برهان حرکت

برهان حرکت یا برهان محرک اول ، یکی از براهین اثبات وجود خداست.

 پیشینه 
این برهان از ابداعات ارسطو می‌باشد. بعدها توماس آکویناس به عنوان نخستین برهانش به آن پرداخت.

در جهان اسلام نیز کسانی چون ملاصدرا و هادی سبزواری به شرح آن پرداختند.

 مضمون برهان 
۱_هر حرکتی محرّکی لازم دارد
۲_چون امتداد سلسلهٔ حرکت‌ها و محرک‌ها تا بی‌نهایت محال است

نتیجه: در نهایت امر باید همهٔ حرکتها منتهی به امری ثابت بشوند که آن ثابت یا محرک اول غیر متحرک را خدا می‌نامیم.مرتضی مطهری، توحید، صص ۱۸۰ تا ۱۸۲

 نقد برهان 
 بی‌نیازی حرکت از محرک در واقعیت 
بندانگشتی|250px|هیچ حرکتی نیازمند محرک نیست، حرکت یکنواخت ماهواره‌ها در فضاهای بین ستاره‌ای، پس از آنکه یک بار به حرکت درآمدند، بهتر از مثالهای دیگر این نکته را نمایان می‌سازد.
این حرف انتزاعی و شهودی که هر حرکتی محرکی بخواهد، در عالم واقعیت غلط از آب درآمده‌است. بطلان این سخن در دانش فیزیک از زمان نیوتون به اثبات رسیده؛ این گونه نیست که نفس حرکت به عامل و محرک نیازمند باشد؛ حرکت به عامل احتیاج ندارد، بلکه تغییر حرکت است که نیازمند عامل است. حالت عادی اجسام این است که در حرکت یکنواخت (یا سکون) باشند، نه الزاماً در سکون؛ پس جسم می‌تواند همواره در حال حرکتی یکنواخت باشد، در حالی که هیچ عامل خارجی بر آن اثر نمی‌گذارد.

 رد این نقد 
مرتضی مطهری می‌گوید:

 دفاعی در مقابل نقد برهان 
هر جسمی که در حالت سکون یا حرکت یکنواخت باشد محاط به قوانین و فضایی است که آن را دربر گرفته؛ مثلاً از منظر گرانشی در میدان هیگز قرار دارد و این میدان چگونگی کنش گرانشی آن را مشخص می‌نماید. حال چگونه این همه قوانین و وجود فضاهای محاطی یک جسم را فاقد هر گونه حرکت و تغییر بپنداریم در حالی که اثر آن‌ها موجودیت و رفتار آن جسم را دربر گرفته‌است.

 مغالطه منطقی مستتر در برهان 
اگر چیزی باشد که محرک همه حرکات باشد، آنگاه مطمئناً هر حرکتی محرکی دارد؛ ولی از این که هر حرکتی محرکی دارد، نتیجه گرفته نمی‌شود که چیز واحد و یگانه‌ای هست که محرک همه حرکات باشد.گراهام پریست، منطق، صص ۳۷ تا ۴۵

رد این نقد:
برهان حرکت اصولاً برای اثبات خدا و توحید او نیست، بلکه ثابت می‌کند که مبدأ و منشأ جهان چیزی ورای ماده است؛ یعنی آن چیزی که منشأ وجود جهان مادی ای که اکنون می‌بینیم هست، خود ماده نیست. چون ماده دائماً در حال «شدن» است و این «شدن» نیاز به محرک دارد و چون این تحرک نمی‌تواند تسلسل وار باشد، ناگریز نیازمند محرکی هستیم که در وجود خود شدن و تغییر ندارد و در نتیجه مادی نیست. این اثبات ماوراءالطبیعه است.

 نکته مهم 
اثبات این‌که محرک غیر متحرک، واجب است یا ممکن، واحد است یا متعدد، کمالات او متناهی است یا غیر متناهی، از توان این برهان خارج می‌باشد و صرفاً برای اثبات منشأ غیر مادی جهان است.عبدالله جوادی آملی، تبیین براهین اثبات خدا، صص ۱۷۵ و ۱۷۶

 جستارهای وابسته 
 برهان حدوث

 پانویس 

 منابع 


 کتاب‌شناسی 

 Louis Pasteur, cf. f. i. René Dubos, "Louis Pasteur - Free Lance of Science", 1986, s. pg. 113
 Andreä, Die chymische Hochzeit. Christiani Rosenkreutz", 1616

رده:آثار ارسطو
رده:اصل‌ها
رده:الهیات
رده:برهان‌های اثبات بودن خدا
رده:تجرید
رده:مفاهیم خدا
رده:سیستم صوری
رده:فرض (استدلال)
رده:کیهان‌شناسی
رده:مبناگرایی
رده:مفاهیم فیزیکی
رده:مفاهیم فلسفه علم