خرقان

خَرَقان، یا قاراقان (به ترکی آذربایجانی: Qaraqan)، ناحیه‌ای تاریخی در جنوب‌غربی استان قزوین است که از شمال به تاکستان، از شرق به بوئین‌زهرا، از غرب به زنجان (خمسه) و از جنوب به رزن در استان همدان محدود می‌شود.لغت‌نامهٔ دهخدا، ذیل واژهٔ «خرقان».جغرافیای سیاسی کیهان، ص۳۷۴–۳۷۵.دانشنامه جهان اسلام، مدخل «خرقان»، انتشارات دانشگاه لبنان، ۱۹۸۹.

 تقسیمات 
خرقان از سه بخش یا بلوک تاریخی تشکیل شده‌است:حمدالله مستوفی، نزهةالقلوب.Minorsky, V. “Kharraqān,” in: *The Encyclopaedia of Islam*, 2nd ed., Brill, 1960.
 خرقان افشار
 خرقان بکشلو
 خرقان قَتلو

در تقسیمات امروزی، این ناحیه شامل دو بخش عمده است:
 خرقان شرقی با مرکزیت آبگرم
 خرقان غربی با مرکزیت آوج

جادهٔ قزوین – همدان میان این دو بخش امتداد دارد.Donald N. Wilber, *The Architecture of Islamic Iran: The Ilkhanid Period*, Princeton University Press, 1955.

 جمعیت و زبان 
در کوه‌های خرقان مردم ترک‌زبان زندگی می‌کنند که بیشتر از بازماندگان ترک‌های دورهٔ امپراتوری سلجوقی و بخشی نیز از ایل شاهسون بغدادی هستند که در زمان دودمان صفوی به سبب شرکت در فتح بغداد بدین نام خوانده شدند.دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، جلد ششم، مدخل «ابوعزه – احمد بن عبدالملک».  
مردمان منطقه به زبان ترکی آذربایجانی سخن می‌گویند و پیرو اسلام شیعه هستند.

 جغرافیا و منابع طبیعی 
قسمتی از اراضی خرقان از رودهای خررود، کلنجین، آوج و رودک مشروب می‌شود و بخش عمدهٔ آن از چشمه‌سارهای متعدد تغذیه می‌کند. از جمله چشمهٔ پرآب چشمه‌علی (علی‌بولاغی) در نزدیکی مصرآباد و کلنجین که اراضی روستاهای زیردست چون بادغین و سکمس‌آباد را سیراب می‌سازد.جغرافیای سیاسی کیهان، ص۳۷۴–۳۷۵.

در این ناحیه معدن نمک مرغوبی وجود دارد و در کنار جادهٔ قدیمی قزوین–همدان، چشمهٔ آب گوگردی قرار دارد که اهالی در آن استحمام می‌کنند.همان.

 تاریخ 
به نوشتهٔ حمدالله مستوفی، «خرقانین ولایتی است چهل پاره دیه است و از اقلیم چهارم، هوایش بسردی مایل است و آبش از چشمه‌ها برمی‌خیزد و در او غله و میوه باشد و پنبه کمتر باشد... مواضع آبه (آوج), الیشار (علیشار), کلنجین, طبشکری (طبلشکین), ترک, الویر و سیف‌آباد از بزرگ‌ترین قریه‌های آنند و حقوق دیوانی آن نه هزار و پانصد دینار است.»نزهةالقلوب، حمدالله مستوفی.  
خرقان در آغاز بخشی از ناحیهٔ ابهر بود و سپس در محدودهٔ خمسه و قاقازان قرار گرفت. در دورهٔ هارون‌الرشید بخشی از خرقان و قاقازان از ابهر جدا و به قزوین ملحق گردید.دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، جلد ششم، همان مدخل.

 وجه تسمیه 
در فارسی واژهٔ «خوار» به زمین پست و هموار گفته می‌شود و این واژه در نام‌هایی چون «خوار ری» (گرمسار) دیده می‌شود. صورت کهن‌تر این نام در برخی نقاط به شکل «خوارگان» آمده‌است، که در گذر زمان به «خرقان» تبدیل شده‌است.خطیبی، ابوالفضل. نامهٔ فرهنگستان، سال ۴، شمارهٔ ۲، ص۱۲۷.سرکاراتی، بهمن. سایه‌های شکارشده، تهران: نشر قطره، ۱۳۷۸، فصل ششم.

 آثار تاریخی 
برج‌های دوگانهٔ خرقان از بناهای شاخص دودمان سلجوق هستند که در نزدیکی روستای حصار ولی‌عصر در دهستان خرقان غربی شهرستان آوج واقع شده‌اند. این برج‌ها با فاصلهٔ ۲۹ متر از یکدیگر ساخته شده و آرامگاه دو تن از امیران سلجوقی‌اند.Twin Towers of Kharaqan – Iran Cultura  
این اثر در ۲۳ خرداد ۱۳۵۶ به شمارهٔ ۱۳۹۵ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده‌است.

 اقتصاد و معیشت 
بیشتر روستاییان منطقه به دامداری، کشاورزی و قالی‌بافی اشتغال دارند. محصولات عمده شامل گندم، جو، گردو، بادام و انگور است. بسیاری از اهالی مهاجر در شهرهای قزوین، تهران، کرج و قم در حرفه‌های مرتبط با بازرگانی و فلزکاری فعالیت دارند.

 نگارخانه 

 جستارهای وابسته 
 ایل شاهسون بغدادی
 افشار
 آبگرم (آوج)
 آوج
 برج‌های خرقان

 پانویس 

رده:استان قزوین
رده:استان مرکزی
رده:استان همدان
رده:جغرافیای تاریخی ایران