آریارمنه

آریارَمْنَه (به پارسی باستان: )سنگ نبشته بیستون ستون اول سطر پنجم نیای داریوش بزرگ از شاهان هخامنشی است همچنین برادر کوچک‌تر کوروش یکم نیای کوروش بزرگ است. پدرش چیش‌پیش پادشاهی خود را بین دو پسرش تقسیم نمود. وی به آریارمنه عنوان «شاه پارس» را داد.ایسرائل، ژرار ترجمه ثاقب فر، مرتضی. کورش بزرگ، بنیانگذار امپراتوری هخامنشی. تهران: انتشارات ققنوس، ۱۳۸۰. 

آریارمنه (پارسی باستان: ARIYĀRAMNA/اَرییارَمنَه؛ عیلامی: Har-ri-ya-ra-um-na/هر-ری-یَ-رَ-اُم-نَه؛ اَکَدی: ʾ-Ar-ḭa-ra-am-na/اَر-ییَ-رَ-اَم-نَ-ع؛ یونانی:Ariaramnēs/اَرییَرَمنِس)دانشنامه ایرانیکا، سرواژهٔ ARIYĀRAMNA فرزند چیش‌پیش و شاه پارس می‌باشد. پس از وی فرزندش آرشامه به پادشاهی پارس رسید.بررسیهای تاریخی. شماره مخصوص دوهزار و پانصدمین سال بنیانگذاری شاهنشاهی ایران. مهر ۱۳۵۰ دکتر پرویز رجبی داریوش در سنگ‌نبشته بیستون می‌گوید پدر من ویشتاسپ است. پدر ویشتاسپ آرشام بود؛ پدر آرشام آریارمنه بود؛ پدر آریارمنه چیش‌پیش بود؛ پدر چیش‌پیش هخامنش بود.

اَرییارَمنَه نامی است از زبان پارسی باستان؛ برگرفته از Aryārāman-/اَریارامَن-، و از aryā-/اَریا- «آریایی‌ها» و rāman-/رامَن- «خوشی و صلح» به معنای «رامش‌دهندهٔ آریایی‌هاً».دانشنامه ایرانیکا، سرواژهٔ ARIYĀRAMNA

 کتیبه میخی 
دبیره میخی هخامنشی که در سال ۱۲۹۹ شمسی در همدان یافت شد، منسوب به اوست. این لوح زرین که اکنون در موزه برلین می‌باشد دارای یازده سطر است که سطر آخر آن از میان رفته‌است. ترجمه این لوح چنین است: متن کتیبه بدین شرح است «آریارمنه، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه در پارس، پسر چیش‌پیش، نوه هخامنش. آریارمنه شاه می‌گوید: این کشور پارس که من دارم، دارای اسبان خوب و مردان (است) خدای بزرگ اهورامزدا (آن را) به من عطا فرمود. به خواست اهورامزدا من شاه در این کشور هستم. آریارمنه شاه گوید: اهورامزدا به من یاری ارزانی فرماید.»

 نظرات در مورد کتیبه 
 علیرضا شاپور شهبازی می‌نویسد اینکه آریارمنه در بهترین حالت بزرگ یک ارباب محلی (استانی) خراجگزار مادها بوده‌است خود را با لقب تعجب‌برانگیز «شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه پارس» بنامد و متن کوچکی که حاوی حداقل هفت اشتباه دستوری مشابه مواردی که در متون متاخر هخامنشی با آن برخورد می‌شود غیر اصل بودن این نوشته را ثابت می‌کند. حتی اگر این کتیبه یک اثر جعلی معاصر نباشد متن  به دستور یکی آخرین شاهان هخامنشی حک شده‌است و به منظور ارج نهادی به نیای خویش.
 به نوشته رونالد کنت این کتیبه نه در زمان آریارمنه بلکه در زمان اردشیر دوم تهیه شده‌است. این کار به منظور بالابردن خاندان آریارمنه و جزیی از کارهای ضد کوروش اردشیر دوم بوده‌است.http://www.jstor.org/pss/595567
 دانشنامه بریتانیکا آنرا نخستین اثر پارسی باستان می‌داند.Ariaramnes (king of Persia) - Britannica Online Encyclopedia
 رابرت پین در مقاله‌ای با عنوان شکوه پارس از آریارمنه به عنوان نخستین کسی یاد می‌کند که خود را شاهنشاه نامید.Ariaramnes was the first to call himself "King of Kings," a title which Persian sovereigns have continued to employ until the present day, but we do not know how he lost his kingdom to his brother.Payne, Robert. The Splendor of Persia. Illustrated with line decoration by Leonard Everett Fisher and with Photographs. NY: Knopf, 1957. Genre: Travel. [Spec PR6031.A93 S67] 

چنان‌که محققان نشان داده‌اند، در این الواح خطاهای دستوری وجود دارد و زبان پراشتباه به کار رفته در آنها مانند کتیبه‌های متأخر هخامنشی است، یعنی زمانی که کاتبان دیگر نمی‌توانستند متن‌های درست به‌ خط میخی باستانی فارسی باستان تحریر کنند. از این رو، به نظر می‌رسد این دو لوح اصالت نداشته باشند. به نظر می‌رسد متن این لوح‌ها نشان از ساختگی بودن آنهاست. در هر دو لوح، اریامنه و آرشام «شاه بزرگ و شاه شاهان» خوانده شده‌اند، که بر پایهٔ آگاهی‌های موجود چنین القابی دربارهٔ این دو نمی‌توانسته‌ است به کار رود.

 پانویس 

 منابع 
 رضایی، عبدالعظیم، تاریخ ده هزار ساله ایران، تهران:اقبال، چاپ۱۶، ۱۳۸۴، جلد اول.
 ای.م. دیکونوف. تاریخ ماد. ص ۱۰۳٬۱۰۴٬۱۲. 

 پیوند به بیرون 

رده:افراد مشکوک‌الوجود
رده:اهالی ایران در سده ۶ (پیش از میلاد)
رده:پادشاهان شاهنشاهی ایران
رده:حاکمان سده ششم (پیش از میلاد)
رده:شاهان هخامنشی
رده:کوروش بزرگ