گردشگری فضایی

گردشگری فضایی یا توریسم فضایی  یا کیهان‌گردیکیهانگردی در واژه‌نامهٔ آزاد به صنعت بردن مسافر به فضا به‌صورت تجارتی و برای گردشگری می‌گویند.

به عبارت دیگر، گردشگری فضایی یعنی سفر افراد غیر‌فضانورد به فضا برای تفریح یا تجربه شخصی. این افراد با پرداخت مبالغ زیاد، معمولاً با فضاپیماهای خصوصی مانند اسپیس‌اکس، بلو اوریجین یا ویرجین گالاکتیک به مدار زمین یا تا مرز فضا پرواز می‌کنند. هدف این سفرها بیشتر تجربهٔ بی‌وزنی و دیدن زمین از بیرون است، نه انجام مأموریت علمی.

نخستین خط گردشگری فضایی را سازمان فضایی روسیه دایر کردRussia halts space tours as U.S. retires Shuttle | Reuters، که نتیجهٔ آن سفر افرادی چون انوشه انصاری به فضا بود.

شرکت گروه ویرجین هم‌اکنون با همکاری اسکیلد کامپوزیتس در حال دایر کردن یک خط مسافربری به فضا برای مسافران می‌باشد.Welcome | Virgin Galactic
بندانگشتی|انوشه انصاری

گردشگری فضایی یکی از راه‌های استفادهٔ تجاری از فضا است. تحقیقات، بازار قابل ملاحظه‌ای را برای این عرصه نشان می‌دهد که با توجه به موقع و سرمایه‌گذاری بجا، می‌تواند پیشرفت چشمگیر و سودآوری قابل ملاحظه‌ای داشته باشد. رفتن به فضا یکی از آرمان‌های بشری است و بسیاری از مردم، ترسی از پرداخت مبالغ سنگین برای رسیدن به این آرزو را ندارند.

از اوایل قرن ۲۱، شرکت‌های متعددی درصدد تجاری‌سازی فرستادن مسافران به فضا برای سیاحت و بازگرداندن آن‌ها به زمین بوده‌اند. این فعالیت به عنوان گردشگری فضایی شناخته می‌شود و ارسال انسان به فاصله ۸۰ تا ۱۰۰ کیلومتری بالای سطح زمین که گردشگری فضای زیرمداری نام دارد، ازجمله اهداف اولیه این صنعت است.

امروزه گردشگری فضایی به ایستگاه بین‌المللی فضایی واقع در مداری به ارتفاع متوسط ۴۰۰ کیلومتر از سطح زمین محدود می‌شود. اما آینده‌نگران بازار گسترده‌تری را پیش‌بینی می‌کنند.

تاریخچه
از سال ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۹ هفت گردشگر فضایی مبالغ هنگفتی میان ۲۰ تا ۳۵ میلیون دلار پرداخت کردند تا بتوانند یک پرواز فضایی انجام دهند (نگاه کنید به پایین). آن‌ها از طریق شرکت اسپیس ادونچرز، که با روسکاسموس، سازمان دولتی فضایی روسیه، در ارتباط بود، به ایستگاه فضایی بین‌المللی سفر کردند.

پس از سال ۲۰۰۹، گردشگران فضایی دیگر اجازه ورود به ایستگاه فضایی بین‌المللی را نداشتند. Russia says no more space tourists after 2009, The Register, 21 januari 2009

در ژوئن ۲۰۱۹، ناسا دوباره ایستگاه فضایی بین‌المللی را به روی گردشگران فضایی گشود. اقامت در آن حدود ۳۱ هزار یورو برای هر شب هزینه دارد، بدون در نظر گرفتن هزینهٔ پرواز به آنجا. گردشگر باید بلیت پرواز خود را از یکی از شرکت‌های پرتاب مورد تأیید ناسا تهیه کند. افزون بر این، گردشگر فضایی باید از نظر وضعیت جسمانی با استانداردهای فضانوردان ناسا مطابقت داشته باشد و دوره‌های آموزشی لازم را بگذراند. شرکت Bigelow Space Operations (وابسته به Bigelow Aerospace) چند روز پس از اعلام ناسا، نقش آژانس مسافرتی را بر عهده گرفت و چهار پرواز با فضاپیمای SpaceX Crew Dragon رزرو کرد. هر پرواز حدود ۵۲ میلیون دلار هزینه داشت. , A trip to the International Space Station will cost tourists $52 million, CNBC, 11 juni 2019
بعدها بیگلو این قرارداد را لغو کرد و ورشکست شد. در حال حاضر شرکت‌های اکسیوم و اسپیس ادونچرز وارد این بازار شده‌اند. مرز میان گردشگری فضایی و پروازهای فضایی علمی تجاری همیشه روشن نیست. پروازهای شرکت‌های اکسیوم و ویرجین گَلَکتیک اغلب از سوی رسانه‌ها گردشگری دانسته می‌شوند، اما شرکت‌کنندگان در آن‌ها معمولاً پژوهش‌های علمی نیز انجام می‌دهند.

