پادوسپان

پادوسپان یا پادوسبان یا پاذوسپان یا پاذگوسپان یا پاذگوس یا پایگوس، در زمان ساسانیان، معاون و تحت فرمان یکی از سپاهبذ‌های چهارگانهٔ کشور بود. چهار بخش کشور عبارت بوده‌اند: از اباختر (شمال / طبرستان)، خوراسان (خراسان، مشرق)، نیمروز (جنوب)، خوروران (خاوران، مغرب).کریستن‌سن، آرتور. ایران در زمان ساسانیان. ترجمهٔ رشید یاسمی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۷، ص ۳۷۶.

در دوران ساسانیان بیشتر مقام‌ها، از جمله پایه‌ها و درجات نظامی موروثی بودند. فرماندهٔ کل نیروهای مسلح ایران تا سدهٔ ششم میلادی و زمان خسرو انوشیروان، ایران سپهبد (ایران سپاهبذ) بود که از سوی انوشیروان این مقام ملغی شد.
انوشیروان، ایران را به چهار بخش تقسیم کرد و در رأس هر یک از این بخش‌ها یک سپاهبذ (سپهبد، فرماندهٔ لشکر) جداگانه قرار داد؛ زیرا تمرکز قدرت نظامی در دست یک فرمانده، ممکن بود به طمع در تاج‌وتخت و فشار بر شاهنشاه منجر گردد.کریستن‌سن، همان، ص ۳۹۴.

یعقوبی ذکر کرده‌است که هر اسپهبد (فرماندهٔ لشکر)، یک نفر پاذگوسپان تحت امر خود داشت.کریستن‌سن، همان، ص ۵۴۲. این پادشاه بود که چهار پاذگوسپان را در کشور معین می‌کرد.

 وجه تسمیه 
نام پادوسپان از دو بخش «پاد» و «اسپان» تشکیل شده‌است.
«پاد» از واژهٔ اوستایی و پارسی باستان pati به‌معنای «سرور» یا «فرمانروا» گرفته شده که در واژهٔ پادشاه نیز دیده می‌شود.Schmitt, Rüdiger. “pati.” Encyclopædia Iranica, Vol. XI, Fasc. 2, 2002. http://www.iranicaonline.org/articles/pati  
«اسپان» از واژهٔ فارسی میانه اسپه‌بان به‌معنای «فرمانده سپاه» آمده‌است.کریستن‌سن، آرتور. ایران در زمان ساسانیان. ترجمهٔ رشید یاسمی. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۷، ص ۱۲۹.

 پانویس 

 منابع 

 طفی نبوی-تمرکز و عدم تمرکز اداری و سیاسی در ایران

رده:استان‌های شاهنشاهی ساسانی
رده:جایگاه‌ها و طبقه‌های اجتماعی در دوران ساسانیان
رده:عنوان‌های نظامی ساسانیان
رده:واژه‌ها و عبارت‌های فارسی