ابن فهد حلی

ابوالعباس جمال‌الدین احمد بن شمس‌الدین محمد بن فهد حلی اسدیالتحصین و صفات العارفین، ابن فهد حلی، (ترجمه: سید علی جبار گلباغی ماسوله، انتشارت لاهیجی، 1377 مشهور به ابن فهد حلی (زاده ۷۵۷ قمری در شهر حله - درگذشته ۸۴۱ قمری در کربلا)، فقیه و محدث شیعی قرن ۸ و ۹ قمریتاریخ الحله، شیخ یوسف کرکوش، نشر شریف رضی قم، ج ۱ و ۲.هم‌زمان با ابن فهد حلی دانشمند دیگری نیز اهل «احساء» از روستاهای حله، با همین عنوان (ابن فهد) مشهور بوده‌است که همنامی این دو عالم موجب اشتباهاتی شده‌است. هر دو از شاگردان «ابن متوّج» و هر دو شرحی بر «ارشاد» علامه حلی نوشته‌اند. شرح ارشاد ابن فهد حلی معروف به شرح ارشاد است، ولی شرح ارشاد ابن فهد احسایی نام دیگری دارد. ابن فهد حلی از معلمان اخلاق و سیر و سلوک است و جوششی در معرفت و اخلاق داشته، ولی ابن فهد احسایی تنها در فقه استاد بوده‌است. «فهد» نام جد ابن فهد حلی است و نام پدر ابن فهد احسایی. (ترجمه روضات الجنات، محمدباقر ساعدی، اسلامیه، قم: ۱۳۵۶، ج ۱، ص ۱۰۹ و ۱۱۰.) که در اخلاق، مقامات معنوی و سلوک عرفانی از بزرگان شیعه می‌باشد.«ابن‌فهد حلی» عالمی که بیل در دستش مار شد  فارس نیوز وی همچنین در دوره خود از بزرگان فقه شیعه بود.

پس از فراگیری خواندن و نوشتن به حوزه علمیه حله رفته و تحصیل علوم اسلامی را شروع کرد.

وی در سال ۸۴۱ قمری درگذشت و در باغ نقیب علویین کربلا به خاک سپرده شد.

 سفر به جبل عامل 
وی در سال ۸۲۶ قمری به مناطق جبل عامل سفر کرده‌است. در آنجا به روستای جزین رفته و از فرزند شهید اول اجازه روایت دریافت کرد. اینکه او چرا و چگونه به این سفر رفته، مشخص نیست، ولی شاید زیارت قبور پیامبران و حضور در نخستین قبله‌گاه مسلمین - بیت‌المقدس - و نیز دیداری از عالمان آن دیار بخشی از اهداف سفر عارف حلی بوده‌است.تعلیقه امل الآمل، میرزا عبدالله افندی اصفهانی، چاپ کتابخانه آیت‌الله مرعشی قم، ص ۹۴ و ۹۵.

 مناظره تاریخی 
در سال ۸۴۰ قمری، از طرف حکمران بغداد، اسپند میرزا برای مناظره با علمای اهل سنت به بغداد دعوت شد. مجلس مناظره بر پاشد و ابن فهد و عالمان شیعی در یک طرف و بزرگان اهل سنت در طرف دیگر به بحث نشستند. ابن مناظره‌ها پس از جدالی حسّاس در حضور سلطان به پایان رفت و ابن فهد حلی توانست در اثبات حقانیت تشیع حکمران بغداد را اقناع کند. بدین ترتیب اسپند میرزا حاکم بغداد مذهب شیعه را اختیار کرده، سکه به نام دوازده امام زد و مذهب شیعه را مذهب رسمی حوزه حکمرانی‌اش قرار داد.مجالس المؤمنین، قاضی نورالله شوشتری، اسلامیه، ۱۳۵۴، ج ۲، ص ۳۶۸–۳۷۰.

 مقابله با سید محمد بن فلاح 
پس از آنکه سید محمد بن فلاح یکی از شاگردان وی، ادعاهایی پیرامون مهدویت مطرح ساخته و اقدامات عملی خود را برای کسب قدرت شروع کرد، ابن فهد فرمان قتل وی را صادر کرد که البته اجرا نشد.مجله مقالات و بررسیها - شماره 67 - سید محمد بن فلاح و اندیشه مهدویت

 در کلام دیگران 
میرزا حسین نوری دربارهٔ ابن فهد می‌نویسد:

محمدتقی مجلسی در اجازه‌ای از او به عنوان «شیخ ربانی و عالمی صمدانی»بحار الانوار، علامه مجلسی، ج ۱۰۷ (اجازات)، ص ۶۸. یاد می‌کند.

 استادان 
 علی بن محمد بن خازن حایری.
 احمد بن متوّج بحرانی؛ عالمی بزرگ و عارفی کامل، مفسّر و شاعر بوده‌است.
 ضیاءالدین ابوالحسن علی بن محمد بن مکی (فرزند شهید اول).
 علی بن یوسف بن عبدالجلیل نیلی.
 بهاءالدین علی بن عبدالکریم بن عبدالحمید نسّابه؛ او را از بزرگ‌ترین استادان ابن فهد شمرده‌اند. وی شاعر و عالمی عامل و صاحب مقامات معنوی و کرامات بوده‌است.
 سید جمال‌الدین بن اعرج حسینی.
 فاضل مقداد؛ از متکلمان بزرگ شیعه.
 جلال‌الدین عبدالله بن شرفشاه.
 حسن بن ابی الحسن دیلمی؛ عارفی بلند مرتبه و از محدثان والامقام امامیه بوده‌است. مشهورترین اثر او «ارشاد القلوب» است. گفته‌اند او در فقه و حدیث و عرفان و سیره‌نگاری نیز از مردان سرشناس شیعه بوده‌است.
 نظام‌الدین علی بن عبدالحمید نیلیریحانة الادب، میرزا محمدعلی مدرس تبریزی، ج ۸، ص ۱۹۳؛ المهذب البارع، ابن فهد حلی، تصحیح شیخ مجتبی عراقی، ج ۱، ص ۱۸ و ۱۹.