تحولات
ویرجین گلکتیک
شرکت بریتانیایی ویرجین گلکتیک قصد دارد پروازهایی منظم تا خارج از جو زمین (در ارتفاع حدود ۱۰۰ کیلومتر) را با هزینه‌ای در حدود ۲۰۰ هزار دلار ارائه دهد تا گردشگری فضایی برای افرادی غیر از ثروتمندان بسیار زیاد نیز دست‌یافتنی شود. در ۲۷ ژوئیهٔ ۲۰۰۹، ریچارد برنسون در ویسکانسین هواپیمای مادر «ایو» را معرفی کرد که در آینده قرار است فضاپیماهای حامل مسافران پولی را برای پرواز زیرمداری حمل کند. هدف نهایی کاهش هزینهٔ این سفرها به حدود ۱۰ هزار دلار است تا بازار گسترده‌تری ایجاد شود. فضاپیمای SpaceShipTwo ساختهٔ شرکت ویرجین گلکتیک (متشکل از شرکت‌های ویرجین گلکتیک و اسکیلد کامپوزیتس) در سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ چند پرواز آزمایشی انجام داد. در ۱۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۱ یک پرواز آزمایشی موفق انجام شد که با هدایت دو خلبان و حضور برنسون و سه تن از نزدیک‌ترین همکارانش صورت گرفت. پرتاب از Spaceport America انجام شد و ارتفاع ۹۰ کیلومتری حاصل شد.https://www.nu.nl/tech/6144966/miljardair-branson-terug-op-aarde-na-succesvolle-reis-naar-rand-van-de-ruimte.htmlhttps://www.ad.nl/buitenland/miljardair-branson-weer-terug-op-aarde-na-eerste-toeristische-vlucht-naar-de-ruimte~a26ca79f

بلو اوریجین
فضاپیمای نیو شپرد متعلق به بلو اوریجین نیز با هدف گردشگری فضایی ساخته شده است. نخستین پرواز با گردشگر فضایی (Blue Origin NS-16) در ۲۰ ژوئیهٔ ۲۰۲۱ انجام شد. در این پرواز جف بیزوس و برادرش حضور داشتند. همچنین والی فانک ۸۲ ساله، یکی از زنان گروه «مرکوری ۱۳» که در دههٔ ۶۰ میلادی برای فضانوردی آموزش دیده بودند، و الیور دامن، جوان ۱۸ سالهٔ هلندی، نیز شرکت کردند. این دو به ترتیب مسن‌ترین و جوان‌ترین انسان‌هایی شدند که تا آن زمان به فضا رفته‌اند. پرتاب از Corn Ranch تگزاس انجام شد و ارتفاع بیش از ۱۰۰ کیلومتر به‌دست آمد.https://www.nu.nl/tech/6145832/nederlandse-oliver-18-mag-mee-op-ruimtevlucht-van-jeff-bezos.html
پدر دامن در یک حراجی برای این سفر پیشنهاد داده بود و پس از انصراف برندهٔ اصلی (که ۲۸ میلیون دلار پرداخت کرده بود)، پسرش جای او را گرفت.

بلو اوریجین همچنین در حال توسعهٔ فضاپیمای مداری New Glenn و موشک ماه‌نشین New Armstrong است که می‌توانند در آینده برای گردشگری فضایی استفاده شوند. در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۱، بازیگر ویلیام شاتنر، مشهور به نقش «کاپیتان کرک» در مجموعهٔ تلویزیونی «پیشتازان فضا»، با بلو اوریجین سفری فضایی انجام داد.

