عده

عِدّه مدت‌زمانی است که تا پایانش، زنی که ازدواج او به دلایلی همچون طلاق در ازدواج دائم و انقضای مدت در ازدواج موقت از میان رفته، نمی‌تواند شوهر دیگری برگزیند. رعایت عدّه بر مبنای قرآن و فقه اسلامی برابر ماده ۱۱۵۰ قانون مدنی ایران مصوب ۱۳۱۳ خورشیدی الزام قانونی دارد.

 واژه‌شناسی 
عدّه یا عدّت در لغت به معنی شمار و جماعت و گروه است و از العدّة عربی گرفته شده که از ریشه عدّ به معنی شمردن می‌آید. از نظر دستوری مصدر سماعی است و در اصطلاح فقه به مدتی گفته می‌شود که زن باید برای ازدواج دیگرباره شکیبایی پیشه کند. «عدّه گرفتن» کنایه از خانه‌نشینی و «عدّهٔ غم» به معنای دوران اندوه و افسردگی است. «عدّه‌دار بکر» نیز کنایه از خُم شراب و شرابی است که هنوز از آن نخورده‌اند. خاقانی در این دو بیت به این معانی اشاره دارد:

 حکمت وجود عدّه 
در این باره چهار دیدگاه مطرح است:
 قطعیت عدم بارداری و جلوگیری از اختلاط نطفه یعنی عدم تشخیص نَسَب و معلوم نبودن پدر.
 بی‌سرپرست شدن فرزند در عمل، به دلیل نبود نسبت خونی با شوهر جدید. هرچند همسر پیشین که زن از وی از راه ازدواج یا زنا باردار شده، شرعاً ولی و سرپرست فرزند محسوب می‌شود.
 رعایت حریم و احترام زناشویی پیشین.
 فرصت صلح و سازش میان زوجین جداشده.

 مدت‌زمان عدّه 
عدّه پس از دخول بر عهدهٔ زن قرار می‌گیرد تا مدتی برای ازدواجِ دیگرباره صبر کند. منظور از «دخول» در تمام موارد کاربرد ولو در صورت عدم تصریح، دخول به اندازهٔ ختنه‌گاه در پیشِ زن (واژن) است که در نظر اغلب فقها، پسِ زن (مقعد) را نیز در بر می‌گیرد؛ مگر در اِحصان و نیز ازالهٔ پردهٔ بکارت که اکثر فقها تنها ناظر به دخول در پیشِ زن می‌دانند هرچند اقلیتی برآنند که دخول از هر کدام از پیش و پس زن موجب تحقق ازاله بکارت و خروج از دوشیزگی می‌گردد. مدت‌های زمانی قمری عدّه به شرح زیر است:
 عدّهٔ شوهرمُرده: ۴ ماه و ۱۰ روز حتی اگر زن یائسه یا صغیره (نابالغ) یا غیرِمَدخوله (آمیزش‌گر جنسی بدون دخول) باشد یا پس از حکم مرگ فرضی شوهر بر اثر مفقودالاثر شدن، به دست دادگاه از وی جدا شود.
 عدّهٔ زنی که در زمان بارداری، شوهرش بمیرد: تا هنگام زایمان به شرط اینکه کمتر از ۴ ماه و ۱۰ روز نباشد.
 عدّهٔ زنی که در زمان بارداری از شوهرش جدا شود: تا هنگام زایمان.
 عدّهٔ جدایی (طلاق، فسخ، انفساخ، انقضای مدت، بذل مدت): ۳ بار طُهر یا پاکی از ماهینگی (عادت ماهانه/حیض/دشتان/پریود). فقه شیعه در ازدواج موقت، عدّهٔ جدایی را ۲ بار ماهینگی در نظر می‌گیرد. در عموم مذاهب اهل سنت خود ماهینگی در ازدواج دائم ملاک است نه طُهر یا پاکی از آن، بنابراین مدت عدّه در شیعه بیشتر است.
 عدّهٔ یائسه: در تشیع بدون عدّه مگر در صورت نبود ماهینگی همزمان با شک در رسیدن به سن فقهی یائسگی: ۳ ماه. در تسنن مطلقاً ۳ ماه است. سن فقهی یائسگی در شیعه، پنجاه سال تمام قمری (برابر با ۴۸ سال و ۱۷۹ روز خورشیدی) است حتی اگر زنی در عمل، یائسگی دیررس یا زودرس نسبت به آن سن داشته باشد. البته کثیری از فقها سن یائسگی را برای زنانِ سیّده، استثنائاً شصت سال قمری (برابر با ۵۸ سال و ۷۸ روز خورشیدی) می‌دانند. با این حال در مشهور فقه اهل سنت، یائسگی طبیعی ملاک بوده و سن، معیاری درجهٔ دوم است.بررسی نظریات پیرامون یائسگی، معصومه مظاهری، فصل‌نامهٔ فقه و حقوق خانواده وابسته به پردیس خواهران دانشگاه امام صادق، تابستان ۱۳۸۲، سال هشتم، ش۳۰، ص۱۰۶ و ۱۱۰، تارنمای نورمگز
 عدّهٔ صغیره: در تشیع بدون عدّه و در تسنن ۳ ماه.
 عدّهٔ غیرمدخوله: بدون عدّه.
 اگر زنی بخواهد با شوهر پیشین خود که اخیراً جدا شده ازدواج کند: بدون عدّه.متن و ترجمه‌های آیهٔ ۲۲۸ بقره، پایگاه جامع قرآنیمتن و ترجمه‌های آیهٔ ۲۳۴ بقرهمتن و ترجمه‌های آیهٔ ۴ طلاقمتن و ترجمه‌های آیهٔ ۴۹ احزاب

