نوروزخوانی

نوروزخوانی یا بهارخوانی یا ساونگ خوانی، گونه‌ای از آوازخوانی است که در گذشته در کل ایران رواج داشته است. خاستگاه این گونه آوازخوانی بیشتر در مازندران و گیلان بوده است و هم‌اکنون این مراسم به صورت محدود در برخی نقاط مازندران و گیلان برگزار می‌شود. این آیین، به خصوص در دو سوی البرز (مازندران، گیلان، کومش و طالقان) به وفور یافت می‌شود و در حقیقت، بخش مهمی از موسیقی، دو سوی البرز را تشکیل می‌دهد.

 تاریخچه 
بندانگشتی|نوروزخوانی | تصویرگر: مهدی تمیزی
پیشینه این گونه آواز مربوط به دوران قبل از اسلام می‌باشد که در بعضی از کتب نزدیک به دین زرتشتی و در ستایش اهورا مزدا و همچنین در توصیف طبیعت و زیبایی فصل بهار و ستایش شاهان و امیران آمده است. بعد از ورود اسلام و مذهب شیعه این گونه آواز با مفاهیم مذهبی و روایات اسلامی آمیخته شدند.
دربارهٔ نوروزی خوانی برای نخستین بار الکساندر خوتسکو ایرانشناس روسی در سال ۱۸۴۲ در کتابی در مورد فرهنگ و گویش‌های شمال ایران که در لندن به چاپ رسیده اشاره شده است.

 شیوه 
در نوروز خوانی افرادی که به آن‌ها نوروز خوان گفته می‌شده است پیش از آغاز فصل بهار به صورت دوره‌گردی به شهرها و روستاهای مختلف می‌رفتند و اشعاری در مدح بهار یا با ذکر مفاهیم مذهبی به صورت بداهه یا از روی حافظه می‌خواندند. این اشعار به زبان فارسی یا زبان‌های محلی بوده است و پس از اسلام اغلب پس از ستایش خدا در مدح امامان شیعه گفته می‌شده است. این اشعار بیشتر به صورت ترجیع بند بوده و توسط یک یا چند شخص همزمان خوانده می‌شده است.

 میراث 
در برخی مناطق، نوروزخوانان نمی‌توانستند از مردم انعامی بگیرند، پس مهاجرت می‌کردند تا در منطقه‌ای دیگر به انجام آیین بپردازند. تسلط نوروزخوانان کومش به زبان طبری و نوروزخوانان طالقان به گیلکی و طبری، باعث حضور آنان در گیلان و مازندران، می‌شد. این مسئله سبب انتقال بخشی از فرهنگ شفاهی و سنت‌های موسیقی در دو سوی رشته‌کوه البرز بوده است.

 نگارخانه 

 جستارهای وابسته 
 فرهنگ مازندرانی
 طبری‌خوانی

 منابع 

 پیوند به بیرون 
 نوروزخوانان، نویددهنده بهار در مازندران خبرگزاری فارس
 نوروزخوانان، پیشوازان گیلانی بهار 
 (تصاویر) آئین نوروزخوانی در مازندران خبرگزاری فرارو

رده:فرهنگ در استان مازندران
رده:فرهنگ طبری
رده:موسیقی ایرانی
رده:نوروز