قهرمانی شطرنج جهان

چپ|بندانگشتی|ماگنوس کارلسن، قهرمان پیشین شطرنج جهان
بندانگشتی|امانوئل لاسکر رکورد دار قهرمانی مکرر، با ۲۷ قهرمانی پی در پی
قهرمانی شطرنج جهان (World Chess Championship) رقابتی برای تعیین بهترین شطرنج‌باز جهان است. مردان و زنان در هر سنی شایستگی تصاحب این عنوان را دارند. پس از کناره‌گیری مگنوس کارلسن از دفاع عنوان قهرمانی خود، استادبزرگ دینگ لیرن از کشور چین، قهرمان کنونی شطرنج جهان شد.

پس از او دومارجو گوکش هندی توسط شکست رسمی قهرمان جهان در مسابقات به این درجه نائل شد

باور عمومی اولین رقابت رسمی قهرمانی شطرنج جهان را در سال ۱۸۸۹ می‌داند که دو بازیکن برتر اروپا در آن هنگام یعنی ویلهلم اشتاینیتس و یوهان چین یک رویارویی مستقیم را برگزار کردند. از ۱۸۶۶ تا ۱۹۴۸ این قهرمان جهان بود که شرایط برگزاری مسابقه را تعیین می‌کرد، شخصی که قهرمان جهان را به رقابت می‌طلبید باید مبلغ قابل توجهی برای برگزاری مسابقه فراهم می‌کرد و در صورت پیروزی در یک رویارویی مستقیم که از تعداد زیادی مسابقه تشکیل می‌شد قهرمانی را به دست می‌آورد. از ۱۹۴۸ تا ۱۹۹۳ این مسابقه با نظارت فیده، فدراسیون جهانی شطرنج برگزار می‌شد اما در سال ۱۹۹۳ گری کاسپارف قهرمان وقت جهان از فیده خارج شد و مسابقهٔ قهرمانی جهان خود را خارج از نظارت فیده برگزار کرد. از آن زمان تا سال ۲۰۰۶ دو قهرمان شطرنج جهان وجود داشت، یکی قهرمان جهان از نظر فیده که در مسابقهٔ رسمی قهرمانی جهان فیده مشخص می‌شد و یکی قهرمان سنتی شطرنج جهان که به روش سنتی شکست قهرمان پیشین در یک رویارویی مستقیم برای قهرمانی جهان تعیین می‌شد. در سال ۲۰۰۶ این دو عنوان با برگزاری مسابقهٔ قهرمانی جهان ۲۰۰۶ دوباره متحد شدند.

قهرمان فعلی جهان استاد بزرگ گوکش هست و دارای رکورد جوانترین استاد بزرگ که به این مقام رسیده (۲۰۲۴)

قهرمان قبلی شطرنج جهان دینگ لیرن بود  قهرمان قبل ماگنوس کارلسن بود که در سال ۲۰۱۳ با غلبه بر ویسواناتان آناند، قهرمان پنج دوره جهان، موفق به کسب این عنوان شد. وی در سالهای ۲۰۱۴، ۲۰۱۶، ۲۰۱۸ و ۲۰۲۱ نیز به ترتیب با کسب پیروزی مقابل ویسواناتان آناند، سرگئی کاریاکین، فابیانو کاروانا و یان نپومنیاشی توانست مقام قهرمانی شطرنج جهان را برای خود حفظ کند.FIDE-Agon agreement (3.1a) of Annex 11, 2012 FIDE General Assembly اما کارلسن در سال ۲۰۲۳ از دفاع از عنوان قهرمانی خود امتناع کرد.

علاوه بر این عنوان، رقابت‌های دیگری با نام‌های قهرمانی شطرنج زنان جهان، جوانان (زیر ۲۰ سال)، رده‌های سنی مختلف ۸ تا ۱۸ سال، پیشکسوتان و کامپیوترها برگزار می‌شود. کامپیوترهای شطرنج‌باز حق شرکت در رقابت اصلی قهرمانی جهان را ندارند.

