مه‌دود بزرگ لندن

مه‌دود بزرگ لندن  یک رویداد شدید آلودگی هوا بود که در دسامبر ۱۹۵۲ لندن را تحت تأثیر قرار داد. دوره‌ای از هوای سرد غیرمعمول، همراه با یک مرکز هوای پرفشار و شرایط بدون باد، آلاینده‌های موجود در هوا را که عمدتاً ناشی از استفاده از زغال‌سنگ بودند، افزایش داد و باعث به وجود آمدن لایه‌ای ضخیم از مه‌دود بر فراز شهر لندن شد. این پدیده از جمعه، ۵ دسامبر تا سه‌شنبه، ۹ دسامبر ۱۹۵۲ ادامه داشت و سپس با تغییر هوا به سرعت پراکنده شد. طبق اعلام رسمی دولت وقت، حدود چهار هزار نفر در اثر این آلودگی جان خود را از دست دادند. در تحقیقاتی که بعدها انجام شد، آمار تلفات آن واقعه را حدود دوازده هزار نفر نیز برآورد کرده‌اند.

ابعاد گسترده این فاجعه که از آن به عنوان یکی از بزرگ‌ترین فاجعه‌های زیست‌محیطی و بدترین فاجعه مرتبط با آلودگی هوا در بریتانیا یاد می‌شود و همچنین فشار افکار عمومی موجب شد تا مجلس بریتانیا، مصوبه‌ای را تحت عنوان مصوبه هوای پاک در سال ۱۹۵۶، تصویب کند.Brimblecombe, Peter (1 November 2006). "The Clean Air Act after 50 years". Weather. 61 (11): 311–314. Bibcode:2006Wthr...61..311B. doi:10.1256/wea.127.06. eISSN 1477-8696. ISSN 0043-1656. S2CID 123552841.

 پیش‌زمینه 
 منابع آلودگی 
بندانگشتی|نیروگاه بترسی در سال ۱۹۳۸
یک دوره هوای سرد غیرمعمول قبل و در طول مه‌دود بزرگ باعث شد تا اهالی شهر لندن برای گرم نگه داشتن خود، زغال‌سنگ بسیار بیشتری از حد معمول بسوزانند. در حالی که زغال‌سنگ‌های با کیفیت بهتر «سخت» (مانند آنتراسیت) برای پرداخت بدهی‌های جنگ جهانی دوم به خارج از کشور صادر می‌شدند، زغال‌سنگ‌های داخلی معمولاً از نوع نسبتاً کم‌عیار و گوگردی بودند که میزان گوگرد دی‌اکسید موجود در دود را افزایش می‌دادند. همچنین نیروگاه‌های برق زغال‌سنگی متعددی در منطقه لندن بزرگ، از جمله فولام، بترسی، بنکساید، گرینویچ، وستهام و کینگستون آپون تیمز وجود داشتند که همگی به آلودگی می‌افزودند. طبق گزارش اداره هواشناسی بریتانیا، آلاینده‌های زیر هر روز در طول دوره آلودگی منتشر می‌شدند: ۱۰۰۰ تن ذرات دود، ۱۴۰ تن هیدروکلریک اسید، ۱۴ تن ترکیبات فلوئور و ۳۷۰ تن گوگرد دی‌اکسید که ممکن است به ۸۰۰ تن سولفوریک اسید تبدیل شده باشد.

تحقیقات نشان داد که سیستم‌های اضافی جلوگیری از آلودگی که در نیروگاه برق بترسی نصب شده بودند، کیفیت هوا را بدتر کرده است. شست‌وشوی گازهای دودکش، دمای آن‌ها را کاهش داد، به‌طوری که گازهای دودکش بالا نمی‌آمدند، بلکه به سطح زمین فرو می‌نشستند و باعث ایجاد مزاحمت محلی می‌شدند.

علاوه بر این، آلودگی و دود ناشی از اگزوز وسایل نقلیه، به‌ویژه لوکوموتیوهای بخار و اتوبوس‌های دیزلی که جایگزین سیستم تراموای برقی شده بودند، بر آلودگی هوا می‌افزود.Mason, Nigel; Hughes, Peter (2001). Introduction to Environmental Physics. CRC Press. pp. 112–13. ISBN 978-0-7484-0765-1. سایر منابع صنعتی و تجاری نیز در آلودگی هوا نقش داشتند.

 آب و هوا 
در ۴ دسامبر ۱۹۵۲، یک مرکز هوای پرفشار بر فراز لندن شکل گرفت و باعث وارونگی دما با هوای نسبتاً خنک و راکدی شد که در زیر لایه‌ای از هوای گرم‌تر به دام افتاده بود. مه حاصل، در ترکیب با دود دودکش‌های خانگی و صنعتی، ذرات معلق مانند دود اگزوز وسایل نقلیه موتوری و سایر آلاینده‌ها مانند گوگرد دی‌اکسید، مه‌دود پایداری را تشکیل داد که روز بعد پایتخت را پوشاند. وجود ذرات قیری دوده به مه‌دود رنگ زرد مایل به سبز می‌داد، از این رو به آن لقب «مه غلیظ زردرنگ» داده بودند. نبود باد قابل توجه مانع از پراکندگی آن شد و تجمع بی‌سابقه‌ای از آلاینده‌ها را ممکن ساخت.

 پیامدها 
 تأثیر بر لندن 
در ابتدا هیچ وحشتی وجود نداشت، زیرا لندن به‌خاطر آلودگی هوای شدیدش بدنام بود. با این حال، این یکی متراکم‌تر و بادوام‌تر از هر «مه غلیظ زردرنگ» قبلی بود. دید به چند متر کاهش یافته بود و رانندگی را دشوار یا گاهی غیرممکن می‌کرد.

