نورالله نجفی اصفهانی

نورالله نجفی مسجدشاهی (زاده ۱۲۴۹ – درگذشته ۴ دی ۱۳۰۶) معروف به حاج آقا نورالله نجفی اصفهانی و ملقب به ثقةالاسلام، فقیه و مجتهد شیعه، فعال سیاسی ایرانی و نویسنده رساله مقیم و مسافر است.10موسی نجفی، اندیشه سیاسی و تاریخ نهضت حاج آقا نورالله اصفهانی، چاپ چهارم، 1391، مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، صص 434-466

 تولد و خانواده 
نورالله نجفی در ۱۲۴۹ خورشیدی در اصفهان متولد شد. وی فرزند چهارم محمدباقر نجفی اصفهانیعباس عبیری، گلشن ابرار، جلد ۲، صفحهٔ ۵۲۱ فرزند محمدتقی رازی صاحب هدایةالمسترشدین از مراجع تقلید و آزادی‌خواهان دوره مشروطه و برادر محمدتقی نجفی اصفهانی است. مادر وی زمزم بیگم دختر سید صدرالدین عاملی است و چون محمدتقی نجفی صاحب حاشیه بر معالم و سید صدرالدین عاملی هر دو داماد جعفر کاشف‌الغطا بودند، نورالله از طرف پدر و مادر به کاشف الغطاء می‌رسد.

 تحصیلات 
نجفی اصفهانی مقدمات علوم (ادبیات، صرف و نحو و عربی و بخشی از فقه و اصول) را نزد پدرش و دیگر استادان حوزه علمیه اصفهان آموخت و بعد به عتبات عالیات رفت و در شهرهای نجف و سامرا در محضر علمای بزرگی چون میرزا حبیب‌الله رشتی و میرزای شیرازی تحصیلات خود را تکمیل کرد و بعد از اینکه به اجتهاد رسید به اصفهان برگشت. وی در اصفهان حوزه درسی برقرار کرد و به تربیت شاگردان پرداخت، گویند که حدود هزار طلبه علم، در مجلس درس او حاضر می‌شدند. او از طریق پدرش، از محمدباقر شفتی، عالم بزرگ، روایت می‌کرد و بزرگانی از جمله سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی از او روایت می‌کردند.

 مبارزات سیاسی 
در سال ۱۳۰۸ قمری که مردم اصفهان به رهبری آقا محمدتقی نجفی معروف به آقا نجفی اصفهانی، برادر بزرگ نورالله، به مبارزه با عقد قرارداد رژی پرداختند، نورالله نیز با قیام تنباکو و جنبش مشروطیت هم صدا شد و مانند برادرش، از فتوای مراجع ثلاث، پشتیبانی کرد. در مبارزات مشروطه، جزو علمای مشروطه خواه شد و پس از روی کار آمدن نظام مشروطه، با تشکیل انجمن مقدس ملی اصفهان در ذیقعده ۱۳۲۴ (دی ۱۲۸۵) که انجمن ولایتی اصفهان بود، رئیس این انجمن شد. پس از به توپ بستن مجلس، جلسات انجمن مخفیانه در خانه او برپا می‌شد. این انجمن در بسیج قوای بختیاری و ورود آنان به اصفهان و افتادن حکومت شهر به دست مشروطه خواهان نقش داشت. در همین زمان آقا نورالله رساله مکالمات مقیم و مسافر را در دفاع از مشروطه نوشت

پس از بازگشایی مجلس شورای ملی، در نوزدهم شهریور ۱۲۸۹ با قرعه کشی و به جای شیخ محمدباقر بهاری که استعفا کرده بود، به عنوان یکی از مجتهدانی به نمایندگی مجلس انتخاب شد که در چارچوب اصل دوم متمم قانون اساسی می‌بایست بر مطابقت مصوبات مجلس با احکام شرع نظارت می‌کردند. او از میان چهارده تن از علما برگزیده شد که آخوند خراسانی مرجع بزرگ وقت به مجلس پیشنهاد داده بود. اما آقا نورالله هیچگاه به مجلس نرفت و این سمت را نپذیرفت.

سال بعد (۱۳۲۹ قمری) در اعتراض به تندروی‌های برخی رهبران مشروطه، مجدداً به عتبات عراق رفت و تا سال ۱۳۳۳ قمری آنجا ماند، با درگیری جنگ جهانی اول، از آلمان و دولت مسلمان عثمانی حمایت کرد و عده‌ای را بسیج کرد و برای کمک به نیروهای عثمانی به همدان فرستاد، با نزدیک شدن نیروهای روسی به اصفهان از راه بختیاری به کرمانشاه رفت و بعداً به قم هجرت کرد. در قم به فعالیت علیه حکومت استبدادی رضاخان ادامه داد.