گفتنی‌است افزون بر موارد یادشده، در فقه اسلامی:
 عدّهٔ زنی که با وجود اقتضای سن، ماهینگی ندیده است: ۳ ماه (فقه شیعه در ازدواج موقت، عدّه را در این باره ۴۵ روز در نظر می‌گیرد)
 عدّهٔ زناکار: زنی که مرتکب زنا شده عدّه ندارد اما کثیری از فقها با توجه به علت تشریع عدّه در قرآن – جلوگیری از گم شدن نسب یا بی‌پدر شدن فرزند – اِستِبرای رَحِم یعنی دست کم یک بار ماهینگی را واجب دانسته‌اند. در فقه تشیع، عدم وجوب استبرا نظر مشهور است و در فقه تسنن، وجوب آن نظر مشهور می‌باشد.
 عدّهٔ آمیزش اشتباهی و اجباری: در وَطی به شُبهه یعنی دخول حرام با گمانِ حلال بودن به‌طور کلی و نیز در زنای به عنف (تجاوز جنسی) هر دو زن باید عدّهٔ جدایی نگه دارند.
 عدّهٔ زنِ برده: عدّهٔ کنیز کمتر و معمولاً نصف زن آزاد است.

بنابراین زن دارای چرخهٔ ماهینگی (عادت ماهانه)، در آمیزش با مردان از طریق دخول آلت تناسلی، علی‌الاصول در قالب ازدواج موقت: سالانه حداکثر با ۶ مرد و در قالب ازدواج دائم: سالانه حداکثر با ۴ مرد می‌تواند همخوابه شود، اما چنانچه آمیزش مادون دخول همانند رابطه دهانی و بوسه و… باشد محدودیتی نخواهد داشت.

 جستارهای وابسته 
 ازدواج در اسلام
 ازدواج موقت
 نکاح مخادنه
 نکاح استبضاع
 نکاح رهط
 طلاق در اسلام
 سه طلاقه

 یادداشت‌ها 

 پانویس 

رده:ازدواج در اسلام
رده:اصطلاحات اسلامی
رده:طلاق در اسلام