امپرازول

اُمِپرازول ، که با نام‌های تجاری پریلوسس(Prilosec)، اکتاپ Actop و لوسس نیز ارائه می‌شود، دارویی است که در درمان بیماری ریفلاکس معده (GERD)، زخم معده و سندرم زولینگر-الیسون استفاده می‌شود. همچنین برای جلوگیری از خونریزی دستگاه گوارش فوقانی در افرادی که در معرض خطر زیادی هستند، استفاده می‌شود. امپرازول یک مهار کننده پمپ پروتون (پی‌پی‌آی) است و اثر آن مانند سایر مهارکننده‌های پی‌پی‌آی است. می‌توان آن را از طریق دهان یا از طریق تزریق داخل ورید مصرف کرد.

 این دارو ترشح اسید معده را کاهش داده و اسیدیته شیره معده را کاهش میدهد و باعث بهبود زخم های معده، دوازدهه و دردهای مربوطه میشود. در برگشت اسید معده به مری، این دارو از آسیب رساندن اسید به سطح مری جلوگیری کرده و التهاب را بهبود داده، سوزش سردل را از بین می برد و از عود مجدد بیماری جلوگیری می کنند. در اولین روز مصرف، اثر این دارو شروع و در ادامه افزایش می یابد.

عوارض جانبی شایع شامل حالت تهوع، استفراغ، سردرد، شکم درد و افزایش گاز روده  است. عوارض جانبی جدی ممکن است شامل کولیت کلستریدیوم دیفیسیل، افزایش خطر ذات الریه، افزایش خطر شکستگی استخوان و احتمال مخفی ماندن ابتلا به سرطان معده باشد. مشخص نیست که داروی فوق در دوران بارداری بی خطر باشد یا نه. کارکرد دارو جلوگیری از ترشح اسید معده است.

امپرازول در سال ۱۹۷۸ ثبت اختراع شد و در سال ۱۹۸۸ برای استفاده پزشکی تأیید شد. این دارو در فهرست داروهای ضروری سازمان بهداشت جهانی جای دارد. امپرازول به عنوان یک داروی ژنریک ارائه می‌شود. امپرازول در سال ۲۰۱۷، با بیش از ۵۸ میلیون نسخه، هفتمین داروی رایج در ایالات متحده بود. این دارو بدون نسخه در ایالات متحده نیز موجود است.

 مصارف پزشکی 
از امپرازول می‌توان در درمان بیماری ریفلاکس معده (GERD)، زخم معده، ازوفاژیت فرسایشی، سندرم زولینگر-الیسون و ازوفاژیت ائوزینوفیل استفاده کرد.

 زخم معده 
زخم معده ممکن است با امپرازول درمان شود. درمان عفونت هلیکوباکتر پیلوری را می‌توان با استفاده از یک ترکیب درمانی سه‌گانه از امپرازول، آموکسی سیلین و کلاریترومایسین به مدت ۷ تا ۱۴ روز پیش برد. آموکسی سیلین ممکن است در بیمارانی که به پنی سیلین حساسیت دارند با مترونیدازول جایگزین شود.

 عوارض جانبی 
عوارض جانبی حداقل در ۱٪ از افراد بروز می‌کند:
 سیستم عصبی مرکزی: سردرد (۷٪)، سرگیجه (۲٪)
 تنفسی: عفونت دستگاه تنفسی فوقانی (۲٪)، سرفه (۱٪)
 دستگاه گوارش: درد شکم (۵٪)، اسهال (۴٪)، حالت تهوع (۴٪)، استفراغ (۳٪)، نفخ شکم (۳٪)، نارسایی اسیدی (۲٪)، یبوست (۲٪)
 عصب عضلانی و اسکلتی: کمر درد (۱٪)، ضعف (۱٪)
 پوست: بثورات (۲٪)

نگرانی‌های دیگر مربوط به عوارض جانبی عبارتند از:
 عود اسهال مرتبط با کلستریدیوم دیفیسیل
 شکستگی‌های مربوط به پوکی استخوان
 کمبود منیزیوم

نگرانی‌هایی در مورد سو جذب ویتامین ب12 و آهن وجود دارد اما به نظر می‌رسد اثرات آن ناچیز باشد، به ویژه هنگامی که مکمل درمانی ارائه می‌شود.

