بنگاه ترجمه و نشر کتاب

بنگاه ترجمه و نشر کتاب، در سال ۱۳۳۳ با ابتکار احسان یارشاطر و به فرمان محمدرضا شاه پهلوی بنیان شد. این بنگاه هدفی فرهنگی داشت و سازمانی ناسودبر بود و بر‌اساس قانون تجارت اداره می‌شد. بنگاه ترجمه و نشر کتاب از سال ۱۳۴۱ فرح پهلوی را به ریاست خود برگزید. در سال ۱۳۴۳ سرپرستی امور مالی بنگاه ترجمه و نشر کتاب به سازمان تازه‌بنیادِ بنیاد پهلوی سپرده شد.انتشارات دفتر مخصوص شهبانو، تهران، ۱۳۵۴، ص. ۸–۱۲ پس از انقلاب اسلامی، بنگاه با تغییراتی، زیر سرپرستی بنیاد علوی درآمد.

 هدف، سازمان و مدیریت 
بندانگشتی|200px|کتابخانه بنگاه ترجمه و نشر کتاب
هدف از بنیان این بنگاه این بود که از راه ترجمه و چاپ کتاب‌های مهم جهان به زبان پارسی، و آشنا کردن مردم کشور با برترین شاهکارهای اندیشه بشری در دوره‌های گوناگون، موجب برانگیختن خوانندگان و نیرومند شدن فکر آنان  گردد. همچنین با برگرداندن کتاب‌های ارزنده در راه گسترش و پیشرفت زبان فارسی کوشیده و به کمک آثار و اندیشه‌های نو این زبان را پربارتر کند. هم چنین از دیگر هدف‌های بنگاه این بود که فن برگردان و نویسندگی را پیشرفت دهد، و با ترجمه مقالات، در پیشبرد پژوهش‌های علمی کوشا باشد. نیز سبب‌ساز آشنایی مردم جهان با ایران با تاریخ و تمدن کهن ایران از راه ترجمه کتاب‌های ایرانی باشد. و از این رو هرچند بنگاه اولویت هدف خود را به برگردان کتاب‌های ادبی قرار داد، ولی بنا به شرایط ویژه، کتاب‌های علمی، فلسفی، اجتماعی و هم چنین کتاب‌های مربوط به ایران را چاپ می‌کرد.

ارکان اصلی سازمان بنگاه ترجمه و نشر کتاب هیئت مدیره، مدیر عامل و بازرس بود.

هیئت مدیره از پنج نفر تشکیل می‌شد که چهار تن آنان از سوی نایب‌التولیه (که سمت ریاست هیئت مدیره را داشت) برگزیده شده و اداره بنگاه را بر عهده داشتند. یک نفر از اعضای هیئت مدیره از جانب نایب‌التولیه به سمت مدیرعامل و یک نفر از بیرون به عنوان بازرس برگزیده می‌شد. وظایف هیئت مدیره برآورده کردن هدف‌ها و راه و روش بنگاه، و تصویب بودجه، برنامه‌ها، و آیین‌نامه‌های نگاشته شده از سوی مدیرعامل بود.

سازمان اداری و فنی بنگاه دربرگیرنده مدیرعامل، مشاور عالی، بازرس، و هیئت همکاران بنگاه، برای مرور و مقابله، امور چاپ، پخش و توزیع، حسابداری و دفتر بود.

سرمایه اولیه بنگاه، یک میلیون ریال بود، و سپس به پنج میلیون ریال (یا پنج هزار سهم هزار ریالی) افزایش یافت. بنگاه برای پیشبرد طرح‌ها می‌بایست بخشی از بودجه خود را از فروش انتشارات تأمین کند، همچنین بنگاه از پشتیبانی مالی شرکت ملی نفت، بنیاد پهلوی و سازمان برنامه و بودجه نیز برخوردار بود.

 مدیران و همکاران 
 روسای هیئت مدیره: اسدالله علم (۱۳۴۲ خ) و جعفر شریف‌امامی (۱۳۴۵ خ)
 مدیرعامل: احسان یارشاطر
 مشاوران: سید حسن تقی‌زاده و محمد حجازی، محمد سعیدی و ابراهیم خواجه‌نوری
 معاونین: بهرام فره‌وشی، عبدالحسین زرین‌کوب، ایرج افشار، جعفر شعار، و عبدالله سیار
 بازرس: ادوارد ژوزف (سال ۱۳۳۵)
 نویسندگان و مترجمان: پرویز ناتل خانلری، فضل‌الله رضا، عنایت‌الله رضا، غلامحسین یوسفی، جعفر شعار، سعید نفیسی، محمدعلی جمال‌زاده، کریم کشاورز، سید جعفر شهیدی، بهاءالدین خرمشاهی، جلال‌الدین همایی، سید صادق گوهرین، حسین خدیو جم، محمد پروین گنابادی، مسعود رجب‌نیا، داریوش آشوری، حسین معصومی همدانی و….

