مارخور

بز کوهی مارخور یا مارخور  یکی از گونه‌های بزرگ‌جثهٔ بز کوهی است که در شمال‌شرقی افغانستان، شمال پاکستان، کشمیر، جنوب تاجیکستان و جنوب ازبکستان زندگی می‌کند. این حیوان در آستانه تهدید قرار داردhttp://www.britannica.com/EBchecked/topic/365779/markhor و برآورد می‌شود که جمعیت آن در حیات‌وحش کمتر از ۲٬۵۰۰ رأس است. مارخور حیوان ملی پاکستان است و نامش را از زبان فارسی و به معنای خورندهٔ مار گرفته است.http://mentalfloss.com/article/29854/6-extremely-rare-national-animals ولی با وجود مقررات حفاظتی که برای آن تعیین شده شکار آن ادامه دارد و جمعیتش در دو نسل اخیر بیش از ۲۰ درصد کاهش داشته‌است.

نام مارخور که در فارسی، اردو، پشتو، پنجابی و کشمیری نام این جانور است، برگرفته از باورهای محلی است که این حیوان مارها را کشته و آن‌ها را می‌خورد.

این نوع بز ۶۵ تا ۱۱۵ سانتی‌متر تا شانه‌هایش طول دارد. وزن متوسط آن ۱۰۰ تا ۲۵۰ کیلوگرم می‌باشد. مادهٔ آن معمولاً به رنگ قهوه‌ای مایل به زرد با شکم سفیدرنگ و پاهای سفید و سیاه است. جنس نر نیز همرنگ ماده می‌باشد ولی رنگ روشن‌تری دارند. نرها همچنین صورتی سیاه‌رنگ دارند و قسمت گردن و سینه‌شان با موهای سفید بسیار بلند که تا زانویشان رشد کرده، پر شده‌است. هم گونهٔ نر آن و هم گونهٔ ماده دارای شاخ بلند و مارپیچی هستند که در نرها تا ۱۶۰ سانتی‌متر و در ماده‌ها تا ۲۰ سانتی‌متر رشد می‌کند. مارخورها در مناطقی با ارتفاع ۵۰۰ تا ۳٬۵۰۰ متر از سطح دریا، جایی که بتوانند علف و برگ گیاه لازم جهت تغذیه بیابند، زندگی می‌کنند. این گونه از بزها، برای چیدن برگ درختان بر روی پاهای خود می‌ایستند.

مارخورها حیوانات فعالی هستند و گونه‌های مادهٔ آن به صورت گله‌های حدوداً نه تایی و گونه‌های نر آن به صورت انفرادی زندگی می‌کنند. اکثر جمعیت مارخورها در شمال پاکستان به ویژه نواحی چیترال، قیزار و هونزا زندگی می‌کنند. حدود ۲٬۰۰۰ تا ۴٬۰۰۰ رأس از این نوع حیوان در دنیای وحش زندگی می‌کنند.Markhor ultimateungulate.com

چارلز داروین معتقد بود که بزهای اهلی با دورگه‌سازی کل و بز و مارخور ایجاد شده‌اند. برخی مطالعات ژنتیکی هم ارتباط مارخورها و برخی بزهای اهلی را نشان داده است. البته نیای اصلی بز اهلی یقیناً کل و بز است.


 گونه‌های مارخور  
هم‌اکنون سه گونه از مارخور شناخته شده‌استMichel S., Rosen Michel T. 2015. Capra falconeri. (errata version published in 2016) The IUCN Red List of Threatened Species 2015.Castello J. R. (2016) Bovids of the World: Antelopes, Gazelles, Cattle, Goats, Sheep, and Relatives. — Princeton University Press. — Pp. 320—325. — 664 p. — ISBN 978-0-691-16717-6Capra falconeri в книге Don E. Wilson & DeeAnn M. Reeder (editors). 2005. Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.), Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2 vols. (2142 pp.) ISBN 978-0-8018-8221-0. :

 Capra falconeri falconeri — مارخور شاخپهن، گونه‌ای، که دو زیرگونه را در بر می‌گیرد:  falconeri یا مارخور استوری  که در شمال پاکستان و cashmirensis یا مارخور کشمیری که در شمال‌شرق افغانستان، شمال پاکستان و شمال هندوستان  به سر می‌برند؛ 
 Capra falconeri heptneri یا مارخور تاجیکی  یا که مارخور بخارایی که در شرق ترکمنستان و جنوب‌شرق ازبکستان، جنوب‌غرب ‌تاجیکستان و شمال‌شرق افغانستان  به سر می‌برد و زیرگونه ognevi یا مارخور ترکمنی را در بر می‌گیرد، که در رشتكوه كوهتنگ زندگی می‌کند؛ 
 Capra falconeri megaceros یا مارخور راست‌شاخ که نیز دو زیرگونه را در بر می‌گیرد:  megaceros یا مارخور کابلی که در شرق افغانستان، مرکز و غرب پاکستان و jerdoni یا مارخور کوه‌های سلیمان که در مرکز و غرب پاکستان به سر می‌برند.

 منابع 

رده:بز کوهی
رده:پستانداران آسیا
رده:پستانداران پاکستان
رده:پستانداران توصیف‌شده در ۱۸۳۹ (میلادی)
رده:جانوران گیاه‌خوار
رده:زیاگان هیمالیا
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های نزدیک تهدید
رده:فهرست سرخ IUCN از گونه‌های در خطر انقراض
رده:نمادهای ملی پاکستان