جفر

جفر (به عربی: ٱلْجَفْر) از کتاب‌های مقدس عرفانی شیعیان دوازده‌امامی است که بر اساس اعتقاد شیعه، توسط امیر المومنین علی (علیه السلام) تدوین شده و از حضرت  محمد (صلي الله عليه و اله )به او و فاطمه زهرا به ارث رسیده است.

به نظر می‌رسد که جفر، از دو جعبه پوستی تشکیل شده است که در آن کتاب‌های مختلف پیامبران گذشته و کتاب‌هایی که از محمد، علی و فاطمه به بقیه اهل بیت به ارث رسیده است نگهداری می‌شود و هر امام آنها را همراه با زره و سلاح محمد پس از مرگ امام قبلی خود، دریافت می‌کند. گفته می‌شود که الجفر یکی از منابع و منشأ دانش کسب شده توسط ۱۲ امام بوده و امام ششم شیعه دوازده‌امامی و اسماعیلی، جعفر صادق، به داشتن مالکیت بر جفر افتخار می‌کرد؛ که شامل دانش پنهان محمد است. دوازده امام متأخر عادت داشتند که گاه به کتاب مقدس و مخفی الجفر مراجعه کنند؛ کتابی که توسط علی باقی مانده بود و طبق نظر شیعه اثنی عشری اعتقاد به وجود الجفر با امامان، محکم بوده است. الجفر در حال حاضر در اختیار امام دوازدهم شیعیان مهدی می‌باشد.Henry Corbin, Trilogie ismaelienne, Paris: Maisonneuve, 1961, p. 30. The quotation is from Paul Kraus (Arabist), Jabir ibn Hayyan, v.2, Cairo, 1942, p.263. Reference may also be made to Corbin, "Le Livre du Glorieux de Jabir ibn Hayyan,” Eranos-Jahrbuch, v. 18 (1950), pp.75-87. See also Rajab Bursi, Mashariq Anwar al-Yaqin fi Asrar Amir al-Mu'minin (n.p, 1979), esp. pp. 18-38 (on this work see now Corbin, Rajab Borsi, and B.Todd Lawson, "The Dawning of the Lights of Certainty in the Divine Secrets Connected with the Commander of the Faithful by Rajab Bursi (d. 1411)," in Leonard Lewisohn, ed. , The Legacy of Medieval Persian Sufism (London: Khaniqahi Nimatullahi Publications, 1992), pp. 261-276. In addition see Futuhat, v. 1, pp. 231-361: "al-bab al-thani fi ma`rifa maratib al-huru”' ; and the well-known manual on magic by Ahmad al-Buni (d.1225), Shams al-ma`arif al-kubra.Al-islam.org: 'Aalim Network QR

 واژه‌شناسی 
جفر در لغت به معنای بزغاله یا پوست بزغاله است. مواد الجفر پوستی برای نوشتن از پوست حیوانات است، که کلمه "جفر" برای آن می‌تواند به معنای مختلف باشد: نمادگرایی عددی، علم اعداد، نمادگرایی عددی حروف، عددشناسی، علم حروف، نمادشناسی الفبایی یا پیشگویی. پیشوند "al" به معنای "the" است.

شاید چون اوراق اولیه جفر روی پوست بزغاله نوشته و عرضه شده بود بدین نام خوانده شده است.

علم کلام عربی را جفر، و علم کلام عبری را جماتریا (گماتریا) می‌نامند.

 فهرست 
مطالب جفر شامل موارد زیر است:

تعالیم پنهانی برای ۱۲ امام.

آگاهی از وقایع گذشته و آینده، از جمله نام هر پادشاهی که بر روی زمین حکمرانی می‌کند.

دانش کلیه پیامبران گذشته و ۱۲ امام.

انجیل عیسی، تورات موسی، مزامیر داوود، صحف ابراهیم (طومارهای ابراهیم)، و دانش و تاریخ انبیا، وقایع زندگی و سایر موارد خاص عرفانی. اینها همه در یک قسمت از الجفر به نام الجفر العبیاد (به عربی: ٱلْجَفْر ٱلْأَبْیَض، روشن شده "جفر سفید") موجود است. الجفر العبیاد دارای ۱۴ قسمت است و هر قسمت دارای ۱۴ بخش است.

