جایزه آبل

جایزهٔ آبل  جایزه‌ای است بین‌المللی که هر ساله توسط شاه نروژ به یک یا چند ریاضی‌دان که کار ارزنده‌ای در ریاضیات انجام داده باشد، داده می‌شود.The Abel Symposium: Main page

این جایزه که به افتخار ریاضیدان نروژی نیلس هنریک آبل (۱۸۲۹–۱۸۰۲) نامگذاری شده در سال ۲۰۰۱ توسط دولت نروژ بنیان‌گذاری شد جایزهٔ مکملی برای جایزه هولبرگ است که در علوم انسانی داده می‌شود. جایزه نقدی آن ۶ میلیون کرون نروژ (معادل ۶۲۰٬۰۰۰ یورو یا ۷۰۰٬۰۰۰ دلار) است.
مراسم اعطای جایزه در آتریوم دانشکده حقوق دانشگاه اسلو، جایی که از سال ۱۹۴۷ تا ۱۹۸۹ در آن جایزه صلح نوبل داده می‌شد، برگزار می‌شود. هیئت مدیره جایزه یک سمپوزیوم آبل هم بنیانگذاری کرده‌اند که توسط انجمن ریاضیات نروژ اداره می‌شود.

اغلب جایزه آبل را به عنوان جایزه نوبل ریاضیات توصیف می‌کنند.

تأسیس این جایزه اولین بار توسط ریاضیدان نروژی سوفوس لی (۱۸۴۲–۱۸۹۹) هنگامی که او مطلع شد تصمیم آلفرد نوبل بر دادن جایزه‌ای سالانه شامل ریاضیات نخواهد شد در سال ۱۸۹۹پیشنهاد شد. مرگ لی وقفه‌ای در تأسیس جایزه ایجاد کرد و تلاش اسکار دوم برای تأسیس آن در سال ۱۹۰۲ ناموفق بود و این کار به علت بی‌نتیجه بودن مذاکرات اتحاد سوئد و نروژ در سه سال بعد پیچیده‌تر شد.

جایزه آبل در ۱ ژانویه ۲۰۰۲ تأسیس شد. هدف این است که جایزه هابل را برای کارهای علمی برجسته در زمینه ریاضیات اعطا کند. مبلغ جایزه ۷٬۵ میلیون کرون نروژ است و برای اولین بار در ۳ ژوئن ۲۰۰۳ اهدا شد.

این جایزه از طرف آکادمی علوم و ادبیات نروژ اعطا می‌شود که کمیته ای هابلی متشکل از پنج ریاضی‌دان را برای بررسی نامزدهای معرفی شده و ارائه پیشنهاد برای برنده شایسته هابیل تعیین کرده‌است

 تاریخچه 
این جایزه اولین بار در ۱۸۹۹ میلادی، به عنوان بخشی از جشن صدمین سالگی تولد نیلس هنریک آبل در ۱۸۰۲ میلادی پیشنهاد شد. ریاضیدان نروژی، سوفوس لی هنگامی که متوجه شد برنامه سالانه آلفرد نوبل شامل جایزه‌ای برای ریاضیات نیست، پیشنهاد نمود که جایزه‌ای به نام «جایزه آبل» تأسیس گردد. پادشاه اسکار دوم علاقه‌مند بود که یک جایزه ریاضیاتی را در ۱۹۰۲ میلادی تأمین مالی نماید و در پی آن ریاضیدانانی چون لودویگ سیلو و کارل استورمر اساسنامه‌ها و قوانینی برای این جایزه پیشنهادی مطرح نمودند. با این حال نفوذ لی پس از مرگش کاهش یافته و انحلال اتحاد بین سوئد و نروژ در ۱۹۰۵ میلادی، اولین تلاش‌ها برای ایجاد جایزه نوبل را خاتمه داد.

