اوج و حضیض

اوج و حضیض دو نقطه متقابل مداری از جهت بیشترین تفاوت فاصله گرانیگاهی با هم است. به نقطه‌ای در مدار بیضوی، در دورترین فاصله از مرکز جرم سامانهٔ مداری نظیر ستارهٔ دوتایی یا یک ستاره و قمرش، اوج یا اوج مرکزی (apocenter) یا دوراوج (apoapsis) گفته می‌شود. به نزدیک‌ترین نقطه در مدار بیضوی نسبت به گرانیگاه، حَضیض گفته می‌شود.

 اوج و حضیض ماه 
اوج و حضیض ماه به‌ترتیب عبارت است از دورترین فاصله ماه در مدار خود نسبت به زمین که اوج زمینی (apogee) و نزدیک‌ترین فاصله آن به زمین که حضیض زمینی (perigee) نامیده می‌شود.

 اوج و حضیض خورشیدی 

اوج خورشیدی  (یا زمینی) دورترین نقطه فاصله زمین در مدار بیضویش نسبت به خورشید و حضیض خورشیدی نزدیکترین این فاصله است.

در نقطه حضیض خورشیدی ، یک سیاره در مدار بیضی شکلش به دور خورشید، در نزدیک‌ترین مکان به خورشید قرار می‌گیرد. برای یک سیاره، دنباله‌دار یا دیگر اجرام آسمانی، حرکت کردن به دور خورشید در یک مدار بیضی شکل انجام می‌گیرد و به این ترتیب فاصله بین جسم و خورشید در سراسر مدار تغییر می‌کند. در این نقطه در مدار، سیاره با حداکثر سرعتش حرکت می‌کند (قانون دوم کپلر). حضیض خورشیدی به‌طور خاص در مورد مدارهای حول خورشید به کار می‌رود ولی در واقع نقطه حضیض در هر مدار معمولی بیضی شکلی که در آن یک جسم کوچک‌تر به دور یک جسم بزرگ‌تر می‌گردد وجود دارد. برای به‌طور کامل مشخص کردن موقعیت یک سیاره، بحث نقطه حضیض خورشیدی به عنوان یکی از عناصر (پایه‌های) مدار مورد نیاز است. در یک میدان گرانشی (جاذبه‌ای) قوی، محل نقطه حضیض خورشیدی ممکن است به‌طور پیاپی روی مدارها جلوتر برود. در منظومه شمسی، این امر را می‌توان در مدار سیاره تیر (عطارد) مشاهده کرد که آزمون مهمی برای قانون نسبیت عام محسوب می‌شود.

اوج و حضیض خورشیدی حدود ۱۳ روزویکی‌پدیای انگلیسی، مقاله متناظر به‌طور دقیقتر ۱۳٫۰۶۷ درجه (اوج ۱۳٫۷ روز و حضیض ۱۲٫۸۲۵ روز) پس از نقاط انقلابین است که در اینصورت به‌طور متوسط و میانگین اوج خورشیدی ساعت ۲۱:۲۲ روز ۱۳ تیرماه (۴ ژوئیه) و حضیض خورشیدی ساعت ۱:۵۳ روز ۱۴ دیماه (۴ ژانویه) می‌باشد. روز و ساعت اوج و حضیض زمین در چند سال گذشته و آینده در جدول زیر آمده است:

