زبان نیاایرانی

زبان نیاایرانی ، نیازبان بازسازی‌شدهٔ فرضیِ شاخهٔ زبان‌های ایرانی خانوادهٔ زبان‌های هندواروپایی است، و بدین روی، نیای زبان‌های ایرانی همچون فارسی، سغدی، مازندرانی، کردی، بلوچی، آسی و … است. بر پایه فرضیه کورگاناز جمله فرضیه‌های مهاجرت آریایی ها گمان می‌شود که نیا-ایرانیانِ انگاشته، در آغاز هزارهٔ دوم پیش از میلاد زندگی می‌کرده‌اند و به حوزه‌های باستانیِ نیاهندوایرانی و آندرونوو یا برخی تمدن‌های فلات ایران مرتبط می‌شوند.

نیا-ایرانی یک زبان سَتِم برخاسته از زبان نیاهندوایرانی بوده، که خود پورواهندوایرانی نیز از زبان نیا-هندواروپایی بوده‌است. این زبان بر پایه برخی برآوردها ظاهراً کمتر از یک هزاره از زبان اوستایی و کمتر از دو هزاره از زبان نیا-هندواروپایی فاصلهٔ نسل داشته‌است.

 دسته بندی زبان‌های نیاایرانی 
 زبان‌های ایرانی غربی
 زبان‌های ایرانی شمال غربی
 زبان‌های ایران مرکزی
 زبان‌های ایرانی جنوب غربی

 زبان‌های ایرانی شرقی
 زبان‌های ایرانی شمال شرقی

 معادل هایِ واجی 
 فرضی نیاهندواروپایی  اوستایی  فرضی نیاهندواروپایی  اوستایی *p  →  p  *ph?ater "پدر"  pitar- "پدر" *bʱ  →  b  *bʱréhater "برادر"  bratar- "برادر" *t  →  t  *tuhxóm "تو"  tvm "تو" *d  →  d  *doru "چوب"  dar- "چوب" *dʱ  →  d  *dʱohxneha- "غله"  dana- "غله" *kʲ  →  s  *dékʲm? "ده"  dasa "ده" *gʲ  →  z  *gʲónu "زانو"  zanu- "زانو" *gʱʲ  →  z  *gʱʲimós "سرد"  z?maka- "توفان زمستانی" *k  →  x ~ c  *kruharós "خونی"  xrura- "خونی" *g  →  g ~ z  *haéuges- "نیرو"  aojah "نیرو" *gʱ  →  g ~ z  *dl?hxgʱós "دراز"  dar?ga- "دراز" *kʷ  →  k ~ c  *kʷós "چه کسی؟"  ko "چه کسی؟" *gʷ  →  g ~ j  *gʷou- "گاو"  gau- "گاو"

 فرضی نیاهندواروپایی  اوستایی  پارسی باستان  پارسی کردی سنسکریتِ ودایی *aćva ("horse")  aspa  asa (native word)  اسب asb (horse)  (h)esp  aśvaḥ *bʱag-  baγa  baj- (baji; "tribute")  باج bâj (tax)  bac  bhag- (bhaga) *bʱratr- ("brother")  brātar  bratar  برادر barâdar (brother)  b(i)ra  bhratŗ *bʱumi ("earth", "land")   bumi  بوم bum  -bû(m)   bhumi  *martya ("mortal", "man")  mašiia  martya  مرد mard (man)  mêr(d) (man)  martya *masa ("moon")  māh-  maha  ماه mâh (moon, month)  mang (moon), meh (month)  masa *vasara ("early")   vahara ("spring")  بهار bahâr (spring)  be/ihar (spring) vasara ("morning") *arta ("truth")  aša  arta  راست râst (right)  rast  ŗta *draugʱ- ("falsehood")  druj  draug-  دروغ dorugh (lie)  d(i)ro, d(i)roz- (lie)  druh- *sauma "pressed (juice)"  haoma     soma

 منابع 

 Proto-Iranian language، ویکی‌پدیای انگلیسی، برداشت شده در ۲۶ خرداد ۱۳۸۹.

رده:زبان‌های ایرانی
رده:زبان‌های هندواروپایی
رده:نیازبان‌ها