بهمن جادویه

بهمن جادویه یا بهمن جازویه یا به عربی بهمن زاذویه، یا بهمن مردانشاه (آمده در برخی روایات) با نام کامل بهمن جازویه ، یک نجیب‌زاده ایرانی از خاندان سورن و اهل بود که در دههٔ ۶۳۰ میلادی در اواخر دوران ساسانی و در طی حمله اعراب به ایران فرمانده سپاه ایران در منطقه سواد بود.

آوازه او بیشتر به پاس فرماندهی در نبرد پل است. نبرد پل تنها جنگ در رشته جنگ‌های آغازین اسلام، میان ایران و اعراب‌ مسلمان بود که به پیروزی بی‌چون‌و‌چِرا ایرانیان پایان یافت.

 پیروزی بهمن جادویه در جنگ پل 
خالد بن ولید بین سال‌های ۶۳۲ تا ۶۳۳ میلادی در طی جنگ‌هایی توانست حیره را تصرف کند. پس از تصرف حیره ابوبکر او را به شام روانه کرد و مثنی بن حارث شیبانی در عراق جایگزین او شد. با عزیمت خالد بیشتر شهرها و آبادی‌هایی که به تاراج عرب رفته بودند یا تن به پرداخت جزیه و خراج داده بودند، باز از فرمان اعراب سر فرو پیچیدند. رستم فرخزاد که در این زمان کسب قدرت کرده بود، دهقانان سواد را به دفع اعراب واداشت و به هر آبادی کسی را فرستاد تا مردم را بر عرب بشوراند.زرین‌کوب. تاریخ ایران بعد از اسلام. ص ۳۰۸ در سال ۶۳۴ میلادی بهمن جاذویه توسط رستم فرخزاد از تیسفون به‌ همراه سپاه و فیل‌های جنگی به سواد اعزام شد؛ از آن سوی ابوعبیدبن مسعود ثقفی نیز در کرانهٔ غربی فرات در جایی به نام مروحه لشکرگاه زد. در آن محل بر روی فرات پلی واقع بود ابوعبید با لشکر خویش از آن پل گذشت و در طی جنگی سخت ابوعبید با حدود چهار هزار نفر از لشکریانش در این جنگ که جنگ پل نامیده می‌شود، کشته شدند و گروه باقی‌مانده فرار کردند.زرین‌کوب. تاریخ ایران بعد از اسلام. ص ۳۱۱ همچنین مثنی بن حارث شیبانی در این جنگ زخمی شد و چندی بعد در اثر همین زخم فوت کرد. بهمن جادویه می‌خواست تا فراریان را دنبال کند لیکن خبر رسید که در تیسفون باز اختلاف پدید آمده‌ است از این رو بهمن راه تیسفون را در پیش گرفت.زرین‌کوب. تاریخ ایران بعد از اسلام. ص ۳۱۲

 مرگ 
مسلمانان روز دوم جنگ قادسیه را با امید به رسیدن نیروی کمکی آغاز کردند و آن را «یوم اغواث» نامیدند، ابی عبیده فرمانده سپاه اسلام پس از فتح دمشق به دستور عمر، سپاه خود را به فرماندهی هاشم بن عتبة بن ابی‌وقاص و مقدمهٔ سپاه را به فرماندهی قعقاع بن عمرو به سوی سپاه تحت فرمان سعد فرستاد تا به آنان یاری برسانند. افراد سعد که به صحت این خبر اطمینان نداشتند با رسیدن مقدمهٔ سپاه و قعقاع نیرو یافتند و به مبارزه پرداختند. قعقاع که فردی شجاع و با تدبیر بود، نیروهای خود را به دسته‌های ده نفری تقسیم نمود و با ورود هر دسته به میدان نبرد، فریاد الله اکبر، به نشان شادی برمی‌خواست. نزدیک ظهر بود که هاشم و سپاه اصلی رسیدند و بی‌تعلل وارد میدان شدند و در این هنگام بین اعراب این سخن تکرار می‌شد:  قعقاع درخواست مبارزهٔ تن به تن کرد و بهمن جادویه گام جلو نهاد و هنگامی که با او روبه‌رو شد، قعقاع او را شناخت و فریاد انتقام و خونخواهی سر دادبهمن جادویه در نبرد پل، اعراب را شکست داد و حدود چهار هزار نفر از آنان در این نبرد کشته شدند. و در آخر موفق به کشتن بهمن جادویه شد 

