محمدتقی سپهر

محمدتقی سپهر کاشانی (۱۲۰۷–۱۲۹۷ق / ۱۱۷۱–۱۲۵۹خ)، ملقب به لسان‌الملک، تاریخ‌نگار، ادیب و شاعر دورهٔ قاجار و از صاحب‌منصبان دیوانی در عصر محمدشاه و ناصرالدین‌شاه بود. مهم‌ترین اثر او کتاب ناسخ‌التواریخ است که از جامع‌ترین تواریخ عمومی سدهٔ سیزدهم قمری به‌شمار می‌رود.

 زندگی 
میرزامحمدتقی سپهر کاشانی، فرزند ملامحمدعلی، در سال ۱۲۰۷ ه‍.ق در کاشان متولد شد. در بیست سالگی به خواهش فتحعلی خان صبا ملک‌الشعرای فتحعلی‌شاه قاجار از کاشان به تهران آمد و به تشویق او به تألیف کتابی در علم قافیه پرداخت، اما این کتاب با فوت صبا ناتمام ماند و میرزا محمدتقی به کاشان برگشت.

محمود میرزا پسر فتحعلی‌شاه قاجار حکمران کاشان او را به ندیمی خود برگزید و به او تخلص سپهر داد.

سپس از طرف فتحعلی‌شاه قاجار به تهران احضار شد و به سلک اعضای دیوان درآمد و در سال ۱۲۴۵ هجری به همراه وی به فارس رفت. پس از درگذشت فتحعلی‌شاه قاجار دوباره به کاشان بازگشت.

سپهر در زمان محمدشاه قاجار مداح خاص شاه، منشی و مستوفی دیوان شد و به نوشتن کتاب ناسخ‌التواریخ مأموریت یافت. این کتاب دوره تاریخ جهان از زمان آدم تا سال ۱۲۷۳ قمری است.

بعد از جلوس ناصرالدین‌شاه قاجار، مأمور کاشان و تا سال ۱۲۶۷ در آنجا بود تا آنکه هنگام مراجعت ناصرالدین‌شاه قاجار از مسافرت عراق و اصفهان، در رکاب شاه به تهران آمد. در دربار ناصرالدین‌شاه قاجار خواندن دستخط‌های شاه و فرامین او بر شغل سابق وی افزوده شد و در سال ۱۲۷۲ لقب لسان‌الملک یافت، و بعدها جزو اعضای مصلحت‌خانه درآمد. در سال ۱۲۹۱ ه‍. ق، که اعتضادالسلطنه ریاست ادارهٔ «تربیت مجالس تنظیمات حسنه در ولایات ممالک محروسه» را یافت، سپهر مستوفی اول شد و به لقب خانی مفتخر گردید.

کُنت آرتور دوگوبینو (به فرانسوی: Joseph Arthur de Gobineau)، دیپلمات و نویسندهٔ فرانسویکه دو بار در دههٔ ۱۲۳۰–۱۲۴۰خ (۱۸۵۵–۱۸۶۳م) در تهران خدمت کرد و با چهره‌های ادبی و درباری ایران از جمله میرزا محمدتقی سپهر دیدار نمود، از جدیت علمی و اداری میرزا محمدتقی سپهر در مقایسه با هم‌عصرش، رضاقلی‌خان هدایت، تمجید نموده است.

محمدتقی سپهر در سال ۱۲۹۷ ه‍.ق در تهران درگذشت و پیکرش به نجف اشرف منتقل شد.

 خویشاوندان 
عباسقلی سپهر کاشانی ملقب به مستشارالوزاره، مشیرافخم و لسان‌الملک ادیب، نویسنده و دیپلمات دوره قاجار و نماینده جهرم در چهارمین دوره مجلس شورای ملی، فرزند محمدتقی خان لسان الملک سپهر می باشد.

احمدعلی سپهر ملقب به مورخ‌الدوله فرزند عبدالعلی سپهر ملقب به مورخ‌السلطنه، و نوه میرزا محمدتقی سپهر کاشانی از رجال سیاسی ایران از اواخر عهد قاجاریه تا اواسط عصر دوره پهلوی و نویسنده کتاب  ایران در جنگ بزرگ است.

عبدالحسین سپهر ملقب به لسان السّلطنه و ملك المورّخين، فرزند میرزا هدایت خان و نوادهٔ محمدتقی سپهر است. عبدالحسین سپهر، نویسنده کتاب مرآت‌الوقایع مظفری و پدرش میرزا هدایت‌الله خان در دوران ناصری و مظفری سمت دیوانی مستوفی اول داشت. همسر وی حمیده ضرابی شاعر فرزند عبدالرحیم کلانتر ضرابی می باشد.

 آثار 
محمدتقی سپهر علاوه بر تاریخ و ادبیات در بسیاری علوم از جمله ریاضیات، حکمت و فلسفه و جفر تبحر داشت.

آثار و تألیفات لسان الملک سپهر کاشانی عبارتند از: 
 آیینه جهان نما، در شرح احوال معاریف و بزرگان علم و ادب و تاریخ و سلاطین و عرفا و قضات و خوشنویسان و مدعیان امامت و مهدویت نوشته شده و مشتمل بر تراجم هزاران نفر از رجال تاریخ ایران است. 
 اسرار الأنوار فی مناقب ائمه اطهار
 براهین العجم فی قوانین المعجم
 جنگ فی التواریخ
 دیوان اشعار
 محموده القصاید 
 ناسخ‌التواریخ، بخش مربوط به تاریخ صدر اسلام و اوایل دوران اسلامی در ناسخ‌التواریخ توسط پسر وی، عباسقلی سپهر، نگارش شد، در حالی که سپهر خود بخش مربوط به قاجاریان را تألیف کرد.

 منابع 

 اثرآفرینان، زندگینامهٔ نام‌آوران فرهنگی ایران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، جلد سوم

رده:تاریخ‌نگاران اهل ایران
رده:زادگان ۱۲۰۷ (قمری)
رده:درگذشتگان ۱۲۹۷ (قمری)
رده:درگذشتگان ۱۲۵۹
رده:اهالی کاشان
رده:شاعران سده ۱۹ (میلادی) اهل ایران
رده:شاعران مدیحه‌سرا
رده:افراد در ایران قاجاری