پس از کودتای ۱۲۹۹، رضاخان در صدد برآمد تا با اعلام جمهوری، خود را اولین رئیس‌جمهوری ایران معرفی کند. مدرس در تهران با استفاده از نفوذ و قاطعیت خود در برابر این حرکت ایستاد و طی نامه‌ای از علمای اصفهان کمک و همراهی خواست، علمای اصفهان و در رأس آن‌ها نورالله طی نامه‌ای برای همراهی با مدرس اعلام آمادگی کردند، پایمردی و مخالفت مدرس و دیگران باعث شد تا جمهوری خواهان عقب‌نشینی کنند.مجموعه مقالات همایش تبیین آراء و بزرگداشت هشتادمین سالگرد نهضت آیت‌الله حاج آقا نورالله اصفهانی، اصفهان: سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان، ۱۳۸۴، صفحه ۱۷–۱۹.

 اقدامات 
 مبارزه با سلطه اقتصادی بیگانگان
نورالله نجفی اصفهانی طی یک اقدام بدیع در اواسط جمادی‌الاول ۱۳۲۴ و در آستانه مهاجرت علمای تهران به قم (مهاجرت کبری)،موسی نجفی، حکم نافذآقانجفی، صفحهٔ ۱۸۴ به همراهی ۱۳نفر از علمای طراز اول اصفهانعبدالمهدی رجایی، تاریخ مشروطیت اصفهان، صفحهٔ ۲۱۷ از جمله آقا نجفی اصفهانی، سید ابوالقاسم دهکردی، محمدحسین فشارکی، شیخ مرتضی ریزی، میرزا محمدتقی مدرس، سیدمحمدباقر بروجردی، میرزا محمد مهدی جویباره‌ای، میرزا ابوالقاسم زنجانی، آقامحمدجواد قزوینی و رکن‌الملک شیرازی موارد زیر را متعهد شدند:این خدام شریعت مطهره با همراهی جناب رکن‌الملک، متعهد و ملتزم شرعی شده‌ایم که مهماامکن بعد ذلک تخلف ننماییم، فعلاً ۵ فقره است:
 اولاً: قبالجات و احکام شرعیه از شنبه به بعد روی کاغذ ایرانی بدون آهار نوشته شود. اگر بر کاغذهای دیگر نویسند، مهر ننموده و اعتراف نمی‌نویسیم. قباله و حکمی هم که روی کاغذ دیگر نوشته بیاورند و تاریخ آن بعد از این قرارداد باشد، امضا نمی‌نماییم. حرام نیست کاغذ غیر ایرانی و کسی را مانع نمی‌شویم؛ ماها به این روش متعهدیم.
 ثانیاً: کفن اموات، اگر غیر از کرباس و پارچه اردستانی یا پارچه‌های دیگر ایرانی باشد، متعهد شده‌ایم برآن میت، ماها نماز نخوانیم. دیگری را برای اقامه صلوه بر آن میت بخواهند ماها را معاف دارند.
 ثالثاً: ملبوس مردانه جدید، که از این تاریخ به بعد دوخته و پوشیده می‌شود، قرار دادیم مهما امکن، هر چه بدلی در ایران یافت می‌شود، لباس خودمان را از آن منسوخ نماییم و منسوخ غیرایرانی را نپوشیم و احتیاط نمی‌کنیم و حرام نمی‌دانیم لباس‌های غیرایرانی را، اما ماها ملتزم شده‌ایم حتی‌المقدور بعد از این تاریخ ملبوس خود را از منسوج ایرانی بنماییم. تابعین ماها نیز کذلک و متخلف توقع احترام از ماها نداشته باشد. آنچه از سابق پوشیده و داریم و دوخته، ممنوع نیست استعمال آن.
 رابعاً: مهمانی‌ها بعد ذلک ولو اعیانی باشد، چه عامه، چه خاصه، باید مختصر باشد یک پلو و یک خورش و یک افشره. اگر زاید بر این کسی تکلف دهد، ماها را به محضر خود وعده نگیرد. خودمان نیز به همین روش مهمانی می‌نماییم. هر چه کمتر و مختصرتر از این تکلف کردند، موجب مزید امتنان ماها خواهد بود.
 خامساً: وافوری اهل وافور را احترام نمی‌کنیم و به منزل او نمی‌رویم زیرا که آیات باهره:«إِنَّ الْمُبَذِّرِینَ کَانُوا إِخْوَانَ الشَّیَاطِینِ» «وَلا تُسْرِفُوا اِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُسْرِفِینَ» «وَلا تُلْقُوا بِأَیْدِیکُمْ إِلَی التَّهْلُکَه» و حدیث «لاضرر و لاضرار» ضرر مالی و جانی و عمری و نسلی و دینی و عرضی و شغلی آن محسوس و مسری است و خانواده‌ها و ممالک را به باد داده. بعد از این هر که را فهمیدیم وافوری، به‌نظر توهین و خفت می‌نگریم.روزنامه حبل المتین کلکته، سال ۱۴، ش۲،۱۹جمادی‌الثانی ۱۳۲۴
 تشکیل انجمن مقدس ملی اصفهان
 تأسیس مدارس عام.(همچون مدرسه باقریه، حقائق، معرفت، ایمانیه، اسلامیه و… که در این مدارس به توسط علوم متداول و فنون روز، یتیمان و درماندگان اطفال، از خاک مذّلت، به اوج سعادت و علوم مجّهز می‌شدند)
 مدرسه خاص ایتام.
 تأسیس مریض خانه اسلامی.
 تأسیس قرائت خانه.(به منظور نشر معارف و آگاهی مردم از اخبار ساخته شد)
 امنیت طرق
 تأسیس شرکت اسلامیهموسی نجفی، اندیشه سیاسی و تاریخ نهضت حاج آقا نورالله اصفهانی، چاپ چهارم، 1391، مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، صص 110-45