 کارایی جان‌ستانی بهمن جادویه بر جنگ 
جان‌ستانی بهمن جادویه تأثیر عمیقی بر روحیه سپاه ساسانی گذاشت. با کشته شدن یکی از فرماندهان برجسته آن‌ها، سپاه ساسانی دچار تضعیف روحیه شد و این امر به نفع مسلمانان تمام گردید. پس از این واقعه، نیروهای مسلمان با انگیزه بیشتری به نبرد ادامه دادند و این رویداد به عنوان یکی از نقاط عطف جنگ قادسیه به شمار می‌رود. قعقاع بن عمرو با این اقدامش، نقش مهمی در پیشبرد جنگ و تقویت روحیه مسلمانان ایفا کرد.

 سرانجام و اهمیت رویداد 
کشتار بهمن جادویه به دست قعقاع بن عمرو نه تنها یک پیروزی نظامی برای مسلمانان بود، بلکه تأثیر روانی قابل توجهی بر سپاه ساسانی گذاشت. این رویداد نشان‌دهنده  یکی از عوامل مهم در پیروزی نهایی مسلمانان در جنگ قادسیه به شمار می‌رود. جنگ قادسیه نیز به نوبه خود، گام بزرگی در فتح ایران و گسترش اسلام در این سرزمین بود.

 اشتباه در گزارش‌های مربوط به ذوالحاجب 
برخی از مورخان نام او را مردانشاه و لقبش را ذوالحاجب آورده، و گفته‌اند: چون ابروان انبوهش را می‌بست تا بر چشمانش فرو نیفتند، به ذوالحاجب ملقب شد. اما این دلیل چندان قانع‌کننده نیست، زیرا ظاهراً در همان دوره کسان دیگری هم به ذوالحاجب و ذوالحاجبین نام بُردار بوده‌اند. نولدکه نوشته‌است که احتمالاً علت اینکه به چندین نفر لقب ذوالحاجب تعلق گرفته شاید به سبب مقام و عنوانی بوده‌است که در دستگاه ساسانیان داشته‌اند. نیز در اینکه مردانشاه و ذوالحاجب نام و لقب بهمن بوده‌است، با تکیه بر روایات مورخان مسلمان می‌توان تردید کرد، زیرا نه تنها طبری هیچ‌گاه او را مردانشاه نخوانده‌است، بلکه در برخی از گزارش‌ها مردانشاه و ذوالحاجب به مثابهٔ دوتن اما معاصر و همراه هم، مطرح شده‌اند. در بعضی از روایت‌ها نیز مردانشاه را ذوالحاجب یا ذوالحاجبین، ولی او را غیر از بهمن جاویه دانسته‌اند. همچنین طبری در روایتی مربوط به جنگ نهاوند آورده‌است که چون ذوالحاجب کشته شد، بهمن جادویه جای او را گرفت. باید توجه داشت که در گزارش‌های مربوط به فرماندهان و سپاهیانی که لقب ذولحجاب داشته‌اند، غلط دیده می‌شود.دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، بهمن جادویه

 جستارهای وابسته 
 جنگ پل
 جنگ حیره
 جنگ قادسیه

 یادداشت‌ها 

 پانویس 

 منابع 


 بهمن جادویه در ایرانیکا 
 دائرةالمعارف بزرگ اسلامی

رده:اهالی ایران در سده ۷ (میلادی)
رده:اهالی سده ۷ (میلادی)
رده:حمله اعراب به ایران
رده:درگذشتگان ۶۳۶ (میلادی)
رده:زادگان سده ۶ (میلادی)
رده:فرماندهان یزدگرد سوم
رده:فرماندهان بوران‌دخت
رده:فرماندهان ساسانی
رده:نام‌های ایرانی با پسوند ویه
رده:نیروهای نظامی کشته‌شده در جنگ