فتح‌الله مجتبایی

فتح‌الله مجتبائی (زادهٔ ۱۳۰۶)، ادیب، پژوهشگر، نویسنده و مترجم ایرانی و عضو پیوستهٔ فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. او سال‌ها استاد دانشگاه تهران و نیز استاد دانشگاه علوم و تحقیقات تهران بوده است.

 زندگی 
فتح‌الله مجتبائی در ۱۳۰۶ در تهران به دنیا آمد. مقدمات ادبیات و علوم رسمی را در فراهان اراک فراگرفت. پدر و اجداد وی از مستوفیان دوران قاجار بودند و جدّ و نیای او از بزرگان صوفیه طریقت نعمت‌اللهی، مجتبائی در چنین خانواده‌ای تعلیمات مقدماتی را پشت سر گذاشت و همین زمینه نیز مطالعات او را به تاریخ ادیان و فلسفه شرق و هند کشاند. در سال ۱۳۳۲ از دانشکده ادبیات دانشگاه تهران و دانشسرای عالی درجه لیسانس گرفت، و از آن سال تا ۱۳۳۸ در دبیرستان‌های اراک و تهران و دانشسرای عالی به تدریس ادبیات و زبان‌های خارجی اشتغال داشت. در ۱۳۳۹ از طرف وزارت فرهنگ برای آشنایی با روش‌های جدید تألیف کتاب‌های درسی به خارج از کشور اعزام شد و پس از یک دوره مطالعه و تحقیق در این زمینه در ایالات متحدهٔ آمریکا (دانشگاه کلمبیا، نیویورک) به کشور بازگشت و مأمور تهیه و تدوین کتاب‌های درسی در ادبیات برای دبیرستان‌ها شد.

فتح‌الله مجتبائی در دوران تحصیل خود از محضر استادان بزرگی در داخل و خارج از کشور استفاده نمود و برای آشنایی با عرفان هندی مسافرت‌های متعددی به هند و پاکستان داشت. وی درجه دکتری تاریخ ادیان و فلسفه شرق را از دانشگاه هاروارد آمریکا در سال ۱۳۵۰ اخذ نمود و در مرکز مطالعات ادیان جهان آمریکا، تاریخ تطبیقی ادیان را تحصیل نمود. مجتبائی هم‌اکنون عضو هیئت علمی بنیاد دائرةالمعارف بزرگ اسلامی و همچنین عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. او همچنین عضو هیئت گزینش کتاب و جایزهٔ بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار است. از فتح‌الله مجتبائی تاکنون بیش از ۲۰۰ عنوان کتاب، مقاله و شعر و نقد کتاب به صورت تألیف و ترجمه و تصحیح به زبان‌های فارسی و انگلیسی در ایران و خارج از ایران منتشر شده است.

 زندگی شخصی 
همسر فتح‌الله مجتبائی اصالت آمریکایی دارد. آنها یک فرزند دختر و یک فرزند پسر دارند. پسر او رامین مجتبائی در دانشگاه جانز هاپکینز تدریس می‌کند.