 سال حضیض خورشیدی اوج خورشیدی تاریخ  زمان (UT) تاریخ  زمان (UT) ۲۰۱۰ژانویه ۳  ۰۰:۰۹ژوئیه ۶  ۱۱:۳۰ ۲۰۱۱ژانویه ۳  ۱۸:۳۲ژوئیه ۴  ۱۴:۵۴ ۲۰۱۲ژانویه ۵  ۰۰:۳۲ژوئیه ۵  ۰۳:۳۲ ۲۰۱۳ژانویه ۲  ۰۴:۳۸ژوئیه ۵  ۱۴:۴۴ ۲۰۱۴ژانویه ۴  ۱۱:۵۹ژوئیه ۴  ۰۰:۱۳ ۲۰۱۵ژانویه ۴  ۰۶:۳۶ژوئیه ۶  ۱۹:۴۰ ۲۰۱۶ژانویه ۲  ۲۲:۴۹ژوئیه ۴  ۱۶:۲۴ ۲۰۱۷ژانویه ۴  ۱۴:۱۸ژوئیه ۳  ۲۰:۱۱ ۲۰۱۸ژانویه ۳  ۰۵:۳۵ژوئیه ۶  ۱۶:۴۷ ۲۰۱۹ژانویه ۳  ۰۵:۲۰ژوئیه ۴  ۲۲:۱۱ ۲۰۲۰ژانویه ۵  ۰۷:۴۸ژوئیه ۴  ۱۱:۳۵۲۰۲۱ژانویه ۲  ۱۳:۵۱ژوئیه ۵  ۲۲:۲۷۲۰۲۲ژانویه ۴  ۰۶:۵۵ژوئیه ۴  ۰۷:۱۱۲۰۲۳ژانویه ۴  ۱۶:۱۷ژوئیه ۶  ۲۰:۰۷۲۰۲۴ژانویه ۳  ۰۰:۳۹ژوئیه ۵  ۰۵:۰۶۲۰۲۵ژانویه ۴  ۱۳:۲۸ژوئیه ۳  ۱۹:۵۵۲۰۲۶ژانویه ۳  ۱۷:۱۶ژوئیه ۶  ۱۷:۳۱۲۰۲۷ژانویه ۳  ۰۲:۳۳ژوئیه ۵  ۰۵:۰۶۲۰۲۸ژانویه ۵  ۱۲:۲۸ژوئیه ۳  ۲۲:۱۸۲۰۲۹ژانویه ۲  ۱۸:۱۳ژوئیه ۶  ۰۵:۱۲

اوج خورشیدی حداکثر تا ۱۵۲٬۰۹۷٬۷۰۰ کیلومتر (۱٫۰۱۶۷۱ واحد نجومی) و حضیض حداقل تا ۱۴۷٬۰۹۸٬۰۷۰ کیلومتر (۰٫۹۸۳۲۹ واحد نجومی) است. این دو نقطه با حفظ قرینگی و تقابل هم بر روی مدار زمین به تدریج جابجا می‌شوند، نقطه حضیض خورشیدی در سال ۲۰۰۰م بر ۲۸۲٫۸۹۵ درجه مداری بوده که تا سال ۲۰۱۲م به ۲۸۳٫۰۶۷ درجه مداری کشیده شده است.

 واژه نامه 
واژه نامه و برگردان فارسی اوج و حضیض سیارات و پدیده‌های اختری:
 جرم فضایی  نام انگلیسی اوج  نام فارسی اوج  نام انگلیسی حضیض  نام فارسی حضیض عمومی Apoapsis/apocentre/apapsis اوج/اوج مرکزی/دوراوج  Periapsis/Pericentre  حضیض کهکشان Apogalacticonاوج کهکشانیPerigalacticon  حضیض کهکشانی ستاره Apastronاوج اختری Periastron  حضیض اختری سیاه‌چاله pomelasma/Apobothra/Aponigriconاوج سیاهچاله‌ای Perimelasma/Peribothra/Perinigricon حضیض سیاهچاله‌ای خورشید Aphelionاوج خورشیدی Perihelion  حضیض خورشیدی تیر (عطارد)Apohermionاوج تیری Perihermion  حضیض تیری ناهید (زهره) Apocytherion/Apocytherean/Apokritionاوج ناهیدیPericytherion/Pericytherean/Perikrition  حضیض ناهیدی زمین Apogeeاوج زمینی Perigee  حضیض زمینی ماه Aposelene/Apocynthion/Apoluneاوج ماهی Periselene/Pericynthion/Perilune  حضیض ماهی بهرام (مریخ) Apoareionاوج بهرامی  Periareion  حضیض بهرامی هرمز (مشتری) Apozene/Apojoveاوج هرمزی Perizene/Perijove حضیض هرمزی کیوان (زحل)Apokrone/Aposaturniumاوج کیوانی Perikrone/Perisaturnium حضیض کیوانی اورانوس Apouranionاوج اورانوسی Periuranion  حضیض اورانوسی نپتون Apoposeidionاوج نپتونیPeriposeidion  حضیض نپتونی پلوتون Apohadionاوج پلوتونیPerihadion  حضیض پلوتونی

 منابع 

 برابرهای فرهنگستان زبان فارسی. فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان - دفتر ششم. بخش اوّل: فارسی. تهران: ۳۱ اردیبهشت ۱۳۷۹.

رده:زمین
رده:مدارها (سیاره)
رده:مکانیک سماوی
رده:مکانیک مداری