فراموشخانه و فراماسونری در ایران

فراموشخانه و فراماسونری در ایران کتابی است از دهه ۱۳۴۰، نوشته اسماعیل رائین در سه جلد که ابتدا در ایتالیا و سپس در ایران به چاپ رسید. در این کتاب تاریخ سازمان‌های سری فراماسونری در ایران و نام چند صد عضو ایرانی این سازمان‌ها آورده شده است. در این کتاب ده‌ها کلیشه از مدرک عضویت، سوگندنامه، دعوتنامه به مجالس و تصاویر ایرانیان فراماسون ملبس به جامهٔ فراماسون‌ها آورده شده است.

این کتاب با کمک ساواک تهیه شد. اسدالله علم به نصیری دستور داد که مدارک تهیه و در اختیار رائین گذاشته شود.

سه جلد کتاب اسماعیل رائین حاوی اطلاعات مفیدی در مورد فراماسونری در ایران است. جلد اول کتاب شامل مقدمه‌ای بر فراماسونری و پیشینه آن است، جلد دوم به ساختار لژهای فراماسونری و تاریخچه آن‌ها در ایران می‌پردازد و در جلد سوم به‌طور اختصار لژهای ایران را واکاوی می‌کند.

 انتقاد 
به طور کلی، کار رائین حاوی ترکیبی از اطلاعات مفید و مهم به همراه موارد دیگر بی اهمیت و مطالبی بی ارتباط است که به روشی غیر علمی در کنار هم قرار می گیرند.

در ایران کتابها و نوشتارهای ضد فراماسونری که عمدتاً توسط نویسندگان مذهبی، ملی گرایان، رادیکال و بنیاد گرایان منتشر شده‌است، روش بیان تلخ ضد ماسونری اسماعیل رائین را دنبال می‌کنند که ماسون‌ها را به تمام انواع توطئه‌ها علیه ملت ایران متهم می‌کرد. تم تکراری این کتاب‌ها ارتباط ماسونری به نظریه توطئه جهانی انگلیس-صهیونیسم است. هرچند این کتابها اطلاعات اندکی بر کارهای رائین می‌افزایند.

هوشنگ شهابی در فصلی با عنوان «هذیان گوئی در تاریخ‌نگاری ایرانی» در مورد اسماعیل رائین و کتاب معروفش فراموشخانه و فراماسونری در ایران چنین می‌نویسد:Iran in the 20th Century: Historiography and Political Culture, Chapter 9: "Paranoid Style in Persian Histeriograophy" by Houchang Chehabi, p. 162

«اسماعیل رائین، مورّخ تأثیر گذار پیش از انقلاب اسلامی، کتابی چند جلدی در مورد فراماسونری منتشر کرد که در آن تقریباً همه نخبگان جامعه را به فرمانبری از فراماسون‌ها متهم نمود.»

اختلاف با ناشر و مرگ رائین
به نوشته عبدالرحیم جعفری، انتشارات امیرکبیر پس از مکاتبه با اسماعیل رائین که در آن زمان در انگلستان بود اجازه انتشار کتاب معروفش «فراموشخانه و فراماسونری در ایران» را گرفت. حق التالیف رائین ۱ میلیون تومان می‌شد که و دو بار، هر بار مبلغ ۱۰۰ هزار تومان نقد و یک چک ۱۴۰ هزار تومانی به او پرداخت شده بود که او به دلیل بیماری، دادن رسید را به بعد موکول کرده بود. رائین به همین دلیل از جعفری شکایت کرد و دادن اجازه چاپ کتاب و دریافت هر مبلغی را انکار نمود. در همین ضمن جعفری یکی از کارمندان خود که با رائین در ارتباط بوده را اخراج می‌کند و دستور می‌دهد اتاق او را تخلیه کنند. هنگام تخلیه اتاق کارگران نامه‌ای را پیدا می‌کنند که رائین خطاب به آن کارمند نوشته و در آن به خمینی و بنی‌صدر فحاشی کرده است. کارگران که بسیاری از آنها از حامیان خمینی بودند از این ماجرا بسیار خشمگین می‌شوند.

پس از چند ماه کشاکش در دادگستری و دادستانی انقلاب، رائین به همراه شماری از مأموران دادستانی به انتشارات امیر کبیر رفت. مامورین دادستانی ابتدا وارد دفتر جعفری می‌شوند و با او مشغول صحبت می‌گردند که رائین پس از آنها وارد ساختمان می‌شود. کارگران عصبانی امیرکبیر علیه او شعار دادند.  برخی از مسولان انتشارات برای جلوگیری از برخورد با کارگران او را به اتاقی می‌برند. دقایقی بعد رائین در همان اتاق و در دفتر انتشارات امیر کبیر بدون اینکه با جعفری روبرو شود در اثر سکته قلبی درمی‌گذرد. با این رویداد، دردسرهای بزرگی برای عبدالرحیم جعفری آغاز شدند که به زندانی شدن و مصادره مؤسسه امیرکبیر انجام شد.

جعفری می‌گوید من چوب انتشار این کتاب را خوردم چون در جلد سوم آن اسامی افراد موجه بسیاری منتشر شد و آبرویشان ریخته شد.در جستجوی صبح - خاطرات عبد الرحیم جعفری ISBN 964-8175-05-5 صفحه 989 تا 1060

 منابع 

 اسماعیل رائین. فراموش‌خانه و فراماسونری در ایران

رده:فراماسونری
رده:کتاب‌های انتشارات امیرکبیر
رده:کتاب‌های تاریخ معاصر ایران
رده:کتاب‌های فراماسونری