عملیات باغ میوه

عملیات خارج از چارچوب که با نام عملیات باغ میوه نیز شناخته می‌شود، حملهٔ هوایی اسرائیل به تأسیسات مشکوک هسته‌ای در منطقه دیرالزور سوریه بود که به‌نام سایت الکِبار شناخته می‌شود. این حمله اندکی پس از نیمه‌شب ۶ سپتامبر ۲۰۰۷ (به وقت محلی) انجام شد. دولت‌های اسرائیل و ایالات متحده این عملیات محرمانه را تا هفت ماه بعد اعلام نکردند. کاخ سفید و سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) بعدها تأیید کردند که اطلاعات آمریکا نیز این سایت را تأسیساتی هسته‌ای با هدف نظامی ارزیابی کرده بود، هرچند دولت بشار اسد این ادعا را رد کرد.

در سال ۲۰۰۹، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در گزارشی اعلام کرد که در این محل شواهدی از اورانیوم و گرافیت یافته و نتیجه گرفت که این سایت ویژگی‌هایی مشابه یک رآکتور هسته‌ای اعلام‌نشده دارد. با این حال، آژانس در ابتدا نتوانست ماهیت سایت را تأیید یا رد کند، چرا که به گفتهٔ آژانس، سوریه همکاری لازم را در روند تحقیق ارائه نکرد. سوریه این ادعاها را رد کرده است. نزدیک به چهار سال بعد، در آوریل ۲۰۱۱ و در جریان جنگ داخلی سوریه، آژانس رسماً تأیید کرد که این سایت یک رآکتور هسته‌ای بوده است. اسرائیل تا سال ۲۰۱۸ به‌طور رسمی مسئولیت این حمله را نپذیرفته بود.

گزارش‌ها حاکی از آن است که این حمله پس از مشورت‌های سطح بالا میان اسرائیل و دولت جرج دابلیو. بوش انجام شد. پس از آن‌که مشخص شد ایالات متحده تمایلی به بمباران این سایت ندارد، نخست‌وزیر وقت اسرائیل، ایهود اولمرت، تصمیم گرفت با استناد به دکترین بگین به‌طور یک‌جانبه برای جلوگیری از دستیابی سوریه به توان هسته‌ای نظامی اقدام کند، با وجود نگرانی‌های جدی از احتمال واکنش تلافی‌جویانهٔ سوریه. برخلاف استفادهٔ پیشین از این دکترین در حمله به عراق، این حمله واکنش بین‌المللی گسترده‌ای برنینگیخت. یکی از دلایل اصلی این سکوت، سیاست سکوت کامل اسرائیل دربارهٔ حمله و تلاش سوریه برای پنهان‌کاری و عدم همکاری با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بود. این سکوت بین‌المللی ممکن است نوعی پذیرش ضمنی ضرورت حملات پیش‌دستانه به برنامه‌های هسته‌ای مخفیانه در مراحل اولیه تلقی شود؛ اگر چنین باشد، دکترین بگین نقشی مؤثر در شکل‌گیری این برداشت جهانی ایفا کرده است.

بر اساس تأیید رسمی دولت اسرائیل در ۲۱ مارس ۲۰۱۸، این عملیات توسط جنگنده‌های اف-۱۵آی‌اس اسکادران ۶۹، اف-۱۶آی‌اس اسکادران ۱۱۹ و اسکادران ۲۵۳ و یک هواپیمای تجسسی شنود الکترونیک (ELINT) انجام شد. در مجموع، هشت هواپیما در عملیات شرکت داشتند که دست‌کم چهار فروند آن‌ها وارد حریم هوایی سوریه شدند. جنگنده‌ها به موشک‌های ای‌جی‌ام-۶۵، بمب‌های ۵۰۰ پوندی (۲۳۰ کیلوگرمی) و مخازن سوخت خارجی مجهز بودند. یک گزارش حاکی از آن بود که نیروهای ویژهٔ شلداگ اسرائیل یک روز پیش از حمله در محل حاضر شده بودند تا هدف را با نشانگر لیزری مشخص کنند؛ گزارشی دیگر از مشارکت نیروهای سایرت متکل خبر داد.

