آیکن (رایانش)

آیکُن رایانه  (واژهٔ مصوب:  نَقشَک)، در مقولهٔ نمایش رایانه‌ای، به تصویرنگاری کوچک گفته می‌شود که به‌عنوان ابزاری برای کمک به کاربران در ناوبری در رایانه عمل می‌کند. درواقع، آیکن‌ها عکس‌های کوچکی هستند که برای دسترسی سریع به یک نرم‌افزار، عملکرد، پروندهٔ داده، ... درون رایانه؛ و در مواردی تصویرهای آن‌ها همانند نشان‌های راهنمایی و رانندگی است.
 تاریخچه 
با ظهور قابلیت نمایش تصویرهای گرافیکی بیتی (شطرنجی) در رایانه‌ها، آیکن‌ها به‌عنوان ابزاری برای کمک به کاربران در راهبری به وجود آمدند. آیکن‌ها نخست در دههٔ هفتاد و توسط شرکت زیراکس برای کمک به کاربران تازه‌کار طراحی شدند. پس از آن نیز توسط شرکت‌های مایکروسافت و اپل مکینتاش در سامانه‌عاملهایشان رواج پیدا کردند.

آیکن‌ها می‌توانند بسته به مشخصات فنی دستگاه نمایش، ترجیحات کاربر و شرایط بینایی او اندازه‌ای از ۱۶×۱۶ پیکسل تا ۱۲۸×۱۲۸ پیکسل داشته باشند. برخی از سامانه‌عامل‌ها، آیکن‌هایی تا اندازهٔ ۵۱۲×۵۱۲ پیکسل را نیز پشتیبانی می‌کنند.

آیکن‌ها ابتدا در دههٔ ۷۰ میلادی توسط شرکت زیراکس برای کمک به کاربران تازه‌کار معرفی شدند. سپس در دههٔ ۸۰ توسط شرکت‌های اپل و مایکروسافت برای استفاده در سامانه‌عامل‌های خود (اپل‌مکینتاش و ویندوز) رواج یافتند. با رشد فناوری و ظهور دستگاه‌های موبایل، آیکن‌ها در طراحی برنامه‌ها و وبگاه‌ها نیز به بخشی جدایی‌ناپذیر تبدیل شدند. امروزه، آیکن‌ها در همه‌جا، از جمله در رابط کاربری برنامه‌های گوشی، وبگاه‌ها، و رایانه‌های رومیزی، به‌طور گسترده استفاده می‌شوند. آیکن‌ها علاوه‌بر نقش کاربردی، امروزه به‌عنوان یک زبان بصری جهانی نیز عمل می‌کنند و بدون نیاز به متن، مفهوم و کارکرد را به کاربران منتقل می‌سازند.

جایگاه و جانمایی
برای نشان دادن تعداد زیادی از آیکن‌ها که پیچیدگی رو به رشد یک دستگاه را نشان می‌دهد، سامانه‌های مختلف، روش‌های مختلفی برای ادارهٔ فضای قابل رویت دارند. در نمایشگر رایانه‌ها در صفحهٔ اصلی یا دسکتاپ، مجموعه‌ای از آیکن‌ها وجود دارند که دسترسی سریع به عملکردهای رایج برای کاربران را فراهم می‌کنند.

آیکن‌ها باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که به راحتی قابل شناسایی و فهم‌پذیر باشند. در طراحی مدرن آیکن‌ها، اصل‌های UI/UX و تجربهٔ کاربری (UX) بسیار اهمیت دارند. برای نمونه، طراحی فلت (Flat design) و طراحی متریال (Material design) از جمله روندهای مهم در طراحی آیکن‌ها به‌شمار می‌روند. در این راستا، ابزارهای طراحی مانند اسکِچ (Sketch)، ادوبی ایکس‌دی (Adobe XD) و فیگما (Figma) به طراحان این امکان را می‌دهند که آیکن‌هایی با کیفیت بالا و مطابق با نیاز کاربران طراحی کنند.

طرح
شکل
شکل آیکن باید به آسانی قابل تشخیص باشد و در نمایشگرهای با اندازه‌های مختلف به‌خوبی دیده شود.
رنگ
رنگ آیکن باید کاملا قابل رویت باشد تا به‌آسانی خود را در صفحه نشان دهد و با رنگ پس‌زمینه یکی نباشد تا به خوبی دیده شود و در صورت استفاده از یک رنگ، باید متضاد و قابل رویت و تار نباشد. 
اندازه و مقیاس
اندازهٔ آیکن باید به اندازهٔ انگشت شست یک فرد بالغ باشد و حتی در دستگاه‌های لمسی هم بتوان از آن استفاده نمود و هنگام کار با آن اذیت نشد.

 فرمت 
قالب پروندهٔ آیکن می‌تواند پی‌دی‌اف، اس‌وی‌جی ویا پی‌ان‌جی باشد. قالب جِی‌پی‌جی/جِی‌پِگ قالب مناسبی برای آیکن‌ها نیست.

 جستارهای وابسته 

 نماد
 تصویرنگاشت
 نشان‌واره

 پانویس 

 منابع 


 وبگاه فرهنگستان زبان و ادب فارسی

رده:نقشک
رده:تصویرنگاشت‌ها
رده:عناصر واسط نگاره‌ای کاربر
رده:گرافیک رایانه‌ای