اجاق گاز

اجاق گاز یا دیگدان گاز وسیله‌ای برای آشپزی است که از گاز قابل اشتعالی مانند گاز طبیعی، پروپان یا بوتان به عنوان سوخت استفاده می‌کند. با آن که استفاده از اجاق گاز قدمت زیادی ندارد، ولی امروزه اجاق گاز یکی از ضروری‌ترین وسایل منازل است و زندگی بدون آن، به ویژه در شهرهای بزرگ با دشواری همراه است. اجاق گاز هم چنین یکی از رئوس اصلی مثلث کار در آشپزخانه را تشکیل می‌دهد.

 تاریخچه 
اولین اجاق گاز در سال ۱۸۰۲ توسط زاخوس وینزلر توسعه داده شد، اما این همراه با سایر تلاش‌ها، آزمایش‌های پراکنده‌ای باقی ماندند. جیمز شارپ در سال ۱۸۲۶ یک اجاق گاز را در نورث‌همپتون انگلستان به ثبت رساند و در سال ۱۸۳۶ یک کارخانه اجاق گاز افتتاح کرد. اختراع او از سال ۱۸۲۸ توسط شرکت اسمیت و فیلیپس به بازار عرضه شد. الکسیس سویر، سرآشپز مشهور باشگاه اصلاحات در لندن، چهره مهمی در پذیرش اولیه این فناوری جدید بود. از سال ۱۸۴۱، او آشپزخانه خود را به مصرف گاز لوله‌کشی تبدیل کرد، با این استدلال که گاز در کل ارزان‌تر است زیرا می‌توان وقتی از اجاق گاز استفاده نمی‌شود، منبع آن را خاموش کرد.
پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gas_stove_1851.jpg|بندانگشتی|اجاق گازهای اولیه تولید شده توسط ویندزور. از کتاب مدیریت خانه خانم بیتون، ۱۹۰۴.
اولین سازنده اجاق گاز در ایران بر می‌گردد به سال ۱۳۳۰ توسط کارخانه تجهیزات آشپزخانه صنعتی به نام بی ام گاز در شرق تهران محدوده خیابان پیروزی به دست آقای جعفر بزرگی موسس این کارخانه و با استقبال خوبی مواجه شد و نمونه کار های خوب آنها را می توان در آشپزخانه های معروفی مانند حرم امام خمینی و حرم امام رضا مشاهده کرد.

 ریشه‌شناسی 
واژه اجاق از زبان ترکی وارد زبان فارسی شده‌است. برابر فارسی این واژه دیگدان به معنای جای قرار دادن دیگ است که از فارسی میانه آمده‌است. واژه دیگدان به جای اجاق همچنان در فارسی افغانستان استفاده می‌شود.

 اجزای اجاق گاز 
پیوند=https://en.wikipedia.org/wiki/File:%E3%82%84%E3%81%91%E3%81%A9%E6%B3%A8%E6%84%8F_(44294004191).jpg|بندانگشتی|یک اجاق گاز سه شعله توکار ژاپنی با گریل ماهی. به دکمه‌های ترمیستوری که از شعله‌های گاز بیرون زده‌اند توجه کنید که اگر دما از ۲۵۰ درجه سانتیگراد بالاتر برود، شعله را قطع می‌کنند.
به‌طور معمول، یک اجاق گاز فر دار امروزی، از این اجزاء تشکیل شده‌است. بدنه، عایق، چند راهه‌ها، شیرها، نازل‌ها، محفظه یا لوله‌های رابط، مشعل‌ها، شمعک (پیلوت)، ترموکوپل، فندک، ترموستات، درجه تنظیم حرارت، ساعت زنگ‌دار و جوجه گردان

نام اجزای اجاق‌گاز و فِر:

 نام قطعه توضیح صفحهٔ اجاق‌گاز سطح فلزی، معمولاً از جنس استیل یا لعاب، که مشعل‌ها روی آن نصب می‌شوند. شیر پیچ تنظیم، ولوم، دستگیرهٔ چرخانی برای کم و زیاد کردن شعله یا تنظیم حالت‌های فر. شبکهٔ چدنی قطعات مشبک و مقاومی که روی مشعل‌ها قرار می‌گیرند تا ظرف روی آن‌ها گذاشته شود. پولکی کلاهک مشعل، قطعهٔ فلزی گرد که روی خروجی گاز قرار می‌گیرد و باعث پخش یکنواخت شعله می‌شود. شعله‌پخش‌کن قطعه‌ای که روی کاسهٔ مشعل و زیر پولکی قرار می‌گیرد و شعله از زبانه‌های کنگره‌ای آن خارج می‌شود. کاسهٔ مشعل پایهٔ مشعل، بخش گود و ثابت زیر مشعل که سایر قطعات درون آن قرار می‌گیرند. ژیگلور نازل، قطعهٔ کوچک، معمولاً برنجی، با سوراخ ریز که گاز از آن خارج می‌شود. فندک چینیِ فندک، قطعهٔ سفیدرنگ عایق که جرقهٔ الکتریکی را منتقل می‌کند. ترموکوپل گرماجفت، حسگر ایمنی که در صورت خاموش شدن شعله، جریان گاز را قطع می‌کند. پیچ‌های نگهدارنده پیچ‌هایی که اجزای مشعل را به صفحهٔ اصلی محکم می‌کنند. نمایشگر  تایمر، نمایشگر دیجیتال، بخشی که زمان یا تنظیمات پخت را نشان می‌دهد. درب فر بخش شیشه‌ای و فلزی جلوی فر که محفظهٔ پخت را می‌پوشاند. دستگیرهٔ فر میله یا دستگیره‌ای برای باز و بسته کردن درب فر.

 انواع اجاق گاز 
اجاق گاز به سه دسته اجاق گاز رومیزی، اجاق گاز توکار یا صفحه‌ای و اجاق گاز مبله تقسیم می‌شود. در اجاق گاز صفحه‌ای، گاز و فر از هم جدا بوده و هر کدام باید جداگانه خریداری شوند، از اینرو تنوع بیشتری در انتخاب اجاق گاز و فر خواهیم داشت و نکته مثبت دیگر این که اجاق گاز توکار فضای کمتری را نسبت به اجاق گاز مبله اشغال می‌کند. اجاق گاز رومیزی ارزان‌ترین نوع اجاق گاز است؛ و بیشتر مناسب آشپزخانه‌هایی با پخت و پز کم یا شرکت‌ها می‌باشد.
لازم به ذکر است که برخی از مردم اجاق گاز را جدا و فر را هم جدا تهیه میکنند.
فر ها به سه مدل برقی، گازی، گازی برقی تقسیم می‌شود.

 کارکرد 
گاز توسط شلنگ به اجاق متصل می‌شود. این گاز ابتدا به چند راهه می‌رسد که شیرها بر روی آن نصب شده‌اند. در صورت بازبودن شیر، گاز پس از عبور از شیر به نازل رسیده و به داخل لوله‌های رابط تزریق می‌شود. از آنجا که نازل اندکی با لوله رابط فاصله دارد، هوا نیز همراه با گاز به داخل لوله‌های رابط کشیده می‌شود. مخلوط هوا و گاز در مشعل و در مجاورت شعله پیلوت، محترق می‌شوند.

 بهداشت 
اجاق‌های گاز، دردسرهای ناشی از ساعت‌ها آشپزی در مقابل آتش و دود در روش‌های قدیمی‌تر را کم نموده‌اند. با این وجود، برخی محققان بر این اعتقادند که آشپزی با اجاق گاز، بخارات و سموم سرطان‌زای بیشتری را تولید می‌کند و خطر ابتلا به برخی از انواع سرطان را افزایش می‌دهد.Ruling of April 17, 2023 in California Restaurant Association v. City of Berkeley, United States Ninth Circuit Court of Appeals

 منابع 

 پیوند به بیرون 

رده:ابزارهای پخت‌وپز
رده:اجاق‌ها
رده:اختراع‌های آمریکایی
رده:فناوری‌های گاز