دی‌متیل‌تریپتامین

دی‌ام‌تی (DMT) یک مولکول تریپتامین است که به صورت طبیعی در بسیاری از گیاهان، جانوران و همچنین انسان یافت می‌شود. این مولکول با نام کامل اِن، اِن-دی‌متیل‌تریپتامین  روان‌گردان قدرتمندی است که در آیین فرهنگ‌های آمریکای جنوبی و در مراسم مذهبی برای اهداف شمانیک استفاده می‌شود و روان‌گردان اصلی در معجون آیاهواسکا به حساب می‌آید. دی‌ام‌تی در فرهنگ عامه و از سوی برخی از دانشمندان تحت نام «مولکول روح»the spirit molecule شناخته شده‌است و برای اولین بار در سال ۱۸۵۱ توسط دانشمندان غربی یافت شد و سنتز شیمیایی آن در سال ۱۹۳۱ توسط شیمی‌دان کانادایی ریچارد منسکه انجام شد. اگرچه قبیله‌های بومی آمازون بیش از چند قرن پیش با آن آشنایی داشتند و از آن استفاده می‌کردند.
ساختار شیمیایی این ترکیب شباهت زیادی به سروتونین که انتقال دهنده عصبی محسوب می‌شود و به هورمون شادی نیز معروف است، دارد.

ساخت و فروش دی‌ام‌تی در بیشتر کشورها غیرقانونی است.

اثر دی‌ام‌تی روی مغز بسیار سریع پس از مصرف ظاهر می‌شود که بسیار شدید بوده و طول آن نسبتاً کوتاه است. به همین دلیل در طول دهه ۱۹۶۰ در ایالات متحده از آن به عنوان «سفر تجاری»business trip یاد می‌شد، زیرا مصرف‌کننده می‌تواند یک تجربه کامل روانگردان را در زمان بسیاری کمتری نسبت به ترکیب‌های دیگر همانند ال‌اس‌دی یا مجیک ماشروم داشته باشد. دی‌ام‌تی را می‌توان به صورت تنفسی (برای مثال تبخیر همراه با ماری‌جوانا)یا خوراکی استفاده کرد و اثرات آن به مقدار و نحوهٔ مصرف آن بستگی دارد. تأثیر آن در صورت استنشاق یا تزریق حدود ۵ تا ۱۵ دقیقه خواهد بود. اگر خورده یا نوشیده شود، اثرات آن می‌تواند بیش از ۳ ساعت طول بکشد که فقط در صورتی امکان‌پذیر است که پیش از آن یا در هنگام آن از بازدارنده‌های مونوآمین اکسیداز استفاده شود زیرا دی‌ام‌تی در اثر عبور اول بسیار سریع توسط آنزیم‌های مونوآمین اکسیداز بدن دفع می‌شود؛ این روش از سوی بسیاری از قبایل بومی آمازون به صورت آیین استفاده می‌شود. دی‌ام‌تی تجربیات عرفانی واضحی را در پی دارد که شامل سرخوشی و توهمات پویا از اشکال هندسی، هوش عاطفی، هوش فرامرز، الف‌ها و خدا است.

 ساختار شیمیایی 
بندانگشتی|DMTبه شکل پودر
آنالوگ ساختاری دی‌ام‌تی با سروتونین و ملاتونین مشابه است. آنالوگ عملکردی آن مشابه با روان‌گردان‌های دیگر از خانوادهٔ تریپتامین مانند ۴-ای‌سی‌اُ-دی‌ام‌تی، ۵-ام‌ئی‌او-دی‌ام‌تی، ۵-اِچ‌اُ-دی‌ام‌تی، سیلوسایبین و سیلوسین می‌باشد. ۵-ام‌ئی‌او-دی‌ام‌تی ترکیبی روان‌گردان و بسیار قوی‌تر از خانوادهٔ تریپتامین می‌باشد که از دانه‌های گیاه یوپو جوپو به‌دست می‌آید. از آنجا که این ترکیب شکل و رنگی مشابه با دی‌ام‌تی دارد، از آن در بازار سیاه اشتباهاً به عنوان دی‌ام‌تی یاد می‌کنند. این ترکیب حداقل ۵ برابر قوی‌تر از دی‌ام‌تی معمولی است و مصرف‌کنندگان از سفرهای روان‌گردان بسیار سنگین مشابه با تجربه نزدیک به مرگ خبر داده‌اند.

