باغ گیاه‌شناسی ملی ایران

بندانگشتی|جشنواره گل‌های داوودی
باغ گیاه‌شناسی ملی ایران، یکی از باغ‌های گیاه‌شناسی ایران است که در یکی از غربی‌ترین نقاط شهر تهران، در منطقهٔ چیتگر در محله سروآزاد قرار دارد. در این باغ مجموعه‌ای از گیاهان بومی و غیر بومی (۳۰۰۰ گونه مختلف) در فضای باز یا در گلخانه‌ها کشت می‌شوند و نقش مهمی در زمینه‌های مختلف تحقیقاتی از جمله علوم گیاهی و باغبانی، آموزش عمومی و آشنا ساختن مردم به اهمیت گیاهان بر عهده دارد.

این باغ به گونه‌ای طراحی شده که نشان دهندهٔ الگویی از باغ ایرانی باشد. برای این منظور یک میدان در مرکز باغ پیش‌بینی شده که چهار بلوار در چهار سو به آن می‌پیوندد.

این باغ ۱۴۵ هکتاری زیر نظر مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور اداره می‌شود. از زمان تأسیس، ۳۰ هکتار از این باغ با زیرساخت‌های لازم منحصرا برای گردشگری طراحی شده بود، ولی ازآنجاکه اداره باغ کاملاً با بودجه دولتی انجام می‌شد، بازدید از آن ممنوع بود. از سال ۱۳۹۰ دولت وقت به‌تدریج بودجه آن را محدود کرد و مدیریت باغ باوجود بی‌میلی، به‌تدریج بخش‌هایی از آن را برای بازدید تورهای آموزشی-گردشی و تفریحی با نظارت کامل برای حفظ باغ باز کرد. این کار برخلاف نگرانی‌های ابتدایی، همراه با آسیب به باغ نشد و به حامیان حفاظت از آن افزود. تعداد بازدیدکنندگان از این باغ تا سال ۱۴۰۰ از مرز ۱٫۵ میلیون نفر فراتر رفت و با مازاد بودجه اداره می‌شود.

در این باغ ۶۴ گونه درخت و درختچه از اقلیم هیرکانی، همچنین ۲۴۰ گونه گیاهی از اقلیم البرز، ۴۲ گونه چوبی و ۳۰ گونه علفی از اقلیم زاگرس و ۲۳ اجتماع گیاهی و حدود ۴۰ گونه گیاهی از اقلیم کویری و بیابانی ایران وجود دارد، اقلیم چین و ژاپن، اقلیم هیمالیا، اقلیم قفقاز، اقلیم سیبری و آمریکا و باغ‌های اروپایی از اقلیم‌های جهانی این باغ است. ایجاد باغ گیاه‌شناسی ملی ایران در سال ۱۳۴۷ با واگذاری قطعه زمینی از مراتع ملی شده در اراضی چیتگر در جاده تهران-کرج آغاز گردید.thumb|دریاچه باغ گیاه‌شناسی در فصل پاییز

 گونه‌های موجود 
 اقلیم هیرکانی (لیلکی، انار وحشی، افرا، سیاه‌ال، انجیلی و به وحشی)
 اقلیم البرز (پونه، آویشن، ثعلب، توتیا، نعناع چمنی، گزنه، شیپوری، گلپر، سنبل صحرایی، زنبق، خیارک)
 اقلیم زاگرس (بلوط ایرانی (برودار)، مازودار، ویول، زرشک، سنجد، گلابی وحشی، مو، بید، سپیدار، ارغوان، سیاه تلو، زبان گنجشک و زالزالک)
 اقلیم هیمالیا (کاج کاشفی، سدروس و بلوط همیشه سبز)
 اقلیم منطقه قفقاز و آسیای میانه (مازو، آوری، افرا و بارانک)
 اقلیم آمریکا (دارتالاب و کاج تدا و درختان و درختچه‌های پهن برگ)


 آسیب‌شناسی و آینده باغ 
آینده این باغ مانند اغلب آثار فرهنگی و منابع طبیعی با ساخت برج‌های مسکونی در معرض خطر قرار گرفته است و ادامه پروژه شهرک‌سازی در شمال این باغ که مراحل اسکلت‌زنی را هم به پایان برده است، حیات باغ را با تهدیدهای جدی روبه‌رو کرده است. در اردیبهشت ۱۳۹۰ رئیس مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها در مصاحبه با خبرگزاری مهر بیان کرد «با شهردار وقت منطقه ۲۲ و دیگر بخش‌های شهرداری تماس گرفتیم و اعلام کردیم که ساخت‌وساز در اطراف باغ می‌تواند به آن لطمه بزند اما این درخواست پیگیری نشد.»

این ساخت‌وسازها علاوه براینکه نمای کوه را در مقابل باغ گیاه‌شناسی ملی پوشانده است به همراه شهرک دیگری که در اطراف باغ ساخته شده حدود ۱۷۰هزار نفر جمعیت را به این منطقه تحمیل می‌کند که این امرعلاوه براینکه شلوغی و ترافیک را در این محدوده افزایش می‌دهد باعث کاهش آب‌های زیر زمینی و صدمات جبران ناپذیری به باغ ملی می‌شود. ساخت و سازهای جدید در فاصله ۵۰ متری حریم شمالی در حال انجام است که علاوه بر نابودی چشم‌انداز شمالی به دلیل امکان نشت فاضلاب به شدت آینده باغ را تهدید می‌کند.

همواره پرداختن به وضعیت نامطلوب زیست‌محیطی این باغ ملی که در آینده بسیار تاریک بنظر می‌رسد، از سوی رسانه‌ها بدون توجه رها شده و ساخت و ساز انبوه مسکن به تهدیدی جدی برای این منطقه خوش آب و هوا و زیبای پایتخت تبدیل شده است. نابودی چشم‌انداز تا گسیل فاضلابهای انسانی و سمی به سمت این باغ چیزی جز نابودی به همراه نخواهد داشت.

 منابع 


 جایی در تهران، که حتماً باید رفت و دید. ایسنا
 https://www.mehrnews.com/news/1300550/ ساخت برجهای مسکونی و دریاچه در باغ گیاه‌شناسی ملی!

 پیوند به بیرون 
 وبگاه باغ گیاه‌شناسی ملی ایران
 پوشش گیاهی (فلور) ایران - Flora of iran
 برج کنار باغ ملی گیاه‌شناسی

 جستارهای وابسته 
 گنبد شیخ جنید

رده:باغ‌ها در ایران
رده:باغ‌های گیاه‌شناسی در ایران
رده:باغ‌های گیاه‌شناسی
رده:بنیان‌گذاری‌های ۱۳۴۷ در ایران
رده:بوستان‌های تهران
رده:پارک‌ها در منطقه ۲۲ تهران
رده:جاذبه‌های گردشگری تهران
رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در تهران