آمان

اداره اطلاعات نظامی اسرائیل موسوم به «آمان» رکن اطلاعات ستاد کل نیروهای دفاعی اسرائیل است. آمان از سازمان‌های تأثیرگذار بر سیاست دفاعی اسرائیل است.

امان در سال ۱۹۵۰ زمانی که اداره اطلاعات از ستاد کل ارتش اسرائیل جدا شد، تأسیس گردید. اداره اطلاعات عمدتاً از اعضای سابق سرویس اطلاعاتی هاگانا تشکیل شده بود. امان یک سرویس مستقل است و بخشی از نیروهای زمینی، دریایی یا هوایی نیست.

این سرویس، همراه با موساد و شاباک، یکی از نهادهای اصلی و بزرگ‌ترین مؤلفه جامعه اطلاعاتی اسرائیل است. این سرویس شامل: شاخه جنگ سایبری یگان ۸۲۰۰، شاخه ارزیابی اطلاعات سپاه اطلاعات اسرائیل، یگان اطلاعات انسانی واحد ۵۰۴، یگان فناوری مخفی واحد ۸۱ و دوره آموزشی برنامه هاواتزالوت است. واحد عملیات ویژه آن، واحد شناسایی ستاد کل است.

 تاریخچه 
در طول تأسیس کشور اسرائیل، سازمان نظامی هاگانا در درجه اول مسئول جمع‌آوری اطلاعات یا یکی از واحدهای نخبه آن، شروت یدیعوت (سرویس مخفی) یا شای بود.

نخست‌وزیر دیوید بن گوریون در اواخر دهه ۱۹۴۰، شای را برای ایجاد یک ساختار سرویس مخفی برای اسرائیل مأمور کرد. عضو شای، رئوون شیلواخ، آن را بر اساس چهار سرویس مستقل تأسیس کرد: امان و شین بت، سرویس اطلاعات خارجی ماچلکت هاچکر و مؤسسه مهاجرت غیرقانونی موساد لو-الیجا بت (که در مارس ۱۹۵۲ منحل شد).

در اواسط سال ۱۹۴۹، شیلواخ کمیته روسای سرویس مخفی را به عنوان یک نهاد عالی‌رتبه ایجاد کرد. از سال ۱۹۶۳، سرویس مخفی بین‌المللی رسماً «موساد» نامیده می‌شد.

یکی از زیرمجموعه‌های وزارت دفاع، آژانس اطلاعات فناوری لاکام بود که کمتر شناخته شده بود و وجود آن یک راز دولتی بود. از این آژانس برای کسب اطلاعات علمی و فناوری استفاده می‌شد. در دهه ۱۹۸۰، لاکام اهمیت قبلی خود را از دست داد.

یکی از بزرگ‌ترین شکست‌های سرویس‌های مخفی اسرائیل توسط امان در دهه ۱۹۵۰ رقم خورد. پینهاس لاون، وزیر دفاع، در بحبوحه وقوع ماجرایی که به ماجرای لاون معروف شد، مجبور به استعفا شد. «عملیات سوزانا» به رهبری امان قرار بود توسط مأموران و خرابکاران اسرائیلی به تأسیسات غربی در مصر حمله کند. هدف از این عملیات، ایجاد اختلال در روابط خوب بین ایالات متحده و جمال عبدالناصر، رئیس دولت مصر، بود. امنیت ملی مصر از عاملان بازجویی کرد و اطلاعات حساسی از اطلاعات نظامی اسرائیل به آنها داده شد. قرار بود ایالات متحده باور کند که دولت مصر در برابر سازمان‌های مذهبی ناتوان است، اما مصر موفق به کشف عوامل شد. ده نفر از اعضای آن در ژانویه ۱۹۵۵ محاکمه شدند و دو نفر از آنها به اعدام محکوم شدند. لاون یک ماه بعد استعفا داد و به دنبال آن بنیامین گیبلی، مدیر وقت آمان، دو هفته بعد استعفا داد. در نهایت، بن گوریون، رئیس دولت، در سال ۱۹۶۳ استعفا داد، که تحت تأثیر جنجال‌های جاری قرار گرفته بود.

 نقش‌ها و حوزه اختیارات 
سپاه اطلاعات ارتش اسرائیل که به اختصارهامان نامیده می‌شود و توسط یک سرتیپ هدایت می‌شود، از زمان جنگ یوم کیپور از امان جدا شده است، اما همچنان تحت صلاحیت آن است.

در آوریل ۲۰۰۰، سپاه جمع‌آوری اطلاعات رزمی تأسیس شد. این سپاه که به اختصار موداش نامیده می‌شود، جدیدترین سپاه ارتش اسرائیل و پنجمین سپاه زمینی ارتش اسرائیل است. این سپاه برای انجام برخی از وظایف اطلاعاتی رزمی سابق امان طراحی شده است و توسط یک سرتیپ هدایت می‌شود. اگرچه تحت صلاحیت عملیاتی ستاد ارتش قرار دارد، اما تحت صلاحیت حرفه‌ای امان نیز قرار دارد.