 اثرات 
 ماشین اِلف 
یکی از تجربیات متداول مصرف دی‌ام‌تی دیدار با موجوداتی شبیه به انسان اما به گفته مصرف‌کنندگان بیگانه هستند. ترنس مک‌کنا مردم‌گیاه‌شناس و مدافع معروف مصرف روان‌گردان‌ها بعد از تجربیاتش با دی‌ام‌تی، نام ماشین الف را روی این ماده گذاشت.
 فارماکولوژی و نحوهٔ اثر 
دی‌ام‌تی در درجه اول از طریق تعامل با گیرنده‌های سروتونین، به ویژه گیرنده 5-HT2A، اثرات خود را اعمال می‌کند. این گیرنده‌ها در مناطق مختلف مغز، به خصوص در قشر مغز که مسئول فرایندهای شناختی سطح بالا مانند ادراک، تفکر و خودآگاهی است، به وفور یافت می‌شوند.Carbonaro, T. M., & Gatch, M. B. (2016). Neuropharmacology of N,N-dimethyltryptamine. Brain Research Bulletin, 126(Pt 1), 74–88. Retrieved September 17, 2025, from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5048497/ فعال‌سازی این گیرنده‌ها توسط دی‌ام‌تی منجر به تغییرات گسترده در فعالیت عصبی مغز می‌شود که این امر به نوبه خود باعث ایجاد تغییرات عمیق در ادراک، خلق‌وخو و شناخت می‌گردد. برخلاف سایر روان‌گردان‌ها مانند ال‌اس‌دی یا سیلوسایبین، اثرات دی‌ام‌تی در صورت تدخین (کشیدن) یا تزریق بسیار سریع آغاز شده (معمولاً در کمتر از یک دقیقه) و به سرعت نیز به اوج خود می‌رسد و کل تجربه معمولاً بین ۵ تا ۲۰ دقیقه به طول می‌انجامد.Davis, A. K., et al. (2020). The Epidemiology of Sourcing and Use of N,N-Dimethyltryptamine (DMT) in the United States. Journal of Psychoactive Drugs, 52(4), 315–322. Retrieved September 17, 2025, from https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/02791072.2020.1772124
 اثرات روان‌شناختی 
اثرات روان‌شناختی دی‌ام‌تی بسیار شدید و پیچیده توصیف شده‌اند. کاربران اغلب از تجربیات بصری بسیار واضح و پویا، از جمله الگوهای هندسی پیچیده، تصاویر فراکتالی و دیدن موجودات یا هویت‌های غیرمادی (که گاهی اوقات «موجودات DMT» یا "Machine Elves" نامیده می‌شوند) گزارش می‌دهند.Timmermann, C., et al. (2019). Neural correlates of the DMT experience assessed with multivariate EEG. Scientific Reports, 9(1), 16324. Retrieved September 17, 2025, from https://www.nature.com/articles/s41598-019-51974-4 بسیاری از افراد حس «خروج از بدن»، انحلال «خود» یا مرگ نفس و ورود به ابعاد یا واقعیت‌های دیگر را تجربه می‌کنند.
تجربه دی‌ام‌تی می‌تواند به شدت به «محیط و شرایط» یعنی وضعیت روانی فرد و محیط فیزیکی که مصرف در آن صورت می‌گیرد، وابسته باشد. این تجربیات می‌توانند عمیقاً معنادار، عرفانی و متحول‌کننده باشند و به افراد بینش‌های جدیدی درباره خود و جهان بدهند.Strassman, R., et al. (1994). Dose-response study of N,N-dimethyltryptamine in humans. I. Neuroendocrine, autonomic, and cardiovascular effects. Archives of General Psychiatry, 51(2), 85–97. Retrieved September 17, 2025, from https://jamanetwork.com/journals/jamapsychiatry/article-abstract/496515 با این حال، این تجربیات می‌توانند بسیار چالش‌برانگیز و ترسناک نیز باشند و منجر به اضطراب، سردرگمی و وحشت شدید شوند، که گاهی از آن به عنوان «سفر بد» (Bad Trip) یاد می‌شود.Shulgin, A., & Shulgin, A. (1997). TiHKAL: The Continuation. Transform Press. Retrieved September 17, 2025, from https://erowid.org/library/books_online/tihkal/tihkal06.shtml
 اثرات فیزیولوژیکی 
اثرات فیزیولوژیکی دی‌ام‌تی عموماً کوتاه‌مدت و خفیف هستند. این اثرات شامل افزایش ضربان قلب و فشار خون، گشاد شدن مردمک چشم، و گاهی اوقات سرگیجه و عدم هماهنگی حرکتی است.Gallimore, A. R. (2013). Building Alien Worlds – The Neuropsychological and Evolutionary Implications of the Astonishing Psychoactive Effects of N,N-Dimethyltryptamine (DMT). Journal of Scientific Exploration, 27(3), 467-503. Retrieved September 17, 2025, from https://www.scientificexploration.org/docs/27/3/jse_27_3_Gallimore.pdf دی‌ام‌تی به عنوان یک ماده با سمیت فیزیکی پایین در نظر گرفته می‌شود و هیچ مدرکی مبنی بر ایجاد وابستگی فیزیکی یا سندرم ترک در انسان وجود ندارد. با این حال، افزایش فشار خون و ضربان قلب می‌تواند برای افرادی که از قبل دارای مشکلات قلبی-عروقی هستند، خطرناک باشد.National Institute on Drug Abuse. (2019, April 8). Hallucinogens DrugFacts. Retrieved September 17, 2025, from https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/hallucinogens 