 استفاده طولانی‌مدت 
بین استفاده طولانی مدت از داروهای مهار کننده پمپ پروتون (PPI) یا (پی‌پی‌آی) شامل امپرازول و بروز پولیپ‌های (تومور) خوش‌خیم و سرطان ارتباطی دیده نمی‌شود، اما استفاده از پی‌پی‌آی ممکن است سرطان معده یا سایر مشکلات جدی معده را پنهان کند و پزشکان باید از این اثر آگاه باشند.

یک آزمایش بین استفاده طولانی مدت از دارو فوق و زوال عقل را نشان داد که برای تأیید آن نیاز به مطالعه بیشتر است.

یک مقاله علمی چاپ شده در ایالات متحده در سال ۲۰۱۳ منتشر شد که نشان می‌داد استفاده طولانی مدت از پی‌پی‌آیها منجر به کاهش جذب کلسیم (باعث افزایش خطر پوکی استخوان و شکستگی)، کمبود منیزیم (باعث بروز عدم تعادل الکترولیت می‌شود) و افزایش ریسک ابتلا به کلستریدیوم دیفیسیل و سینه‌پهلوی اکتسابی از جامعه شود.

 بارداری و شیردهی 
سالم بودن استفاده از امپرازول در زنان باردار یا شیرده ثابت نشده‌است. داده‌های اپیدمیولوژیکی افزایش خطر نقص مادرزادی عمده پس از استفاده مادر از امپرازول در دوران بارداری را نشان نمی‌دهد.

 علائم مسمومیت با امپرازول و درمان آن 
مسمومیت با امپرازول رایج نیست و در اثر مصرف دوز های بسیار بالا تر از حد توصیه شده اتفاق می افتد. مسمومیت با این دارو علائمی مانند گیجی، خواب‌آلودگی، تاکی کاردی، تاری دید، سردرد، خشکی دهان، حالت تهوع، استفراغ، دیافورِز ، و برافروختگی همراه است. این علائم گذرا میباشند و هیچ پیامد بالینی جدی با تک درمانی مشاهده نمیشود. هیچ پادزهر خاصی برای مصرف بیش از حد امپرازول شناخته نشده است. دیالیز ممکن است مفید نباشد زیرا امپرازول به طور گسترده به پروتئین متصل است. درمان مسمومیت با این دارو شامل مراقبت های علامتی و حمایتی است.

 تفاوت امپرازول با اس‌اُمپرازول 
اس‌اُمپرازول (Esomeprazole) ایزومر S داروی امپرازول است و به‌عنوان مهارکنندهٔ پمپ پروتون با فراهمی زیستی بالاتر، مهار اسید پایدارتر و متابولیسم متفاوت شناخته می‌شود. تفاوت میان این دو دارو بیشتر در جنبه‌های فارماکوکینتیک، اثرگذاری بالینی و پاسخ بیماران با متابولیسم متفاوت مشاهده می‌شود.

 تفاوت ساختاری و ایزومری 
امپرازول به‌صورت مخلوط راسمیک (R و S) مصرف می‌شود، اما اس‌اُمپرازول تنها شامل ایزومر S است. این ویژگی موجب اتصال پایدارتر به پمپ پروتون معده، فراهمی زیستی منظم‌تر و کاهش نوسانات سطح پلاسمایی دارو می‌شود.

 تفاوت‌های فارماکوکینتیکی 
در مقایسهٔ فارماکوکینتیک، اس‌اُمپرازول معمولاً AUC بیشتری در دوز معادل نشان می‌دهد (به‌طور متوسط ۶۰ تا ۹۰٪ بالاتر). زمان رسیدن به اوج غلظت (Tmax) نیز منظم‌تر است و نوسان بین‌فردی کمتر دارد. امپرازول وابستگی بیشتری به CYP2C19 دارد و در افراد با متابولیسم آهسته (poor metabolizers)، پاسخ آن غیرقابل‌پیش‌بینی‌تر است.

 تفاوت‌های فارماکودینامیک 
مطالعات مقایسه‌ای نشان می‌دهند اس‌اُمپرازول قادر است مهار pH معده را برای مدت طولانی‌تری در محدودهٔ pH بالاتر از ۴ حفظ کند. در برخی آزمایش‌ها، مهار ترشح اسید تا حدود ۸۰–۹۰٪ در ۲۴ ساعت گزارش شده‌است، در حالی که امپرازول در شرایط مشابه حدود ۶۰–۷۵٪ اثرگذاری داشته‌است. این اختلاف در بیماران مبتلا به GERD شدید اهمیت بالینی بیشتری دارد.