 فعالیت‌ها 
بندانگشتی|200px|نمونه‌ای از انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب
بنگاه ترجمه و نشر کتاب در چاپ نوشته‌های مهم فارسی و ترجمهٔ کارهای نویسندگان بزرگ خارجی دربارهٔ ایران و ایران‌شناسی و چاپ کتاب‌هایی که در پرورش ذهنی طبقات گوناگون اجتماع به ویژه جوانان و نوجوانان اثر داشت همواره نقش اساسی برعهده‌داشت و هر مجموعه بر پایه پژوهش‌های بسیار و طرحی ویژه طراحی می‌شد و در دوران فعالیت خود گام‌های بلندی برای رسیدن به هدف خویش برداشته‌است.

انتشارات بنگاه در مجموعه‌های گوناگون در پاسخ به نیازهای ویژه‌ای طراحی می‌شد. برای نخستین بار در ایران بنگاه برآن شد که برگردان را با متن اصلی برای اطمینان از درستی و دقت آن انجام دهد. بنگاه استانداردهایی برای چاپ کتاب در ایران بنیان کرد که می‌توان نشانه بنگاه را نام برد که آن گوزنی است که روی گلدان سرامیک که در خرابه‌های شوش پیدا شده‌بود نقش داشت که بیش از ۶۰۰۰ سال از قدمت آن می‌گذرد به عنوان علامت ویژه بنگاه طراحی شد، هم چنین بنگاه صفحه شناسایی کتاب را که دربرگیرنده نام نویسنده، حق مؤلف، چاپخانه و تیراژ چاپ و شمار صفحات، کدامین ویرایش و چاپ را نیز در چاپ کتاب خود بکار برد که دیگر ناشران آن را دنبال کردند. کتاب‌های چاپ شده بنگاه با لفاف‌های رنگی به بازار آمد که موجی از نوآوری‌هایی را به وجود آورد.

بنگاه اجازه چاپ یادداشت اهدائیه یا پیشگفتارهایی با این مضمون را در ابتدای کتاب‌ها نمی‌داد و این واکنشی بود در برابر مقدمه‌های طولانی و غیرضروری که در آن زمان معمول بود، بدین‌روی از ۱۳۳۶ تنها عبارت «به فرمان محمدرضاشاه پهلوی» بر صفحه سفید جداگانه‌ای، مشابه صفحات پیش از متن، چاپ می‌شد. از سال ۱۳۴۶ فرانام رسمی «آریامهر» نیز بدان افزوده شد.

مجموعه‌های عمده انتشارات بنگاه عبارت بود از:
 مجموعه ادبیات خارجی مشتمل بر ۷۱ جلد که در ۱۳۳۳ با ترجمه آثاری چون ویلهلم تل (ترجمهٔ محمدعلی جمالزاده)، روایت ژوزف بدیه از تریستان و ایزولد (ترجمهٔ پرویز ناتل خانلری) و پنج رساله افلاطون (ترجمهٔ محمود صناعی) آغاز شد. نشر این مجموعه با بهره‌گیری از حسن شهرت مترجمان، کیفیت تولید و چاپ و فقدان اشتباهات چاپی، تأثیر قابل ملاحظه‌ای بر ناشران و خوانندگان ایرانی نهاد. شماری از ترجمه‌های این مجموعه در چارچوب «مجموعه آثار برگزیده» یونسکو قرار گرفت.
 ادبیات کودکان و نوجوانان که ابتدا شامل سه مجموعه بود: مجموعه کودکان (برای گروه سنی ۴–۷ سال در ۲۴ جلد)؛ مجموعه نوجوانان (برای گروه سنی ۸–۱۱ سال در ۲۷ جلد)؛ و مجموعه جوانان (برای گروه سنی ۱۲–۱۵ سال در ۴۷ جلد) و بعدها چهار مجموعه دیگر در این چارچوب قرار گرفت: چهره ملل (۳۱ جلد)؛ داستانهای ملل (۱۸ جلد)؛ سرگذشت بزرگان (۵ جلد) و آیینه ایران (۳ جلد).
 مجموعه ایرانشناسی (۶۸ جلد) مشتمل بر ترجمه آثار خاورشناسان غربی و نویسندگان کلاسیک و ایران‌شناسان روسی که کمتر در دسترس خوانندگان فارسی‌زبان بود.
 مجموعه متون فارسی (۴۸جلد) که به چاپ انتقادی متون چاپ‌نشده فارسی اختصاص داشت.
 مجموعه معارف عمومی (۱۳۸ جلد) از دانستنی‌های عمومی.
 کتابشناسی‌ها، مهم‌ترین اثر این مجموعه فهرست کتاب‌های چاپی فارسی خانبابا مشار و دومین اثر از این مجموعه کتابشناسی موضوعی ایران (سالهای ۱۳۴۳–۱۳۴۸).
 دانشنامه ایران و اسلام، مشتمل بر ترجمه ویرایش دوم «دائرةالمعارف اسلام» به فارسی، با مقالات تکمیلی ویژه برای مدخلهای ایران.

کتاب‌فروشی‌های تهران و شهرستان‌ها انتشارات بنگاه را در سطح کشور پخش می‌کردند، ولی به سبب اندک بودن شمار آنان، کتاب‌های چاپ شده زود نایاب می‌شد و بنگاه نیز به سبب محدودیت چاپخانه‌های طرف قرارداد و کمبود سرمایه لازم، نمی‌توانست جوابگوی تقاضاها باشد، و در عین حال از حق انتشار خود نیز صرف نظر نمی‌کرد تا نویسندگان بتوانند آثارشان را برای چاپ مجدد به ناشران دیگر بسپارند.