 پتانسیل درمانی و تحقیقات علمی 
در سال‌های اخیر، علاقه به پتانسیل درمانی روان‌گردان‌ها، از جمله دی‌ام‌تی، افزایش یافته است. تحقیقات اولیه نشان می‌دهد که دی‌ام‌تی ممکن است در درمان برخی از اختلالات روانی مانند افسردگی، اختلال اضطراب و اعتیاد مفید باشد. تصور می‌شود که تجربیات عمیق و بینش‌های روان‌شناختی ناشی از مصرف این ماده می‌تواند به بیماران کمک کند تا الگوهای فکری و رفتاری منفی را بشکنند و به چشم‌اندازهای جدیدی دست یابند.Cameron, L. P., et al. (2019). Psychedelics and the Future of Psychiatry. In Current Topics in Behavioral Neurosciences (Vol. 36, pp. 393-422). Springer. Retrieved September 17, 2025, from https://link.springer.com/chapter/10.1007/7854_2018_74 مطالعات تصویربرداری عصبی نیز نشان داده‌اند که روان‌گردان‌ها می‌توانند با افزایش انعطاف‌پذیری عصبی و ایجاد ارتباطات جدید بین سلول‌های عصبی، به مغز اجازه دهند تا از الگوهای فعالیت سفت و سخت مرتبط با بیماری‌های روانی خارج شود.Ly, C., et al. (2018). Psychedelics Promote Structural and Functional Neural Plasticity. Cell Reports, 23(11), 3170–3182. Retrieved September 17, 2025, from https://www.cell.com/cell-reports/fulltext/S2211-1247(18)30755-1 با این حال، تحقیقات در این زمینه هنوز در مراحل اولیه قرار دارد و به مطالعات بالینی بیشتری برای تأیید ایمنی و اثربخشی دی‌ام‌تی به عنوان یک روش درمانی نیاز است.

 خطرات و ملاحظات ایمنی 
اگرچه دی‌ام‌تی از نظر فیزیولوژیکی نسبتاً ایمن تلقی می‌شود، اما خطرات روان‌شناختی قابل توجهی دارد. شدت تجربه می‌تواند برای برخی افراد بسیار طاقت‌فرسا باشد و منجر به اضطراب، پارانویا یا روان‌پریشی موقت شود. این خطرات برای افرادی که سابقه شخصی یا خانوادگی بیماری‌های روان‌پریشی مانند اسکیزوفرنی دارند، بیشتر است.Johnson, M. W., Richards, W. A., & Griffiths, R. R. (2008). Human hallucinogen research: guidelines for safety. Journal of Psychopharmacology, 22(6), 603–620. Retrieved September 17, 2025, from https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0269881108093542 علاوه بر این، مصرف دی‌ام‌تی در ترکیب با برخی داروها، به ویژه داروهای ضدافسردگی مانند مهارکننده‌های بازجذب سروتونین (SSRIs) یا MAOIها، می‌تواند خطرناک باشد و منجر به وضعیتی بالقوه کشنده به نام سندرم سروتونین شود.Gillman, P. K. (2010). Triptans, SSRIs, and serotonin syndrome. Cephalalgia, 30(10), 1275-1276. Retrieved September 17, 2025, from https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0333102409359628 از آنجایی که دی‌ام‌تی در اکثر کشورهای جهان یک ماده کنترل‌شده و غیرقانونی است، تهیه آن از منابع غیرقانونی نیز خطراتی مانند عدم اطمینان از خلوص و دوز ماده را به همراه دارد.

 دارو شناسی 
دی متیل تریپتامین یا دی ام تی در درجه اول آگونیست گیرنده سروتونین (5-HT) است و مانند بسیاری دیگر در کلاس خود ، تاثیر سایکدلیک آن را بیشتر می‌توان به اثرات آن بر روی زیر گیرنده 5-HT2A نسبت داد. این بر بسیاری از انواع دیگر گیرنده‌ها (به عنوان مثال ، گیرنده های دوپامین و سیگما) تأثیر می گذارد ، اما عواقب ناشی از این تداخلات به خوبی درک نشده است.

 مترادف‌ها 

 جستارهای وابسته 
 سایکواکتیوها
 روانگردان
 روان‌گردان درمانی

 منابع 

رده:آگونیست‌های گیرنده‌های سروتونین
رده:آلکالوئیدهای تریپت‌آمین
رده:آنتیوژن‌ها
رده:آیاهواسکا
رده:ان،ان-دی‌آلکیل-تریپتامین‌ها
رده:ترکیب‌های دی‌متیل‌آمینو
رده:تریپت‌آمین‌های روان‌گردان
رده:داروهای تفریحی
رده:داروهای ضداضطراب آزمایشی
رده:داروهای فاقد کدهای طبقه‌بندی شیمیایی درمانی آناتومیک
رده:روان‌گردان
رده:روان‌گردان‌ها، منفک‌کننده‌ها و هذیان‌آورهای آزمایشی