شاهین کوهی

شاهین کوهی، شاهین کوهسار یا شاهین،Scott D.A. , Moravej Hamadani H. & Adhami Mirhosseyni A. 1975. The Birds of Iran. Iran Department of the Environment, Tehran, 409 pp. [In Persian with scientific names, English introduction]Khaleghizadeh A. , Roselaar C. , Scott D.A. Tohidifar M. , Mlikovsky J. , Blair M. & Kvartalnov P. (2017). Birds of Iran: Annotated checklist of the bird species and subspecies. Iran-Shenasi Publishing, 474 pp. . که شاهین شور، شاهین جِبِل/جبلی یا شاهین باربِری نیز نامیده می‌شود.

 رده‌بندی 
شاهین با نام علمی: Falco pelegrinoides پرنده‌ای شکاری از سردهٔ شاهین‌ها با جثهٔ متوسط (تقریباً اندازهٔ کلاغ) است. شبیه شاهین بحری است اما کمی لاغرتر بوده و دم بلندتری دارد.

اختلاف نظر زیادی بین متخصصان در مورد وضعیت شاهین کوهی (Falco pelegrinoides) وجود دارد، برخی پرنده‌شناسان آن را زیرگونهٔ شاهین بحری و برخی دیگر وی را یک گونهٔ مستقل می‌دانند.
بندانگشتی|طرحی از F. p. babylonicus. زیرگونه‌ای که از ایران تا هندوکش و تیان شان تا کوه‌های آلتای یافت می‌شود.
 زیرگونهٔ Falco peregrinus babylonicus, در سال ۱۸۶۱ توسط فیلیپ اسکلاتر توصیف شده است، در ایران، هندوکش و تیان‌شان تا آلتای، مغولستان پراکنش دارد. گاهی در شمال و شمال غرب هند، عمدتاً در زیستگاه‌های نیمه‌بیابانی زمستان‌گذرانی می‌کند.
از زیرگونهٔ pelegrinoides روشن‌تر است و شبیه لاچین (Falco biarmicus) کوچک و روشن است. نرها وزنی حدود ، درحالی‌که ماده‌ها حدود  وزند دارند.
 زیرگونهٔ Falco peregrinus pelegrinoides, نخستین بار توسط کنراد جاکوب تمینک در ۱۸۲۹ توصیف شد، در جزایر قناری و شمال آفریقا و خاور نزدیک تا میان‌رودان زیست می‌کند. خیلی شبیه زیرگونه brookei اما به‌طور چشمگیری روشنتر با گردن حنایی است و نخودی روشن با نوارهای زیرتنه کم است. کوچکتر از زیرگونه نمادین شاهین بحری nominate subspecies و ماده‌ها وزنی حدود  دارند.

 ریشه‌شناسی 
شاهین و انواع دیگر از فارسی میانه šāhēn (به معنای واقعی کلمه "باشکوه، پادشاهی") و نام Šahēn آمده است. ارمنی میانه را شاهین (šahēn) و ارمنی قدیم شاهین (Šahēn) مقایسه کنید. در فارسی/فارسی دو معنی دارد: شاهین به‌ویژه شاهین بربری. معنای دوم واژهٔ «شاهین»، به معنی نشانگر ترازو است.

نام رایج انگلیسی شاهین (shahin) نباید با همان کلمه در زبان هندواروپایی، فارسی، زبان ترکی ترکی، و زبان آفریقایی عربی شاهین (falcon)، اشتباه گرفته شود. ممکن است به شاهین یا گونه‌ای از شاهین اشاره داشته باشد.

در زبان هند و اروپایی هندی، شاهین یا شاهین کوهی (کوه به تپه اشاره دارد) به ماده زیرگونه پرگریناتور اشاره دارد، در حالی که نرهای این زیرگونه به عنوان کوهیلا نامیده می‌شوند.

 پراکندگی و زیستگاه 
شاهین کوهی در غرب آسیا، شمال آفریقا و مناطق همسایه آنها در اروپا زندگی می‌کند. همچنین در ایران نیز یافت می‌شود و نیاز است در این کشور تحت برنامه حفاظتی قرار گیرد. زیستگاه شاهین کوهی در مناطق نیمه بیابانی و صخره‌ها و تپه‌های باز و خشک است. این پرنده گاه زیرگونهٔ شاهین بحری شمرده می‌شود.
700px|بندانگشتی|وسط|alt=A map of the world, green shows on several continents, but there are also several big bare spots marked with E for extinct|نقشهٔ گسترهٔ زادآوری زیرگونه‌ها

 منابع 




رده:بازداری
رده:پرندگان آفریقای سیاه
رده:پرندگان اروپا
رده:پرندگان ایران
رده:پرندگان پاکستان
رده:پرندگان ترکیه
رده:پرندگان توصیف‌شده در ۱۸۲۹ (میلادی)
رده:پرندگان جمهوری آذربایجان
رده:پرندگان شکاری آفریقا
رده:پرندگان شکاری
رده:پرندگان شمال آفریقا
رده:پرندگان صحرای غربی
رده:پرندگان غرب آسیا
رده:پرندگان کامرون
رده:پرندگان مرکز آسیا
رده:پرندگان هند
رده:شاهین