 شاگردان 
 ابن طی عاملی؛ مؤلف کتاب «مسائل ابن طی». از شرح حال او چنین به دست می‌آید که وی بیشتر به موجب فزونی معرفت ابن فهد، شیفته و در خدمت وی بوده‌است.
 ابن عشره؛ فقیهی وارسته بوده که از حالات روحی او بسیار نوشته‌اند.او در پایان عمر برای خود قبری فراهم آورد و پس از فوت در همان قبر دفن شد.
 احمد بن محمد بحرانی
 ابن راشد قطیفی
 شمس‌الدین محمد حولانی عاملی
 ظهیرالدین بن علی عیناثی عاملی
 عبدالسمیع بن فیاض اسدی
 علی بن هلال جزائری؛ از بزرگ‌ترین استادان محقق ثانی بوده‌است.
 علی بن فضل بن هیکل
 سید محمد بن فلاح موسوی حویزی
 سید محمد نوربخش
 مفلح بن حسن صیمری
 عزالدین حسن بن احمد بن فضل مارونی عاملی
 شمس‌الدین بن عزالدین بن ابی القاسم الحسینیطبقات اعلام الشیعة، آقا بزرگ تهرانی، ج ۴، بخش الضیاء اللامع فی القرن التاسع؛ بحارالانوار، علامه مجلسی، ج ۱۰۴ و ۱۰۵ (اجازات بحار).

 تألیفات 
 الاوعیة و الفتوم
 استخراج الحوادث؛ رساله فوق برداشت‌هایی است از حدیث علی بن ابی‌طالب که در آن خبر از حمله مغول و ظهور سلسله صفویه داده‌است.
 اسرار الصلاة
 بغیة الراغبین
 تاریخ الائمه
 التحصین فی صفات العارفین؛ یکی از متون اخلاقی عرفانی که در آن ضمن بررسی موضوع عزلت و گمنامی از دیدگاه معصومین آن را یکی از صفات نیک و از شرایط کمال دانسته‌است.
 الدر الفرید فی التوحید
 الدر النضید
 رساله‌ای به اهل جزایر
 رساله‌ای در فضیلت نماز جماعت
 رساله‌ای مختصر در واجبات حج
 شرح ارشاد علامه حلی
 شرح الفیه شهید اول
 شرح نفلیه شهید اول
 عدة الداعی و نجاح الساعی؛ از مشهورترین آثار ابن فهد حلی و یکی از مهم‌ترین کتاب‌ها در ادعیه و اخلاق است.ابن فهد ابواب شش‌گانه کتاب را چنین تنظیم کرده‌است: ترغیب بر دعا، عوامل استجابت دعا، آداب و شرایط دعا کننده، شیوه‌های دعا، ذکر، تلاوت قرآن. علامه حسن‌زاده آملی گفته‌است: طلابی که می‌خواهند در دعا دقت و تأمّل کنند، در خدمت استادی اهل صفا کتاب‌های دعا را بدین ترتیب درس بگیرند: اول، مفتاح الفلاح شیخ بهایی؛ دوم، عدة الداعی ابن فهد حلی؛ سوم، قوت القلوب ابوطالب مکی؛ چهارم، اقبال الاعمال سید بن طاووس.
 مصباح المبتدی و هدایة المقتدی
 المقتصر من شرح المختصر
 المهذب البارع فی شرح مختصر النافع؛ این کتاب شرح مختصرالنافع محقق حلی است و از مهم‌ترین کتابهای فقهی ابن فهد به‌شمار می‌آید.فقها و دانشمندان عرصه فتوا در کتاب‌های فقهی خود از نظرات او و کتاب دقیق، عمیق پربار وی یاد کرده‌اند.
 النجوم

 پانویس 

 منابع 
 جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم. گلشن ابرار. ج ۱، چ ۳، نشر معروف، قم: ۱۳۸۵.

 پیوند به بیرون 
 احمد ابن فهد حلی وبگاه باشگاه اندیشه

رده:اهالی حله
رده:درگذشتگان ۸۴۱ (قمری)
رده:روحانیان شیعه اهل عراق
رده:روحانیان شیعه سده ۸ (قمری)
رده:زادگان ۷۵۷ (قمری)
رده:محدثان شیعه دوازده‌امامی
رده:محدثان اهل عراق
رده:مراجع تقلید
رده:فقیهان اهل عراق
رده:عارفان شیعه
رده:عراقی‌های سده ۱۴ (میلادی)
رده:عراقی‌های سده ۱۵ (میلادی)
رده:اسلام‌شناسان مسلمان سده ۱۴ (میلادی)
رده:زادگان سده ۱۴ (میلادی)
رده:اسلام‌شناسان مسلمان سده ۱۵ (میلادی)
رده:درگذشتگان سده ۱۵ (میلادی)
رده:فرهنگ اسلامی
رده:فقیهان
رده:نویسندگان قرون وسطی جهان اسلام