بنگاه به زبان‌های دیگر نیز انتشاراتی داشت که شامل این مجموعه‌ها بود:

 الف) مجموعه میراث ایران (۳۶عنوان)، این مجموعه بر اساس پیشنهاد یارشاطر و برنامه یونسکو برای ترجمه آثار برگزیده فارسی آغاز شد. در ۱۳۴۰، یونسکو با حضور شماری از شرق شناسان، از جمله مورگنستیرنه، آربری، ماسه، گوستاو فون گرونبام، الساندرو بوزانی و مقامات یونسکو، موافقتنامه مجموعه تازه‌ای با عنوان میراث ایران را تنظیم کرد. کتابهای این مجموعه آثار ادبی، تاریخی، فلسفی و عرفانی به انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، ایتالیایی و ژاپنی را شامل می‌شد.
 ب) مجموعه مطالعات ایرانی شامل تک‌نگاریهای تحقیقی در زمینه مطالعات ایرانی (دوازده جلد منتشر شده‌است).
 ج) مجموعه ادبیات نوین فارسی (هشت جلد).
 د) ایرانیکا: در ۱۳۵۰، یارشاطر از طریق دانشگاه کلمبیا، به سازمان موقوفه ملی آمریکا برای علوم انسانی پیشنهادی برای تألیف دانشنامه ایرانیکا ارائه کرد. انتشار این اثر با حمایت مالی نهاد مذکور و سازمان برنامه آغاز شد که اکنون تنها از حمایت نخستین مرکز برخوردار است.
 ه) طرح ترجمه طبری، ترجمه این اثر در ۱۳۴۹ برای ملاحظه به کمیسیون عرب یونسکو پیشنهاد شد اما کمیسیون به اولویتهای دیگر نظر مساعد داشت و بنابراین، با تصویب یونسکو، بنگاه تعهد کرد که این کار را پیش ببرد و انتشار آن در چهل جلد از جمله دو جلد فهارس و ضمائم در ۱۳۶۳ پس از حدود ده سال تدارک آغاز شد.

 انقلاب ۱۳۵۷ 
پس از انقلاب ۱۳۵۷، بنگاه ترجمه و نشر کتاب با تغییراتی تحت سرپرستی بنیاد علوی قرار گرفت. در سال ۱۳۵۹ سازمانی وابسته به بنیاد علوی و بنیاد مستضعفان شد. در پایان سال ۱۳۶۰ با تغییراتی که در سازمان بنگاه ترجمه و نشر کتاب صورت گرفت به مرکز انتشارات علمی و فرهنگی تغییر یافت.

 فهرست کتاب‌های فارسی 

مجموعه‌های عمده انتشارات بنگاه عبارت بود از:

 مجموعه ادبیات خارجی 
مجموعه ادبیات خارجی مشتمل بر ۷۱ جلد که در ۱۳۳۳ با ترجمه آثاری چون ویلهلم تل (ترجمهٔ محمدعلی جمالزاده)، روایت ژوزف بدیه از تریستان و ایزولد (ترجمهٔ پرویز ناتل خانلری) و پنج رساله افلاطون (ترجمهٔ محمود صناعی) آغاز شد. نشر این مجموعه با بهره‌گیری از حسن شهرت مترجمان، کیفیت تولید و چاپ و فقدان اشتباهات چاپی، تأثیر قابل ملاحظه‌ای بر ناشران و خوانندگان ایرانی نهاد. شماری از ترجمه‌های این مجموعه در چارچوب «مجموعه آثار برگزیده» یونسکو قرار گرفت:

۱- ویلهلم تل،‌ (ترجمهٔ محمدعلی جمالزاده) ۲- تریستان و ایزولد، ژوزف بدیه (ترجمهٔ پرویز ناتل خانلری) ۳- پنج رساله، افلاطون (ترجمهٔ محمود صناعی) ۴- پدران و پسران، ایوان تورگنیف (ترجمهٔ مهری آهی) ۵- باباگوریو،‌ انوره دو بالزاک (ترجمهٔ ادوارد ژوزف)، اشعار منتخب ویکتور هوگو – ویکتور هوگو (ترجمة نصرالله فلسفی)، سفرنامه گالیور، جاناتان سویفت (ترجمة منوچهر امیری)،  شاهزاده خانم بابل، ولتر (ترجمة ناصح ناطق)، قربانی و چهار نمایشنامه دیگر (پستخانه ، مرتاض ، مالینی ، شاه و ملکه)، رابیندرانات تاگور (ترجمة فریدون گرگانی)، «هلن ،هیپولیت، آلسِست، ایون»،‌ اوریپید (ترجمة محمد سعیدی)، عیش پیری و راز دوستی، سیسرون (ترجمة محمد حجازی)