در این حمله از سامانه‌های پیشرفتهٔ جنگ الکترونیک (EW) استفاده شد؛Israel Shows Electronic Prowess 26 November 2007, David A. Fulghum and Robert Wall, Aviation Week & Space Technology سامانه‌های EW نیروی هوایی اسرائیل کنترل سامانه‌های پدافند هوایی سوریه را در دست گرفتند و تصویری جعلی از آسمان را به آن‌ها مخابره کردند، به‌گونه‌ای که در تمام مدت عبور، بمباران و بازگشت جنگنده‌ها، سامانه‌های سوریه متوجه حضور آن‌ها نشدند."And They Struck Them With Blindness" By Yaakov Katz, 29 September 2010, Jerusalem Post

در ۶ مارس ۲۰۱۷، سایت هسته‌ای الکبار توسط نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) — ائتلافی از شبه‌نظامیان کرد و عرب تحت حمایت آمریکا — از نیروهای در حال عقب‌نشینی داعش در شمال استان دیرالزور بازپس گرفته شد.

پس از سقوط رژیم اسد در دسامبر ۲۰۲۴، سوریه اجازهٔ بازرسی‌های گسترده‌تری را به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در سایت‌هایی که گمان می‌رفت با این تأسیسات مرتبط باشند، صادر کرد. در سپتامبر ۲۰۲۵، آژانس گزارش داد که در یکی از این مکان‌ها ذرات اورانیوم با منشأ انسانی (anthropogenic) کشف کرده است.

 واکنش 
در نخستین واکنش مقامات سوریه به این حمله، آن‌ها مدعی شدند که هواپیماهای اسرائیل بمبهای خود را به نوعی در صحرا رها کرده‌اند و در آنجا هیچ‌گونه تأسیسات استراتژیکی وجود نداشته است.

شش ماه بعد، سرتیپ یاکوف آمیدرور، یکی از اعضای این هیئت، به اولمرت اطلاع داد که سوریه با کره شمالی و ایران بر روی یک تأسیسات هسته‌ای همکاری می‌کند. ایران یک میلیارد دلار به این پروژه اختصاص داده بود و قصد داشت در صورت عدم توانایی ایران در تکمیل برنامه غنی‌سازی اورانیوم، از تأسیسات الکِبار برای جایگزینی تأسیسات ایران استفاده کند.

در اظهاراتی که بشار اسد، رئیس‌جمهور سوریه در ۲۷ آوریل ۲۰۰۸ بیان کرد: «چطور ممکن است سوریه مرکزی هسته‌ای را بدون هیچ‌گونه پدافند ضدهوایی در کشورش تأسیس کند؟ چطور ممکن است سوریه مرکز هسته‌ای‌اش را در محیطی آسیب‌پذیر همچون بیابان بنا کند؟»

در فاصله دو روز پس از حمله خبرهایی از وجود بقایای سقوط یک هواپیمای سوخت‌رسان اسرائیلی در استان غازی عینتاب ترکیه از رسانه‌های ترکیه‌منتشر شده بود؛ که بعدها مشخص شد مربوط به مخازن سوخت تطبیقی جنگنده اف ۱۶ می‌باشد که جنگنده آن را پس از اتمام ذخیره سوخت رها می‌کند.

در نمونه‌برداری که بعد از این عملیات توسط بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای از منطقه بعمل آمد، علائمی بر تأیید وجود اورانیوم در منطقه اثبات شد.

منابع غیررسمی از همکاری کره شمالی با سوریه در ساخت این مرکز هسته‌ای خبر می‌دهند. همچنین روزنامه نویه‌تسورشه تسایتونگ آلمان در مارس ۲۰۰۹ مدعی شد که اسرائیل با استفاده از اطلاعاتی که در بازجویی از علیرضا عسگری به‌دست آورده توانسته به وجود این مرکز پی ببرد.

 جستارهای وابسته 
 عملیات اپرا

 منابع 




رده:تاریخ استان دیرالزور
رده:جنگ نیابتی ایران و اسرائیل
رده:حمله‌های هوایی انجام شده توسط اسرائیل
رده:سوریه در ۲۰۰۷ (میلادی)
رده:مراکز پژوهشی در سوریه