 قوانین بازی 
مسابقه قهرمانی جهان شامل چهارده (۱۴) دور بازی بین دو کاندیدا نهایی است. کنترل زمان برای هر بازی ۱۲۰ دقیقه برای ۴۰ حرکت اول، ۶۰ دقیقه برای ۲۰ حرکت بعدی و سپس ۱۵ دقیقه برای بقیه بازی، با افزایش ۳۰ ثانیه در هر حرکت از حرکت ۶۱ است.

 قهرمانان بی‌رقیب ۱۸۸۶–۱۹۹۳ 
ردیفنامسالکشورسن۱ویلهلم اشتاینیتس۱۸۸۶–۱۸۹۴ ()۵۰–۵۸۲امانوئل لاسکر۱۸۹۴–۱۹۲۱۲۶–۵۲۳خوزه رائول کاپابلانکا۱۹۲۱–۱۹۲۷۳۳–۳۹۴الکساندر آلخین۱۹۲۷–۱۹۳۵۱۹۳۷–۱۹۴۶ جمهوری سوم فرانسه روس‌های مهاجر۳۵–۴۳۴۵–۵۴۵ماکس اویوه۱۹۳۵–۱۹۳۷۳۴–۳۶۶میخائیل بتوینیک۱۹۴۸–۱۹۵۷۱۹۵۸–۱۹۶۰۱۹۶۱–۱۹۶۳ (روسیه)۳۷–۴۶۴۷–۴۹۵۰–۵۲۷واسیلی اسمیسلوف۱۹۵۷–۱۹۵۸ (روسیه)۳۶۸میخائیل تال۱۹۶۰–۱۹۶۱ (لتونی)۲۴۹تیگران پتروسیان۱۹۶۳–۱۹۶۹ (ارمنستان)۳۴–۴۰۱۰بوریس اسپاسکی۱۹۶۹–۱۹۷۲ (روسیه)۳۲–۳۵۱۱بابی فیشر۱۹۷۲–۱۹۷۵۲۹–۳۲۱۲آناتولی کارپف۱۹۷۵–۱۹۸۵ (روسیه)۲۴–۳۴۱۳گری کاسپارف۱۹۸۵–۱۹۹۳ (آذربایجان)۲۲–۳۰

 قهرمانان جهان فیده ۱۹۹۳–۲۰۰۶ 
رتبهنامسالکشورسن۱آناتولی کارپف۱۹۹۳–۱۹۹۹۴۲–۴۸۲الکساندر خالیفمن۱۹۹۹–۲۰۰۰۳۳۳ویسواناتان آناند۲۰۰۰–۲۰۰۲۳۱–۳۳۴روسلان پونوماریف۲۰۰۲–۲۰۰۴۱۹–۲۱۵رستم قاسم‌جانف۲۰۰۴–۲۰۰۵۲۵۶وسلین توپالف۲۰۰۵–۲۰۰۶۳۰

 قهرمانان جهان سنتی ۱۹۹۳–۲۰۰۶ 
#نامسالکشورسن۱گری کاسپارف۱۹۹۳–۲۰۰۰۳۰–۳۷۲ولادیمیر کرامنیک۲۰۰۰–۲۰۰۶۲۵–۳۱

 قهرمانان بی‌رقیب ۲۰۰۶–تاکنون 
#نامسالکشورسن۱۴ولادیمیر کرامنیک۲۰۰۶–۲۰۰۷۲۱۱۵ویسواناتان آناند۲۰۰۷–۲۰۱۳۳۱۱۶ماگنوس کارلسن۲۰۱۳–۲۰۲۳۲۲۱۷دینگ لیرن۲۰۲۳–۲۰۲۴۳۱۱۸گوکش دی۲۰۲۴ تا کنون|| ۱۸

 منابع 

 Wikipedia contributors, "World Chess Championship," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=World_Chess_Championship&oldid=395578945 (accessed November 12, 2010).

رده:تاریخ شطرنج
رده:رقابت‌های شطرنج
رده:رویدادهای ورزشی تکرارشونده بنیان‌گذاری‌شده در ۱۸۸۶ (میلادی)
رده:قهرمانی‌های شطرنج جهان