احمد نخجوان

احمد خان نخجوان (۲۲ شهریور ۱۲۷۲ تبریز– ۱۴ اردیبهشت ۱۳۴۵ تهران) نخستین فرمانده نیروی هوایی ایران و به باور بسیاری نخستین خلبان ایرانی بود. هرچند طبق شواهد تاریخی، نخستین خلبان ایرانی محمّدتقی پسیان اهل تبریز بوده‌است. او سال‌ها وزارت جنگ و فرماندهی نیروی هوایی ایران را بر عهده داشت. وی در زمان اشغال ایران توسط نیروهای روسیه و بریتانیا، به کمک چندین افسر دیگر ۳۰ هزار سرباز را به دلیل نداشتن تجربهٔ جنگی از پادگان‌های ارتش شاهنشاهی ایران مرخص کرد. به همین علت رضا شاه مجبور به اعلام بی‌طرفی در جنگ شد، اما او را در برابر وزیران به باد کتک گرفت، درجه‌هایش را کند و به دادگاه نظامی ارجاع داد. او در دوران پادشاهی محمدرضا پهلوی بار دیگر به وزارت رسید و به او دیپلم خلبانی اهدا کرد.

 تحصیلات 
احمدخان نخجوان در سال ۱۲۷۲ خورشیدی در تبریز پا به جهان گذاشت. وی پسر مهاجری از ایرانیان ساکن نخجوان قفقاز بود.عاقلی ۶۳۱ پدر و پدربزرگش از سرداران قزاقخانه بودند.عاقلی ۶۸۲ وی تحصیلات خود را در ایران و فرانسه به انجام رسانید و به سال ۱۲۸۹ داخل مدرسهٔ قزاقخانه شد و به سال ۱۲۹۴ از آن مدرسه فارغ‌التحصیل شد و به بریگاد قزاق پیوست. در کودتا همکاری همه‌جانبه داشت و درجهٔ سرهنگ تمامی گرفت. پس از تشکیل قشون متحدالشکل در تیپ پیادهٔ اول رئیس ستاد تیپ بود. در سال ۱۳۰۲ به دستور وزیر جنگ وقت (سردار سپه) به جهت کسب علوم نظامی جدید عازم اروپا گردید و توانست رستهٔ خلبانی را در دانشکدهٔ ایستر فرانسه به اتمام برساند.

 نیروی هوایی و وزارت جنگ 
تحصیلات خلبانی سرهنگ احمد نخجوان در سال ۱۳۰۴ پایان یافت و در بهمن‌ماه همان سال با یک فروند هواپیمای خریداری شده از فرانسه عازم ایران گردید و روز پنجم اسفند در قلعه‌مرغی به زمین نشست. احمد نخجوان اولین رئیس نیروی هوایی ایران شد و تا سال ۱۳۱۵ ریاست هواپیمایی با او بود. در این مدت چند بار مورد تغییر واقع و از کار برکنار شد اما هر دفعه پس از مدت کوتاهی به خدمت بازمی‌گشت.عاقلی ۲۰۲ در ۱۳۰۷ به درجهٔ سرتیپی رسید. در ۱۳۱۸ کفیل وزارت جنگ در کابینهٔ احمد متین‌دفتری شد و در ۱۳۱۹ به درجهٔ سرلشکری رسید. نخجوان تا هشتم شهریور ۱۳۲۰ همزمان با حمله قوای شوروی و انگلیس به ایران در سمت کفالت وزارت جنگ قرار داشت و طرح مرخص کردن سربازان وظیفه و استخدام سربازان پیمانی را به تصویب اعضای شورای عالی ارتش رسانید. همین امر موجب تغییر و اعتراض شدید رضاشاه شد؛ لذا احمد نخجوان را به شدت مضروب و به زندان افکند.عاقلی ۳۸۱ او تا ۲۵ شهریور در زندان بود و پس از استعفای شاه در ترمیم کابینهٔ فروغی در سی‌ام شهریور وزیر جنگ شد. پس از آن چندی بازرس و رئیس دفتر نظامی محمدرضاشاه بود و در سال ۱۳۴۵ درگذشت.

احمد نخجوان اولین خلبان ایرانی است که در ۵ اسفند ۱۳۰۴ یک هواپیمای برژت – ۱۹ را با پرچم و نشان ایران از فرانسه به پایگاه قلعه مرغی تهران پرواز داد. نخجوان در این زمان تنها ۲۰۰ ساعت پرواز در سابقه خود داشت و دورهٔ خلبانی خود را در فرانسه گذرانده بود. بدین ترتیب در این تاریخ اولین هواپیمای نیروی هوایی ایران با هدایت یک خلبان ایرانی مرزهای بین‌المللی را گذراند و به فضای پروازی ایران رسید. در همین دوره زمانی نیروی هوایی ایران از قالب یک اداره کوچک در ستاد فرماندهی ارتش خارج شده و به یک نیروی جداگانه تبدیل شده بود که نیروی هوایی شاهنشاهی ایران نام گرفته بود.

احمد نخجوان به همراه اسماعیل مرآت وزیر فرهنگ وقت، بر سره‌نویسی در زبان فارسی تأکید داشتند و کوشش‌های آن‌ها و دیگران، همراهی شاه را برای صدور فرمان تأسیس فرهنگستان زبان فارسی را به دنبال داشت.Karimi-Hakkak, Ahmad (1988): Language Reform Movement and its Language: the Case of Persian. In: Jernudd, Bjorn H. , and Michael J. Shapiro. 1989. The Politics of language purism. Berlin [etc.]: Mouton de Gruyter. p.96.

 در رسانه 
در مجموعهٔ تلویزیونیِ در چشم باد شخصیتِ احمد نخجوان با بازیِ حمیدرضا هدایتی به تصویر کشیده شده است.

 نگارخانه 

 پانویس 

 منابع 


رده:اهالی تهران
رده:خلبانان نیروی هوایی ارتش ایران
رده:درگذشتگان ۱۳۴۵
رده:زادگان ۱۲۷۲
رده:سرلشکرهای ارتش شاهنشاهی ایران
رده:فرماندهان نیروی هوایی شاهنشاهی ایران
رده:خاک‌سپاری‌ها در باغ توتی
رده:وزیران جنگ (ایران)
رده:زادگان ۱۸۹۳ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۹۶۷ (میلادی)
رده:افراد جنگ جهانی دوم اهل ایران