 تفاوت در اثربخشی بالینی 
در کارآزمایی‌های کلینیکی، اس‌اُمپرازول در ترمیم ازوفاژیت فرسایشی و کاهش علائم GERD سریع‌تر عمل کرده‌است؛ با این حال، در بسیاری از بیماران با GERD خفیف تا متوسط، امپرازول و اس‌اُمپرازول نتایج مشابهی داشته‌اند. منابع بالینی تأکید می‌کنند که تفاوت اثربخشی «در اغلب جمعیت‌ها محدود» است و انتخاب دارو باید بر اساس پاسخ فردی انجام شود.

 تفاوت در ژنتیک دارویی و متابولیسم (Pharmacogenomics) 
در جمعیت‌های آسیایی، شیوع متابولیزرهای آهستهٔ CYP2C19 بالا است و امپرازول در این افراد سطح پلاسمایی بالاتری پیدا می‌کند. اس‌اُمپرازول به‌دلیل تک‌ایزومری بودن، کمتر تحت‌تأثیر این تفاوت ژنتیکی قرار می‌گیرد و غلظت پایدارتر و قابل‌پیش‌بینی‌تری ایجاد می‌کند. این نکته در بیماران مقاوم به درمان اهمیت دارد.

 ایمنی، عوارض جانبی و تداخلات دارویی 
هر دو دارو از نظر ایمنی کلی مشابه هستند و عوارض رایجی مانند سردرد، اسهال، یبوست و درد شکمی گزارش می‌شود. تفاوت عمده در تداخلات دارویی است: امپرازول مهارکنندهٔ قوی‌تری برای CYP2C19 است و می‌تواند سطح داروهایی مانند کلونوپیدوگرل را کاهش دهد، در حالی که اس‌اُمپرازول این اثر را با شدت کمتری دارد.

 تفاوت در دوز و اشکال دارویی 
امپرازول معمولاً در دوزهای ۲۰ و ۴۰ میلی‌گرم و به‌صورت OTC در برخی کشورها عرضه می‌شود. اس‌اُمپرازول اغلب به‌صورت نسخه‌ای (Rx) در دوزهای مشابه تجویز می‌شود و در برخی بازارها قیمت بالاتری دارد. هر دو دارو به شکل قرص‌های تأخیررهش (DR)، کپسول و ساشه موجود هستند.

 تفاوت در دستورالعمل‌های درمانی و گایدلاین‌ها 
در راهنماهای ACG و NICE، هر دو دارو برای درمان GERD، زخم معده و پیشگیری از آسیب مخاطی ناشی از NSAIDs توصیه می‌شوند. برخی گایدلاین‌ها در موارد شدید یا در بیماران با شکست درمانی، اس‌اُمپرازول را ترجیح داده‌اند، اما تفاوت بالینی در بیشتر جمعیت‌ها «حداقلی» توصیف شده‌است.

 جایگاه در منابع عمومی و مصرف‌کننده 
در برخی منابع عمومی فارسی، این تفاوت‌ها به‌صورت خلاصه‌ و ساده‌سازی‌شده برای کاربران توضیح داده می‌شود. برای نمونه، در یک منبع عمومی با عنوان «تفاوت امپرازول با اس‌امپرازول»، تفاوت در سرعت اثر، پایداری و شرایط مصرف معرفی شده‌است.

 جمع‌بندی بی‌طرفانه 
به‌طور کلی، اس‌اُمپرازول فراهمی زیستی بالاتری دارد، مهار اسید پایدارتر ایجاد می‌کند و در بیماران با متابولیسم آهسته بهتر عمل می‌کند. با این حال، در بسیاری از بیماران، اختلاف بالینی میان این دو دارو اندک است و عوامل مهم‌تری مانند قیمت، دسترسی، پاسخ فردی و تداخلات دارویی در انتخاب نهایی نقش دارند.

 منابع 

 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/ Editing and compilation by https://www.bimarsalamat.com/

رده:آرتی‌تی
رده:القاکننده‌های CYP1A2
رده:ایمیدازول
رده:بازدارنده‌های CYP2C19
رده:بازدارنده‌های CYP3A4
رده:پیریدین‌ها
رده:داروهای اسب
رده:داروهای ضروری سازمان بهداشت جهانی
رده:سولفوکسیدها
رده:فنول اترها
رده:مهارکننده‌های پمپ پروتون
رده:نشان‌های تجاری آسترازنکا