اسپیس‌ایکس
پروازی به دور ماه با فضاپیمای در حال توسعهٔ استارشیپ برنامه‌ریزی شده بود. یوساکو مائزاوا، مدیرعامل شرکت ZOZO، با اسپیس‌اکس توافق کرده بود که در این پرواز شرکت کند و هشت هنرمند برجسته را نیز در قالب پروژه‌ای هنری به نام دیرمون همراه خود ببرد تا از این سفر برای خلق آثار الهام‌گرفته از فضا بهره گیرند. dearmoon.earth https://news.artnet.com/art-world/billionaire-art-collector-bringing-artists-to-moon-elon-musk-1349987
اما در اول ژوئن ۲۰۲۴، پروژهٔ دیرمون لغو شد.
در سال ۲۰۲۲ نیز دومین پرواز گردشگری استارشپ به دور ماه، با حضور دنیس تیتو و چند نفر دیگر، رزرو شد.

در سپتامبر ۲۰۲۱، اسپیس‌ایکس با مأموریت Inspiration4 چهار گردشگر فضایی را برای سه روز در مدار زمین قرار داد؛ این نخستین پرواز مداری با خدمه‌ای بود که هیچ‌یک فضانورد حرفه‌ای نبودند.

همچنین شرکت Axiom Space پروازهایی با فضاپیمای Crew Dragon به ایستگاه فضایی بین‌المللی رزرو کرده است که در هر پرواز سه مسافر و یک فرمانده حضور دارند. بسته به هدف مأموریت و تعریف مورد استفاده، ممکن است این افراد گردشگر فضایی یا فضانورد تجاری محسوب شوند. شرکت Axiom با حمایت ناسا پنج ماژول تجاری برای ایستگاه فضایی می‌سازد که در آینده می‌توانند به ایستگاه فضایی مستقل تبدیل شوند.

سایوز
در اکتبر ۲۰۲۱ یک بازیگر زن روس و یک تهیه‌کنندهٔ فیلم با سایوز ام‌اس-۱۹ به ایستگاه فضایی بین‌المللی رفتند تا در آنجا فیلمی ضبط کنند و سپس با سایوز MS-18 بازگشتند. The 'challenge' movie: Medical review results, Roskosmos, 13 mei 2021
در دسامبر همان سال نیز یوساکو مائزاوا و دستیارش «یوزو هیرا نو» در قالب آماده‌سازی برای پروژهٔ دیرمون، با سایوز MS-20 به ایستگاه فضایی سفر کردند. این پرواز ۱۲ روز طول کشید و از طریق شرکت Space Adventures ترتیب داده شده بود. Space Adventures’ Client, Yusaku Maezawa, Plans for Mission to the International Space Station, Space Adventures, 13 mei 2021
برای سال ۲۰۲۳ نیز Space Adventures پروازی توریستی با سایوز همراه با پیاده‌روی فضایی برنامه‌ریزی کرده بود. Tweet van Loren Grush, Twitter, 25 juni 2020

انتقاد
گردشگری فضایی از سوی جنبش‌های زیست‌محیطی مورد انتقاد قرار گرفته است. مصرف بالای انرژی و انتشار گازهای گلخانه‌ای می‌تواند با افزایش سفرهای فضایی، پدیدهٔ اثر گلخانه‌ای را تشدید کرده و آسیب جدی به محیط‌زیست وارد کند. برخلاف مأموریت‌های علمی، معمولاً فایدهٔ پژوهشی مستقیمی برای این پروازها وجود ندارد. با این حال، موشک‌هایی که با هیدروژن کار می‌کنند (مانند New Shepard) آلودگی کمی دارند، هرچند باید انتشار دی‌اکسیدکربن ناشی از تولید هیدروژن را نیز در نظر گرفت.

جان گلن، فضانورد پیشین، نیز گردشگری فضایی را نوعی «تجاری‌سازی ارزان» فضانوردی دانست. John Glenn: Space tourist cheapening Alpha, CNN, 3 mei 2001
جالب آن‌که خود گلن نیز در سال ۱۹۹۸، پس از بازنشستگی از ناسا و در مقام سناتور، در مأموریت STS-95 با شاتل فضایی سفر کرد که بسیاری آن را نوعی سفر تفریحی برای یک سیاستمدار مهم و اقدامی تبلیغاتی برای ناسا دانستند. از این رو می‌توان گفت گلن خود نیز نوعی گردشگر فضایی بوده است.
 منابع 

 پیوند به بیرون 
 فضا کجاست !!؟، از وب‌گاه دانش فضایی
 گردشگری فضایی در گذر زمان، از وب‌گاه دانش فضایی

رده:گردشگری فضایی
رده:اختراع‌های آمریکایی
رده:اختراع‌های روسی
رده:انواع گردشگری
رده:فضا
رده:گردشگران فضایی
رده:گردشگری
رده:معرفی‌شده‌های ۲۰۰۱ (میلادی)
Space tourism marketing