آمریکاییان و دانشگاه علوم پزشکی ارومیه

دانشگاه علوم پزشکی ارومیه نخستین بار توسط آمریکاییان به رهبری دکتر وحدانی تأسیس گردید و امیر تومان حاکم وقت ارومیه و سرتیپ نجف قلی خان خسروی رئیس ایل قره پاپاق سولدوز کمکهای قابل توجهی در این زمینه انجام دادند، و نخستین دانشگاه علوم پزشکی نوین است که در ایران تأسیس گردید.تاریخچه دانشکده پزشکی ارومیه. هانیبال گورگیز. انتشارات دانشگاه علوم پزشکی تهران.Esmail Yourdshahian, Farrokh Ghavam, Mohhamad-Hassan Ansari, Life of Dr. Joseph Plumb Cochran, Founder of Iran's First Contemporary Medical College, Archives of Iranian Medicine, Academy of Medical Sciences, Islamic Republic of Iran, Vol. 5، No. 2 (April 2002). این دانشگاه بین سالیان ۱۸۸۱ تا ۱۹۱۸ زیر نظر آمریکاییان باقی ماند، و بعده‌ها به دانشگاه ارومیه تعلق گرفت.

 مقدمه 
هشتاد و هفت سال قبل از تأسیس آموزشکده کشاورزی رضائیه، و پنجاه و شش سال قبل از تأسیس دانشگاه تهران، یعنی در سال ۱۸۷۸ میلادی، در یک باغ پانزده هکتاری در ارومیه، یک دانشکده پزشکی توسط میسیونرهای مذهبی آمریکایی که از ۴۰ سال و اندی قبل از آن به ارومیه وارد شده بودند احداث گردید.

سرپرستی این دانشکده که قدیمی‌ترین مرکز آموزش عالی به سبک جدید در ایران به‌شمار می‌ورد با آقای دکتر ژوزف کاکران که خود متولد ارومیه بوده و تحصیلات پزشکی را در نیویورک گذرانده بود، بوده است. دانشکده پزشکی ارومیه در طی پنج دوره پنج ساله و به مدت ۲۷ سال فعالیت خود، جمعاً ۲۶ پزشک ایرانی را فارغ‌التحصیل نمود و تحویل جامعه آن روز داد. بنا بر شواهد موجود، قبل از آن تاریخ فقط سه پزشک در ارومیه مشغول طبابت بوده‌اند. نمونه‌هایی از گواهینامه دوزبانه فارغ‌التحصیلی پزشکی این مؤسسه به عنوان مدرک ارزشمند در دانشگاه ارومیه امروزه هنوز موجود می‌باشد. در یکی از دوره‌های فارغ‌التحصیلی در سال ۱۲۷۷ مظفرالدین شاه خود شخصاً همراه با دکتر کاکران گواهینامه‌های فارغ‌التحصیلی را امضا کرده و به فارغ التحصیلان اهدا نموده‌اند.Robert E. Speer. The Foreign Doctor. 1911. New York. Fleming H. Revell Co.

همزمان با تأسیس دانشکده پزشکی رضائیه دو بیمارستان یکصد و پنجاه تختخوابی به ترتیب برای بستری شدن بیماران مرد و زن به نام بیمارستان وستمینستر  در ارومیه تأسیس شد که اولین بیمارستان‌های مدرن و مجهز در ایران به‌شمار می‌روند. دکتر کاکرن خود شخصاً ۶ دوره پزشک در این مدرسه در ارومیه تربیت نمود. جانشین وی هری پاکارد (Harry Pakard) عهده‌دار این منصب پس از او گردید.

دکتر کاکرن و تقریباً تمامی کادر آمریکایی هیئت علمی این مؤسسه (از جمله دکتر رایت Wright، دکتر هولمز Holmes، دکتر ون نوردن Van Norden، و دکتر میلر Miller) همگی در همان ارومیه به خاک سپرده شدند و مؤسسه نهایتاً تبدیل به دانشگاه ارومیه و سپس دانشگاه علوم پزشکی ارومیه گردید.