 مجموعه ایرانشناسی 
در 76 جلد، دربرگیرنده ترجمه آثار خاورشناسان غربی و نویسندگان کلاسیک و ایران‌شناسان روسی که کمتر در دسترس خوانندگان فارسی‌زبان بود:
عنواننویسندهمترجمنخستین سال نشرایران از آغاز تا اسلامرومن گیرشمنمحمد معینمسافرت  به ایرانمحسن صباراهنمای  صنایع اسلامیعبدالله فریاربرمکیانعبدالحسین میکدهمازنداران  و استرآبادوحید مازندرانیکیانیانآرتور کرینستین سنذبیح اله صفامقدمه  ابن خلدون – جلد اولمحمد ابن خلدونمحمد‌پروین گنابادیمیراث  ایرانچند تن از فضلافهرست  کتب چاپی فارسیچند تن از فضلاسفرنامه  کلاویخوکلاویخومسعود رجب نیاسفرنامه  ابن بطوطه – جلد اولابن بطوطهمحمدعلی موحدطب  اسلامی مسعود رجب نیاتاریخ  ادبیات فارسی رضا زاده شفقتمدن  ایرانی عیسی بهنامسرزمین  های خلافت شرقیمحمود عرفانسیاحت  درویشی دروغینآرمینیوس وامبریفتح علی خواجه نوریانمقدمه  ابن خلدون – جلد دومابن‌خلدونمحمد پروین گنابادیدون  ژوان ایرانیمسعود رجب نیاجنگ‌های  ایران و روممحمد سعیدیمالک  و زارع در ایران آن لمبتونمنوچهر امیریزندگی  شگفت آور تیمورابن عربشاهمحمدعلی نجاتیاسناد  و مکاتبات تاریخیعبدالحسین نواییبیست  مقاله تقی زادهسید حسن تقی‌زادهاحمد آرامتاریخ  یعقوبی – جلد اولمحمدابراهیم آیتیکوروش  نامه گزنفونرضا مشایخیفهرست  کتب چاپی فارسی – جلد دومخان‌بابا مشارسفرنامه  فرد ریچاردزمهین دخت صباالبلدانمحمدابراهیم آیتیتاریخ  یعقوبی – جلد دوممحمدابراهیم آیتیانقراض  سلسله صفویهلارنس لکهارتاسماعیل دولتشاهیمروج  الذهب- جلد اولابوالقاسم پایندهداستانهای  ایران باستاناحسان یارشاطرتاریخ  مادکریم کشاورزنظام  اجتماعی مغولشیرین بیانیشیرازمنوچهر کاشفتاریخ  ملل و دول اسلامیرنه بروکلمانهادی جزایریزندگی  نادر شاهاسماعیل دولتشاهیتاریخ  هنر ایران- جلد اولعیسی بهنامتاریخ  ایران باستانروحی اربابتاریخ  هنر اسلامی مسعود رجب نیامروج  الذهب – جلد دومابوالقاسم پایندهداستانهای  شاهنامه احسان یارشاطرباغ‌های  ایرانمهین دخت صباخلیج  فارسمحمد سعیدیپیترو  دلاوالهپیترو دلاوالهشجاع الدین شفاسفرنامه  ابن بطوطه – جلد دوممحمدعلی موحدالتبیه  و الاشرافابوالقاسم پایندهنظام  ایالات در دوره صفویهکیکاووس جهانداریتاریخ  ایران در نخستین قرون اسلامیجواد فلاطوریایران  و قضیه ایران – جلد اوللرد کرزنوحید مازندرانیتاریخ  مختصر ایرانرضا زاده شفقتاریخ  فخریمحمد وحید گلپایگانیشرق  نزدیک در تاریخ قمر آریانتمدن  ایران ساسانیعنایت اله رضاتاریخ  هنر ایران – جلد دومبهرام فره وشیایران  و قضیه ایران – جلد دوموحید مازندرانیتاریخ  طبری صادق نشاطتاریخ  مغول در ایرانبرتولد اشپولرمحمود میرآفتابفهرست  کتاب‌های چاپی فارسی - اعلامعلی اصغر عمرانایران  در دوران نخستین پادشاهان هخامنشیروحی اربابفهرست  موضوعی سی ساله 1343-1348حسین بنی آدمامپراطوری  صحرانوردانرنه گروسهغلامحسین میکدهسفر  اروپاییان به ایرانتاریخ  ادبیات ایرانتاریخ  جنگ های صلیبی – جلد اولتاریخ  جنگ های صلیبی – جلد دومتاریخ  جنگ های صلیبی – جلد سومتاریخ  ایران و ملل همجوارتحقیقاتی  درباره ساسانیانتاریخ الرسول و الملوکگزارش  های باستان شناسی درایرانبرگزیده  داستان های شاهنامه

 مجموعه متون فارسی 
در ۴۸ جلد که به چاپ انتقادی متون چاپ‌نشده فارسی اختصاص داشت.

