورود.
 احکام الشکوک الغیر منصوصةروایاتی که در شک در رکعات نماز بناء را بر اکثر می‌گذارند.
 رسالة فی حکم الظن بالافعال و الشک فیها
 الرسائل فی اجوبة المسائلجواب به استفتائات.
 سبیل النجاة فی المعاملات
 تعلیقة علی رسالة التقیة لشیخنا الانصاری
 تعلیقة علی مباحث المیاه من کتاب الطهارة للشیخ الانصاری
 الرسالة فی حکم ماء الغسالة
 رسالة فی تطهیر المیاة
 رسالة فی مسألة تقوی العالی بالمسافل
 تعلیقة مسبوطة علی ماکتبه الشیخ الانصاری فی صلاة الجماعة
 رسالة فی شروط الشهادة علی الرضاع
 رسالة فی بعض مسائل الوقف
 رسالة فی حکم ماء الاستنجاء
 رسالة فی الماء المضاف
 رسالة وجیزة فی روایة الاخفات فی التسبیحات فی الرکعتین الاخیرتین
 منی الناسک فی المناسک
 شرح وسائل الشیعة الی احکام الشریعةاین کتاب شامل علم فقه، حدیث، اصول و علم رجال است که چند جلد آن منتشر شده‌است.
 تحیة اهل القبور بالمأثور
 مجالس المؤمنین فی وفیات الائمة المعصومین
 مفتاح السعادة و ملاذ العبادةشامل اعمال مهم شب و روز و …
 تعریف الجنان فی حقوق الاخوان
 رسالة فی المناقباز جامع الصغیر سیوطی استخراج شده‌است.
 النصوص المأثورةدر مورد امام مهدی.
 صحیح الخبر فی الجمع بین الصلاتین فی الحضر
 الحقائق فی فضائل اهل البیت من طریق الجمهور
 احادیث الرجعة
 هدایة النجدین و تفصیل الجندیندر شرح حدیث جنون عقل و جهل.
 نهایة الدرایةاین کتاب، شرح کتاب وجیزه شیخ بهائی است. [طرق تحمل حدیث]
 بغیة الوعاة فی طرق طبقات مشایخ الاجازات
 مختلف الرجال
 عیون الرجال
 نکت الرجال
 انتخاب القریب من التقریبدربارهٔ افرادی که ابن حجر عسقلانی در کتاب، تقریب، به شیعه بودنشان تصریح کرده‌است.چاپ ذوی‌القربی، قم، ۱۴۲۷ق.
 ذکری المحسنینکتابی است که دربارهٔ محقق محسن الحسینی الاعرجی نویسنده کتاب المقصود نوشته‌است. و در تهران توسط نشر حروفیه چاپ شده است.
 بهجة النادی فی احوال ابی الحسن الهادیدربارهٔ پدرش.
 تکملة امل الآمل. این کتاب تکمیل کتاب امل الآمل (نوشته حر عاملی) و دربارهٔ دانشمندان و شخصیت‌های بزرگ در ۶ جلداست.http://shiabooks.net/library.php?id=2869
 البیان البدیعدربارهٔ محمد بن اسماعیل (از راویان حدیث) است که سید حسن صدر می‌گوید وی همان (بزیع) است.
 التعلیقة علی منتهی المقال
 تأسیس الشیعة الکرام لعلوم الاسلام که در لبنن و ایران چاپ شده است و بیانگر تقدم و پیشتازی شیعه در علوم و فنون تمدن اسلامی است. این اثر را شاهزاده قاجاری خسروی ترجمه نموده است و محدث کرمانشاهی مستدرکی مفصل بر آن نوشته است.
 الشیعة و فنون الاسلام؛ که خلاصه تأسیس الشیعه است.
 فصل القضا فی کتاب مشهور بفقه الرضاوی در این کتاب اثبات می‌کند که مؤلف کتاب فقه الرضاء ابن ابی العزاقر شلمغانی است.
 رسالة فی أن مؤلف مصباح الشریعة انما هو سلیمان الصهرشتی
 الابانة عن کتب الخزانةفهرست کتابخانه شخصی وی است.
 رسالة وجیزة فی المراقبة
 رسالة آخری فی السلوک
 قاطعة اللجاج فی تزییف اهل الاعوجاجدر رد اخباریون.
 براهین الجلیة فی ضلال ابن تیمیة
 الفرقة الناجیةدربارهٔ بر حق بودن مذهب شیعه‌است.
 عمر و قوله هجر
 رسالة شریفه فی الرد علی فتاوی الوهابین
 اللواعنتیجه افکار اصولی شیخ انصاری و شیرازی.
 تعلیقه علی رسائل الشیخ مرتضی انصاری
 الباب فی شرح رسالة الاستصحاب
 رسالة فی تعارض الاستصحابین
 حدائق الاصولمسائل مشکل اصول.
 التعادل و التعارض و التراجیح
 خلاصة النحو
 نزهة اهل الحرمین فی عمارة المشهدین: مشهد امیرالمؤمنین و مشهد ابی عبدالله الحسین (ع)دربارهٔ تاریخ بنا و تعمیر حرم این دو امام است.
 وفیات الاعلام من الشیعة الکرام
 محاربوا الله و رسوله یوم الطفوف
 المطاعن
 النسیء
 کشف الظنون عن خیانة المأمون
 محاسن الرسائل فی معرفة الاوائلتأسیس الشیعة، ص ۱۴–۲۱؛ اعیان الشیعة، ج ۵، ص ۳۲۶؛ الذریعة الی تصانیف الشیعة، ج ۱۹، ص ۳۷۰.

 پانویس 

 منابع 
 جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم. گلشن ابرار. ج ۳، چ ۱، نشر معروف، قم: ۱۳۸۲.

 پیوند به بیرون 
 شبکه اطلاع‌رسانی اجتهاد

رده:زادگان ۱۲۷۲ (قمری)
رده:درگذشتگان ۱۳۵۴ (قمری)
رده:خاندان صدر
رده:خاندان موسوی
رده:روحانیان شیعه اهل عراق
رده:عالمان شیعه
رده:مراجع تقلید درگذشته
رده:شاگردان آخوند خراسانی
رده:عالمان مسلمان
رده:محدثان اهل عراق
رده:عراقی‌های سده ۱۹ (میلادی)
رده:عراقی‌های سده ۲۰ (میلادی)