 خانه مشروطیت 

منزل وی در سال‌های اخیر بازسازی و تبدیل به خانه مشروطیت اصفهان گردیده است. این خانه موزه در نزدیکی میدان نقش جهان قراردارد.

 آثار 
 تقریظ بر کتاب «حقائق الحق للقائم بالحق»
 خصال الشیعه
 دیوان اشعار، سروده‌های فارسی و عربی
 رساله در فواید مشروطه
 رساله مقیم و مسافر به فارسی
 شرح حال برادرش شیخ محمدحسین

 درگذشت 
آقا نورالله نجفی در سال ۱۳۰۶ خورشیدی (۱۳۴۶ قمری) مبارزه با حکومت رضاشاه پهلوی را آغاز نمود.سید مصلح الدین مهدوی، تاریخ علمی و اجتماعی اصفهان در دو قرن اخیر، ج ۲، صفحهٔ ۱۵۶علیرضا اسماعیلی، فرازی از زندگانی سیاسی حاج آقا نورالله اصفهانی به روایت اسناد وی به قم مهاجرت نمود و گروهی به نام هیئت علمیه و روحانیه مهاجرین قم را تشکیل داد. تلگراف‌هایی از طرف وی به مجلس شورای ملی و رئیس‌الوزراء مخابره شد. سید حسن مدرس که در این زمان جزء نمایندگان اقلیت مجلس و از مخالفان سرسخت رضا شاه بود طی تلگرافی به حاج آقا نورالله، اقدام او را تأیید کردند.محمدحسن رجبی، علمای مجاهد، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۲، صفحه ۶۲–۶۳. پس از اینکه تحصن وی در قم با مستاصل شدن حکومت رضاشاهی مصادف بود، در نهایت در ۴ دی ۱۳۰۶ با دسیسه اعلم الدوله پزشک مخصوص رضاشاه، وی در قم با تزریق آمپول هوا کشته شد. سید اسدالله رسا، قیام آیت‌الله حاج آقا نورالله نجفی اصفهانی 

جنازه وی پس از درگذشتش، به نجف منتقل و در مقبره جدش جعفر کاشف الغطا (جامع کاشف الغطا) به خاک سپرده شد.

 جستارهای وابسته 
 شرکت اسلامیه
 انجمن مقدس ملی اصفهان
 انجمن صفاخانه
 انجمن‌های جنبش مشروطه

 پانویس 

 منابع 

 طهور
 سایت خانه مشروطیت اصفهان

رده:اهالی اصفهان
رده:افراد انقلاب مشروطه
رده:انقلاب‌های سده ۲۰ (میلادی)
رده:ایران در ۱۹۰۵ (میلادی)
رده:ایران در ۱۹۰۶ (میلادی)
رده:روحانیان اهل ایران
رده:روحانیان شیعه اهل اصفهان
رده:عالمان شیعه
رده:ایران در ۱۹۱۱ (میلادی)
رده:خاندان نجفی
رده:زادگان ۱۲۴۹
رده:زادگان ۱۸۶۸ (میلادی)
رده:درگذشتگان ۱۳۰۶
رده:درگذشتگان ۱۳۴۶ (قمری)
رده:درگذشتگان ۱۹۲۷ (میلادی)
رده:خاک‌سپاری‌ها در حرم امام علی
رده:فعالان سیاسی کشته‌شده اهل ایران
رده:فقیهان هوادار مشروطیت
رده:فقیهان شیعه دوازده‌امامی
رده:مراجع تقلید درگذشته
رده:نویسندگان دینی اهل ایران