زنده بیدار،‌ این طفیل (ترجمهُ‌ بدیع الزمان فروزانفر)

 مجموعه فلسفه 
در 14 جلد 
عنواننویسندهمترجمنخستین سال نشرپنج رساله افلاطونمحمود صناعیزندۀ  بیدارابن‌طفیلبدیع‌الزمان فروزانفرعیش  پیری و راز دوستیسیسرونمحمد حجازیجمهورافلاطونفواد روحانیچهاررسالهافلاطونمحمود صناعیفن  شعرارسطوعبدالحسین زرین‌کوبرساله  درباره آزادیاستوارت میلجواد شیخ الاسلامیکلیات  زیباشناسیبندتو کروچهفواد روحانیگیتامحمدعلی موحداوپه  نیشدهارضا زاده شفقعلم  ما به عالم خارجبرتراندراسلمنوچهر بزرگمهرپاسخ  به ایوبکارل گوستاو یونگفواد روحانیمکالماتکنفسیوسکاظم زاده ایرانشهرفلسفه  تاریخ ابن خلدونمحسن مهدیمجید مسعودی

 مجموعه معارف عمومی 
در ۱۳۸ جلد که به دانستنی‌های عمومی می پرداخت.
عنواننویسندهمترجمنخستین سال نشراقتصاد جلد اولپل ساموئلسن حسین پیرنیاجهان  اسرار آمیزجیمس جینزروح انگیز داوریپرسش  و پاسخهای علمیالن ولز والپولمحمدحسین صدیقی - م. ر. نصر اصفهانیروشهای  نو در روانکاویاسرار  بدنسفر  به کره ماهتاریخ  هردوترود  زندگیآیزاک آسیموفانور شکیمعنی  زیباییتربیت  نیروی انسانیزندگی  ما به چه موادی وابسته است آیزاک آسیموفمحمود بهزادکشت  و بازاریابی چایس. آر. هارلرحسن پیروزیمقدمات  روانکاویتن  آدمیآیزاک آسیموفمحمود بهزادعلم  وراثتشارلوت اوبرباخمحمود بهزادنسبیت برای همگانکشفیات  نوین در روانپزشکیکلیفورد آلناسماعیل سعادتتوسعه  صنعتی دین  و روان فلسفه  نظری جلد اول الفبای  رشد اقتصادیسفر  بیکراناتم  چیست؟نظام  صنعتی آیین  شهریاری در شرقفلسفه  نظری جلد دومبیوگرافی  پیش از تولدسیاست  جهان فیزیک  و فلسفه میراث  باستانی ایرانجامعه  و حکومت، ر. م. مک آیورابراهیم علی کنیاقتصاد  جلد دومپل ساموئلسن حسین پیرنیافلسفه  اجتماعی اسرار  مغز آدمیرمز  تکوینمعماری  اسلامیداروی  های نویندونالد کولیباهر فرقانیکودک  عادیس. والنتاینحبیب الله صحیحیتغذیه  و بهداشت آدل دیویسناهید فخرائیدنیای  زیر اقیانوس‌هابزرگان  فلسفه اقتصاد  روزمرهگرترود ویلیامزشکرالله بزرگزادمشکلات  روحی جوانانحیات  و انرژیآیزاک آسیموفمحمود بهزادالکترونیک  برای جوانانفقط  یک تریلیونشناخت  نورمثلثهاروانشناسی  فیزیولوژیککلیفورد تی. مورگانمحمود بهزادنجومکامیل فلاماریونترجمة م. ا. تهرانیآموزش  و پرورش کهن و نوینفیزیولوژی  انسانیکنت واکرحبیب الله صحیحیاستانبولجهان  از چه ساخته شده است حیات  در آسمانهااصول  علم آمارآندره وسروسعید نحویفلورانس  در عصر دانتهتندرستی  برای زندگی بهترگروه نویسندگانباهر فرقانیهنر  آموزشسفرنامه  مارکوپولوتاریخ  فلسفه تربیتی جلد یکتاریخ  فلسفه تربیتی جلد دوقهرمان  در تاریختاریخ  اروپامسکوهزار  و یک پاسخ به پرسشهای روانشناسی کودکژان. ل. ریووآر یدالله همایون فرروانشناسی  و اخلاققمر  مصنوعیهانس ک. کایزرمنصور محمودطب  تجربیکلود برناردعلی فخرائیزیست  شیمی و رفتار جلد یکزیست  شیمی و رفتار جلد دوداستان  هنر نقاشیدوراجین جانسون فرح خواجه نوریصیادان  میکروبپل دوکروئیفناهید فخرائیخانواده  و جامعهمریخ  کره اسرار آمیزپی یر روسوسعید نحویترکیهژان پل روخانبابا بیانیصنعت  سحرآمیز نفتسیری  در تاریخ فرهنگ و ادب یونان باستانشاهان  و ملکه‌های معروفسیرتکامل  عقل نوین جلد یکاسرار  آتلانتیس یا گنج ابوالهولسیر  تکامل عقل نوین جلد دورشد  فکریهاری اوراستریتغلامرضا بهبهانیانبهداشت  روانی در آموزشویلیام واتنبرگناهید فخرائیدارو،  درمان و انسانهارولد برنسیاوش آگاهچگونه  انسان بهتری باشیمفلزات  و انسانحکمت  در دوران شکوفایی یونانیانبحران  جهانی کشاورزیزمین  شیمی برای همه الکساندر فرسمنصادق حداد کاوهسرگذشت  زندگیکامپیوترریچارد. ب. راشهادی غلامی شعاعهورمون‌های  انسانیریموند گرینسیاوش آگاهبه  من بگو چرا؟ جلد اولاثر  تشعشعارزشیابی  کارمندانه. ژ. کرایتسعباس شیردلغذاهای  منجمدگروه نویسندگانمحمود اجلالیاعترافات  یک کودک زمانهدائره  المعارف دانشمندان علم و صنعت جلد اولدائره  المعارف دانشمندان علم و صنعت جلد دومچطور  خودتان را نکشید؟یک پژشک خانوادهمجتبی عشقی­پورسیاره  معماهابه  من بگو چرا؟ جلد دومافسردگی  روانیث. ا. ه. واتزسیاوش آگاهکودکیاریگروه نویسندگانمهری قدسیآموزش  و زندگی بهتربیماران  قلبی و طریقه زندگی آنهام. اودیرعلی فخرائیدائره  المعارف دانشمندان علم و صنعت جلد سومبه  من بگو چرا؟ جلد سومانرژی  اتمی در خدمت بشربه  من بگو چرا؟ جلد چهارمچگونه  میلیون‌ها گرسنه را سیر کنیمآغاز  عصر انرژی خورشیدیدانیل هالاسیحسین اجلالیتنظیم  خانوادهپرورش  کارائی والدینمعجزه  ویتامین‌هادوریس فابرفریده قرچه داغیآلودگی  هوالوئی جی. باتانسیاوش آگاهمفهوم  زندگی را دریابیممشکلات  غذایی جهانویلارد کاکریناحمد سیفزمین،  سیاره شماره سهفرانکلین برانلیعباس نجارزادهگفتگوهای  علمیماری التینگشهین دخت رئیس‌زادهچگونه  بر اضطراب غلبه نمودمجامعه  شناسی و تعلیم و تربیتپ. ماسگریوناهید فخرائیمشتری  بزرگترین سیارهزندگی  در دریاها و اقیانوس‌هامکانیزهای  از رشد ماندگیفرهنگ  البسه مسلمانانشناختی  از کشاورزی سنتی ایران

