مرتضی طالقانی

مرتضی طالقانی (زاده: ۱۲۷۴ ق، دیزان طالقان - درگذشت: ۱۳۶۳ ق، نجف) حکیم، فقیه و از شخصیت‌های معاصر شیعه می‌باشد.

 زندگی‌نامه 
مرتضی طالقانی در سال ۱۲۷۴ قمری در روستای دیزان طالقان به دنیا آمد. پدرش مولی آقا جان طالقانی بود. وی در همان‌جا زندگی کرد و به شبانی مشغول بود. او بعد از چهل سالگی و در پی یک تحول روحی تحصیل را آغاز کرد. ابتدا در یک مکتب محلی خواندن و نوشتن را آموخت سپس در تهران مقدمات و سطح را به پایان رساند. سپس برای تحصیلات عالی به اصفهان و آنگاه نجف مهاجرت کرد و با حضور در درس محقق خراسانی به اجتهاد رسید. وی در روز اول محرم سال ۱۳۶۳ قمری برابر ۶ دی ۱۳۲۲ در ۸۹ سالگی درگذشت و در ایوان سوم از حجرات جنوب غربی صحن علوی به خاک سپرده شد.

سید علی قاضی و مرتضی طالقانی در تربیت شاگردان عرفانی و اخلاقی بسیاری از مسائل سیروسلوک را به یکدیگر ارجاع می‌دادند. برای نمونه می‌توان از سپردن سید عبدالکریم کشمیری برای سیروسلوک به سید علی قاضی توسط مرتضی طالقانی نام برد. سید محمدکاظم یزدی استاد وی در علوم حوزوی بود، ولی در اخلاق و عرفان مرتضی طالقانی استاد سید محمدکاظم یزدی بود.

 تحول معنوی 
در مورد تحول روحی و چگونگی شروع تحصیلاتش محمدتقی جعفری به نقل از خود وی می‌گوید:

 تحصیلات عالی و معنوی 
آنگاه در سال ۱۲۹۵ قمری راهی حوزه علمیه تهران گردید در آنجا صرف و نحو را از میرزا مسیح طالقانی، حکمت و فلسفه را از حکیم میرزا ابوالحسن جلوه و حکیم محمدرضا قمشه‌ای بهره جست. سپس بسال ۱۳۰۲ قمری عازم حوزه علمیه اصفهان گردید و ۱۵ سال آنجا اقامت کرد و در آنجا از جهانگیر خان قشقایی و آخوند ملا محمد کاشانی علاوه بر فراگیری علوم عقلی از جهات معنوی نیز بهره برد.

سال ۱۳۱۷ قمری یعنی در سن ۴۳ سالگی به نجف رفت و در مدرسه خلیلی از آخوند خراسانی، آخوند سید محمدکاظم یزدی، میرزا محمدتقی شیرازی و سایر علمای آن حوزه کسب علم کرد. بعد از تأسیس مدرسه سید یزدی به آنجا رفت و همان‌جا تا پایان عمر بود و تمام اوقات و عمرش را به تدریس و تعلیم طلاب گذراند. مرتضی در عرفان، اهل کشف‌وشهود بود و عده‌ای قائل به کرامات او هستند و در فلسفه از شارحان حکمت متعالیه و پیرو مکتب ملاصدرا بود.

 موضع‌گیری پیرامون مشروطیت 
وی به ماجرای مشروطیت نظری خوش نداشت و پس از اشتغال آخوند محمدکاظم خراسانی به نهضت مشروطیت از وی کناره گرفت و حتی مدرسه حاجی را، که محل اجتماعات و تظاهرات مشروطه‌طلبان بود، ترک گفت و در سال ۱۳۲۷ قمری به مدرسه سید رفت که بتازگی توسط سید محمدکاظم طباطبایی یزدی تأسیس شده بود و از نخستین کسانی بود که در مدرسه سید سکنا گزید. برخی از بزرگان، که آن روزگار را درک کرده‌اند، احتمال داده‌اند که علت مخالفت سید صاحب عروةالوثقی نیز با مشروطیت، آگاهی یافتن از عاقبت آن توسط مرتضی بوده‌است.

 درگذشت 
محمدتقی جعفری پیرامون درگذشت وی می‌گوید: 
این آخرین ملاقات علامه با مرتضی طالقانی بود و فردای آن روز خبر رحلت ایشان در مدرسه منتشر می‌شود.

 آثار 
 تذکرة الحکماء که در حقیقت شبیه اخبار الحکما…
 حواشی بر مصادرات تحریر اقلیدس
 حاشیه الکافی
 حاشیه کفایة الاصول
 امهات الاصول فی فهم فقه آل الرسول
 حاشیة المطول
 حاشیه المکاسب الانصاری
 صناعه آلات الرصد
 شرح جبر خلاصه
 مدخل الزیج النفس فی نظر فیلسوف شیرازی
 ترجمه مبادی فلاسفه و ده‌ها اثر دیگر.

 جستارهای وابسته 
 سید علی قاضی
 معنی شعری که استاد گفته
 این دو بیت از ادب کلاسیک فارسی است و مضمون پندآموز و اخلاقی دارد. معنای تقریبی‌شان چنین است: «تا رسد دستت، به خود شو کارگر  چون فُتی از کار، خواهی زد به سر»  یعنی:  تا وقتی توان و فرصت داری، خودت اهل کار و تلاش باش و به دسترنج خود تکیه کن؛  زیرا اگر جوانمرد و بزرگوار باشی، با کار کردن به عزت و سربلندی می‌رسی.  در اینجا واژهٔ «فُتی» به معنای جوانمرد، دلیر و بزرگ‌منش است. پیام کلی ابیات این است که انسان باید به جای تنبلی یا وابستگی به دیگران، با کوشش و کار شرافتمندانه به استقلال و افتخار برسد.

 منابع 

 سایت صالحین،  مرتضی طالقانی
 کتابخانه طهور،  مرتضی طالقانی

رده:درگذشتگان ۱۳۶۳ (قمری)
رده:فقیهان شیعه دوازده‌امامی
رده:روحانیان شیعه اهل ایران
رده:زادگان ۱۲۷۴ (قمری)
رده:شاگردان آخوند خراسانی
رده:عارفان اهل ایران
رده:عارفان شیعه
رده:عالمان شیعه
رده:خاک‌سپاری‌ها در حرم امام علی
رده:روحانیان اهل تهران
رده:دانش‌آموختگان حوزه علمیه تهران