کیسه‌ای که حاوی زره و سلاح‌های علی بن ابی‌طالب، از جمله شمشیر ذوالفقار، و احکام اسلامی، دستورالعمل‌ها و موارد مربوط به جنگ‌ها است. اینها همه در قسمت دیگر الجفر بنام الجفر الاعمر (به عربی: ٱلْجَفْر ٱلْأَحْمَر، روشن شده "جفر سرخ") و دانش دانشمندان بنی اسرائیل همه موجود است.

 فرهنگ عامه 
الجفر در خط داستانی هزار و یک شب ذکر شده است و شرح دقیق الجفر توسط ریچارد فرانسیس برتون در کتاب «شب‌های تکمیلی تا هزار شب و یک شب» (شش جلد ۱۸۸۶–۱۸۸۸) ارائه شده است.Supplemental Nights To The Book Of The Thousand And One Nights With Notes Anthropological And Explanatory, Volume 6, by Richard F. Burton, Part 8 out of 9Wikisource: The Tale of Attaf

 نظر علوم تجربی به جفر 
جفر، از نظر دانشگاهیان، علم نبوده و شبه‌علم شمرده می‌شود.

 تفاوت‌ها با دیگر علوم غریبه 
از نظر دسته‌بندی علوم غریبه، جفر در سطوح عالی آن قرار دارد و با فال، سحر، طلسمات، هیئت و نجوم (ستاره‌بینی) و… در یک سطح قرار داده نمی‌شود.

از جمله مواردی که به اشتباه به شبه علم جفر (خارج از گفته استادان اولیه) نسبت داده شده موارد ذیل می‌باشد: یافتن عناصر چیره بر سرشت هر فرد و میزان سازگاری افراد با یکدیگر- پیشگویی برای هر فرد - پیدا کردن زمان‌های خوش شگون و بدشگون از راه اخترشماری- شرایط برآورده شدن آرزوها- بهبود بیمارها با خواندن ورد و افسون- خواص واجها- دریافت «رازهای» نام‌های پیشوایان اسلام از راه آیه تطهیر - تأثیر نام‌های خدای متعال- شماره‌شناسی شماره‌های آریایی، لرزشی، مادی و شماره‌های نیرومند. البته موارد بالا بعضاً از علم حروف مستخرج می‌شود ولی ربطی به جفر در لغت خاص آن ندارد.

انتساب دهندگان این موارد به جفر می‌کوشند تا بر پایه زمان زایش هر شخص، ویژگی‌ها و منش او را بازگو کنند؛ مثلاً استفاده از زمان تولد فرد در سؤالِ جفری سبب این باور شده است که طالع و ویژگی‌ها و منش افراد را می‌توان با جفر بازگو کرد. گرچه پرسش از موارد فوق در جفر فرد را به جواب می‌رساند اما کاربرد جفر خاص این موارد نبوده و دیده نشده است که استادان جفر، آن را در چنین مواردی استفاده کنند.

 جستارهای وابسته 
 شبه‌علم
 خرافات
 علوم غریبه
 حروف جمل
 جماتریا
 معجزه

 منابع 

 کتاب بحرالغرائب. ثقةالاسلام شیخ محمد هروی. پژوهش و تصحیح طهیر طیب.
 برخی بررسی‌ها دربارهٔ جنبشهای اجتماعی ایران - احسان طبری ۱۳۸۴ ص ۳۳۲
 اگاهی‌های تازه از حروفیان - مجله دانشگاه ادبیات تهران - سال ۲ شماره ۳
 نسخه خطی استوار نامه- کتابخانهٔ واتیکان - به شمارهٔ ۴۳ ورق ۳۴
 فهرست متون حروفیه- عبدالباقی گولپینارلی- ۱۳۷۴
 اطلاعات بازنویسی شده از کتب علوم غریبه و علوم جفر.
 عطاری - محمد - مجموعه علوم جفر.
 رحیمیان - محمد رحیم - الجفر الجامع و النور اللامع.


رده:ادبیات تشیع
رده:تشیع
رده:طالع‌بینی
رده:علم حروف
رده:علوم خفیه
رده:فرهنگ اسلامی