 واحدها 
آمان شامل واحدهای تابعه و حرفه‌ای تابعه زیر است:
 واحدهای ستادی
 سپاه اطلاعات
 واحدهای جمع‌آوری
 اردوگاه ۱۳۹۱ (سایت سیاه نیروهای دفاعی اسرائیل)
 واحد ۸۲۰۰ (اطلاعات سیگنال)
 واحد ۹۹۰۰ (اطلاعات بصری)
 واحد ۵۰۴ (اطلاعات انسانی)
 تحقیقات
 دپارتمان تحقیقات
 امنیت اطلاعات
 دپارتمان امنیت اطلاعات
 سانسور نظامی اسرائیل (بخشی از آمان، اما یک واحد کاملاً مستقل، تابع هیچ سطح نظامی یا سیاسی نیست، فقط تحت نظارت پارلمانی و قضایی است)
 بخش عملیات ویژه
 واحد ۸۱ (فناوری مخفی)
 واحد شناسایی ستاد کل (واحد اطلاعات نیروهای ویژه)
 مرکز اطلاعات
 سایر واحدها
 دپارتمان نظارت
 دپارتمان روابط خارجی
 روئیم راچوک
 برنامه هاواتزالوت
 واحدهای تابعه حرفه‌ای
 گروه اطلاعات هوایی اسرائیل: واحد اطلاعات نیروی هوایی اسرائیل
 بخش اطلاعات دریایی: واحد اطلاعات نیروی هوایی اسرائیل نیروی دریایی
 سپاه اطلاعات رزمی اسرائیل: واحد اطلاعاتی ستاد ارتش
 واحدهای اطلاعاتی فرماندهی‌های منطقه‌ای: فرماندهی‌های جبهه مرکزی، شمالی، جنوبی و داخلی
 مرکز عملیات آگاهی: یک واحد جنگ روانی از اداره عملیات

 مدیران 
رئیس امان، افسر ارشد اطلاعاتی در ارتش اسرائیل است و در تصمیم‌گیری‌ها و سیاست‌گذاری‌های اطلاعاتی در سطح روسای شاباک و موساد فعالیت می‌کند: آنها با هم، سه رئیس عالی‌رتبه و هم‌رتبه جامعه اطلاعاتی اسرائیل را تشکیل می‌دهند که به ترتیب بر جبهه‌های اطلاعاتی نظامی، داخلی (از جمله سرزمین‌های فلسطینی) و خارجی تمرکز دارند.

در ژوئن ۲۰۰۵، سپهبد دن حالوتس، رئیس ستاد وقت ارتش اسرائیل، در اقدامی که تعجب‌آور تلقی شد، اعلام کرد که سرلشکر آهارون زیوی-فرکاش با سرلشکر آموس یادلین جایگزین خواهد شد. یادلین که به عنوان وابسته نظامی ارتش اسرائیل در واشینگتن دی سی خدمت می‌کرد، خلبان جنگی، رئیس سابق اداره اطلاعات هوایی نیروی هوایی و معاون حالوتس بود. یادلین در ژانویه ۲۰۰۶ به عنوان مدیر آمان منصوب شد و زیوی-فرکاش نیز مدت بیشتری در این سمت خدمت کرد. در نوامبر ۲۰۱۰، سرلشکر آویو کوچاوی جایگزین یادلین شد.
 ۱۹۴۸–۱۹۴۹: ایسر بئری
 ۱۹۴۹–۱۹۵۰: سرهنگ حییم هرتزوگ
 ۱۹۵۰–۱۹۵۵: سرهنگ بنیامین گیبلی
 ۱۹۵۵–۱۹۵۹: سرلشکر یهوشافات هارکابی
 ۱۹۵۹–۱۹۶۲: ژنرال حییم هرتزوگ
 ۱۹۶۲–۱۹۶۳: سرلشکر مائیر عامیت
 ۱۹۶۴–۱۹۷۲: سرلشکر آهارون یاریو
 ۱۹۷۲–۱۹۷۴: سرلشکر الی زیرا
 ۱۹۷۴–۱۹۷۸: سرلشکر شلومو گازیت
 ۱۹۷۹–۱۹۸۳: سرلشکر یهوشع ساگی
 ۱۹۸۳–۱۹۸۵: سرلشکر ایهود باراک★
 ۱۹۸۶–۱۹۹۱: سرلشکر آمنون لیپکین-شاهاک★
 ۱۹۹۱–۱۹۹۵: سرلشکر اوری ساگی
 ۱۹۹۵–۱۹۹۸: سرلشکر موشه یعلون★
 ۱۹۹۸–۲۰۰۱: سرلشکر آموس مالکا
 ۲۰۰۱–۲۰۰۶: سرلشکر آهارون زیوی-فرکاش
 ۲۰۰۶–۲۰۱۰: سرلشکر عاموس یادلین
 ۲۰۱۰–۲۰۱۴: سرلشکر آویو کوخاوی★
 ۲۰۱۴–۲۰۱۸: سرلشکر هرتزی هالوی★
 ۲۰۱۸–۲۰۲۱: سرلشکر تامیر هایمان
 ۲۰۲۱–۲۰۲۴: سرلشکر آهارون هالیوا
 ۲۰۲۴–: سرلشکر شلومی بایندر
★ بعداً به ریاست ستاد کل ارتقا یافت

 جستارهای وابسته 
 گروه اطلاعات هوایی اسرائیل
 سپاه اطلاعات اسرائیل
 واحد ۵۰۴
 مامرام

 منابع 
GlobalSecurity.org on Aman (1996)
"Israeli Intelligence in the 1967 War," By Doron Geller, JUICE, The Jewish Agency for Israel, Education Dept.
"Israeli Intelligence and the Yom Kippur War of 1973," By Doron Geller, JUICE, The Jewish Agency for Israel, Education Dept.
The "Yom Kippur War: the IDF version," by Amir Oren, for Haaretz
"Intelligence service under scrutiny," by Dan Baron, for the Jewish Telegraphic Agency


رده:سازمان‌های اطلاعاتی اسرائیل
رده:سازمان‌های اطلاعاتی نظامی
رده:سازمان‌های نظامی اسرائیل
رده:واحدها و تشکیلات نظامی بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۵۰ (میلادی)