قسمت اعظم هزینه احداث بیمارستان وستمینستر و مخارج پزشکان آمریکایی آن در ارومیه بین سال‌های ۱۸۸۱ تا ۱۹۱۸ بر عهده شخص خیری از شهر بوفالو، نیویورک به نام ساموئل کلمنت (Samuel Clement) بود.تاریخچه دانشکده پزشکی ارومیه. هانیبال گورگیز. انتشارات دانشگاه علوم پزشکی تهران. ص۱۳ جمعاً ۳۴ فارغ‌التحصیل، حاصل حضور و فعالیت‌های پزشکان آمریکایی در ارومیه در این سالیان می‌باشند، که از این تعداد ۲۹ نفر مسیحی یا آشوری، و ۵ نفر باقی همه از مسلمانان شهر خوی بودند.تاریخچه دانشکده پزشکی ارومیه. هانیبال گورگیز. انتشارات دانشگاه علوم پزشکی تهران. ص۱۳–۱۴

 اعضای هیئت علمی 
کادر هیئت علمی این دانشگاه عبارت بودند از:Robert E. Speer. The Foreign Doctor. 1911. New York. Fleming H. Revell Co.

 Dr. Joseph Cochran
 Dr. J.H. Shedd
 Mr. W.A. Shedd
 Mr. Coan
 Dr. Miller
 Dr. Daniel
 Dr. Isaac
 Dr. Oshanna
 Dr. B.W. Labaree
 Dr. Austin Wright
 Dr. Van Norden
 Dr. Holmes
 Mr. Allen

و نیز:

 Dr. Harry Pakard
 خانم دکتر Laura McComb
 Dr. Wilder Ellis
 Dr. Edward Dodd
 خانم دکتر Emma Miller

 مواد درسی 
بر طبق منابع بجای مانده،تاریخچه دانشکده پزشکی ارومیه. هانیبال گورگیز. انتشارات دانشگاه علوم پزشکی تهران. ص۱۵ برای دانشجویان سال‌های اول و دوم:
 آناتومی
 فیزیولوژی
 ماتریا مدیکا (فارماکولوژی)
 شیمی و داروسازی

و برای سال‌های سوم و چهارم:
 قوانین اساسی و عملی علم طب
 علوم آزمایشگاهی
 تشخیص بیماری
 اعمال جراحی
 شکسته‌بندی
 مامایی
دکتر کاکرن شخصاً بر وجود برقراری سمینارهای طب بسیار تأکید می‌ورزید.

 برخی از دانش آموختگان این مرکز 
تعداد زیادی از فارغ التحصیلان این دانشکده برای کسب مدارج پیشرفته عازم اروپا و آمریکا گردیدند. تقریباً همه آن‌ها به آذربایجان بازگشته و به طبابت پرداختند. برخی از نام‌های معروف‌تر این پزشکان در زیر آمده است:
 اوشاناخان (۱۸۵۳–۱۹۱۱)، نخستین دانش‌آموخته این دانشکده. او به توصیه دکتر کاکرن برای تحصیلات تکمیلی به دانشگاه ادینبرا در اسکاتلند رفت.
 اسرائیل خان سرتیپ (۱۸۵۴–۱۹۱۸)، که توسط قشون عثمانی به دار آویخته شد.
 حکیم شموئیل ایشو. او برای تحصیلات تکمیلی خود به کانادا رفت.
 یوخنان صیاد آباجلو. او که در سال ۱۸۸۷ برای تحصیلات تکمیلی به نیویورک رفت، نخستین دانشجوی ایرانی است که برای تحصیلات عالیه علوم پزشکی به آمریکا رفت.تاریخچه دانشکده پزشکی ارومیه. هانیبال گورگیز. انتشارات دانشگاه علوم پزشکی تهران. ص۲۶
 الیشا صیاد آباجلو. او نیز برای تحصیلات تکمیلی به کالج پزشکی راش (Rush Medical College) در شیکاگو رفت.تاریخچه دانشکده پزشکی ارومیه. هانیبال گورگیز. انتشارات دانشگاه علوم پزشکی تهران. ص۴۱

 جستارهای وابسته 
 دانشکده پزشکی ارومیه

 منابع 

رده:دانشگاه علوم پزشکی ارومیه
رده:روابط ایران و ایالات متحده آمریکا