پانسمان

پانسمان  نوعی بالشتک، گاز یا پارچه سترون و فشرده است. پانسمان به بهبودی زخم کمک می‌کند و از آسیب بیشتر جلوگیری می‌کند.

 ریشه‌شناسی 
۱. بخش اول: «پان»

سانسکریت:

pāna / pāna- → معنای اصلی «نگهداری، محافظت کردن» دارد.

منبع: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary, Oxford, 1899.

اوستایی:

واژه‌ی paina یا ریشه‌های مشابه در اوستایی به معنای «پوشاندن، محافظت کردن» وجود دارد.

منبع: Darmesteter, The Zend-Avesta, 1880.

پهلوی:

در پهلوی نیز ریشه‌هایی با مفهوم «محافظت» یا «پوشاندن» قابل ردیابی است، مشابه pāy یا pāyand, که معنای حفاظت و نگهداری می‌دهد.

منبع: MacKenzie, A Concise Pahlavi Dictionary, 1971.

✅ نتیجه: بخش «پان» در «پانسمان» می‌تواند با معنای «محافظت» از ریشه‌های ایرانی باستان و سانسکریت همخوانی داشته باشد.

---

۲. بخش دوم: «سَمان»

فارسی و پهلوی:

saman → به معنای «چیز، آماده کردن، سامان دادن» است.

در پهلوی: saman و samān به معنای «آماده، مرتب، سامان‌دهی شده» دیده می‌شود.

منبع: Darmesteter, The Pahlavi Texts, 1893–1895.

سانسکریت:

samāna → «هماهنگی، نظم، آماده‌سازی»

منبع: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary.

✅ نتیجه: «سَمان» به معنای «چیز آماده یا سامان یافته» می‌تواند به صورت معنایی با «چیزی که آماده محافظت است» هماهنگ باشد.

---

۳. ترکیب دو بخش

> «پان» (محافظت) + «سَمان» (چیز آماده، سامان) → «چیزی که برای محافظت آماده شده»

این معنای ترکیبی دقیقاً با مفهوم «باند، پوشش محافظ زخم» که در فارسی نوین به کار می‌رود، همخوانی دارد.

---

۴. نتیجه‌گیری

واژه «پانسمان» در فارسی نوین ترکیبی تاریخی است که از ریشه‌های اوستایی، پهلوی و سانسکریت قابل پیگیری است و معنای آن («چیز آماده برای محافظت») به شکل واضح با کاربرد امروز آن («باند، پیچیدن زخم») همخوانی دارد.

---

 هدف 
هدف از پانسمان زخم تسهیل در بهبودی زخم، پیشگیری از عفونت، جلوگیری از خونریزی، کمک به فرایند التیام زخم، عایق دما، حفظ رطوبت زخم و حفاظت زخم از صدمات مکانیکی است.

 اصول کار 
نحوه پانسمان بستگی به نوع و محل زخم داشته و به‌طور کلی باید اصول سترون سازی، قطع خون‌ریزی و کاهش درد و جوشگاه زخم رعایت شود. برای اینکار معمولا پزشک یا پرستار از محلولهای شست‌وشو مانند سرم نمکی و مواد ضد عفونی‌کننده مانند بتادین، آب اکسیژنه، گاز پانسمان، چسب زخم، پنبه و باندهای پزشکی استفاده می‌کند.
 پانسمان برخی زخمها مانند سوختگی یا گازگرفتگی (توسط سگ هار)، کمی متفاوت است.

ابتدا زخم شست‌وشو داده شده سپس پانسمان می‌شود. یک پانسمان مطلوب باید متناسب با شکل و اندازه زخم باشد، ترشحات اضافی زخم را جذب کند بدون اینکه به باکتری‌ها اجازه نفوذ و رشد بدهد یا منجر به خشکی بیش از اندازه زخم شود. فشار مناسب برای هموستاز را ایجاد کند. درد را کاهش دهد و تعویض آن همراه درد نباشد، رطوبت و دمای مناسب را در بستر زخم حفظ نماید، دبریدمان اتولیتیک را تسهیل و اپیتلیالیزه شدن را تسریع کند. اجازه تبادل گازهایی مانند اکسیژن، دی‌اکسید کربن و بخار آب را بدهد. در زخم ذرات ریز و باقی‌مانده به جای نگذارد. نیاز به تعویض مکرر نداشته باشد.

 انواع پانسمان 
همه پانسمان‌ها سترون بوده ولی بر اساس نوع زخم و عامل ایجادکننده آن (مانند سوختگی) و محل زخم متفاوتند. پانسمان‌های سنتی شامل یک لایهٔ غیر چسبناک در تماس با سطح زخم، یک لایه جاذب و یک لایه نگهدارنده می‌باشند.

پانسمان‌های جدید شامل: آلژینات، هیدروکلوئید، فوم، هیدروژل و فیلم ترانسپارنت می‌باشد؛ که هر یک به علت دارا بودن بعضی از ویژگی‌های یک پانسمان مطلوب مورد توجه می‌باشند.

 مراحل پانسمان 

 جستارهای وابسته 
 بانداژ
 زخم
 پرستاری
 پانسمان پیشرفته

 منابع 

 لغتنامه دهخدا

رده:اقدامات درمانی
رده:پانسمان‌های تجویزی
رده:کمک‌های اولیه