 کتابشناسی‌ها 
مهم‌ترین اثر این مجموعه فهرست کتاب‌های چاپی فارسی خانبابا مشار و دومین اثر از این مجموعه کتابشناسی موضوعی ایران (سالهای ۱۳۴۳–۱۳۴۸)

 مجموعه ادبیات کودکان، نوجوانان و جوانان 
در آغاز شامل سه مجموعه کودکان،‌ نوجوانان و جوانان بود که بعدها چهار مجموعه دیگر «‌چهره ملل»،‌ «داستانهای ملل»،‌ «سرگذشت بزرگان» و «آیینه ایران»‌ هم در این چارچوب قرار گرفت.

 مجموعه کودکان 
مجموعه ای برای گروه سنی ۴–۷ سال در ۲۴ جلد:
عنواننویسندهمترجمنخستین سال نشرگردش  در جنگلپنج  برادر چینیبیئاپ و کرت وایزفرخ یکرنگیمیلیون‌ها  گربهواندا - گاگفرخ یکرنگیهرکس  خانه‌ای داردلیلی ایمن (آهی)هرکه  پیداکرد مال خودشویل و نیکلاسلیلی ایمن (آهی)پالتو  قرمزلیلی ایمن (آهی)مزرعه  شادابزینب و مجید کشاورزدکتر  بیاوریمزینب و مجید کشاورزژرژ  کنجکاوهما زاهدیسپیدیالآلبر لاموریسژاله نبویقطار  کوچولووتی پیپرسومخگلهای  گویاعباس یمینی شریفتخم  هویجروت کراوسسومخفواره  سخنگوفروغ اربابشعرهای  نوجوانان / باغ نغمه‌هاعباس یمینی شریفداستان‌های  قابوس‌نامه

 مجموعه نوجوانان 
مجموعه ای برای گروه سنی ۸–۱۱ سال در 24 جلد:
عنواننویسندهمترجمنخستین سال نشر1افسانه های شیرینبرادران گریمشمس الملوک مصاحب2جان  در جنگلجان بادنفریده قرچه داغی3داستانهای برگزیدهچند نویسندهمحمدعلی جمالزاده4فندق  شکنهوفمانحیدری و باقرزاده5گل  ارغوانیروحی ارباب6داستانهای  هزار و یک شب 1شمس الملوک مصاحب7داستانهای  هزار و یک شب 2شمس الملوک مصاحب8خانم  کوچولو و آقا آنتواناریش کستنرطوبی حاتم9عینک شیرشارل ویل دراکمنصور شریف زندیه10افسانه‌های  دلپذیراندرسناردشیر نیک پور11فرانسوا گوژپشتکنتس دوسگورایرج پورباقر12مامان کوچولوکلت ناستنگار روحانی13داستانهای جن و پریکارل چاپکرستا مصاحب14امیل و گارآگاهاناریش کستنرع حیدری-ع باقرزاده15کفشهای بالتاستریت فیلدمنصور عظیما16قهرمانان کوچکمهری آهی17سرگذشت رزالکوت واستالهما زاهدی18گربه چکمه‌پوشزینت و مجید کشاورز19تلخکامی های سفیکنتس دوسگوراسماعیل سعادت20هفت نمایشنامه کوچکجیم گواندیوکتمحمدهادی حق اندیش21انجمن دوستی و تفریحجیم وولسیب وزیری و ح ملاح22کاراگاهان جوانر ج مک گریگورپروین دواچی23مردان کوچک  (1)لوئزا ام الکوتشهیندخت رئیس زاده24مردان کوچک  (2)لوئزا ام الکوتشهیندخت رئیس زاده24کورش کبیرمحسن داوری

