هما دارابی

هما دارابی ( – ) متخصص پزشکی کودکان و روان‌پزشک ایرانی بود که در اعتراض به حجاب اجباری در میدان تجریش تهران اقدام به خودسوزی کرد.

 مبارزه دانشجویی 
هما دارابی در ۲۶ دی ۱۳۱۸ در تهران زاده شد. او از سال ۱۳۳۸ همزمان با ورود به دانشکده پزشکی عضو جبهه ملی ایران و حزب ملت ایران شد و در ۱۶ آذر ۱۳۴۰ در مراسم بزرگداشت کشته‌شدگان ۱۶ آذر سخنرانی کرد. دارابی به همراه پروانه فروهر سازمان زنان جبهه ملی را تشکیل داد و در کنگره اول جبهه ملی در بهمن ۱۳۴۱ شرکت و سخنرانی کرد.

هما دارابی از دانشجویان مبارز جنبش دانشجویی سال ۱۳۳۹ بود و به‌عنوان یکی از سرشناس‌ترین دانشجویان و یکی از اصلی‌ترین مبارزان به زندان افتاد. او در همه رویدادهایی که به انقلاب انجامید حضوری کوشا و صمیمانه داشت.

 کار و کنش فرهنگی 
هما دارابی پس از پایان تحصیلاتی پزشکی در دانشگاه تهران به روستای بهمنی در شمال ایران رفت و برای دو سال به عنوان پزشک به مردم آن منطقه خدمت کرد. سپس در سال ۱۳۴۶ به همراه همسرش منوچهر کیهانی از اعضای حزب ملت ایران برای ادامه تحصیلات به آمریکا رفت. او پس از گذراندن دوره تخصصی بیماری‌های کودکان و روان‌پزشکی و دریافت پروانه پزشکی از سه در سال ۱۳۵۳ به ایران برگشت و در این سال‌ها در نشریاتی مانند فردوسی دربارهٔ حقوق زنان و کودکان مطلب می‌نوشت.

هما دارابی در اسفند ۱۳۴۹ در اعتراض به منوچهر اقبال، رئیس وقت دانشگاه تهران و به جرم آتش زدن اتومبیل او همراه با فریدون تقی‌زاده دستگیر و برای چند هفته بازداشت شد.

هما دارابی رابطه نزدیکی با محمد مصدق داشت و برای دیدار با او به روستای احمدآباد می‌رفت.

بندانگشتی|240px|تصویری از هما دارابی در ۳۰ اردیبهشت ۱۳۴۰

 پس از انقلاب 
هما دارابی که در همه تظاهرات و اعتراضات انقلاب ۱۳۵۷ شرکت می‌کرد در اوایل انقلاب همراه با دیگر زنان در دیداری با ابوالحسن بنی صدر، رئیس‌جمهور وقت، به فشارها و برخوردها اعتراض کرد.

در این سال‌ها با تلاش او بخش روان‌شناسی و گفتاردرمانی بیمارستان روان‌پزشکی «شهید سهامی» راه اندازی شد و همزمان به عضویت گروه آموزش تخصصی روان‌پزشکی مجتمع آموزشی و پژوهشی وزارت بهداری درآمد و مدیریت گروه روان‌پزشکی دانشگاه شهید بهشتی را نیز برعهده گرفت.

 برکناری از کار و دانشگاه 
در سال تحصیلی ۱۳۷۰–۱۳۶۹ و با افزایش سخت‌گیری‌ها در بحث پوشش و حجاب او را برخلاف نص صریح قانون به دلیل بدحجابی و با عنوان «عدم رعایت شئونات» از استادی برکنار کردند. مطب او نیز تعطیل شد. در مدتی که هما دارابی از کار و درس محروم شده بود در مطب خصوصی خودش کار می‌کرد. اما به دلیل افسردگی شدید توانایی ادامه کار در آن مطب را نیز نیافت. با پیگیری‌های خودش و همسرش دیوان عدالت اداری ممنوعیت کار وی را لغو کرد اما آن نیز کمکی به وضعیت وی نکرد.

 خودکشی اعتراضی 
هما دارابی به عنوان فعال اجتماعی و سیاسی امید داشت که انقلاب به تحول مثبتی بینجامد. او از وضعیتی که پیش آمده بود ناخشنود بود و سرانجام نتوانست بپذیرد آن‌همه تلاش و مبارزه به چیزی انجامید که داشت اتفاق می‌افتاد. به ویژه تضییع حقوق زنان و حجابی که به‌اجبار بر سر زنان نشست برای او قابل قبول نبود. تا اینکه در ۲ اسفند ۱۳۷۲ در اعتراض به حجاب اجباری در میدان تجریش خود را به آتش کشید و در بامداد سوم اسفند بر اثر شدت سوختگی درگذشت.

پروین دارابی، خواهر هما در آمریکا اقدام به نوشتن کتاب خشم علیه حجاب: زندگی و مرگ شجاعانه یک مخالف اسلام نمود.

 مراسم خاکسپاری 
حزب ملت ایران و اعضای جبهه ملی و همچنین خانواده او اعلامیه‌هایی برای مراسم خاکسپاری او به روزنامه‌ها دادند که روزنامه کیهان از انتشار آن سر باز زد اما در روزنامه اطلاعات منتشر شد. مردم در مراسم او حضور گسترده‌ای یافتند.

 بازتاب رسانه‌ای 
خبر درگذشت هما دارابی در رسانه‌های داخل ایران بازتاب گسترده‌ای نیافت اما در رسانه‌های انگلیسی زبان و فارسی‌زبان خارجی به صورت گسترده‌ای به آن توجه شد. روزنامه کیهان به این توجه، اعتراض کرد.

 جستارهای وابسته 
 دختران خیابان انقلاب
 قانون حجاب
 کنوانسیون رفع هرگونه تبعیض علیه زنان
 دختر آبی
 چهارشنبه‌های سفید

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 Homa Darabi Foundation: On the C-SPAN Networks
 Dr Homa Darabi Foundation
 The Story of Dr. Homa Darabi and Her Self-Immolation. ۱۹ آوریل ۲۰۲۳

رده:استادان دانشگاه تهران
رده:استادان دانشگاه زن اهل ایران
رده:استادان دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
رده:اعضای جبهه ملی ایران
رده:اعضای حزب ملت ایران
رده:اهالی تهران
رده:پزشکان ایرانی سده ۲۰ (میلادی)
رده:پزشکان خودکشی‌کرده
رده:پزشکان زن اهل ایران
رده:حجاب اسلامی
رده:خودسوزی‌ها در ایران
رده:خودکشی در ۱۹۹۴ (میلادی)
رده:خودکشی زنان
رده:خودکشی‌ها در ایران
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه تهران
رده:درگذشتگان ۱۳۷۲
رده:درگذشتگان ۱۹۹۴ (میلادی)
رده:دور از وطن‌های اهل ایران در ایالات متحده آمریکا
رده:روان‌پزشکان اهل ایران
رده:روان‌پزشکان زن
رده:زادگان ۱۳۱۸
رده:زادگان ۱۹۴۰ (میلادی)
رده:سیاستمداران اهل تهران
رده:فعالان مخالف حجاب اجباری
رده:فمینیست‌های اهل ایران
رده:متخصصان اطفال اهل ایران
رده:معترضان اهل ایران