 کتاب‌شناسی 
 شعر جدید فارسی، از ا.ج. آربری، ترجمه ـ با مقدمهٔ انتقادی، تهران، ۱۳۳۴.
 چیترا و گزیدهٔ اشعار، از رابیندرانات تاگور، با مقدمه‌ای در احوال و افکار او، تهران، انتشارات نیل،
 بوطیقا ـ هنر شاعری، ترجمه رساله شعر ارسطو، براساس چند ترجمهٔ معتبر، با مقدمه و توضیحات، و مقایسه با ترجمهٔ قدیم عربی ابو بشر متی و شروح فارابی و ابن‌سینا و ابن رشد، تهران، ۱۳۳۷.
 گزیدهٔ اشعار رابرت فراست، ترجمه با مقدمه در شرح احوال و سبک شعر او، تهران، ۱۳۳۸.
 عصر طلائی یونان و فلسفه و هنر آن، از ویل دورانت، ترجمهٔ بخش دوم از کتاب تاریخ تمدن جهان، تهران، ۱۳۳۹.
 تاریخ ادبیات ایران، از فردوسی تا سعدی، از ا.گ. براون، ترجمهٔ نیمهٔ نخست از جلد دوم تاریخ ادبی ایران، با حواشی و اضافات، تهران، ۱۳۴۱.
 شهر زیبای افلاطون و شاهی آرمانی در ایران باستان، تهران، ۱۳۵۲.
 لغت دری (فرهنگ لغت فرس اسدی طوسی)، تصحیح متن براساس نسخهٔ دانشگاه پنجاب، با حواشی و مقابله با تمامی نسخه‌های موجود آن، با همکاری دکتر علی اشرف صادقی، تهران، ۱۳۶۵ *
 طوطی‌نامه، ضیاءالدین نخشبی، تصحیح متن و مقدمه در شرح احوال و آثار او، با همکاری دکتر غلامعلی آریا، تهران، ۱۳۷۲.
 رای و برهمن، براساس کلیله و دمنه بهرامشاهی، با مقدمه و توضیحات، ۱۳۷۴.
 روضةالعقول، محمدبن غازی ملطیوی، تصحیح متن، ۱۳۷۹.

 جایزه دکتر فتح‌الله مجتبایی 
جایزه دکتر فتح‌الله مجتبایی جایزه‌ای است که به برترین پایان‌نامهٔ دکتری در رشته‌های زبان و ادبیات فارسی، ادیان و عرفان اهدا می‌شود. این جایزه با هدف ارزیابی کیفی رساله‌های دانشجویان مقطع دکتری، شناسایی آسیب‌ها در این حوزه، کمک به رفع آن‌ها و ایجاد بستری مناسب برای ارتقای سطح کیفی رساله‌ها تدارک دیده شده است. اولین دوره اعطای این جایزه در آذرماه سال ۱۳۹۰ برگزار شد. پایان‌نامه برگزیده پس از بررسی هیئت داوران، متشکل از برجسته‌ترین استادان رشته‌های ادیان و عرفان و زبان و ادبیات فارسی، برای دریافت جایزه معرفی و علاوه بر دریافت لوح تقدیر و جایزه نقدی، امکان نشر آن در انتشارات هرمس فراهم می‌شود.

 پانویس 

 منابع 
 زندگی‌نامه
 فرهنگستان زبان و ادب فارسی: اعضای پیوسته
 درباره فتح‌الله مجتبایی
 در جستجوی آفاقی دیگر، گفتگو با دکتر فتح‌الله مجتبایی
 ماهنامه دانشگاه تهران، تیر و مرداد ۱۳۸۰، شماره ۲۰

 پیوند به بیرون 

 سخنرانی مجتبایی دربارهٔ فردوسی
 ۸۳ سالگی مجتبایی
 جایزهٔ مجتبایی به پایان‌نامهٔ برگزیده
 مجتبایی جایزهٔ «تاریخ و فرهنگ ایران» را کلید زد

رده:اعضای پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی
رده:افراد زنده
رده:اهالی تهران
رده:برگزیدگان جشنواره فارابی
رده:برگزیدگان کتاب سال جمهوری اسلامی ایران
رده:برگزیدگان همایش چهره‌های ماندگار در تاریخ
رده:دانش‌آموختگان دانشسرای عالی
رده:دانش‌آموختگان دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران
رده:دانش‌آموختگان دانشگاه هاروارد
رده:دریافت‌کنندگان نشان ادب پارسی
رده:دریافت‌کنندگان نشان فرهنگ و هنر
رده:زادگان ۱۳۰۶
رده:زادگان ۱۹۲۷ (میلادی)
رده:مترجمان اهل ایران
رده:مصححان اهل ایران
رده:نویسندگان دانشنامه ایران
رده:نویسندگان دانشنامه ایرانیکا
رده:هندشناسان اهل ایران