 مجموعه جوانان 
مجموعه ای برای گروه سنی ۱۲–۱۵ سال در 37 جلد:
1پل و ویرژینیبرنارد دو سن پیرسعید نفیسینخستین سال نشر2رابین  هودکارلا آمنمسعود رجب نیا3سفر هشتاد روزهژول ورنحبیب اله صحیحی4جزیره  گنجاستیونسنهاجر تربیت5آلبرت  شوایتزرفاسمر دالآذر رهنما6بیست  هزار فرسنگ زیر دریاها (1)ژول ورناردشیر نیک پور7آرزوهای  بزرگچارلز دیکنزفرح دواچی8قصه  های لافونتنلافونتننیر سعیدی9جزیره مرجانبلنیتنعباس یمینی شریف10بیست  هزار فرسنگ زیر دریاها (2)ژول ورناردشیر نیک پور11فرزند ربوده شدهاستیونسنابوالفضل میربها12هفت داستان شکسپیرفریده قرچه داغی13لورنا دوناسمیتمنوچهر روحانی14داستان‌های منتخبگی دو موپاسانفریده قرچه داغی15داستانهای دوشنبه آلفونس دودهعظیم نفیسی16نامه هایی از آسیای منجمشید توللی17دختر مونتزوماهاگردهاجر تربیت18مسافرت به مرکز زمینژول ورنفریدون وهمن19ناقوسهاچارلز دیکنزپریدخت مروستی – پروین دارایی20تیر سیاهاستیونسنفریده قرچه داغی21پسری در سمرقندجرج سیواجلال عنایت22ماریا شاپدولنلوئی همونابوطالب صارمی23من و خرک من خ ر خیمنزباهره راسخ24مسافرت به ماهژول ورناردشیر نیک پور25قهرمانان یونان باستانوراسمیر تواروحی ارباب26پسران شکارچیتوماس مین ریدغلامرضا عزی27جنگلرودیارد کیپلینگابولفضل میربها28کرافیتن دورواردوالتر اسکاتفریده قرچه داغی29یاوه بازارویلیام تکریفرح یکرنگی30تصویر ژنیرابرت ناتانشهناز شریف زاده31دور ماهژول ورناردشیر نیک پور32طبل میان تهیلئو تولستویمنوچهر ضرابی33داستان دو شهرچارلز دیکنزمینو مشیری34دختران فضل فروش و چهار نمایشنامه دیگرمولیربدری وزیری و حسینعلی ملاح35بیست هزار فرسنگ زیر دریاها (3)ژول ورناردشیر نیک پور36وایترینگ هایتزامیلی برونتهفریده قرچه داغیپاک باختهفروغ ارباب

 مجموعه چهره ملل 
در۳۱ جلد:
عنواننویسنده مترجمنخستین سال نشر1سرزمین و مردم ایتالیا2سرزمین و مردم آلمان3سرزمین و مردم ترکیه4سرزمین و مردم ژاپن5سرزمین و مردم یونان6سرزمین و مردم انگلستان7سرزمین و مردم فنلاند8سرزمین و مردم هلند9سرزمین و مردم فرانسه10سرزمین و مردم اتریش11سرزمین و مردم سوئیس12سرزمین و مردم بلژیک13سرزمین و مردم ایرلند14سرزمین و مردم اسپانیا15سرزمین و مردم اسکاتلند16سرزمین و مردم هند17سرزمین و مردم سوئد18سرزمین و مردم برزیل19سرزمین و مردم آرژانتین20سرزمین و مردم کانادا21سرزمین و مردم استرالیا22سرزمین و مردم هاوایی23سرزمین و مردم مکزیک24سرزمین و مردم یخبندان شمال25سرزمین و مردم پرتقال26سرزمین و مردم پاکستان 27سرزمین و مردم  ونزوئلا28سرزمین و مردم اندونزی29سرزمین و مردم افریقای جنوبی30سرزمین و مردم فیلیپین31سرزمین و مردم دانمارک

 مجموعه داستانهای ملل 
در 27 جلد:
عنواننویسندهمترجمنخستین سال نشر1داستان‌های مللپریچهر حکمت2داستان‌های ژاپنیفلیسین شالهاردشیر نیک پور3افسانه‌های ایرانی الول ساتونعلی جواهر کلام4داستان‌های چینیژیزال والریاردشیر نیک پور5داستان‌های روسیا ک باریشینو کواروحی ارباب6داستان‌های الجزایریکلارا فیول بهرام فره وشی7داستان‌های ملل مشرق زمین (1)رزی فلیدروحی ارباب8داستان‌های هندیروبر فوژراردشیر نیک پور9داستان‌های ملل مشرق زمین (2)بیستروف پینوسروحی ارباب10داستان‌های ماداگاسکاریاردشیر نیک پور11داستان‌های یونان باستانامیل ژنه اردشیر نیک پور12داستان‌های مکزیکیروبرت اسکارپیاردشیر نیک پور13داستان‌های یوگوسلاوی (1)ناداچورچیا پردانویچکامیار و مهیار نیک پور14داستان‌های یوگوسلاوی (2)ناداچورچیا پردانویچکامیار و مهیار نیک پور15داستان‌های سنگالی (1)آندره تریساردشیر نیک پور16داستان‌های سنگالی (2)آندره تریساردشیر نیک پور17داستان‌های  مصر  باستان (1)مارگریت دی وناردشیر نیک پور18داستان‌های مصر باستان (2)اردشیر نیک پور19داستان‌های تائیتیآ. و. دوفوراردشیر نیک پور20داستان‌های وایکینگ‌هاآلان بوشه اردشیر نیک پور21داستان‌های اینکاهالامبرتاردشیر نیک پور22داستان‌های افریقایی (1)کسلین آرنوتکامیار نیک پور23داستان‌های افریقایی (2)کسلین آرنوتکامیار نیک پور24داستان‌های  لتونییان نی یدرهروحی ارباب25داستان‌های  ترکیه  (1)مارگریت تنتشهیندخت رئیس زاده26داستان‌های  ترکیه  (2)مارگریت تنتشهیندخت رئیس زاده27داستان‌های  سوئیسیراجر دو بازنشهیندخت رئیس زاده