حمل و نقل عمومی به‌جز متروی لندن متوقف شد و تعداد تصادفات وسایل نقلیه، خدمات آمبولانس را تحت فشار شدیدی قرار داد. مه‌دود آن‌قدر غلیظ بود که حتی به داخل خانه‌ها هم نفوذ کرد و منجر به لغو یا تعطیلی کنسرت‌ها و نمایش فیلم‌ها شد؛ چرا که میدان دید در فضاهای بزرگ و محصور کاهش یافته بود و دیدن صحنه‌ها و پرده‌ها از روی صندلی‌ها دشوار شده بود. رویدادهای ورزشی در فضاهای باز نیز لغو شدند.

در نتیجه، دید در طول روز به یک متر یا بیشتر کاهش یافته بود. بیرون رفتن از خانه تبدیل به این شده بود که آدم برای پیدا کردن موانع احتمالی مثل جدول خیابان، مدام خودش را روی زمین بکشد. این وضعیت در شب حتی بدتر هم می‌شد؛ زیرا هر چراغ خیابان فرعی به یک لامپ رشته‌ای مجهز بود که هیچ نور نافذی به پیاده‌رو نمی‌تاباند تا عابران پیاده بتوانند زیر پای خود یا حتی تیر چراغ برق را ببینند. لامپ‌های فلورسنت مه‌شکن تا اواخر دهه ۱۹۵۰ به‌طور گسترده در دسترس نبودند. «ماسک‌های دود» توسط کسانی استفاده می‌شد که می‌توانستند آن‌ها را از داروخانه‌ها خریداری کنند.

 پیامدهای بهداشتی 
در هفته‌های پس از آن، آماری که توسط خدمات پزشکی گردآوری شده بود، نشان می‌داد که مه‌دود باعث مرگ ۴٬۰۰۰ نفر شده است. بسیاری از قربانیان بسیار جوان یا مسن بودند یا از قبل مشکلات تنفسی یا قلبی-عروقی داشتند.

تحقیقات منتشر شده در سال ۲۰۰۴ نشان می‌دهد که تعداد تلفات حدود ۱۲٬۰۰۰ نفر بوده است که حدود سه تا چهار برابر بیشتر از مجموع تلفات رسمی اعلامی دولت در آن زمان بود.

 پیامدهای زیست‌محیطی 
قوانین زیست‌محیطی از سال ۱۹۵۲، مانند قانون شهر لندن (قوای مختلف) مصوب ۱۹۵۴ و قوانین هوای پاک مصوب ۱۹۵۶ و ۱۹۶۸، منجر به کاهش آلودگی هوا شد. به صاحبان خانه مشوق‌های مالی ارائه شد تا آتش زغال‌سنگ را با گزینه‌های دیگری (مانند آتش گاز) جایگزین کنند یا به جای آن کک بسوزانند که دود کمتری تولید می‌کرد. گرمایش مرکزی (با استفاده از گاز، برق، نفت یا سوخت جامد مجاز) در اکثر خانه‌ها در آن زمان نادر بود و تا اواخر دهه ۱۹۶۰، مورد توجه قرار نگرفت. با وجود تمام پیشرفت‌ها، هنوز بهبود کافی برای جلوگیری از یک رویداد مه‌دود دیگر ده سال بعد، در اوایل دسامبر ۱۹۶۲، حاصل نشده بود.

 در رسانه‌ها 
رمان «غریبه قدبلند» (۱۹۵۷) نوشته دی. ای. استیونسون با «مه» غلیظی آغاز می‌شود که به داخل خانه نفوذ می‌کند و بیماران بیمارستان را به خطر می‌اندازد که ظاهراً اشاره‌ای به رویداد مه‌دود بزرگ سال ۱۹۵۲ است.

مه‌دود بزرگ محور اصلی قسمت چهارم از فصل اوّل سریال «تاج» محصول نتفلیکس بود. منتقدان، تصویرسازی این رویداد را نسبتاً دقیق دانستند، اگرچه تصور می‌شد که اهمیت سیاسی آن و هرج و مرج در بیمارستان‌ها بسیار اغراق‌آمیز بوده است.

رمان «دید» اثر بوریس استارلینگ در جریان واقعه مه‌دود بزرگ سال ۱۹۵۲ اتفاق می‌افتد.Boris Starling, London, 2007 ISBN 978-0-525-94996-1

 جستارهای وابسته 
 آلودگی هوای تهران
 استاندارد آلایندگی اروپا

 منابع 

رده:آلودگی هوا در بریتانیا
رده:آلودگی هوا
رده:انگلستان در ۱۹۵۲ (میلادی)
رده:تاریخ زیست‌محیطی بریتانیا
رده:تندرستی در لندن
رده:دسامبر ۱۹۵۲ (میلادی)
رده:سلامت در بریتانیا
رده:فاجعه‌ها در لندن
رده:فاجعه‌های ۱۹۵۲ (میلادی) در بریتانیا
رده:فاجعه‌های ۱۹۵۲ (میلادی)
رده:فاجعه‌های بهداشتی ۱۹۵۲ (میلادی)
رده:فاجعه‌های بهداشتی در بریتانیا
رده:فاجعه‌های زیست‌محیطی در بریتانیا
رده:فاجعه‌های زیست‌محیطی
رده:لندن در ۱۹۵۲ (میلادی)
رده:محیط زیست در ۱۹۵۲ (میلادی)
رده:محیط زیست لندن
رده:مه‌دود