 برگزیدگان 

 سال برگزیده(ها) تصویر مؤسسه(ها) تقدیرنامه ۲۰۰۳  100px|alt=Jean-Pierre Serre کلژ دو فرانس «به خاطر ایفای نقش کلیدی در شکل دهی به فرم مدرن بسیاری از بخش‌های ریاضیات شامل توپولوژی، هندسه جبری و نظریه اعداد.» ۲۰۰۴  100px|alt=Michael Atiya دانشگاه ادینبرو
دانشگاه کمبریج «به خاطر کشف و اثبات قضیه اندیس، کنار هم آوردن توپولوژی، هندسه و آنالیز، و نقش برجسته شان در ساخت پل‌های جدید بین ریاضیات و فیزیک نظری.»  100px|alt=Isadore Singer مؤسسه فناوری ماساچوستدانشگاه کالیفرنیا، برکلی ۲۰۰۵  100px|alt=Peter Lax مؤسسهٔ کورانت (NYU)«به خاطر خدمات عظیمش به نظریه و کاربرد معادلات با مشتقات جزئی و محاسبه جواب‌هایشان.» ۲۰۰۶  100px|alt=Lennart Carleson مؤسسه سلطنتی فناوری کی‌تی‌اچ «به خاطر خدمات ژرف و بدوی او به آنالیز هارمونیک و نظریه سیستم‌های دینامیکی هموار.» ۲۰۰۷  100px|alt=S. R. Srinivasa Varadhan مؤسسه کورانت (NYU) «به خاطر خدمات بنیادین او به نظریه احتمالات، به خصوص برای ساخت نظریه یکپارچه ای از انحراف بزرگ.» ۲۰۰۸  100px|alt=John Griggs Thompson دانشگاه فلوریدا «برای دستاوردهای برجسته در جبر، بخصوص به خاطر شکل دهی نظریه گروه‌های مدرن.»  100px|alt=Jacques Tits کلژ دو فرانس ۲۰۰۹  100px|alt=Mikhail Leonidovich Gromov مؤسسه مطالعات علمی پیشرفته و مؤسسه کورانت «به خاطر خدمات انقلابی او به هندسه.» ۲۰۱۰  100px|alt=John Tate دانشگاه تگزاس در آستین «به خاطر اثر وسیع و دیرپایش بر روی نظریه اعداد.» ۲۰۱۱  100px|alt=John Milnor دانشگاه استونی بروک «به خاطر کشفیات پیشتاز او در توپولوژی، هندسه و جبر.» ۲۰۱۲  100px|alt=Endre Szemeredi مؤسسه آلفرد رینیو دانشگاه راتگرز «به خاطر خدمات بنیادین او به ریاضیات گسسته و علوم کامپیوتر نظری و شناخته شدن برجسته بودن و ماندنی بودن این خدمات بر روی نظریه جمعی اعداد و نظریه ارگودیک.» ۲۰۱۳  100px|alt=Pierre Deligne مؤسسه مطالعات پیشرفته «به خاطر خدمات بدوی او به هندسه جبری و اثرات دگرگون کننده اش بر روی نظریه اعداد، نظریه نمایش و زمینه‌های مرتبط.» ۲۰۱۴  100px|alt=Yakov G Sinai دانشگاه پرینستون و مؤسسه فیزیک نظری لانداو «به خاطر خدمات بنیادین او به سیستم‌های دینامیکی، نظریه ارگودیک و ریاضی فیزیک.» ۲۰۱۵  100px|alt=John Forbes Nash Jr. دانشگاه پرینستون «به خاطر خدمات مؤثر و بدوی به نظریه معادلات و مشتقات جزئی غیر خطی و کاربردهایش در آنالیز هندسی.»  100px|alt=Louis Nirenberg مؤسسهٔ کورانت (NYU) ۲۰۱۶  100px|alt=Andrew Wiles دانشگاه آکسفورد «به خاطر اثبات حیرت‌آور او از قضیه آخر فرما به کمک حدس مدولاریتی برای خم‌های بیضوی نیمه-پایا، که عصر جدیدی را در نظریه اعداد آغاز کرد.» ۲۰۱۷  100px|alt=Yves Meyer مدرسه عالی نرمال پاریس-ساکلای «به خاطر نقش محوری اش در توسعه نظریه ریاضیاتی امواج.» ۲۰۱۸  100px|alt=Robert Langlands مؤسسه مطالعات پیشرفته «به خاطر برنامه رؤیایی اش که نظریه نمایش را به نظریه اعداد مرتبط می‌سازد.» ۲۰۱۹  100px|alt=Karen Uhlenbeck دانشگاه تگزاس در آستین «به خاطر دستاوردهای پیشتازانه او در هندسی، نظریه پیمانه ای و سیستم‌های انتگرال پذیر، و به خاطر اثر بنیادین کار او بر روی آنالیز، هندسه و ریاضی-فیزیک.» ۲۰۲۰  100px|alt=Hillel (Harry) Furstenberg دانشگاه عبری اورشلیم «پیشگامی در استفاده از روش‌های احتمالاتی و دینامیک در نظریه گروه‌ها، نظریه اعداد و ترکیبیات.»  100px|alt=Grigory Margulis دانشگاه ییل ۲۰۲۱  100px|alt=Laszlo Lovasz دانشگاه اوتووش لوراند «به دلیل مشارکت‌های بنیادینشان در علوم کامپیوتر نظری و ریاضیات گسسته و همچنین نقش پیشرویشان در شکل‌دهی این حوزه‌ها به زمینه‌های مرکزی در ریاضیات مدرن.»  100px|alt=Avi Wigerson مؤسسه مطالعات پیشرفته ۲۰۲۲  100px|alt=Dennis Sullivan دانشگاه استونی بروک و مرکز فارغ‌التحصیلی CUNY «به دلیل مشارکت‌های خلاقانه‌اش در توپولوژی در وسیع‌ترین معنای خود و بخصوص جنبه‌های جبری، هندسی و دینامیکی آن.»

 جستارهای وابسته 
 مدال فیلدز

 منابع 

 پیوند به بیرون 


 وبسایت رسمی سمپوزیوم آبل



رده:بنیان‌گذاری‌های ۲۰۰۱ (میلادی) در نروژ
رده:جایزه‌های بین‌المللی
رده:جایزه‌های ریاضیات
رده:جایزه‌های نروژ
رده:جوایز بنیان‌گذاری‌شده در ۲۰۰۱ (میلادی)
رده:جوایز علمی
رده:نیلس هنریک آبل