 مجموعه سرگذشت بزرگان 
در ۵ جلد:
عنواننویسندهمترجمنخستین سال نشر1گرترود بلهوشنگ ابرامی2مادارم  کوریقهرمان قهرمانی3توماس  ادیسونمحمدحسین صدیقی4کاپیتان  اسکاتمنوچهر ضرابی5شیرافریقاروح‌انگیز داوری

 مجموعه آیینه ایران 
در ۳ جلد:
عنواننویسندهمترجمنخستین سال نشر1یادداشت‌های  حسنک  یزدی در سفر گیلانکریم کشاورز2تهران3اصفهان

 دانشنامه ایران و اسلام 
مشتمل بر ترجمه ویرایش دوم «دائرةالمعارف اسلام» به فارسی، با مقالات تکمیلی ویژه برای مدخلهای ایران.

 مجموعه کتابهای درسی 
در 1 جلد
عنواننویسندهمترجمنخستین سال نشر1منتخب قابوس‌نامه

 مجموعه کتابهای علمی 
در 5 جلد
عنواننویسندهمترجمنخستین سال نشر1آخرین پیشرفت‌های پزشکی 2 3آخرین پیشرفت‌های پزشکی 4بهداشت  جامعه5آخرین پیشرفت‌های آسیب شناسی 6آخرین پیشرفت‌های بهداشت عمومی 

 مجموعه کتابهای اساسی 
در 5 جلد
عنواننویسندهمترجمنخستین سال نشر1کلیات تاریخ جلد یکهربرت جورج ولز2انحطاط و سقوط امپراطوری رم جلد اولفرنگیس شادمان  (نمازی)3انحطاط و سقوط امپراطوری رم جلد دومفرنگیس شادمان  (نمازی)4کلیات تاریخ جلد دوهربرت جورج ولز5انحطاط و سقوط امپراطوری رم جلد سومفرنگیس شادمان  (نمازی)

 مجموعه کتابهای سیاسی 
در 13 جلد
عنواننویسندهمترجمنخستین سال نشر1هفت سال در زندان آریامهراسماعیل رائین2اسناد  سداناسماعیل رائین3مدرس  قهرمان آزادی جلد یکحسین مکی4مدرس  قهرمان آزادی جلد دوحسین مکی5تاریخ  بیست ساله ایرانحسین مکی6 7اسرائیل  فاشیم جدید محمدحسین وزیری8خاطرات  یک یهودی ضد صهیونیسمالمر برگر9 10خلع  ید قسمت اول حسین مکی10خلع  ید قسمت دومحسین مکی11وقایع  سی تیر 1331حسین مکی12قدرت‌های  جهانی در قرن بیستمهریت وارد13امیرکبیرحسین مکی

 مراکز فرهنگ و تمدن 
در 7 جلد:
عنواننویسندهمترجمنخستین سال نشر1بخارامحمود محمودی2رم  در عصر اگوستابوطالب صارمی3دمشقجلال الدین اعلم4قاهرهمحمود محمودی5شیکاگومنصور فراسیون6انطاکیهتورج سپهری7اسپانیای  اسلامیمحمدعلی طالقانی

 فهرست کتاب‌های بنگاه به زبان‌های دیگر 

 مجموعه میراث ایران 
در ۳۶ عنوان،‌ این مجموعه بر اساس پیشنهاد یارشاطر و برنامه یونسکو برای ترجمه آثار برگزیده فارسی آغاز شد. در ۱۳۴۰، یونسکو با حضور شماری از شرق شناسان، از جمله مورگنستیرنه، آربری، ماسه، گوستاو فون گرونبام، الساندرو بوزانی و مقامات یونسکو، موافقتنامه مجموعه تازه‌ای با عنوان میراث ایران را تنظیم کرد. کتابهای این مجموعه آثار ادبی، تاریخی، فلسفی و عرفانی به انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، ایتالیایی و ژاپنی را شامل می‌شد.

 مجموعه مطالعات ایرانی 
شامل تک‌نگاریهای تحقیقی در زمینه مطالعات ایرانی (دوازده جلد منتشر شده‌است).

 مجموعه ادبیات نوین فارسی 
در هشت جلد

 منابع 

رده:سازمان‌های ناسودبر در ایران
رده:شرکت‌های انتشاراتی کتاب ایران
رده:آثار احسان یارشاطر