عینک استخوانی

عینک استخوانی: این چشم پوش استخوانی در کشفیات باستان‌شناسی سال ۱۳۴۱ در یانیق تپه توسط یک تیم باستان شناس انگلیسی و با حضور نماینده مرکز باستان شناسی ایرانعلی اکبر سرافراز در یک گور به‌دست آمده و بهمین دلیل سرفراز آن را عینک می‌نامد و مربوط به هزاره چهارم و سوم قبل از میلاد است(۱).Burney, C. A. (1964). The excavations at Yanik Tepe, Azerbaijan, 1962: third preliminary report. Iraq, 26(1), 54-61. اما چارلز برنی سرپرست هیئت باستان‌شناسی یانیک تپه برخلاف نظر سرفراز این شی استخوانی را عینک نمی داند؛ شورای ملی ثبت آثار نیز برهمین اساس این شی استخوانی را «شبیه عینک یانیق تپه» به شماره ۱۲۵۷ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسانده‌است. با توجه به اینکه این شی در یک گور به دست آمده در مورد عینک بودن این شی تردید زیادی وجود دارد. این شی استخوانی، طبق نظر میر غفار صحیحی اسکویی پژوهشگر در گروه اُپتومتری (پژوهش‌های تاریخی) دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی با توجه به نیاز انسان برای اصلاح مشکلات اُپتیکی چشم در طول تاریخ و نکات فنی رعایت شده در آن که در آغاز هزاره سوم بعد از میلاد نیز کاربرد دارد به‌عنوان «عینک» معرفی شد. بر اساس پژوهش‌های جدید منتشر شده در مقاله «بررسی شی استخوانی یانیق‌تپه در مجموعه موزه ملی ایران» (مازیار و همکاران، ۱۴۰۲)، این شیء استخوانی با روش‌های میان‌رشته‌ای شامل باستان‌شناسی و باستان‌جانورشناسی و به کمک میکروسکوپ مورد مطالعه دقیق قرار گرفت. این پژوهش که با مقایسه این شیء با نمونه‌های مشابه شناخته‌شده در دیگر نقاط جهان انجام شد، نتیجه گرفت که به دلایل متعدد، هیچ‌گاه نمی‌توان کارکرد "عینک" (به عنوان وسیله‌ای برای اصلاح مشکلات بینایی) برای این اثر در نظر گرفت. این مطالعه همچنین نشان می‌دهد که تشابه ظاهری این شیء با عینک‌های امروزی منجر به برداشت‌های نادرستی درباره کارکرد واقعی آن شده است. در مقابل، محققان این مقاله احتمال می‌دهند که این شیء کوچک استخوانی کارکردی تزئینی داشته و احتمالاً به عنوان یک آویز مورد استفاده قرار می‌گرفته است. این یافته‌ها در تقابل مستقیم با ادعاهای پیشین مبنی بر کهن‌ترین عینک ساخته‌شده به دست بشر قرار دارد.مازیار، س.، مشکور، م.، مانکا، ل.، فتحی، ه.، نوکنده، ج.، و خزائلی، ر. (۱۴۰۰). بررسی شی استخوانی یانیق‌تپه در مجموعه موزه ملی ایران، دو فصلنامه موزه ملی ایران، دوره 2، شماره 2 - شماره پیاپی 3، https://doi.org/10.22034/jinm.2023.1983154.1069

یانیق تپه تبریز در ۳۰ کیلومتری جنوب غربی شهر تبریز نزدیک تازه کَند و به فاصله ۳ کیلومتری شهر خسرو شاه واقع شده‌است.

 منابع 
۱. غلامرضا معصومی، تاریخچه علم باستان‌شناسی، سمت، ۱۳۹۵، صفحه ۱۲۸
 استاد خسروشاهی؛ محمد قاسمی برومند، هاله کنگری، مریم حیدر پور میمه، سید محمود طباطبایی فر . بررسی کاربردی چشمی عینک‌های ایران برای رفع مشکلات بینایی از هزاره چهارم قبل از میلاد در موزه‌های ایران و جهان. نشریه پژوهنده. ۱۳۹۰; ۱6 (7) :۳۵۶–۳۶۷
 مجله چشم پزشکی ایران 
 دانشکده علوم توانبخشی
 دوماه نامه پژوهشی پژوهنده جلد ۱۴، شماره ۳
 فصلنامه تاریخ پزشکی - شماره ۷ - تابستان ۱۳۹۰
 فصلنامه معلومات عمومی و فرهنگی کاوشگر شماره ۳۳

رده:باستان‌شناسی ایران
رده:فراورده‌های استخوانی
رده:محوطه‌های باستان‌شناختی پیشاتاریخ
رده:محوطه‌های باستان‌شناختی در ایران
رده:محوطه‌های باستان‌شناسی در ناحیه آناتولی مرکزی